Skip to main content
Internet Archive's 25th Anniversary Logo

Full text of "Acta sanctorum quotquot toto orbe coluntur : vel a catholicis scriptoribus celebrantur quæ ex latinis et græcis, aliarumque gentium antiquis monumentis"

See other formats





UNIVERSITY OF ILLINOIS 
LIBRARY 


Volume 


Book 


.CC:C<rt«C 









mmjK 


M ■ c C< c 








Digitized by the Internet Archive 

in 2016 







https://archive.org/details/actasanctorumquo56boll 












































ACTA 


SANCTORUM 


PARISIIS. 


TYPIS V. GOUPY ET JOURDAN, VIA DICTA DE RENNE-S, 71 . 




































































































































.Jctoo ScuztUcrLMTL 


Odobru', Tom, VIII 






OCTOBRIS 

Ex Latinis et Graecis aliarumque gentium Monumentis, servata primigenia veterum 

Scriptorum phrasi 

COLLECTA, DIGESTA, COMMENTARIISQUE ET 0 BSERVATIONI BUS 

ILLUSTRATA 

A 

Josepho YAN HEGRE, Ben.tamino BOSSUE, 
Victore DE BUCK, Antonio TINNEBROEK 

B SOCIETATE JBSII PRESBYTERIS THEOLOGIS 


TOMUS OCTAVUS 

QUO DIES DECIMUS SEPTIMUS, DECIMUS OCTAVUS, DECIMUS NONUS ET VIGESIMUS CONTINENTUR 



PARISIIS ET ROMA 
apud VICTOREM PALME, bibliopolam 






























y 
















i 


LEOPOLDO, 

REGIO BELGARUM PRINCIPI, 


DUCI BRABANTIJE. 


A 

iTArdentei* votisque omnibus optaveramus, potestatem 
nobis fleri, SERENISSIME PRINCEPS, dedicandi nomini 
Tuo fructus diuturni laboris, quem edendis Actis San- 
ctorum tomi octavi Octobris impendimus : quam veniam 
summo nostro gaudio benigne datam ab Augustissimo Rege 
nostro, Patre Tuo optimo, intelleximus. Sed gaudium 
nostrum cumulatum est, quod tunc nobis id licuit, quando 
Tibi, aetatem capessenda; reipublicae attingenti, univer- 
sum applaudit Belgium. Inter has igitur totius regni gra- 
tulationes, nostrum quoque munusculum benevolo, quo 

Acta Sanctorum Octobris VIII. o> 


\A 


accedentes ad Te, SERENISSIME PRINCEPS, excipere 
soles, vuitu dignare. Est quidem levidense, quod porri- 
gimus, ast qualecumque est, tamquam perenne in Te um- 
versamque Domum Regiam reverentia}, obsequii et amoris 
Societatis Jesu Belgicae testimonium offerimus. Et vero, 
SERENISSIME PRINCEPS, hoc volumen id pretii habet, 
quod Acta continet S. HEDWIGIS ducis Silesiae, ex qua 
per utrumque parentem originem deducis luam. Fuit illa 
Silesiae decus, ornamentum et praesidium, ejusque virtutes 
sponte sua vel incuriosis in memoriam revocant Matrem 
Tuam amantissimam, piissimam Reginam nostram LI DO- 
VICAM MARIAM, quae Belgium nostrum sanctimonia 
illustravit, beneficiis affecit, digna ornavit prole. Ut porro 
quoe maximarum virtutum Tibi, SERENISSIME PRIN- 
CEPS, praelucent exempla, quam proxime secteris, Ata- 
viam Tuam S. HEDWIGEM, Coelitesque omnes Tibi toti- 
que Regiae Familiae propitios ac perpetuos patronos esse 
cupimus, et juxta apostolicum praeceptum Deum enixe 
orare non desinemus, ut Augustissimo Patri Tuo vitam 
praestet longaevam, domum tutam, exercitum stienuum, 
populum probum, regnum quietum, ulque Te ad Familiae 
Tuae solatium, Belgici nominis splendorem, Ecclesiae decus 
salvum et incolumem quam diutissime conservet. 


SERENITATIS TUiE REGEE 


Devotissimi Famuli 

JOSEPHUS VAN IIECKE 
BENJAMINUS BOSSUE 
VICTOR DE BUCK 
ANTONIUS TINNEBROECK 
Societatis Jesu Theologi. 


SYNOPSIS 


TOMI OCTAVI 

DE ACTIS SANCTORUM 

( 

OCTOBRIS. 


C^ui prodit in locem Tomus, lotius Operis quin- 
quagesimus quartus , mensis Octobris octavus, 
dies continet omnino quatuor, nempe decimum 
septimum, decimum octavum, decimum nonum ac 
vigesimum ejusdem mensis. Coelitum vero, de quibus 
nominatim agitur, numerus ad centum quadraginta 
sex ascendit, praeter anonymos plurimos. Viros de 
more partiemur in tres Ordines, seu status, nempe 
ecclesiasticum , monasticum , sub quo regulares 
omnes acconsemus, et saecularem , cui fcemineum 
sexum subnectimus. Singulos ordines fere secundum 
seriem chronologicam exponimus. 

EX STATU ECCLESIASTICO. 

Classem hanc aperit S. Lucas Euangelista, cujus 
Acta et variae translationes exponuntur, ejusque 
Euangelii authentia adversus quosdam neocriticos 
vindicatur. Hunc excipit S. Hero , Antiochenus 
episcopus et Martyr, in cujus chronotaxin inqui- 
ritur. Similes quaestiones in S. Asclepiade, Antio- 
cheno pariter episcopo, evolvuntur. In S. Maximo 
levita et Martyre, praeter Acta ex veteri Breviario, 
disseritur de urbibus Avia et Aquila, et Ottonia- 
num diploma de visitatione Reliquiarum vindica- 
tur. De S. Florentino, Trevirensi et Tungrensi 
episcopo, vix quidpiam praeter nomen cognosci- 
mus: ast posito ejus episcopatu, retractanda fuit 
recentiorum opinio, qua initia Christianae religio- 
nis in Gallia ad medium saeculum tertium proro- 
gantur. S. Caprasio Aginnensi Martyri dignitatem 
episcopalem ex traditione asserimus, et antiquam 
satis passionem, rejectis aliis, damus , una cum 
Vita Metrica, hactenus inedita: S. Dulcidii , qui 
Martyrem Aginnensem transtulit, Vitam proferi- 
mus ex Breviario Lemovicensi . Occasione S. Cle- 
mentis presbyteri Laudensis, cujus res gestae Actis 
S. Bassiani immixtae sunt, describitur Laus Pom- 
peja vetus et nova. De SS. episcopis Levangio Sil- 
vanectensi , Eusterio Salernitano , Grato Olero- 
nensi et Florentio Aransicano, vix aliqua habemus, 
sed pro re nata quaedam illustrari conati sumus. 
Utriusque Ruricii, episcopi Lemovicensis, res gestas 
ex epistolis S. Ruricii i et ex Chronico Comodolia- 
censi desumpsimus. In Commentario historico de S. 
Lupo, Suessionensi episcopo, ejusdem consanguini- 
tatem cum S. Remigio asserimus; Victoris autem, 
Capuani episcopi, scripta, hactenus cognita, recen- 
semus ; Verani, Cavellicensis episcopi , Vitam ex 
Labbei Nova Bibliotheca , et Narrationem de ejus 
morte et sepultura ex manuscripto edimus, post- 
quam, Tamajo exploso , qui cumdem Tarraconensi 
sedi adseribebat, episcopatus Cavallicensis antiquita- 
tem, et Sancti res gestas et cultum demonstravi- 
mus. De S. Zenone episcopo, Beneventi culto, 


paucula corrasimus. In Britannia tum Majori tum 
Minori floruerunt SS. Leuthernus et Levianus epis- 
copi ac Scophilus abbas, sed de iis vix aliud quam 
quae ad eorum cultum pertinent invenire nobis 
licuit : paulo ampliora nobis praebet sylloge de 
S. Fintano Corach , Clonfertensi episcopo et 
Fintano Moeldubh, quoniam eorum aetas, munia et 
loca, quae incoluisse traduntur, exponere potuimus. 
Eodem circiter tempore martyrium patiebantur SS. 
Felix presbyter et Augebertus diaconus, quorum 
corpora olim in abbatia S. Petri Vivi asservata, nunc 
in ecclesia metropolitana Senonensi requiescunt. 
Licet B. Sonnatii, Remensis archiepiscopi cultu sin- 
terierit, certa tamen permanent antiquae veneratio- 
nis argumenta : concilium celebravit, cujus statuta, 
simulque limites regni Auslrasiani sub Dagoberto 
inquiruntur. S . Nothe Imi quoque Cantuariensis ar- 
chiepiscopi refertur translatio, veteris cultus testi- 
monium, ejusque cum Ven. Beda et S. Bonifacio, 
Germanorum apostolo, epistolare commercium. Gra- 
vior occurrit quaestio in B. Joanne III, episcopo 
Comensi, schismati Aquilejensi implicato. Eodem 
circiter tempore S. Vincentius presbyter Magniacum 
in agro Nivernensi illustrat, ejusque memoria, in 
sacris fastis celebrata, monstrat Usuardum secundis 
curis Martyrologium suum retractasse. S. Berarii 
Cenomanensis episcopatum praesertim illustrant 
translatae e Monte Cassino S. Scholasticae Reliquiae, 
variaeque institutiones monasticae ; ejus tamen chro- 
notaxin intricat alter Berarius, Cenomanis pariter 
episcopus, ut ostendunt gesta episcoporum Cenoma- 
nensium, e quibus Vitam Sancti mutuati sumus. S. 
Berario aequalis fuit S. Lupus Andegavensis episco- 
pus, cujus epocha, perperam a pseudo Odone Clunia- 
censi indicata , stabilitur S. Aquilini Ebroicensis 
episcopi, expuncto ejus homonymo, quem aliqui in 
cathedram Ebroicensem intrudere volebant , res 
gestas illustramus tum ex ejusdem sedis antiquitate, 
tum ex concilio Rotomagensi et bello adversus bar- 
baros illato. In S. Vitale episcopo Salisburgensi in 
Germania exponitur initium istius sedis, de quo 
dudum acri contentione disceptatum fuit, et vitam 
ac episcopatum Sancti, cujus miracula ex processu 
Canonizationis , Joanne Stainhauser et Amando 
Pachler referuntur. S. Acca Hagustaldiensis episco- 
pus, controversiis et fortunae S. Wilfridi Eboracensis 
immixtus, varia aedificavit templa, et ipse doctrina 
insignis, auctor fuit Ven. Bedae scribendi Commen- 
tarios in Scripturam Sacram, praesertim Novi Testa- 
menti ; S. Accx Vitam et miracula damus ex Hagio- 
logio Hagustaldiensi , auctore anonymo canonico 
regulari. S. Aderaldi, qui Trecensis archidiaconus 
reformationem cleri procuravit, et coenobium S. 
Sepulcri prope Trccas erexit, Vitam damus ab ano- 
nymo aequali et familiari conscriptam. S. Petrus Da- 

miani 


IV 


SYNOPSIS. 


miani ediderat Acta BB. Rodulphi episcopi et Petri 
eremitarum Avellanensium, quae multiplici inquisi- 
tioni ansam praebent: oportet enim eorum cultum 
investigare, tempus eorumdem mortis definire tum 
ab anno emortuali Ilugonis I archiepiscopi Vesuntini 
tum ab electione et inthronizatione B. Alexandri II 
Papae, et tandem indagare, utrum proprio an vicario 
nomine Eugubinam Ecclesiam administrarit B. Ro- 
dulphus. S. Humbaldum illustrant concilia, quibus 
interfuit, favores piis locis impensi et peregrinatio 
Hierosolymitana, in qua periit. B. Thomas Helias, 
presbyter Bivillae in Normannia inferiori, biogra- 
phum nactus est Clementem, coaevum scriptorem, 
qui altero opusculo ejusdem Beati miracula exposuit 
lucubrationem hanc una cum Miraculis recentioribus 
edimus, simulque monstramus, quae hactenus pro ca- 
nonizatione Beati acta sunt. Ex Adamo Opatovio da- 
mus Vitam et Miracula S. Joannis Cantii presbyteri 
saecularis Cracoviensis, quibus pro more praemittimus 
Commentarium de Sancti patria, parentibus, studiis 
inacademia Cracoviensi, scriptis et de multiplicibus 
obortis difficultatibus in causa canonizalionis. 

EX STATU MONASTICO. 

S. Barsabix coenobiarchae et sociorum in Perside 
passionem damus ex versione Stephani Evodii 
Assemani , inquirimusque de compositione anni 
lunaris cum solari ac de initiis status monastici per 
Syriam et Persiam. S. B ars abige suppar tempore 
et regione fuit S. Julianus Saba, Eremita in Meso- 
potamia, cujus Vitam edimus ex Theodoreto : Julia- 
nus noster distinguendus imprimis fuit ab altero 
homonymo, similiter monacho et Coaevo, ac dein 
inquirenda fuere et locus, quo vixit, et tempus, quo 
obiit. In Commentario praevio S. Joannis Colobi 
seu Parvi illustramus statum antiquum et hodier- 
num deserti Scelis, S. Joannis monasterium, ejus- 
demqueab altero Joanne oeconomo Scetensi distinc- 
tionem; Actorum locum occupant Apophthegmata, 
dicta et facta Sancti referentia, quae ex Cotelerio 
edimus. Praeter fundationem Buxidensem jejuna 
sunt valde quae conjectando magis quam affir- 
mando dicimus de S. Troesio abbate et Confessore 
Niverni. Quamvis vitam S. Sindulphi, eremitae 
Alsontiae inagroRhemensi, reliquerit nobis Almannus 
monachus, saeculi ix scriptor, vix tamen aliquid ex- 
plorati praeter translationem , multis miraculis 
insignem, nobis suppeditat. Ampliorem sui noti- 
tiam reliquit S. Etlxbinus abbas, qui destructo, quod 
in Britannia Minori incolebat, monasterio Tauracensi, 
in Hiberniam trajecit, qua occasione ejusdem Sancti 
chronotaxis ordinatur , referuntur variae transla- 
tiones, ac tandem datur Vita ex Manuscriptis. Dioe- 
cesis Namurcensis in Belgio nobis exhibet S. Mono- 
nem eremitam et Martyrem, in cujus honorem olim 
Nassoniae erecta fuit ecclesia collegiala; Vitam et 
Passionem nobis servarunt codices manuscripti. S. 
Desiderius abbas in territorio Bituricensi aliquando 
confusus fuit cum suo homonymo, discipulo S. Ba- 
ronti: ejus Vitam damus ex Philippo Labheo . Quo- 
niam, ut vita, edita a Mabillonio et a nobis noviter 
excusa, docet, S. Theofredus, abbas Calmeliacensis, 
Martyr in Saracenica vastatione occubuit, propter 
frequentes istius gentis incursiones, inquirendum 
fuit cuinam irruptioni illiganda fuerit Sancti passio, 
et huic quaestioni subjunximus quae ad S. Theofredi 
cultum, translationem, praesentem Reliquiarum 
statum et Calmeliacensis coenobii historiam perti- 
nent. De S. Andrea Cretensi monacho et Martyre ex 
Mss. duplicia Acta graece et latine proferimus, quo- 
rum altera auctorem habent anonymum, altera vero 


Metaphrasten : sed quum martyria sub Constantino 
Copronymo satis intricassent varii hagiologi, opor- 
tuit Martyrum aliquot Acta breviter illustrare, Co- 
pronymianae persecutionis chronologiam texere, ac 
tali modo certi aliquid de Sancto constituere. S. 
Regulum abbatem aut episcopum ejusque socios 
SS. Damianum presbyterum, Aneglas diaconum et 
Muren Virginem praecipue illustravit translatio 
Reliquiarum S. Andreae Apostoli in Scotiam : sed 
antequam translationis hujus epocha et modus 
utcumque definiretur, discutiendae fuerunt variae 
variorum opinationes circa topographiam Andreo- 
politanam et Culdeorum institutum et fata. In SS. 
Gaufrido et Ser Ione abbatibus Saviniacensibus, Gu- 
lielmo novitio et Adelina abbatissa Moritoniensi in 
Normannia, praeter ea quae ad Beatorum res gestas 
et cultum spectant, operosa occurrit quaestio de 
propagatione Ordinis Saviniacensis , ejusque cum 
filiatione Ciarevallensi conjunctio, de variis coeno- 
biis, quae ex Saviniaco, tamquam e foecufida matre 
ab anno 1012 ad 1657 prodierunt ; sed haec monas- 
teriorum genealogia tricis geographicis et chrono- 
, logicis quam pluribus impedita, recto ordine consti- 
tuenda fuit : quod ut facilius ante lectorum oculos 
obversaretur, tabulis explicatum fuit, ut unus obtu- 
tus universam filiationem complecteretur. S. Petri 
de A Icantara Confessoris Ordinis Minorum duplicem 
Vitam in lucem damus: prior auctorem habet 
Joannem a S. Maria, Sancto supparem, et hispanice 
olim conscripta nunc primum latinitate donata 
prodit. Alteram prolixiorem confecit Laurentius a 
D. Paulo. Quoniam vero bina Acta plerumque abunde 
omnia explicaverant, Commentarius praevius con- 
trahi et fere reduci potuit ad S. Petri zelum tum 
in adjuvanda reformatione S. Teresiae, tum in in- 
staurando proprio Ordine, ad scripta eidem tributa 
et ad gloriam ejus posthumam. 

EX STATU SvECULARI. 

Classem hanc, si paucos excipias, Martyres con- 
stituunt. Habemus imprimis SS. Ptolemaeum, Lu- 
cium eorumque socium anonymum, quorum Acta 
Eusebius ex secunda Apologia S. Justini Martyris 
decerpsit, annus martyrii derivandus est ab anno, 
quo S. Justinus posteriorem Apologiam conscri- 
psit, et, refutatis opinionibus Gallandii et Lon- 
gueruei, passio SS. Martyrum cum anno Christi 
165 conjungitur. Martyrum, qui sequuntur, tem- 
pora sunt quidem incerta, sed tamen initio saeculi 
quarti recentiora non sunt. Varias catervas secun- 
dum varias regionum palaestras enumerabimus. 
In Africa, praeter Martyres Bolitanos veteri Ka- 
lendario Carthaginensi inscriptis , Martyrologia 
nobis exhibent Martyres Mauritanos Ninum. , Vi- 
ctoriam seu Victorem, Nobilitanum seu Jubilita- 
num^Ma uritanu/m seu. Marianum, Lucium, Citti- 
nurn seu Tinnum, Crescentianum , Ruffmianum, 
Donatum, Defensorem, Rusticianum, Servilianum, 
Sacratum seu Socratem, Venerium seu Veneriam, 
Januarium, Mustolum seu Ncustolum, Quintasium, 
Memmam seu Memmiam, Yzitanum seu Zidiacum, 
Primam, Donatam, Severam, Victoriam, Basiliam 
et Magnilium : alteram turmam Africanam compo- 
nunt Lucius, Victor, Dasius, Leucius, Victoricus , 
Beresus, episcopus, Victrix, Faus tinus vel Faustina 
et Martialis. Nicomediae certarunt Promachus, 
Lucius, Marcellinus et Berniacus et forte Zosimus 
seu Susinius et Januarius seu Januaria ; eamdem 
palaestram nacti sunt Martyres, quos suos esse 
contendebant Hispani, Victor, Alexander et Maria- 
nus ; partim Nicomedia, partim Ostia Tiberina sibi 

merito 


SYNOPSIS. 


Y 


merito vindicant Martyres Lucium vel Lucam, 
Victor inu/m vel Victor inam aut Victiam item 
Agnetem Virginem. In reliqua Italia Puteoli in 
Campania Martyres exhibent Dasiwn seu Datium, 
Zosimum, Januarium, Dorotheam seu Dorotheum, 
Zosimum seu Susimum et Januariam seu Janua- 
rianam ; status pontificii Marcianum et Joannem, 
quorum tertia celebratur translatio Diademate seu 
Historia inventionis sacrorum corporum, quae hac- 
tenus inedita nunc primum in lucem prodit, et his- 
toriae ecclesiasticae utilissima est. Axiopolis, de cujus 
situ aliqua perstringuntur producit Martyres suos 
Hermetem et Taxium; Antiochiam illustrarunt tum 
Beronicus, Pelagia et socii quadraginta novem, tum 
S. Artemius, dux augustalis, sub Caesare Juliano 
martyr : hujus sanctitatem et debitum cultum impu- 
gnavit Tillemontius, adductis variis exemplis, prae- 
sertim Dictinii, Asturicensis episcopi, nos vero legi- 
timum utriusque esse cultum defendimus , Acta 
proferimus graece et latine, quae S. Joanni Damasceno 
tribuuntur, cujus quoque auctoritatem et sincerita- 
tem adversus Casaubonum vindicamus. Ex Vaticano 
codice graece et latine in lucem proferimus marty- 
rium S. Vari militis et sex sociorum eremitarum in 
yEgypto, simul Acta S. Cleopatrx, quae S. Varum, 
passum sub Galerio Maximiano, postmodum, pace 
Ecclesiae reddita, ex ^Egypto in Palaestinam tran- 
stulit. In Gallia habemus Justum, puerum Martyrem, 
de quo duplicia Acta edimus, altera nempe ex ma- 
nuscriptis, altera vero ex tribus Legendariis Bello- 
vacensibus : in Commentario autem eadem Justo 
nostro vindicantur, quae olimS. Justino Luparensi aut 
Parisiensi aptata fuerant, unde multiplex in Brevia- 
riis oriebatur perturbatio : cultus Sancti Martyris 
late propagatus perGalliam, Belgium, Germaniam et 
Angliam ostenditur, ejusqne Malmundariam transla- 
tio in examen vocatur. Atrebalenses alio Justo una 
cum Arteyyiio et Honesta Virgine gloriantur , 
quorum dies cultus, tempus et locus caedis ostendi- 
tur : passionem scripsit Jacobus Malbrancq societatis 
nostrae. Ulcienses in Subalpinis tertium producunt 
Justum cum Fla/viano et nonaginta sociis, quorum 
cultus quidem certus, quamvis incerta origo, atque 
hac occasione Novaliciensis, Secusiensis et Ulciensis 
monasteriorum initia declarantur. Rutheni in Gallia 
Gratum tamquam Martyrem colunt et S. Ansatum 
eremitam, de quibus paucula e cultu, eisdem im- 
penso, decerpere nobis licuit. SS. Ethelrecli et Ethel- 
berti fratrum Martyrum, S. Elhelberti, Cantii regis, 
pronepotum genealogia stabilitur, tempus passio- 
nis examinatur, initia monasterii Thanetensis refe- 
runtur, Acta martyrii ex Simeone Dunelmensi 
depromuntur. Inter confessores venit S. Brothenus, 


de quo satis jejunam habemus notitiam ; Bradanus, 
Orora et alii Sancti insulae Manniae sui memoriam 
superstitem in aedibus sacris reliquerunt, evolvuntur 
porro fata episcopatus Manniae seu Sodorensis, et, 
ad quam provinciam ecclesiasticam pertinuerit, in- 
quiritur. 

EX SEXU FOEMINEO. 

Praeter sanctas foeminas, supra cum aliis enu- 
meratas, occurrit S. Solina Virgo et Martyr Carnu- 
tensis, cujus cultus variis et certissimis probatur 
argumentis, et passio ex Legendario S. Petri Car- 
nutensis traditur. De S. Tryphonia, praeter transla- 
tionem a S. Paulo Papa I factam, una occurril qums- 
tio, utrum scilicet fuerit uxor Decii imperatoris aut 
alterutrius liliorum, an potius serva uxoris Decii. 
SS. Puellarum Acta ex Breviario Sanpapulensi 
exhibentur, simulque Sanctarum palaestra et tempus 
martyrii illustrantur. S. Mameltam, a quibusdam 
cum S. Mamlacha perperam confusam, brevique post 
baptismum passam, variis aedificatis ecclesias coluit 
olim Cpolis. S. Irene, Virgo et Martyr in Lusitania, 
nomen suum dedit civitati Setabi, quae hodie Salita- 
rem appellatur; Breviarium Eborense nobis legen- 
dam praebuit, ex quo videmus S. Irenen monasticam 
vitam coluisse. Gwendolinam abbatissam AVallia 
veneratur : Gallia autem S. Austrudem abbatissam 
Lauduni : ejus Acta et miracula, ab Anonvmo subae- 
quali conscripta, exMabilloniorecudimus. Occasione 
S. Frideswidae Virginis, Oxoniae patronae, inquiritur 
de initiis urbis et academiae Oxoniensis, de vicissi- 
tudinibus Frideswidiam monasterii , cujus ecclesia 
ab Ilenrico VIII in cathedralem erecta est ; agitur 
dein de cultu ejusdem Virginis tum in Anglia tum in 
Artesia, de Reliquiarum cum alienis ossibus per- 
mixtione ; tandem subjungitur Vita duplex, altera 
ex Capegravio, metrica altera, una cum libro de 
miraculis. De S. Lnura, Vidua et Martyre Cordubae, 
refutando magis Tamayi, Hispani Martyrologi, opi- 
nationes , quam certi aliquid asserendo agimus. 
Sanctorum hic nominatorum seriem claudit S. Hed- 
wigis, Vidua, ducissa Silesiae. In Commentario prae- 
vio exponimus Sanctae genus paternum et mater- 
num, pias multiplicesque per Silesiam fundationes, 
bella a marito et filio gesta, et historiam canoni- 
zationis et cultus : praeter Vitam breviorem, in Com- 
mentario editam, damus Vitam prolixiorem cum 
Annotatis opportunis; conscripta fuit Vita utraque ab 
eodem auctore anonymo subaequali : addimus coro- 
nidis loco Speculum Genealogiae S. Hedwigis, cujus 
posteritatem ad hodiernos usque Europae principes 
plerosque deducimus. 



INDEX SANCTORUM 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS 


A 


20,A.cca episcopus et Confessor Hagustaldiae, 
in Northumbria. Commentarius praevius. § i. De 
origine et fatis Ecclesiae Hagustaldensis in Nor- 
tlmmbria 965. g n. S. Aecae cultus, discipulatus 
apud SS. Bosa et Wilfridum, Eboracenses ar- 
cbiepiscopos 967. g m. S. Aecae episcopatus; 
templa ab eo perfecta ; ejus cum Ven. Beda 
amicitia et epistolare commercium ; exsilium et 
obitus 969. Vita et miraculaS. Acc/e, Hagustaldi 
episcopi, excerpta ex Libro de Sanctis Ecclesiae 
Hagustaldensis et eorum miraculis, auctore 
anonymo canonico reg. apud Mabillon. Acta 
SS. Ord. S. Benedicti sxc. m, part. i 973 

20 Aderaldus archidiaconus et confessor Trecis in 
Gallia. Comm. pr.ev. § i. Vita hic edenda ; aetas 
Sancti ; reformatio cleri Trecensis ab eo procurata 
980. g ii. Fundatio prioratus S. Sepulcri; Sancti 
Reliquiae , imagines , Officium ecclesiasticum , 
memoria in Martyrologiis 986. Vita , auctore 
anonymo ecquali et familiari, ex editione Remigii 
Breyer 991 

Agnes Virgo martyr. \ide Lucius. 

20 Agricola, presb. et conf. Suessione in Gallia. 

Sylloge historica 885 

Alexander. Vide Victor. 

17 Andrcas Cretensis, dictus in Crisi , Martyr 
Cons tantinopol itan us sub Constantino Copro- 
nymo. Commentarius praevius, gi. Sancti memo- 
ria in fastis, cultus et Acta 124. g n. Septem 
Martyres in plerisque fastis confuse prolati ab 
invicem distinguuntur et eorum Acta breviter 
illustrantur. Persecutionis Constantini Copro- 
nymi brevis historia et chronotaxis exhibetur 
127. g iii. Inquiritur in vitam S. Andreae: Acto- 
rum loca nonnulla illustrantur 132. g iv. S. An- 
dreae Reliquiae, miracula, locus sepulturae 134. 
Martyrium sancti et gloriosi confessoris et thau- 
maturgi Andreae, qui passus est sub imperatore 
Constantino Copronymo. Greece et latine. Caput 
unicum. S. Andreas ex Creta Constantinopolim 
venit ad resistendum Constantino Copronymo 
iconoclastae et persecutori : martyrium 135. 
Martyrium sancti monachi et Martyris Andreae, 
qui est in Crisi, auctore Metaphraste, cum ver- 
sione quse est apud Suriu/m. Caput unicum. S. An- 
dreae pia in Creta vita; venit Constantinopolim 
ad impugnandum Constantinum Copronymum, 
et, immania tormenta passus, exspirat : sepul- 
crum miraculis claret : in Crisi deponitur 142 
Aneglas. Vide Regulus. 

Ansutus cum Grato. Vide Gratus. 

19 Aquilinus, episcopus Ebroicensis in Gallia. 
Comment. pr/ev. g i. Urbis et Sedis Ebroicensis 
antiquitas: S. Aquilinus subscripsit concilio 
Rotomagensi ; quo anno illud sit celebratum : 
fama sanctitatis ex Martyrologiis 489. g ii. Syn- 
opsis vitae; num duo distinguendi Sancti ejus- 
dem nominis , uterque episcopus Ebroicensis 
494. g iii. De Barbaris, adversus quos S. Aqui- 


linus sub Clodovaeo arma tulit; Winidos fuisse 
probabilius ostenditur 498. g iv. De tempore et 
annis episcopatus S. Aquilini : de Actis, horum- 
que scriptore 501. g v. Reliquite, earumque 
translatio 503. Vita ex Ms. Rubrx Vallis et 
altero Gigniacensi, coli, cum Surio. Prologus 
505. Cap. i. Natales, adolescentia; matrimonium 
init : meretur stipendia sub Clodovaeo II adver- 
sus Barbaros: redux, vovet, de consensu con- 
jugis suae, castitatem, atque exinde sub eodem 
tecto manentes, omni virtutum excellunt ge- 
nere 506. g ii. Succedit in sede Ebroicensi 
B. yEtherio ; munere sanctissime fungitur; or- 
batus lumine oculorum , vigilantius prospicit 
gregi : ejus mors et sepultura 508 

Artemius cum Justo. Vide Justus. 

20 Artemius Martyr, Antiochiae in Syria. Commen- 
tarius praevius, g i. Adversus argumenta Tille- 
montii vindicatur sanctitas S. Artemii ex M ai ty- 
rologiis et variis scriptoribus 847. g ii. Acta 
S. Dictinii , praecipue in redeundo ad unitatem 
Ecclesiae et cultus ecclesiasticus elucidantur 
850. g iii. Acta S. Artemii edenda videntur esse 
S. Joannis Damasceni, cujus auctoritas et sin- 
ceritas adversus Casaubonum vindicantur 854. 
Memoria seu Historia magni et prodigiosi Mar- 
tyris Artemii, collecta ex ecclesiastica Historia 
Philoslorgii et nonnullorum aliorum a Joanne 
monacho. Ex tom. IV Spicilegii Romani Card. 
Angeli Maji. Caput i. Fontes historiae S. Artemii. 
status imperii sub Constantino Magno 856. 
Caput ii. Constantius, vita functis fratribus, solus 
imperator, consortem imperii assumit Julianum 
859. Caput iii. Julianus, adeptus imperium, 
Christianos variis artibus aggreditur , et pro 
tribunali cum Eusebio et Macario, presbyteris 
Antiochenis, disputat 863. Caput iv. S. Artemius 
Juliano crudelitatem exprobrat, vanitatem ido- 
lorum demonstrat et torqueri jubetur 869. Ca- 
put v. Julianus, tacentibus propter praesens 
Martyris Babylae corpus oraculis,^ magis irasci- 
tur Christianis 875. Caput vi. S. Artemius, a 
Juliano damnatus, capite plectitur, ejusque cor- 
pus CPolim transfertur. Vanus Juliani cona- 
tus ad Hierosolymitanum templum instauran- 
dum, ejusque caedes a Persis 88 1 

18 Asclepiades episcopus Antiochenus. Commenta- 
rius historicus. Ejus memoria apud Eusebium et 
in Martyrologiis, quibus et quot annis S. Ascle- 
piades sedem tenuerit Antiochenam 3 1 3 

18 Augebertus cum Felici. \ide Felix. 

17 Austrudis, Virgo abbatissa, Lauduni in Gallia. 
Commentarius piuevius. g unicus. Sanctae memo- 
ria in fastis sacris; Acta a biographo subaequali 
conscripta; tempus nativitatis et obitus 108. 
Vita auctore anonymo subaequali, ex Joan. 
Mabillon Actis SS. Ord. S. Rened. Cap. i. Sanctae 
ortus, pia institutio, et ingressus in monaste- 
rium, fratrem suum S. Balduinum, injuste oc- 
cisum amare deflet. Cap. ii. Occiso fratre suo 

multas 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


VII 


multas calamitates patitur Sancta ab adversariis 
suis , quos tamen omnes, Deo juvante , vincit 
113. Cap. iii. Miracula in vita et post mortem. 

115 

B 

20 Barsabias ccenobiarcha et socii Martyres in 
Perside. Commentarius pravius. g i. Silentium 
fastorum ecclesiasticorum ; Acta martyrii , a 
S. Marutha conscripta ; annus et dies passionis 
838. g ii. De initiis monastici instituti in Syria 
et Perside 842. Martyrium SS. Barsabiie cceno- 
biarchae et decem ejus sociorum necnon cujus- 
dam magi : Ex Actis SS. Martyrum Orientalium 
et Occidentalium, auctore Stephano Evodio Asse- 
mano, part. i 846 

Basilia. Vide Martyres Mauritani. 

17 Berarius episcopus Confessor Ccenomanis in 
Gallia. Commentarius pr/evius. g i. Vitar S. Be- 
rarii synopsis ; locus natalis, tempus episcopatus 
et mortis 149. g ii. Translatio corporis S. Scho- 
lasticae Cenomanos ; variae fundationes S. Berarii, 
ejus obitus; inquisitio in alterum Berarium, 
Cenomanensem episcopum 151. Vita auctore ano- 
nymo Gestorum episcoporum Cenomanensium, 
ex Mss. Anisolano et Veteribus Analectis Mabil- 
lonii collatis 1 57 

Beresus cum Lucio etc. Vid e Lucius. 

Bermiacus cum Promacho. Vide Promachus. 

19 Beronicus Pelagia et alii xlix Antiochiae. Syl- 

loge ex Martyrologiis. Quae sit Pelagia hac die 
celebrata 421 

17 Bolitani Martyres in Africa. Ex Kalendario Car- 

thagmensi 37 

20 Bradanus et Orora et alii Sancti, qui olim cole- 
oantur in insula Mannia in Mari Hibernico. Syl- 
loge. g unica. Varia fata episcopatus Manniae 
seu Sodorensis ; ad quas provincias ecclesiasti- 
cas pertinuerit; Sancti in insula Manniae olim 
culti ; superstes eorum memoria in aedibus sacris 

887 

18 Brothenus confessor, cultus in Wallia 358 

C 

r 

20 V^aprasius, ejusque probabiliter socii SS. Pri- 
mus et Felicianus, Martyres Agennis, in Aqui- 
tania. Commentarius pr.evius. g 1 . Sanctorum 
memoria in fastis, Actorum variorum fides, et 
passionis synopsis 815. g n. De sociis S. Ca- 
prasii Primo et Feliciano, de ejus episcopatu et 
monumentis variis in ejus honorem 818. Passio 
S. Fidis, Caprasii, Primi et Feliciani. Ex codice 
Gr imber g ensi collato cum exemplaribus Labbeano, 
Trevirensi, Ultrajectino et Rubrae- Vallis 823. 
Passio metrica SS. Fidis et Caprasii, auctore, 
ut videtur, Hildeberto Cenomancnsi, ex codice Bre- 
mensi 326 

Cittinus. Vide Martyres Mauritani. 

17 Clemens, presb. et conf. Laude Pompeja in 
Italia. Sylloge historica. Laus Pompeja vetus et 
nova; S. Clementis cum S. Bassiano episcopo 
suo gesta 49 

Crescentianus. Vide Martyres Mauritani. 

f 

D 

Damianus. Vide Regulus. 

20 Dasius seu Datius, Zosimus, Januarius, Doro- 
thea seu Dorotbeus, Zosimus seu Susimus, Ja- 


nuaria seu Januariana, Martyres Puteolis in Cam- 
pania. Sylloge ex Martyrologiis 829 

Dasius cum Lucio etc. Vide Lucius. 

Defensor. Vide Martyres Mauritani. 

19 Desiderius, abbas in territorio Bituricensi. Com- 
ment. pr,ev. Probe distinguendus ab altero ejus- 
dem nominis, discipulo S. Baronti : memoria ex 
Martyrologiis et cultus : quo anno decesserit : Acta 
511. Vita ex Labbeo tom. 11 . Bibliothecae p. 3G7 et 
seqq. 512 

Danata. Vi (\e Martyres Mauritani. 

Donatus. Vide Martyres Mauritani. 

Dorothea seu Dorotbeus cum Dasio. Vide Dasius. 

17 Dulcidius seu potius Dulci tius episc. Conf. Agin- 
ni, Lemovicibus et Cambareti in Gallia. Commen- 
tarius pr.evius. Cultus ; distinctio a S. Dulcidio 
Tolosano; nomen; aevum; translatio Martyrum 
Aginnensium 50. VitaS. Dulcidii ex Breviario Le- 
movicensi anno 1625 edito 52. Addenda de cultu 
et Reliquiis 1 1 06 

E 

19 Ethbinus, Confessor et abbas in Hibernia Com- 
ment. pr/ev. g 1 . Fit monachus Tauracensis : quo 
tempore destructum fuerit monasterium illud : 
Actorum S. Ethbini chronologia: de S. Samsone 
Dolensi et Nannetensi, sicut et de aliis quibusdam 
viris S. Ethbini coaevis: hujus transitus in Hiber- 
niam : ejus vita et festiva memoria 474. g 11 . De 
Reliquiis S. Ethbini : earum variae translationes; 
sacrum corpus Monstrolii asservatum usque ad 
exitum saeculi xvm, quando a sacrilegis combus- 
tum fuit : Acta 482. Vita ex Ms. Aquicinctino coli. 
cumMs. Marchianensi 487 

17 S. Ethelredus et Elhelbertus fratres ac Martyres 
in Anglia. Commentarius pr.evius. g 1 . Ethelredus 
et Elhelbertus pronepotes S. Ethelberti, qui Can- 
tii primus rex Christianus fuit : eorumdem genea- 
logia stabilitur 90. g 11 . Narratur martyrium ex 
Actis brevioribus ; quo anno id contigerit : fun- 
datio monasterii Thanetensis S. Mildredae 92. 
g iii. Translationes corporum in Wakering et 
dein Ramsejam : cultus 94. Acta prolixiora, 
ex Simeone Dunelmensi, de Gestis regum Ang lo- 
rum; ap. Twysden, x Scriptores 96. Appendix, 
Loca sepultur/E Sanctorum famili.e regi,« 
Cantii, ex Ms. Saxonico Biblioth. Cantabrig ensis 

100 

19 Eusterius, episcopus Salernitanus in Italia. Com- 

ment. Historicus. Pauca ad nos de S. Eusterio 
pervenerunt: ejus festum variis celebratum die- 
bus : quo tempore floruerit : chronologia ecclesiae 
Salernitanae 436 

F 

F austinus vel Faustina cum Lucio etc. Vide Lu- 
cius. 

Felicianus. Vide Caprasius. 

18 Felix presbyter et Augebertus diaconus Martyres 
in Gallia. Comment. pr.ev. Cultus eorum variis 
in paroeciis diceceseos Lingonensis : Legenda et 
Passio : corpora asservata in abbatia S. Petri Vivi 
prope Senonas 359. Legenda, desumpta ex oflicio 
quodam completo ad festum horum SS. Martyrum 

362 

20 Fintanus Corach, episcopus Clonfertensis et Fin- 
tanus Moeldubh, abbas in Clonenagh, in Hiber- 
nia. Sylloge historica Utriusque. S. Finlani 

aetas, mnnia et loca, quae incoluisse traduntur 

896 

Fintanus 


VIII 


INDEX SANCTORUM 


Fintanus Moeldubh cum Fintano Corach. Yide Fin- 
tanus Corach. v 

Flavianus cum Justo. Vide Justus. 

17 S. Florentinus seu Florentius, episcopus Trevi- 
rensis et Tungrensis. Commentarius historicus 
et criticus. g i. S. Florentini memoria in sacris 
Fastis; Vita ejus brevior; Origines Ecclesiarum 
Trevirensis et Tungrensis, occasione hujus 
Sancti, retractantur : imprimis ex antiquis Mar- 
tyrologiis et historiae Trevirensis scriptoribus 16. 
g ii. Eadem quaestio retractatur ex auctoritate 
antiquorum Catalogorum Ecclesiae Treviren- 
sis 19. g iii. Discutiuntur testimonia antiquo- 
rum, qui favere videntur Hontheimiano syste- 
mati 21. § iv. Ex propagatione Euangelii per 
universum orbem, arguitur Christianismus ^ 
etiam in Gallia et Germania saeculo primo secta- 
tores habuisse 26. g v. Magis directe monstra- 
tur Religio Christiana in Galliis, adeoque Trevi- 
ris in Belgica*prima, primo saeculo propagata 
fuisse 28. g vi. Confirmatur opinio propagatae 
jam primo saeculo Religionis Christianae ex histo- 
ria legionum Romanarum ad Rhenum 31 

17 Florentius episcopus et Confessor Arausicae in 
Gallia. Commentarius pr/evius. g unicus. Memo- 
ria in sacris fastis; ejus Acta incerta, ex VitaS. 
Verani excerpta; concilia, quibus interfuit; obitus 
et Reliquiarum translatio 76. Vita S. Florentii, 
episcopi Arausicani, ex Officiis Propriis ecclesiae 
Placentinae 60 

19 Frideswida, Virgo Oxoniae in Anglia. Comment. 
PR/Ev. g i. Oxoniensis urbis et academiae antiqui- 
tas : quo anno ibidem floruerit S. Frideswida 533. 
g ii. Vitae S. Frideswidae compendium : praeci- 
pua capita ad crisim vocantur: de horrore, quo 
reges Angliae ab ingressu in urbem Oxoniensem 
prohibebantur 536. § iii. Monasterium S. Fri- 
deswidae Oxoniense : initia, vicissitudines : in- 
cendium saec. xi ineunte ; dubia circa chartam 
Ethelredi, qua illud memoratur : fit Prioratus 
S. Augustini ; supprimitur a Clemente VII : ec- 
clesia in sedem episcopalem erigitur ab Hen- 
rico VIII schismatico 542. g iv. De Reliquiis 
S. Frideswidae, perpetuo Oxoniae servatis : variae 
translationes : monumenta cultus, S. Virgini 

ejusque sacris exuviis exhibiti 549. g v. Sepul- 
chrum S. Frideswidae spoliatur ab Ilenrico VIII : 
Reliquiarum profanatio et permixtio : monumen- 
tum, quod hodie adhuc visitur Oxoniae in eccle- 
sia Christi 553. g vi. Cultus S. Frideswidae extra 
Angliae fines, praesertim in Bomy, Artesiae vico, 
haud procul Tarvenna : Acta 560. Vita ex Cape- 
gvavio coli . cum Ms. Rubrae Vallis 564. Vita me- 
trica, juxta Ms. Oxoniense Rawlinson c. 558 
fol. 154 b. Appendix. Liber Miraculorum S. Fri- 
deswidae, auctore Philippo , priore, nunc primum 
ex Mss. Bibliothecae Bodleianae Oxoniens. Digby 
\11 editus 565 

G 

2oGraufridus et Serio abbates et Guilielmus 
novitius Saviniacenses et Adelina abbatissa 
Moritoniensis in Normannia. Commentarius his- 
toricus. g i. Duplex SS. Saviniacensium translatio; 
pauca de S. Adelina et Guilielmo innotescunt; 
B. Gaufridi ortus, magisterium, monachatus 
Cerasii et Saviniaci ; quae gessit, dum abbas esset 
Saviniacensis 1007. g n. B. Serlonis cultus ; dis- 
ciplina sub B. Gaufrido, monachatus Cerasii et 
Saviniaci ; gesta, dum Saviniaco praeesset ; seces- 
sus ad Claramvallem ; obitus 101 1 . g hi. Propa- 


gatio ordinis Saviniacensis et ejus conjunctio 
cum filiatione Claraevallensi 1014. g iv. Catalo- 
gus Saviniacensis filiationis explicatur; turbatio 
in monumentis historicis orta ex computatione 
annorum regni Stephani, regis Angliae 1019. 
g v. Abbatiae conditae a S. Vitali 1023. g vi. 
Abbatiae conditae a B. Gaufrido ante annum 1131 
1024. g vii. Abbatiae conditae a B. Gaufrido ante 
annum 1 134 1026. g vm. Abbatiae reliquae 
conditae a B. Gaufrido 1028. g ix. Abbatiae con- 
ditae usque ad conjunctionem cum Cisterciensi- 
bus 1030 g x. Abbatiae reliquae conditae ante 
mortem B. Serlonis 1032. g xi. Abbatiae conditae 
ante annum 1200 1034. g xn. Abbatiae conditae 
post annum 1200 1037. g. xm. Abbatiae dubio 
jure aut male inter Saviniacenses relatae, aliaeque 
quarum corruptum fuit nomen 1040 

17 Gratus, quem dicunt martyrem, et S. Ansutus 

eremita apud Ruthenos in Gallia. Sylloge histo- 
rica 180 

19 Gratus, confessor, episcopus Oleronensis in 
Gallia. Comment. historicus. Urbis et sedis Olero- 
nensis antiquitas : S. Grati Legenda et Officium : 
Reliquiarum inventio, descriptio, translationes 

440 

18 Gwendolina abbatissa, culta in Wallia 358 

H 

nUedwigis, vidua ducissa Silesiae. Commenta- 
rius pravius, g i. Sanctae cultus ; ejus Acta et Le- 
genda Minor 198. g n. S. Hedwigis genus illustre 
et pia in puerili aetate institutio : nonnulla de 
educatione loeminea medio aevo 202. g iii. Fun- 
datio coenobii Trebnicensis sanctimonialium Or- 
dinis Cisterciensis 206. g iv. Aliae fundationes, 
cooperante S. Hedwige, ab Henrico Barbato 
factae 209. g v. De dissidio orto inter filios Hen- 
rici ducis et S. Hedwigis 212. g vi. Varia bella 
ab Henrico Barbato gesta ; ejus obitus ; bellum 
Tartaricum seu Mongolicum, in quo periit Ilen- 
ricus II, filius S. Hedwigis 215. g vn. Ad beatam 
mortem per Sacramentorum receptionem prae- 
parat se S. Hedwigis ; ejus obitus, canonizatio et 
cultus 219. Vita, auctore anonymo subaequali. 
Ex editione Scriptorum Rerum Silesiacarum 1. 1. 
Gustavi Adolphi Stenzel , collata cum ms. musaei 
nostri. Prologus 224. Cap. i. De conversatione 
S. Hedwigis in aetate puerili et tempore matri- 
monii, de amore castitatis et continentiae 225. 
Cap. ii. De humilitate et patientia S. Hedwi- 
gis 227. Cap. iii. De austeritate vitae S. Hedwi- 
gis 230. Cap. iv. De oratione et devotione 
S. Hedwigis 234. Cap. v. De charitate S. Hedwi- 
gis 237. Cap. vi. De miraculis S. Hedwigis in 
ejus vita 240. Cap. vii. De miraculis factis tem- 
pore mortis S. Hedwigis 246. Cap. viii. De mi- 
raculis post mortem 247. Cap. ix. De miraculis 
tempore canonizationis S. Hedwigis, de ejusdem 
canonizatione et translatione ejus corporis 262. 
Tractatus sive speculum genealogiae S. Hedwi- 
gis 265 

18 Hermes et Taxius martyres Axiopoli in Bulgaria. 

Ex Martyrologiis 345 

17 S. lleron episcopus et martyr Antiochiae. Syl- 
loge. Memoria Sancti in fastis; tempus episco- 
patus et obitus 8 

Honesta V. cum Justo. Vide Justus. 

20 Humbaldus, episc. Autissiodorensis in Gallia. 
Commentarius praevius, g unica. B. Humbaldi 
cultus et consecratio episcopalis ; conciliis pluribus 
interest ; lites componit ; donationibus piis favet ; 

in 


IX 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


in peregrinatione Hierosolymitana perit 996. 
Vita B. Humbaldi episcopi Autissiodorensis, ex 
Historia epp. Autiss. ap. Labbe, Bibliotheca Mss. 
t - I , P- 456 1002 

J 

J anuaria seu Januariana cum Dasio. Vide Dasius. 

Januarius seu Januaria cum Promacho. Vide Pro- 
ma clius. 

Januarius cum Dasio. Vide Dasius. 

Januarius. Vide Martyres Mauritani. 

17 Joannes Colobus seu Parvus, eremita deserti 
Sceti in /Egypto. Commentarius Praevius. g 1. De- 
serti Scetis status antiquus et hodiernus : Arbor 
obedientiae : monasterium S. Joannis Parvi 39. 
I ii. Quandonam S. Joannes Parvus floruerit : 
distinguitur a Joanne oeconomo Scetis : de cultu 
ejusdem 41 . Apophthegmata . Ex Cotelerio, tomol 
Monumentorum Ecclesiae gr aecae, pag. 468 et seqq. 
44. Appendix ex variis. 47 

20 Joannes III, episcopus Comensis in Italia. Com- 
mentarius Historicus. S. Joannis genus et aetas : 
schismati Aquilejensi implicatur Comensis eccle- 
sia 903 

20 Joannes Canlius, presbyter saecularis Cracoviae. 
Comment. Pr/ev. g 1 . Praecipui auctores, qui de 
vita S. Joannis Cantii scripserunt 1042. g 11 . 
S. Joannis patria, parentes, studia in Academia 
Cracoviensi: quo anno natus et defunctus S. Joan- 
nes 1047. g ni. De processu canonizationis : mul- 
tiplices diuturnaeque hac in causa obortae diffi- 
cultates : de Reliquiis B. Viri, ejusque cultu tum 
antiquo tum praesenti 1051. g iv. De scriptis 
Beati Cantii : quid statutum hac super re in con- 
gregatione SS. Rituum in ordine ad ejus cano- 
nizationem : Vita a nobis edenda 1061. Vita, 
auctore Adamo Opatouio, excusa Cracoviae, an. 
1628. Praefatio 1064. Cap. i. De patria, parentibus, 
educatione domestica et studiis academicis 1065. 
Cap. ii. Virtutes : humilitas, admiranda simplicitas 
et fervens in Deum pietas 1066. Cap. m. Patientia 
in adversis et carnis mortificatio 1068. Cap. iv. 
De operibus misericordiae et dono prophetiae 1070. 
Cap. v. Insigniores quidam B. Cantio viri coaevi, 
hujusque in Academia Cracoviensi labores 1071. 
Cap. vi. De transitu ex hac vita ad immortalem 
et sepultura 1072. Miracula S. Joannis Cantii, 
auctore eodem Adamo Opatovio, ex versione Ms. 
P. Benedicti Boym S. J. Pars i. De miraculis, 
quibus servus Dei claruit a morte sua usque ad 
inventionem et reserationem sui tumuli 1073. 
Pars ii. De iis miraculis, quibus S. Joan. Cantius 
in inventione et reseratione tumuli sui inclaruit 
1089. Pars iii. De miraculis coram DD. Commissariis 
episcopalibus recognitis 1 096. Appendix, g 1 . Mira- 
cula a S. Congregatione Rituum probata in ordine 
ad Canonizationem 1 100. g 11 . Bulla Canonizationis 

1102 

20 Irene Virgo sanctimonialis et Martyr , Scalabi 
in Lusitania. Commentarius Praevius, g unic. 
Scalabis nomen propter Sanctam mutatum ; Sanet® 
memoria in fastis sacris, ejus professio monastica 
909. Passio S. Irenes Virginis et Martyris, ex 
veteri Breviario Eborensi et Florezio Espana 
Sagrada tom. XII 9 \ j 

Jubilitanus. Vide Martyres Mauritani. 

18 Julianus Saba, eremita in Mesopotamia. Com- 
mentarius Praevius, g 1 . Sancti ab altero Juliano 
monacho co®vo distinctio : memoria ejus in fastis 
sacris 346. g 11 . Laudes Sancti apud scriptores 
ecclesiasticos : Vita ejus a Theodoreto scripta : 
Acta Sanctorum Octobris VIII. 


de loco ubi vixit ac tempore quo obiit, disquisitio 
350. Vita S. Juliani Sabae auctore Theodoreto, 
ex editione Svrmondi. Cap. i. S. Juliani vita 
eremitica: multi ab eo instituti monachi, in 
quibus insigniores Jacobus Persa et Asterius : 
secessus in montem Sinai 353. Cap. ii. Mors Juliani 
apostatae S. Juliano divinitus revelata : hujus iter 
Antiochenum, miracula, reditus in eremum cl 
obitus 357 

18 Justus, puer et Martyr, Autissiodori et Bellovaci 
in Gallia. Commentarius Przevius. g 1 . Narratio 
primigenia martyrii S. Justi in triplice Actorum 
specie servatur 323. g 11 . Aptantur ActaS. Justi S. 
Justino Luparensi seu Parisiensi ; multiplex hinc 
in Breviariis perturbatio 325. g m. Sinceritas 
Actorum S. Justi, Reliqui® et cultus Autissiodori 
et in Corbeja Nova 328. g iv. Reliqui® et cultus 
Bellovaci, Pictavis, Centuli et in Villa S. Justi 330. 
g v. Confusio in Reliquiis; translatio Malmunda- 
riensis in examen vocatur 333. g vi. Reliqui® et 
cultus apud Einsidlenses, apud Zutphanienses, 
Antverpienses, iterum Autissiodori et in Anglia 
335. Passio S. Justi pueri ex Mss. Caput unicijm. 
S. Justus cum patre Justino it Ambianum, libera- 
turus patruum; in reditu martyrio coronatur: 
sepultura 338. Altera Passio S. Justi puer 
secundum tria Legendaria Bellovacensia. Caput 
unicum. S. Justi patria et parentes ; liberatio 
Justiniani patrui ; martyrium ; sepultura ; ecclesia 

340 

18 Justus, Flavianus et socii XC, Martyres, ut fer- 
tur, Licii in Pedemontio. Synopsis Historica. 
g unica. Cultus certi origo incerta ; translatio ; 
Novaliciensis, Secusiensis et Ulciensis monaste- 
riorum initia 393 

18 Justus, Artemius et Honesta V., Martyres, in dioe- 

cesi Atrebatensi in Gallia. Commentarius Pr.e- 
vius. Dies cultus varius ; vetera officia ; .tempus 
et locus e®dis ; Reliqui® 369. Passio SS. Justi, 
Artemii et Ilonest®, auctore Jacobo Malbrancq, ex 
lib. v de Morinis 371 

L 

19 Laura, vidua et Martyr Cordub® in Hispania. 

Crisis Historica. Res gest® ex Adversariis Luit- 
prandi et Martyrologio Tamaji de Salazar : Adver- 
saria Luitprando adjudicanda ; asserta Tamagi 
commentitia sunt 590 

19 Levagius seu Le vanius episcopus Silvanectensis 
et Confessor. Commentarius. Primordia ecclesi® 
Silvanectensis densis tenebris obvoluta, memoria 
S. Levangii ex Martyrologiis et Officio ecclesias- 
tico. Quo anno celebratum fuerit concilium Aure- 
lianense I, cui interfuit S. Levangius : Reliqui®. 

447 

Leucius cum Lucio elc. Vide Lucius. 

Levianus cum Leutherno. Vide Leuthernus. 

17 Leuthernus et Livianus, epp. conff. et S. Scophi- 

lus abbas, in Britannia majori et Minori. Sylloge 
historica. Sanctorum cultus, Reliquiarum trans- 
latio et inventio. 57 

18 Lucas Evangelisla. Commentarius Praevius, g 1 . 
Sancti elogia in variis Martyrologiis, ejus pa- 
tria, genus et professio ante susceptum Christia- 
nismum 282. g 11 . Conversio S. Luc® ad Chri- 
stum, ejusque cum S. Paulo peregrinationes. 
285. g iii. De scriptis S. Luc® corumque aulhen- 
tia 288. g iv. S. Luc® pr®dicationes per varia 
loca et de imaginibus ejus manu pictis 295. 
g v. De obitu S. Luc® ejusque circumstantiis 298. 
g vi. De variis translationibus corporis S. Luc® 

b 300 


X 


INDEX SANCTORUM 


300. Vita auctore Simcone Metaphraste, exstat N 

in OEconomio, post A poca lypsimet Vitam S. Joan- at 

nis Apostoli 310 1\ eustolus. Vide Martyres Mauritani. 

Lucas- Vide Lucius Ninus. Vide Martyres Mauritani. 

18 Lucius vel Lucas et Victorinus vel Victorina Nobilitanus. Vide Martyres Mauritani. 
aut Victoria, item Agnes Virgo, Martyres, par- 17 Nothelmus, Conf. et archiep. Cantuariensis in 
tim ad Ostia Tiberina, partim Nicomediae. Syl- Anglia. Commentarius historicus. Fasti sacri , 

loge Historica. 344 translatio, commercium lilerarium cum Ven. 

18 Lucius, Victor, Dasius , Leucius, Victoricus , Beda et S. Bonifacio, presbyteratus Londoniae, 

Beresus episc., Victrix, Faustinus vel Faustina monachatus et episcopatus Cantuariae, oidina- 

et Martialis Martyres in Africa. Sylloge IIisto- tiones episcoporum, tempus mortis 117 

rica. 342 

Lucius cum Promacho. Vide Promachus. 0 

Lucius. Vide Martyres Mauritani. A 

19 Lucius cum Ptolemaeo. Vide Ptolemaeus. V_/rora cum Bradano. Vide Bradanus. 

17 S. Lupus, episc. et confessor, Andegavis. Com- 
mentarius Pr/Evius.§unic. Sancti cultus; tempus P 


episcopatus inquiritur 104. Elevatio et transla- 
tio, ex Breviario A ndegavensi anni 1624. 106 

19 Lupus, episcopus Suessionensis. Conmentarius 
Historicus. Fama sanctitatis : S. Lupus non est 
filius S. Principii ; natus est ex altero S. Remigii 
fratre : quo tempore sedem tenuerit Suessionen- 
sem : ejus res gestae : Reliquiae. 448 


M 

jVIagnilius. Vide Martyres Mauritani. 

17 Mamelta, Martyr in Perside. Sylloge. Marly- 
rologia ; mors brevi post baptismum ; distinctio 
a S. Mamlacha ; ecclesiae CPoli 53 

Marcellinus cum Promacho. Vide Promachus. 

20 Marcianus et Joannes, Martyres, in Statibus 
pontificiis. Commentarius Pr.evius. g unica. Tri- 
plex Sanctorum Martyrum translatio; auctoritas 
et utilitas historiae tertiae translationis 831 . Inven- 
tio corporum SS. Joannis et Marciani Martyrum 
seu Diadema in festo educlionis sive revelationis 
Reliquiarum Sanctorum Joannis et Marciani ; 
auctore Indie Placentino, ex Ms. 832 

Marianus. Vide Martyres Mauritani. 

Marianus. Vide Victor. 

Martialis cum Lucio etc. Vide Lucius. 

17 Martyres Mauritani, Ninus, Victoria seu Victor, 
Nobilitanus seu Jubilitanus, Mauritanus seu Ma- 
rianus, Lucius, Cittinus seu Tinnus, Crescentia- 
nus, Rulfinianus, Donatus, Defensor, Rusticianus, 
Servilianus, Socratus seu Socrates, Veneria seu 
Venerius, Januarius, Mustolus seu Neustolus, 
Quintasius, Memma seu Memmia , Yzitanus seu 
Zidiacus, Prima, Donata, Severa, Victoria, Ba- 
silia et Magnilius. Sylloge. Memoria Sanctorum 
Martyrum in fastis sacris. 38 

Mauritanus. Vide Martyres Mauritani. 

.9 Maximus, levita et Martyr Aquilae. Comment. 
Pr.-ev. § i. De Avia et Aquila urbibus : S. Maximi 
passio : ejus Acta 400. g ii. De Reliquiis S. Maximi; 
earum Inventio seu Visitatio sub Othone Magno; 
hujus diploma; Reliquiarum translatio 407. 
Vita ex Breviario ms., quod in episcopio Aquir 
lano asserva tur, descripta 417 . Lectiones ex Pro- 
prio Aquilano 420 

Memmia. Vide Martyres Mauritani. 

18 Monon, eremita et Martyr, in dioecesi Namur- 
censi in Belgio. Commentarius praevius. Cultus 
S. Mononis ; Historia ecclesiae et capituli in ejus 
honorem Nassoniae erectorum. 363 Vita et 
Passio S. Mononis Martyris ex Mss. 367 

Muren. Vide Regulus. 

Mustolus. Vide Martyres Mauritani. 


JP elagia cum Beronico. Vide Beronicus. 

\ Petrus de Alcantara, Confessor Arenis in Hi- 
spania. Comment. pr.ev. g i. Admiranda S. Petri 
virtus : stupendum mortificationis et pauperta- 
tis studium, ex actis canonizationis et S. Teresiae 
testimonio assertum et vindicatum : primus 

inter omnes S. Petrus B. Matris comprobavit 
spiritum, ej usque in Carmelitarum reformatione 
indefessus adjutor fuit 623. g u. De Reforma- 
tionibus in Ordine Seraphico : Regularis Obser- 
vantiae origo et progressus : initia 8. Petii de 
Alcantara : novam suscipit perficitque Reforma- 
tionem longe strictissimam : fundatur provincia 
S. Josepbi sub obedientia Conventualium ; ast 
paulo post subjicitur Observantiae 629. g m. De 
quibusdam S. Petri scriptis : an Tractatus de 
oratione et meditatione depromptus sit ex 
V. Ludovico Granatensi , an vero hic potius 
libellum S. Petri in Commentarium dilatave- 
rit 642. g iv. Ratio scribendi Acta S. Petri : 
praecipui auctores, qui de ejus vita tractarunt : 
Reliquim 651 . Vita prior auctore P. F. Jeanne a 
S. Maria, hic primum latinitate donata. Cap. i. 
Principium ejus conversionis et ingressus in re- 
ligionem 657. Cap. ii. Quomodo se gesserit 
S. Petrus in novitiatu et aliquot annis post pro- 
fessionem 659. Cap. iii. De poenitentia, quam 
exercuit, sive dum bona sive dum mala utere- 
tur valetudine 661 . Cap. iv. De profunda S. Petri 
humilitate 665. Cap. v. De amore Dei et pro- 
ximi, quo eluxit 667. Cap vi. De strictissima 
paupertate, quam servabat ipse, aliisque consu- 
lebat 670. Cap. vii. De quadam epistola S. Petri 
adS. Teresiam super paupertate 671. Cap. viii. 
De oratione et mirandis raptibus 672. Cap. ix. 
De quibusdam casibus, in quibus manifesta fuit 
efficacia orationis 674. Cap. x. De donis super- 
naturalibus et gratiis gratis datis 676. Cap. xi. 
De gratia fidei, qua praeditus S. Petrus fuit 677. 
Cap. xii. Cur S. Petrus aliique servi Dei institue- 
rint reformationes 679. Cap. xiii. De gratia sa- 
nitatum, et infirmis, quos sanavit S. Petrus 681. 
Cap. xiv. De dono prophetiae et discretionis spi- 
rituum, quo praeditus fuit 684. Cap. xv. De gratia 
loquendi varia genera linguarum et interpre- 
tandi Scripturam 687. Cap. xvi. De donis natu- 
ralibus aliisque S. Petri virtutibus 689. Cap. xvii. 
Quomodo se gesserit, dum aliis praeesset 691. 
Cap. xviii. De morte S. Petri, felicique ejus ad 
caelum sine purgatorio transitu 693. Cap. xix. De 
miraculis post mortem patratis 696. Altera vita 
prolixior auctore P. Fr. Laurentio a L). Paulo. 
Lib. i. A nativitate S. Petri et usquedum vixit in 
provincia S. Gabrielis 700. Lib. ii. Ab ejus egressu 


ex 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


XI 


ex provincia S. Gabrielis usque ad fundationem 
provinciae S. Josephi 71 G. Lib. iii. Ab erectione 
provinciae S. Josephi usque ad ultimum vitae 
annum S. Petri 735. Lib. iv. De virtutibus theo- 
logalibus et donis gratuitis S. Petro conces- 
sis 755. Lib. v. Dc extrema S. Petri infirmitate 
usque ad corporis ejus translationem 776. Lib. vi. 
De miraculis quae post mortem ejus contige- 
runt 783. Appendix, g i. Bulla Canonizationis 
799. g ii. Solemnitas, caeremoniae et expensae 
Canonizationis 803 

Prima. Vide Martyres Mauritani. 

Primus. Vide Caprasius. 

20 Promachus, Lucius, Marcellinus et Bermiacus 
el forte Zosimus seu Susinius et Januarius seu 
Januaria, Martyres Nicomediae. Silloge ex Mar- 
TYROLOGIIS. 829 

19 Ptolemaeus, Lucius et alter eorum socius. 
Comment. PR^v. g i. Acta ex S. Justino et Marty- 
rologiis : de duplici S. Justini Apologia : poste- 
rior, quae coincidit cum anno martyrii SS. Pto- 
lemaei et Lucii, oblata fuit Marco Aurelio 38G. 
g ii. Refutantur Gallandius et Longuerueus de 
secunda S. Justini Apologia : quo tempore is 
martyrio coronatus fuerit ; annus quo passi sint 
SS. Ptolemaeus et socii 393. Martyrium ex Apo- 
logia S. Justini M., apud Eusebium Hist. eccles. 
Lib. iv. Cap. xvii. Edit. Valesii 399 

17 Puellae Virgines Martyres ad oppidum S. Papuli 
in Occitania. Comment. pravius. Sanctarum Vir- 
ginum palaestra, Acta, tempus obitus 13. Acta 
SS. Puellarum ex Breviario Sampapulensi 15 

Q 

C*)uintasius. Vide Martyres Mauritani. 

R 

17 Regulus, abbas dut episcopus, Damianus 
presbyter , Aneglas diaconus et Muren Virgo. 
Commentarius praevius, g i. Sancti memoria in 
fastis ecclesiasticis; topographia Andreopolitana 
antiqua et hodierna 163. g ii. Disquisitio in 
Culdeos eorumque institutum et fata, g iii. De 
cultu S. Andrem in Scotia, ejusque Reliquiarum 
illuc translatio, de tempore quo haec probabilius 
accidit 169. Historia S. Reguli ex Joanne Ja- 
niirson, historical Account ofthe ancient Culdees 
P- 378 175 

17 Rodulphus, eremita Avellanensis et dein epis- 
copus Eugubinus in Italia, ejusque frater Petrus 
similiter eremita Avellanensis. Commentarius prae- 
vius. g i. Cultus B. Rodulphi antiquitas et minor 
celebritas 182. g n. Scripta praecipua de BB. Ro- 
dulpho et Petro ; eorum genus; castrum in mo- 
nasterium mutatum; conversio 184. g m. Tem- 
pus mortis BB. Rodulphi et Dominici Loricati, 
connexum cum anno emortuali Ilugonis I ar- 
chiepiscopi Vesontionensis 186. g iv. Tollitur 
difficultas, oriens ex tempore electionis et in- 
thronizationis B. Alexandri II : hujus inthroni- 
zationis historia 189. g v. B. Rodulphus fuerilne 
vere Eugubinus episcopus, an solum vicarius 
S. Petri Damiani partes expleverit, inquiritur : 
mutua horum amicitia: pauca de B. Petro 192. 
Vita BB. Rodulphi et Petri auctore S. Petro Da- 
miani. Caput unicum. BB. Petri et Rodulphi vita 
poenitens 194 

Ruffinianus. Vide Martyres Mauritani. 

17 Ruricius I et Ruricius II, episcopi Conff. Lemo- 
vicis. Commentarius pr.evius. g i. Silentium de 


utroque Sancio in sacris fastis, cultus tamen 
certus ; genus eorum nobilissimum ; S. Ruricii I 
vita in saeculo acta, matrimonium et liberi 59. 
g ii. S. Ruricius I, consilio S. Fausti Regiensis 
episcopi, austerius vitae genus capessit 62. g m. 
S. Ruricii I epistolare commercium cum va- 
riis 64. g iv. Fundat S. Ruricius I ecclesiam et 
coenobium S Augustini Lemovicis; qua occa- 
sione inquiritur in genus vitae illorum, qui coe- 
nobium incolebant 66. g v. De causa absentiae 
S. Ruricii I a concilio Agalhensi 68. g vi. S. Ru- 
ricius II, nepos S. Ruricii I; ejus vitae synopsis, 
concilia quibus interfuit; obitus 69. Transitus 
S Roricii i, Lemovicensis episcopi, ex Chronico 
Comodoliacensi seu ecclesiae S . Juliani ad Vigen- 
nam, auctore Stephano Maleu, ejusdem ecclesiae 
canonico 73- Vita S. Roricii ii, episcopi Lemovi- 
censis , ex Chronico Comodoliacensi Stephani 
Maleu 74 

Rusticianus. Vide Martyres Mauritani. 

S 

Scophilus cum Leutherno. Vide Leuthernus. 
Servilianus. Vide Martyres Mauritani. 

Severa. Vide Martyres Mauritani. 

20 Sindulphus, eremita et Confessor, Alsontiae in 
agro Rhemensi. Commentarius pii/evius. g unie. 
Memoria S. Sindulphi in fastis sacris ; Vitae syn- 
opsis ; Acta et tempus translationis in Altum- 
villare890. Vita S. Sindulphi Confessoris, auc- 
tore Almanno , monacho Altivillarensi , qui 
saec. ix floruit, ex Mabillonii Actis Ord. S. Bened. 
saec. i p. 368 collatu cum apographo monast. 
S. NicasiiRhemensis, e quo historia translationis 
deprompta est 829 

Socrates. Vide Martyres Mauritani. 

17 Solina Virgo et Martyr Carnuti. Commentarius 
pb.evius. g unie. S. Solinae memoria in fastis sa- 
cris, tempus passionis, varia cultus argumenta 
9. Passio ex Lectionario S. Petri Carnutensis ad 
diem xvi Octobris 12 

20 Sonnatius, archiepiscopus Remensis in Gallia. 
Commentarius pravius. B. Sonnatii cultus periit; 
ejus corpus transfertur ; concilium celebrat, fines 
regni Dagoberti, Austrasiae regis ; statuta B. Son- 
natio tributa 899. Vita B. Sonnatii, Remensis 
archiepiscopi , ex Historia Remensis Ecclesiae 
Flodoardi 901 

T 

axius cum Hermete. Vide Hermes. 

19 Theofredus, Martyr, abbas Calmeliacensis in 
Gallia. Comment. pr/ev. g i. Res gestae : Calmclia- 
cense monasterium vastatur a Saracenis : isto- 
rum variae in Gallias irruptiones : Ruo anno 
passus S. Theofredus sit 515. g ii. S. Theofredi 
cultus : Reliquiae ; harum translatio et praesens 
status : Liturgia 520. g m. Notitia monasterii 
Calmeliacensis seu S. Theofredi : varia hujus 
Acta 524. Vita, auctore Anonymo , qui ante 
saec. xi floruisse videtur. Ex Mabillonio, saec. iii 
part. i. Cap. i. Fundatio monasterii Calmeliacen- 
sis : illi praeficitur S. Eudo, cui succedit S. Theo- 
fredus : hujus praeclara gesta : S. Mcncleus, abbas 
Mcnatensis 527. Cap. ii. Martyrium S. Theo- 
fredi 51J0 

19 Thomas Ilelias presbyter Bivillae in Normannia 
inferiori. Comm. pr^ev. g i. Thomae memoiia in 
fastis sacris : Biographi veteres et rcccntiores . 
aliqua horum asserta examinantur 592. g ii. 

Acta 


XII 


INDEX SANCTORUM 


Acta pro canonizatione B. Thornae, et cultus ei 
praestitus usque ad turbas in Gallia ortas circa 
finem saeculi xviii 596. g m. Prosecutio ejusdem 
argumenti a fine saeculi xvm ad praesens usque 
tempus 601. Vita, auctore Clemcnte coaevo, ex 
Ms. codice ecclesiae Bivillensis 606. Miracula an- 
tiqua, auctore eodem Clemente, ex Ms. Bivillensi 
610. Recentiora, ex variis collecta a J . L. A. Colin 

618 

Tinnus. Vide Martyres Mauritani. 

17 Troesius abbas et Confessor, Niverni in Gallia. 

Sylloge historica. Sancti cultus; fundatio Buxi- 
densis; tempus vitae et obitus 55 

18 Tryphonia quae dicitur vidua et Martyr, Romae. 

Syli.oge. g unica. An S. Tryphonia dicenda sit 
uxor Decii imperatoris aut alterutrius ejus filio- 
rum ; an serva ejus uxoris. Reliquiae a S. Paulo 1 
translatae 313 

V 

^"Varus miles et socii ejus eremitae, Martyres 
Aegyptii, B. Cleopatra vidua, ejusque filius Con- 
fessor in Palaestina. Commentarius praevius. g i. 
Martyrum annuntiatio in fastis sacris : passi sunt 
sub Galerio Maximiano 423. g ii. De B. Cleopa- 
tra, quae corpus S. Vari ex Aigypto in Palaesti- 
nam transtulit : de reliquis S. Vari et de Actis 
edendis 426, Martyrium S. Vari et sociorum ex 
codice Vaticano, cjraece et latine. Caput i. Eremi- 
tis sex in carcerem conjectis, S. Varus in locum 
septimi, qui antequam caperetur, obierat, suc- 
cedit : martyrium S. Vari 428. Caput ii. Marty- 
rium sociorum S. Vari; B. Cleopatra hujus cor- 
pus, pace ecclesiae reddita, in Palaestinam de- 
fert: B. Cleopatrae ejusque filii felix obitus 432 

19 Veranus, episcopus Cavellicensis in Gallia. 

Comment. PR/Ev.g i. Veranum Tamayus deSalazar 
annumerat episcopis Tarraconensibus : ejus com- 
menta refutantur 452. g n. Veranus, de quo hac 
die in Martyrol. Rom., episcopus fuit Cavelli- 
censis, cujus Reliquiae translatae Jargolium in 
territorio Aurelianensi 455. g m. Urbs Cavelli- 
censis : sedis antiquitas : res gestae S. Verani et 
episcopatus : ecclesia ejus nomini dicata 458. g iv. 
De Reliquiis S. Verani : an corpus translatum 
fuerit Jargolium et Oblingaunum ; an vero hodie 
adhuc reperiatur in ecclesia Cavellicensi : instru- 
mentum visitationis 461. § v. Cultus variis die- 
bus et diversis in locis : supplicationes : Acta 465. 
Vita ex Labbei Nova Bibliotheca manuscript. 
librorum tom. II p. 690 et seqq. Collata cum Ms. 
Rubrae vallis 467. Appendix. Narratio de morte et 
sepultura S. Verani ex Vita Ms. apud Gallonium 
tom. I 473 


17 Victor, Alexander et Marianus Martyres, ut 
videtur, Nicomediae. Sylloge. SS. Martyres in 
fastis antiquis Nicomediae passi dicuntur; eos- 
dem perperam sibi vindicant Hispani 37 

17 Victor episc. et Confessor, Capuae in Campania. 
Sylloge historica. Sancti cultus et memoria in 
fastis sacris; ejus scripta; tempus episcopatus 
et obitus 81 

Victor cum Lucio etc. Vide Lucius. 

Victoria. Vide Martyres Mauritani. 

Victoria. Vide Victorinus. 

Victoricus cum Lucio etc. Vide Lucius. 

Victorinus vel Victorina aut Victoria cum Lucio vel 
Luca. Vide Lucius. 

Victrix cum Lucio etc. Vide Lucius. 

17 Vincentius, presb. et conf. Magniaci in agro 
Nivernensi. Sylloge historica. Memoria in Usuar- 
di Martyrologio, cujus primae editionis aetas inqui- 
ritur; cultus auctus ob victoriam Caroli Calvi; 
Reliquiae 84 

20 Vitalis episcopus et Confessor Salisburgi in Ger- 
mania. Comm. hist. g i. Quo saeculo, septimone an 
octavo. S. Rupertus ecclesiam Salisburgensem 
fundaverit 913. g n. Quo circiter anno S. Vitalis 
S. Ruperto in episcopatu Salisburgensi successe- 
rit 920. g hi. De S. Vitalis vita, episcopatu, 
morte ac sepultura 929. g iv. De miraculis S. Vi- 
talis et processu canonizationis 934. g v. De 
S. Vitalis cultu ecclesiastico, corporis detectione 
atque elevatione, imaginibus et Reliquiis 943. 
Miracula antiqua, in processu canonizationis 
producta 950. Miracula saeculi v, ex pro - 
cessus canonizationis in compendium redacta a 
P. Amando Pachlero 952. Miracula saeculi xvi, ex 
Joanne Stainhauser relata a Pachlero 959. Mira- 
cula saeculi xvn, ex scriptis testimoniis collecta a 
Pachlero. 961. Alia miracula saeculi xviii, ftr voti- 
vis tabellis collecta a Pachlero 963 

Volitani. Vide Bolitani. 

Y 

Yzitanus. Vide Martyres Mauritani. 

Z 

17 Zeno seu Zosimus episcopus Confessor Bene- 
venti. Sylloge historica 84 

Zidiacus. Vide Martyres Mauritani. 

Zosimus seu Susimus cum Dasio. Vide Dasius. 
Zosimus seu Susimus cum Promacho. Vide Proma- 
chus. 


INDEX CHRONOLOGICUS. 


S2ECULO I 

Anno 43 S Lucas Christianam lidem amplecti- 
tur 286 c d 

Anno 50 S. Lucas socius fit laborum S. Pauli 

286 e f 

Inter annos Christi 75 et 100 obiit S. Lucas 298 f, 

299 a 

Hoc saeculo vel alterutro ex duobus sequentibus 
passi sunt Antiochiae SS. Beronicus, Pelagia 
Virgo, et alii quadraginta novem 421 b, 423 a d 


SAECULO II. 

Anno 107 martyrium subit S. Ignatius Antioche- 
nns 8 f, 9 a 

Anno 108 episcopus Antiochenus fit S. Heron 9 d, 
Anno 128 obit 9 d 

Versus annum 165 martyrio coronantur Romae 
SS. Ptolemaeus, Lucius et alter eorum socius 

398 ede 

Versus annum 166 martyrium subit Romte S. Ju- 
stinus Philosophus 398 c d 

SASCULO 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


XIII 


SICULO III. 

Anno 211 probabilius ordinatus S. Asclepiades, 
episcopus Antiochenus 315 f 

Anno 217 vel 218 moritur S. Asclepiades episco- 
pus Antiochenus 216 c, 317 f 

Versus annum 226 vel paulo tardius bellum Persi- 
cum movetur ab Artaxerxe adversus Romanos 
sub Alexandro imp. 217 a b c 

Anno 249 in Pannonia trucidatur Philippus senior, 
Romanus imp. cui succedit Decius 406 e f et seq. 
Anno 250 vel in fine prxcedentis exit ferale Decii 
imp. in Christianos edictum 407 b 

Anno 250 vel 251 martyrii corona donatur S. Ma- 
ximus et Julianus, levita 406 e f et seq. 

Anno 251 desinit Decii imperium 407 a 

Anno 285 passus est S. Marinus senex et Martyr 
in Cilicia 274 d e 

Circa annum 287 occiditur S. Justus puer 324 e 
Sxculo hoc vel initio sequentis passi videntur Mar- 
tyres Bolitani in Africa ab d; item ii S. Lucius, 
Victor, Dasius aliique Martyres Afri 344 d 

SvECULO IV. 

Anno 303 Diocletianus Nicomediae, Romae et An- 
tiochiae versatur 425 b c e 

Circa annum 303 locum forsan habuit passio 
SS. Lucii seu Lucae et Victorini vel Victorinae 
aut Victori®, et S. Agnelis Virginis, Nicomedi® 

345 e 

Anno forsan 303 martyrium subeunt, ut videtur, 
Nicomedi® SS. Victor, Alexander et Marianus 37 
Anno forsan 304 patiuntur SS. Martyres Mauritani, 
Ninus, Victoria seu Victor, Nobililanus seu Ju- 
bililanus, Mauritanus seu Marianus, Lucius, Cit- 
tinus seu Tinnus , Crescentianus , RufRnianus , 
Donatus , Defensor , Rusticianus , Servilianus , 
Socratus seu Socrates, Veneria seu Venerius, 
Januarius, Mustolus seu Neustolus, Quintasius, 
Memma seu Memmia , Yzitianus seu Zidiacus , 
Prima, Donata, Severa, Victoria, Basilla et 
Magnilius 38 

Anno 305 vi Kal. Maji Diocletianus et Maximia- 
nus purpuram deponunt 818 d 

Circa annum 307 S. Varus cum sociis martyrium 
subit 423etseqq. 

Anno 342, die 111 Junii martyrium patitur S. Bar- 
sabias 841 c e 

Anno 357 v non. Martii S. Luc® corpus Cpolim 
translatum 301 b e f, 302 ab 

Anno 365 S. Melelius non videtur in exilium fuisse 
pulsus 352 d 

Annis 370 et seqq. S. Meletius in exilio degit 352 e 
Inter annum 372 et 380 moritur S. Julianus abbas 

352, 353 

Anno 378 Valens imp. a Gothis vincitur et con- 
crematur 459 c 

Anno 400 Dictinius abjurat errores Priscillianista- 
rum in Concilio Toletano 852 b 

Circa annum 400 obit S. Clemens, presbyter, 
Laude Pompeja 49 


SICULO V. 

Ineunte sxculo floret S. Joannes Colobus seu 
Parvus 42 

Ineunte sxculo floret S. Dulcidius episc. Agin- 
nensis 51 

Circa annum 430 natus videtur S. Ruricius I 60 d 
Medio hoc sxculo obiit S. Eusterius episcopus 
Salernitanus 439 e f 

Circa annum 465 uxorem duxisse videtur S. Ru- 
ricius I 60 e 


Circa ammm 484 episcopus fit S. Ruricius I 63 e 
Anno 499 Symmachus papa Rom® synodum ha- 
bet episcoporum Itali®, qu® inter Romanas sub 
hoc pontifice prima est 439 b c d e 

Hoc probabiliter saeculo martyrium subit S. Ma- 
melta 53 

Saeculo v vel vi floret S. Troesius 55 


SICULO VI. 

Hoc saeculo ineunte vita functus est S. Gratus 
episcopus Oleronensis, in Bearnensi principatu 

440 a, 441 b 

Anno 505 vel 506 Alaricus , Gothorum rex, quam- 
vis Arianus, indulget ut episcopi catholici in 
synodum conveniant Agatham 441 b, 475 c 
Anno 507 Clodov®us I , devicto Alarico Visigo- 
thorum rege, occupavit utramque Aquitaniam 
et Novempopulaniam cum urbe Tolosa 495 a b 
Circa annum 507 obit S. Ruricius I 59 b ; cui suc- 
cedit S. Ruricius II 7i e 

AnnobW celebratum est concilium Aureliancnse I 

495 b 

Anno 511 S. Lupus, episcopus Suessionensis, sub- 
scribit concilio Aurelianensi I 449 f, 450 f 

Anno 523 probabilius moritur S. Brigida Kildari® 
in Hibernia 479 f 

Circa annum 526 obit S. Florentius, Arausicanus 
episcopus 76 b 

Anno 532 probabilius moritur S. Rcmigius Rhe- 
mensis episcopus 450 c d f 

Anno 535 ve! paulo tardius contigit mors S. Lupi, 
episcopi Suessionensis 450 d e f 

Versus annum 540 probabiliter natus est S. Ethbi- 
nus abbas 480 d 

Anno 541 ordinatur episcopus S. Victor Capuanus 

83 d 

Circa, annum 553 obit S. Ruricius II 72 c 

Anno 554 obit S Victor, episcopus Capuanus 81 a 
Eodem anno celebratur Parisiis concilium 476 f 

Circa eumdem annum S. Sindulphus in agrum Rhe- 
mensem venit ggi e 

Inter annum 584 et 585 pr®clare in synodo epi- 
scoporum Galli® disputat S. Veranus ep. Cavel- 
licensis de castitate sacerdotum 459 f et seq. 
Anno 584 celebratur synodus Valentina in Gallia 

459 f 

Anno 585 celebratum concilium Matisconense II, 
cui subscripsit S. Veranus episcopus Cavelli- 
censis 456 c f 

Circa eumdem annum obit S. Zeno seu Zosimus 
Beneventanus 84 a 

Anno 586 S. Veranus ep. Cavellicensis , nomine 
Guntramni regis, rationem petit a Fredegunde 
de trucidato Pr®textato ep. Rothomagensi 559 d 
Anno 587 S. Veranus ep. Cavellicensis de sacro 
fonte levat Theodoricum filium Childeberli regis 

456 c 

Anno 589 turb® excitat® a Ghrodielde in mona- 
sterio Pictaviensi S Radegundis , ad quas se- 
dandas mittitur cum aliis episcopis S. Veranus 
Cavellicensis 466 c 

Circa annum 593 vastatur Britannia Minor a Fran- 
cis 475 cf 

Circa finem sxculi moritur S. Veranus episcopus 
Cavellicensis 460 d, vixisse fertur S. Brolhenus 
Confessor in Wallia 359 d, et sub hujus fine vel 
initio sequentis prima Inventio Reliquiarum 
S. Taurini ep. Ebroicensis 503 c d e f 

SAECULO VII. 

Sub initium hujus saeculi probabilius passi sunt 
S. Felix presbyter et Augebertus diaconus 360 b 

Circa 


XIV 


INDEX CHRONOLOGICUS 


Circa idem tempus obiit S. Sindulphus 891 e 

Ad ejusdem s ce culi initium Ecclesia Salisbu rgensis 
in Germania a S. Ruperlo fundata fuit 913 et 

seqq. 

Ab anno 607 ad 724 episcoporum Comensium 
series 904 c d e f 

Versus annum 623 moritur in Hibernia S. Ethbi- 
nus abbas 481 a 

Anno 624 aut 625 B. Sonnatius concilium Remense 
celebrat 900 b 

Inter antium 630 et 647 S. Monon, eremita el 
martyr in Belgio, obit 365 d e 

Versus annum 635 in pago Bituricensi aedificat 
S. Sigirannus monasterium Longoretense 511 b 

Anno 638 moritur Dagoberlus I, Francorum rex 

491 e f 

Anno 640 SS. Audoenus et Eligius episcopi conse- 
crantur 491 ce f 

Versus annum 640 sub Clodowaeo II rege S. Aqui- 
linus, Ebroicensis postea episcopus, stipendia 
meretur adversus Barbaros, probabiliter Wini- 
dos 501 b 

Anno probabiliter 645 nascitur S. Austrudis 108 

f, 109 a-d 

Anno 650 celebratur Concilium Cabillonense 151 
. c d 

Circa medium hoc saeculum floret S. Yincentius, 
presbyter, Magniaci in Gallia 84 

Anno 653 S. Irene martyrium subit 911 e 

Post medium hoc saeculum S. Aquilinus consecra- 
tur episcopus Ebroicensis 501 c d e 

Circa annum 668 nascitur S. Acca 967 f 

Inter annum 668 et 670 occiduntur SS. Ethelre- 
dus et Ethelbertus ex regio sanguine Cantii 

92 e f, 99 d 

Anno 674 fundatur Ecclesia Hagustaldiensis 965 c 
Versus annum 679 moritur S. Barontus abbas 51 1 b 
Circa annum 679 occiditur S. Balduinus, diaconus 
Laudunensis UOef 

Probabiliter circa annum 680 obit S. Lupus An- 
degavensis 1 0 i a 

Anno 683 probabilius moritur S. Audoenus ep. 

Rothomagensis 491 b c 

Anno 683 vel 684 probabilius S. Ausbertus conse- 
cratur episcopus Rothomagensis 492 e 

Probabiliter anno 687 S. Acca coepit esse discipu- 
lus S. Wilfridi Eboracensis 968 f 

Anno 688 vel 689 probabilius celebratum sub 
S. Ansberto Concilium Rotliomagense (cui inter- 
fuit S. Aquilinus Ebroicensis) de cujus epocha 
disputatum acriter inter eruditos est 490 b c d 

492 e f 

Versus annum 689 vel 690 Vera creatur episcopus 
Tarraconensis in Hispania 453 a b c d e 

Anno 693 celebratur concilium Toletanum XVI 

453 a e 

Eodem anno vel tardius forte moritur Vera episco- 
pus Tarraconensis 453 a e 

Sub finem hujus saeculi moritur S. Aquilinus ep. 
Ebroicensis 501 d e; item moritur S, Desiderius 
abbas 512 a b c 


S/ECULO VIII. 

Initio hujus saeculi obit S. Austrudis 108 a 

Anno 711 ponendus probabilius est primus Sara- 
cenorum in Hispaniam adventus 517 b c d e 
Anno 713 probabilius occubuit in pugna Rodericus 
rex 517 b 

Circa annos 713 et 714 Mauri Hispaniam occu- 
pant, caeso in pugna Roderico rege 453 d 


Anno 719 prima Saracenorum ex Hispania in Gal- 
lias irruptio duce Zama 517 e f 

Anno 720 adhuc vixisse S. Rupertum, nec nisi 
aliquanto post ei successisse S. Vitalem in epi- 
scopatu S.alisburgensi, tenendum est 924 et seqq. 
Anno 723 altera Saracenorum, duce Ambiza, ex 
Hispania in Gallias irruptio 518 b c d 

Versus annum 727 fundatur Oxoniae monasterium 
S. Frideswidae 542 a b 

Anno 729 tradit Beda Saracenos rursus in Gallias 
irrupisse 518 d e 

Circa annum 730 vita excessisse videtur S. Vitalis 
episcopus Salisburgensis 933 f 

Anno 732 Abderamus , Saracenorum dux, Pyre- 
naeos transit, Burdigalam expugnat, ac tandem 
ipse in pugna Pictaviensi occiditur a Carolo Mar- 
tello 518 e f et seqq. 

Versus annum 732 martyrium subit S. Theofredus 
abbas Calmeliacensis 51 6 e f et seqq. 

Ab anno 738 ad annum 738 Saraceni, Gallias de- 
nuo infestantes, fugantur a Carolo Martello 519 c 
Anno 738 obit S. Nothelmus, archiep. Cantuarien- 
sis H7 

Anno 740 obit S. Acca Hagustaldiensis episcopus 

973 bc 

Versus medium hujus saeculi moritur S. Frideswida 
virgo Oxoniensis 536 a bc 

Anno 761, xvi Maji, passio S. Petri de Blachernis 

131 e 

Eodem atino,*i\ Junii, passio S. Joannis Hegumeni 
monasterii Monagriae 131 e 

Anno 763 primum exilium S. Stephani Junioris 

131 e 

Anno 766 persecutio passim saevire coepit, Copro- 
nymo impium exigente jusjurandum in SS. ima- 
gines 127 et seqq., 131 e 

Eodem anno S. Stephanus Junior CPoli incarcera- 
tur 131 e 

Anno 767 Copronymus praefectos crudelissimos 
in provincias mittit 131 e 

Eodem anno, xvn Martii, passio S. Pauli monachi 
in Creta 131 1 

Eodem anno, xvi Aprilis, invaditur monasterium 
Pelecetae ad Hellespontum ab Iconomachis 131 f 
Eodem anno, ii Junii, passio 30 Monachorum 
Pelecetae ab Iconomachis 131 f 

Eodem anno , xx Octobris , passio S. Andreae in 
Crisi 124, 131 f 

Anno 771 , vra Julii, passio S. Pauli Novi 131 f 

StECULO IX. 

Saeculo ix frequens SS. Reliquiarum translatio 

174 bc 

Saec. probabiliter ix obit S. Regulus 163 c 

Anno 845 edidit Pipinus Junior, Aquitaniae rex, 
chartam in favorem monasterii S. Theofredi 

521 a b cd 

Medio sacculo nono, Guntbertus ep. Ebroicensis 
transfert Reliquias S. Taurini et Aquilini epp. 
in Laudosum Castrum (. Lezoux ) 503 a b 

Anno 859 aut sequenti in lucem prodit prior 
Usuardi Martyrologii editio 86 

Anno 864 passam Cordubae in Hispania tradit Ta- 
mayus de Salazar S. Lauram viduam 590 c f 
Probabiliter anno 866 in Altumvillare transfertur 
corpus S. Sindulphi 892 a b c 

Anno 878 Ludovicus II , cognomine Balbus, rex 
Aquitaniae, coronatur a Joanne papa VIII in 
concilio Trecensi 485 a 

Forte anno 878 corpora S. Winxvaloei, S. Ethbini 
aliorumque ex Britannia Armorica translata 
fuere Monstrolium 485 a b 1 

Anno 


XV 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


Anno 879 moritur Ludovicus Balbus, rex Aquita- 
nice 485 a 

Circa annum 900 dicuntur S. Justi Reliquiae Mal- 
mundarium translatae 334 c d e f 

S2ECULO X. 

Anno 912 translatio Reliquiarum SS. Taurini et 
Aquilini, epp. Ebroicensium, ex Laudoso castro 
ad monasterium Gigniacense 503 b 

Anno 949 transferuntur in Novam Corbejam Reli- 
quiae SS. Justi et Justini puerorum 329 ede 
Circa medium hujus saeculi natus est S. Aderaldus 

982 c d 

Versus annum 956 inventio corporis S. Maximi 
Martyris et levitae facta ab Othone Magno im- 
peratore et Joanne papa XII 409 et seqq. 414 b c 
Versus annum 965 transferuntur Reliquiae S. Theo- 
fredi, abbatis Calmeliacensis 522 b c 

Intra annos 982 et 991 S. Aderaldus factus est 
archidiaconus 984 e 

S2ECULO XI. 

Post annum 1000 obiit S. Aderaldus. 983 

Initio hujus saeculi conflagatur Oxoniae monaste- 
rium S. Frideswidae 542 d e f et seqq. 

Anno 1002 caeduntur jussu Ethelredi regis, Dani 
per Angliam sparsi 544 d 

Anno 1015 altera Danorum in Anglia internecio 

544 d 

Anno 1018 Restaldus ep. Pistoriensis transfert 
corpora S. Desiderii, discipuli quondam S. Ba- 
ronli, et aliorum quatuor 511 b c 

Anno 1027 Secusium transferuntur (ut asseritur) 
S. Justi Novaliciensis Reliquiae 376 c d 

Circa annum 1040 initium fit monasterio et con- 
gregationi S. Laurentii Ulciensi 377 a 

Anno 1057 ad castrum Florenzolam deferuntur 
Reliquiae S. Florentii Arausicani 77 f 

Anno 1061 obit S. Dominicus Loricatus 186 

et seqq. 

Anno 1061 moritur B. Rodulphus, episc. Eugubi- 
nus 186 et seqq. 

Anno 1063 S. Petrus Damiani Vesontionem visitat 

188 

A nno 1066, die 27 Julii, moritur Hugo 1 archiepi- 
scopus Vesontionensis 188 b c d e 

Eodem anno Guilielmus, Normanniae dux, Angliam 
occupat 545 d 

Anno 1071 eversam sedem Tarraconensem trans- 
fert Joannes papa XIII ad ecclesiam Ausonensem 
(Vique) 453 c 

Anno 1073 consecratur ecclesia Ulciensis 377 b c 

Anno 1080 probabilius cceptus est Liber Anglice 
Censualis, vulgo Domesday-Book 552 d 

Anno 1086 absolvitur Liber Angliae Censualis vul- 
go Domesday-Book 552 d 

Anno 1091 Berengarius de Rosanis ab Ausonensi 
(Vique) pontificatu ad Tarraconensem traducitur 

453 c 

Anno 1096 consecratur ecclesia S. Nicolai Ande- 
gavis ab Urbano II 107 c 

SvECULO XII. 

Ineunte hoc saeculo Canonici regulares S. Augustini 
prioratum S. Frideswidae obtinent Oxoniae 546 

c d e f 

Anno 1102, mense Octobris, dedicata ecclesia S. Ju- 
niani 73 a 

Versus annum 1122 Guimundus prior ecclesiae 
S. Frideswidae orditur fabricam 548 b c, 549 a 
A die 26 Decembris anni 1135 ad 25 Octobris anni 


1154 chronologia, maxime in monumentis An- 
glicanis, turbata est 1021 f, 1022 a 

Anno 1138 die 8 Julii moritur B. Gaufridus abbas 
Saviniacensis jqu c 

Anno 1146 innectendus est adventus S. Bernardi 
Atllighemium, ubi eum a Deipara salutatum tra- 

dunt 275 c d 

Anno 1147 Idibus Septembris Eugenius papa inte- 
rest capitulo, in quo Saviniacenses et Obazincn- 
ses conjunguntur Cistercio 1016 c d 

Anno 1154 v non. mart. invenitur corpus S. Accae 


976 e 

Anno 1158 solemnis circumvectio Reliquiarum 
SS. Taurini et Aquilini, epp. Ebroicensium, per 
urbes et vicos Burgundiae 503 c 

Eodem anno aedificatur Laus Pompeja nova 49 b 
Anno 1163 transferuntur S. Bassiani Laudensis 
Reliquiae 49 b 

Anno 1173 nata videtur S. Hedwigis 205 a 

Anno 1177 kalendis martii deteguntur Patavii 
Reliquiae S. Lucae 304 b 

Anno 1180 fit Oxoniae translatio Reliquiarum 
S. Frideswidae 549 e f et seq a b c 

Circa eumdem annum absolvitur fabrica ecclesiae 
S. Frideswidae in urbe Oxoniensi 548 b c. 549 a 
Anno 1181 SS. Vitalis, Virgilius, Hartwicus et 
Eberbardus antistites Salisburgenses miraculis 
inclarescere coeperunt 935, 941 ab 

Anno 1182 agitur prima translatio Sanctorum Sa- 
viniacensium 10 O 8 c 

Eodem anno nascitur S. Franciscus ordinisSeraphici 
fundator «qn a 


Anno 1186 nubit Henrico Barbato Silesiae duci 
S. Hedwigis 205 a-d 

Sub finem hujus saeculi xn natus est B. Thomas 
Helias 593 ^ 


S2ECULO XT1I. 

Inter annos 1207 et 12 16 fundatur ope S. Hedwigis 
monasterium Camenzense 210 a 

Anno 1214 fundat S. Hedwigis nosocomium Wra- 

tislaviense 210 e f 

Anno 1215 approbatur ab Innocentio III Ordo 
Seraphicus 630 a 

Anno 1219 aut 1220 fundat S. Hedwigis Conven- 
tum FF. Minorum Goldbergae 210 c d 

Anno i 222 fundatur monasterium Henrico viense 
in Silesia 2 11 d 

Anno 1223 confirmatur ab Honorio III Ordo Se- 
raphicus 63 o b 

Anno 1226 fundatur Wratislaviae, ope S. Hedwigis, 
conventus FF. Praedicatorum 21 1 e f 

Ad annum 1230 et vicinos annos referenda sunt 
plura gesta ac scripta Georgii Corcyrensis alio- 
rumque Graecorum schismaticorum, quae a Ba- 
ronio et aliis scriptoribus ad saeculi xn finem 
referuntur 2 78 f, 979 a -e 

Anno 1232, synodus Craecorum schismaticorum 
Nicaeae in Bithynia 2 79 b c d 

Anno 1234 fundatur Boleslaviae, ope S. Hedwigis, 
conventus FF. Praedicatorum 212 a 

Anno 1234 aut 1235 presbyterum ordinatum 
fuisse B. Thomam Heliam verisimile est 595 c d 
Anno 1238, xix Martii obit Henricus Barbatus, 
maritus S. Hedwigis 216 b c 

Anno 1243, xv Octobris sancte obit S. Hedwigis 

219 c 

Anno 1243 agitur secunda translatio Sanctorum 
Saviniacensium 1007 f 

Anno 1245 celebratur concilium Lugdunense I, 
inter OEcumcnica XIII, praesidente Innocen- 
tio IV 461 d c 

Anno 


XVI 


I INDEX iCHRONOLOGICUS 


Anno 1251 dedicatio ecclesiae cathedralis Cavel- 
licensis, sub Innocentio IV 460 d e f 

Anno 1257 defunctus est B. ThomasHelias 609 b 
Anno 1257 Alexander papa IV transfert Furco- 
niensem sedem ab urbem Aquilanam 407 d 
Anno 1259 de canonizatione B. Thomae Heliae agi 
coeptum 596 f 

Anno 1260 corpus B. Thomae Heliae in novum 
sacellum translatum 597 b c 

Anno 1261 inchoatum est juridicum examen mi- 
raculorum B. Thomae Heliae 597 a 

Anno 1264, xxx Angusti resumitur canonizatio 
S Hedwigis 263 b 

Anno 1267, xxvi Martii canonizatur a Clemente IV 
S. Hedwigis 220 a b, 263 b c 

Anno 1268, xvn Augusti transfertur corpus S. Hed- 
wigis 263 e 

Anno 1284 Raiilena protovestiarissa condit mo- 
nasterium in loco Crisi, Cpoli 134 f 

Anno 1289 altera Reliquiarum S. Frideswidae 
translatio 550 d e 


SJECULO XIV. 

Anno 1311 translatio corporis S. Verani ep. ex 
Valle Clausa (Vaucluse) ad ecclesiam cathedra- 
lem Cavellicensem 464 a 

Anno 1317 instituta primum fraternitas in hono- 
rem B. Thomae Heliae 598 a b c 

Anno 1325 Reliquiae S. Solinae in novam capsam 
transferuntur 12 b c 

Anno 1339 Silesia a Polonis ad Bohemos transit 

1048 b c d e f, 1040 a 
Versus medium hujus sseculi Casimirus Magnus, 
Poloniae rex, initia ponit Academiae Cracovien- 
sis 1049 e f 

Anno 1364 Urbanus V confirmat primam Acade- 
miae Cracoviensis fundationem sub Casimiro 
Magno 1049 f, 1050 d 

Anno 1381 Petrus Cervasius consecratur ab Ur- 
bano VI papa, abbas Fiscannensis in Gallia 

504 f 

Anno 1388 ad 1390 ponuntur initia regularis Ob- 
servantiae in Ordine Seraphico 631 a b 

Anno 1397 probabiliter adscribendus est ortus 
S. Joannis Cantii 1050 e f 

Anno 1400 Vladeslaus Jagello, Poloniae rex, re- 
novat, vel juxta alios, fundat studium generale 
Academiae Cracoviensis 1850 b c d e 


SICULO XV. 

Anno 1413 ex antiqua ecclesia Furconiensi Aqui- 
lam transferuntur Reliquiae S. Maximi Martyris 
et levit® 416 bcd 

Eodem anno albo studiosorum Cracoviensium ad- 
scribitur S. Joannes Cautius 1049 d 

Anno 1414 coeptum fuit concilium Constantiense 

1057 e 

Anno 1415 baccalaureus in scientiis et philosophia 
renuntiatur S. Joannes Cantius 1049 d 

Eodem anno natus est Joannes Dlugossus scriptor 
polonus, doctrina et virtute celebris 1042 c 

Anno 1417 doctor philosophiae creatur S. Joannes 
Cantius 1049 e 

Anno 1418 finis imponitur concilio Constantiensi 

1057 c 

Anno 1424 Joannes de Haricuria ep. Ambianensis 
transfert corpus S. Ethbini abbatis in novam 
thecam in ecclesia S Salvii Monstroliensis 

483 a b c d 

Anno 1432 decanus philosophicae facultatis in Cra- 


coviensi academia renuntiatur S. Joannes Can- 
tius 1049 e 

Anno 1438 altera vice decanus philosophicae fa- 
cultatis est Cracoviae S. Joannes Cantius 1049 e 
Circa annum 1440 Academia Cracoviensis favere 
visa est placitis conciliabuli Basileensis 1061 c d e 
Anno 1440 scribunt episcopi Basileae congregati 
ad universos fideles adversus summi Pontificis 
potestatem 1057 f et seq. 

Anno 1454 ducatus Osvecimensis, Silesiae pars, 
Polonis restituitur 1047 f et seq., 1049 a 

Anno 1459 Pius Papa II examen de vita et mira- 
culis S. Vitalis episcopi Salisburgensis institui 
jussit 937 c-f, 938 a b 

Anno 1462 institutus fuit processus canoniza tionis 
S. Vitalis episcopi 938 c-f, 939 et seqq. 

Anno 1463 aut 1464 decretum de Vitali episcopo 
Salisburgensi inter Sanctos habendo editum a 
Pio II " 943 bcd 

Anno 1465 incendio consumitur magna urbis Cra- 
coviensis pars 1071 ab 

Anno 1471 aut sequenti instituitur archiepiscopatus 
S. Andreae in Scotia 1 68 c, 888 e 

Anno 1473 probabilius mortuus est S. Joannes 
Cantius 1051 ab c 

Anno 1481 convocatio praelatorum Angliae in ec- 
clesia S. Pauli Londinensis, ubi de festo S. Fri- 
deswidae 551 f, 552 a b c 

i4nuo!484 die xvm Novembris visitantur Cassini 
Reliquiae SS. Benedicti et Scholasticae 1 53 e 

Anno 1487 instituitur archiepiscopatus Glascuen- 
sis ^ 888 f 

Anno 1488 denuo consecratur ecclesia S. Juniani 

76 a 

Anno 1495 visitantur Reliquiae S. Lupi Andega- 
vensis 106 e 

Anno 1499 nascitur S. Petrus de Alcantara 700 d 

SAECULO XVI. 

Anno 1504 vel 1505 natus ven. Ludovicus Grana- 
tensis 550 c 

Anno 1515 S. Petrus de Alcantara nomen dat re- 
ligioni Seraphicae 632 a, 658 b, 702 d 

Anno 1516 vota religionis nuncupat S. Petrus de 
Alcantara "02 f, 703 c 

Anno 1517 Leo papa X convocat capitulum gene- 
ralissimum totius Ordinis Seraphici 631 b c 

Eodem anno Ordo Seraphicus divitur in Obser- 
vantes et Conventuales 631 d e 

Anno 1518 Catharina, IJenrici VIII conjux, Oxo- 
niam venit Reliquias S. Frideswidae veneratura 

547 a b 

Anno 1519 S. Petrus de Alcantara, vigesimo sum 
aetalis anno, praeficitur conventui Juliae Pacis 

632 a, 703 f et seq. 
Eodem anno Leo X Benedictinis Salisburgensibus 
Officium et Missam de S. Vitale episcopo reci- 
tare indulsit 943 f, 944 a 

Anno 1524 sacerdos ordinatur S. Petrus de Alcan- 
tara 632 a, 704 d e 

Eodem anno supprimitur prioratus S. Frideswidae 
Oxoniensis, in gratiam fundandi a Wolseio col- 
legii 547 bcd 

Anno 1525 S. Petrus de Alcantara guardianus eli- 
gitur conventus S. Mariae Angelorum prope 
Robredillo "04 I e * ; sec U 

Anno 1533 sepulchrum B. Thomae Heliae renova- 
tur 599 b c 

Anno 1535 altera vice praeest S. Petrus de Alcan- 
tara conventui Juliae Pacis "07 c d 

Anno 1536 natus est Petrus Skarga S. J. vir lota 
Polonia celeberrimus 4 044 a b 

Anno 


IN TOMUM VIII OCTOBRIS. 


Anno 1537 praeficitur S. Petrus de Alcantara con- 
ventui S. Onuphrii ad Lapam 708 b 

Eoclem anno pactae sunt induciae Carolum V imp. 
inter et Franciscum I regem Galliae, in Artesiae 
vico Boiny nuncupato 560 d 

Anno 1538 S. Petrqs de Alcantara praeponitur refor- 
matae provinciae S. Gabrielis 632 b, 710 e f 
Anno 1539 elevantur Reliquiae S. Joannis Cantii 

1058 f, 1090 a 

Anno 1540 S. Petrus de Alcantara in capitulo pro- 
vinciae S. Gabrielis proponit decreta strictioris 
observantiae 711 cd 

Anno 1541 vel 1542 in Lusitaniam venit S. Petrus de 
Alcantara et Arabidae moratur 632 b c, 712 e f 
Anno 1545 visitantur Cassini Reliquiae SS. Bene- 
dicti et Scholasticae 1 53 f 

Anno 1547 visitatio seu reseratio Reliquiarum SS. 
Taurini et Aquilini epp. in Gigniacensi monasterio 
asservatarum 504 a b 

Anno 1551 ex Lusitania, ubi novam firmaverat 
reformationem, in Hispaniam redit S. Petrus de 
Alcantara 715 ab 

Anno 1553 Salmanticae celebratur capitulum gene- 
rale, cui interest S. Petrus de Alcantara, qua cus- 
tos provinciae S. Gabrielis 715 b e 

Eodem anno corpus S. Joannis Cantii integrum et 
incorruptum reponitur in monumento elegantis 
operis 1059 ab, 1090 a 

Anno 1555 Romam tendit S. Petrus de Alcantara, 
acturus cum Summo Pontifice, de nova, quam me- 
ditabatur, Reformatione 716 e, 717 a b 

Anno 1556 S. Petrus de Alcantara, sexcentas inter 
contradictiones, serio manum admovet novae Re- 
formationi 717 e f et seq. 

Versus annum 1557 formatur custodia S. Josephi, 
cui, qua commissarius, praeest S. Petrus de Alcan- 
tara 720 b c d 

Eodem anno aedificat S. Petrus de Alcantara conven- 
tum Pedrosi, quae prima planta fuit reformatae 
provinciae S. Josephi 718 e f et seq. 

Eodem anno jussu Mariae reginae visitantur uni- 
versitates Oxoniensis et Cantabrigensis 553 c fet 

seqq. 

Anno 1558, Abulam ingrediente S. Petro de Alcan- 
tara, apparet cometes, in Annalibus Caroli V imp. 
famosus 721 fet seq. 

Eodem anno moritur Carolus V imperator 722 a b c 
Anno 1559 Matri tum a Joanna Austriaca evocatur 
S. Petrus de Alcantara 726 f et seq. 

Eodem anno plures dantur litterae in gratiam Re- 
formationis S. Petri de Alcantara 729 a b c d e f et 

seq. 

Eodem anno altera vice Romam petit S. Petrus de 
Alcantara 728 f 

Anno 1560 Abulae convenit S. Petrus de Alcantara 
S. Teresiam, huj usque promovet Reformationis 
Carmeli tanae opus 731 c d e f et seq. 

Anno 1561 Reliquiae S. Frideswidae Oxoniensis sacri- 
lege permiscentur cum ossibus Catharinae, quon- 
dam uxoris Petri Martyris 553 e f et seqq. 

Eodem anno in capitulo, apud Pedrosum celebrato, 
provincia S. Josephi FF. Alcantarensium constitui- 
tur sub obedientia Conventualium 634 ede, 735 

a b, 736 a b c 

Eodem anno fundatur conventus Arenarum, pro- 
vinciae S. Josephi 740 a b c 

Eodem anno convenit S. Petrus de Alcantara S. Te- 
resiam primum Abulae, dein Toleti 742 a b c d e, 

743 e f 

Anno 1562 iv non. Martii transfertur Patavii cor- 
pus S. Lucae e veteri ecclesia S. Justinae in no- 
vam 307 c 


XYII 

Eodem anno Hugonotli destruunt capsam reliquia- 
riam S Scholasticae Cenomanis 162b 

Eodem anno Jargoliensis ecclesia ab Hugonottis 
spoliatur sacris imaginibus et Reliquiis Sancto- 

rum 457 a 

Eodem anno convocat S. Petrus de Alcantara omnes 
Provinciae S. Josephi fratres ad Bobadillam 637 

ede, 746 c d e f 

Eodem anno bis convenit S. Petrus B. Teresiam 
Abulae 747 abedef, 748 defet seq. 

Eodem anno moritur S. Petrus de Alcantara 639 f, 

695 c, 780 c d e 

Anno 1563 provincia S. Josephi (Alcantarensium) a 
Conventualium ad Observantium transfertur obe- 
dientiam 636 f, 637 a b c d e f, 638 a b c 

Anno 1566 aperitur sepulchrum S. Petri de Alcan- 
tara, a quadriennio defuncti 655 f, 697 d, 782 e f 
Anno 1567 Calviniani res sacras Autissiodori diri- 
P iunt 330 a b 

Anno 1568 urbs Suessionensis ab haereticis diri- 
pitur et Sanctorum Reliquiae sacrilege combu- 
runtur. 451 e f 

Anno 1576 die x Junii in nova capsa argentea de- 
ponuntur Reliquiae S. Scholasticae 162 b 

Anno 1588 moritur Ven. Ludovicus Granatensis 

650 c 

StECULO XVII. 

Post annum 1602 novus ornatus sepulcro S. Vitalis 
episcopi additus 945 c d, 960 e 

Anno 1603 aperitur sepulcrum S. Joannis Cantii, 
ex quo suavissima diffunditur fragrantia 1059 b c, 

1090 ab 

Anno 1610 Octavius Mancini ep. Cavellicensis edit 
officium S. Verani ep. 464 f et seq. 

Anno 1616 transferuntur solemniter Reliquiae S. 

Petri de Alcantara 656 b c d, 783 b c d e f 

Anno 1620 visitantur Reliquiae S. Lupi Andega- 
vensis 1 06 f 

Anno 1622 Gregorius XV Petrum de Alcantara Bea- 
torum numero adseribit 798 b c d e 

Eodem anno episcopus Cracoviensis jubet fieri 
relationem de vita et miraculis B. Joannis Cantii 

1096 c d 

Anno 1626 cives Kentenses, ob depulsam pestem 
grati, B. Joanni Cantio votivam offerunt tabel- 
lam 1060 c 

A nno 1627 Reliquiae S. Vitalis episcopi fuere reco- 
gnitae 945 d e f, 946 a b c d 

Anno 1628 Officium et Missa de S. Vitale episcopo 
ad universam dioecesim Salisburgensem , ac 
dehinc ad diteceses suffraganeas, fuere extensa 

946 d e 

Anno 1629 Urbanus VIII committit causam servi Dei 
Joannis Cantii discutiendam S. Congregationi 
Rituum 1052 f 

.4 nno 1633 alteram offerunt tabellam Kentenses B. 

Joanni Cantio ob depulsam pestem 1060 d 

Anno 1642 altare novum juxta sepulcrum S. Vitalis 
episcopi ad honorem ipsius consecratum 947 b, 

949 f 

Anno 1659 visitantur Reliquiae SS. Benedicti et 
Scholasticae - 1 53 f 

Anno 1669 canonizatur S. Petrus de Alcantara 

799 d e 

A7ino 1699 corpus B. Joannis Cantii in novum mo- 
numentum transfertur 1059 d 

SICULO XVI II. 

Sub initium hujus sseculi rursum de negotio cano- 
nizationis B. Thomae Ileliae prosequendo cogita- 
tum est 600 d e f 

Anno 1706, xxvii Martii festum S. Hedwigis 

c Clemens 


XVIII 


INDEX CHRONOLOGICUS. 


Clemens XI extendit ad universam Ecclesiam 

1 98 C 

Eodem anno Benedicturi congregationis S. Mauri 
introducuntur in abbatiam S. Salvii Monstro- 

. 485e 

liensis . 

Anno 1710 Josephus de Revol episcopus. Olero- 
nensis sub solemni visitatione ecclesiae suae 

cathcdralis, invenit Reliquias S. Grati 444 e f et 

seq. 

Anno 1711 prodit novum officium S. Grati, de quo 
acris oritur disceptatio episcopum Oleronensem 
inter et capitulum 441 f, 443 a b c 

A nn0 1713 factum est Monstrolii inventarium Reli 
quiarum, quae in thesauro locupletissimo abbati® 
Salvianae reperiebantur 486 a b 

Anno 1730 decernitur non constare quod Opera, in 
processu apostolico compulsata et B. Joanm Cantio 

tributa, ejus revera essent 1054 a, 1062 f et 

seq. 

Anno 1741 decernit Benedictus XIV, in causis 
procedentibus per viam casus excepti, non de- 
veniendum ad canonizationem nisi probatis non 
iam duobus ut antea, sed quatuor miraculis 
J 1 055 c 

Anno 1743 declarat S. Congregatio Rituum Con- 
stare de virtutibus heroicis S. Joannis Cantu 

1054 a b 

Anno 1751 Carolus de Caylus episcopus Autissio- 
dorensis edidit Martyrologium illius ecclesiae 

455 1 

Anno 1752 Petrus Julius Caesar de Rochechouart, 

ep. Ebroicensis, illius ecclesiae edidit Martvrolo- 

. 493 f et seq. 

gium ... 

Anno 1761 Maria de Manzi, arclnep. Avemonen- 
sis, antea ep. Cavellicensis, declarat se invenisse 
in capella Vallis Clausae (Vaucluse) ossa quaedam 

S. Verani ep. 4 

Anno 1762 corpus S. Vitalis episcopi Salisburgen- 
sis e terra levatum marmoreoque altari inclusum 

est 947 c ' f ’ 948 a : d 

Anno 1767 absolvitur processus de miraculis in 
causa B. Joannis Cantii 1055 b c d et seq. a 
Eodem anno solemnitas Canonizationis S. Joannis 
Cantii in basilica Vaticana 1056 b c d e 

Anno 1772 regnum Poloni® tertia sui parle mi- 
nuitur, divisa Austriacos inter et Borussos Rus- 

’ 1058 c 

sosque 

Anno 1775 maxima cum pompa celebratur Craco- 
vite solemnitas Canonizationis S. Joannis Cantii 

1058 d e 

Anno 1778 sepulcrum B. Thomse Heliae denuo 

instauratur , . c 

Anno 1781 in oppido Kenty consecratur ecclesia, 
S. Joanni Cantio dicata 1060 f et seq. 

Versus annum 1785 ssecularisantur monachi S. 

Theofredi Calmeliacencis 525 f 

Anno 1790 disperguntur ossaS. Solinae 12 c 

Anno 1791 ossa S. Aderaldi ex ecclesia prioratus 
S. Sepulcri ad ecclesiam parochialem vici Villa- 

cerf deportata 989 [ 

Anno 1792 divenditur Ebroicis ecclesia S. Aquilini 

. • 502 f 

episcopi . ° . 

Anno 1793 Reliqui* S. Carauni Martyris ab impiis 

hominibus violat®, sed magna earum pars a piis 

fidelibus collecta 278 a 

Eodem anno Monstrolii sacrilege comburuntur 

corpora Sanctorum, ab antiquissimo tempore in 

abbatia S. Salvii asservata 486 b c d e 

Anno 1794 funditus destruitur ecclesia S. Nicolai 

Andegavis ^ 97 c 


Eodem anno Reliquiae B. Thomae Heliae Bivilla Vi- 
randevillam translatae 601 c-f, 602 a 

Eodem anno corpus S. Gertrudis Virginis et Marty- 
ris in templo parochiali Vallis Dioleti, ne profa- 
naretur, provide absconditum _ 278 ^ e 

Eodem anno comburuntur Gigniaci Reliquiae SS. 

Taurini et Aquilini epp. Ebroicensum 503 b 
Anno 1795 consummatur ruina Poloniae anno 1772 
coepta 1058 c 

Anno 1799 corpus S. Gertrudis Virginis et Martyris 
e latebris suis erutum 273 e f 

Hoc seeculo exeunte , venumdatur antiqua et cele- 
bris abbatia S. Petri Vivi prope Senonas, et dein- 
ceps vix non solo aequatur 362 c d 

SyECULO XIX. 

Anno 1802 ossa S. Aderaldi recognita sunt 989 a-e 
Anno 1803 monumentum supra Reliquias S. Ade- 
raldi erectum fuit 989 e f 

Eodem anno 1803 corpus B. Thomae Ileliae relatum 
fuit Bivillam 602 d e f, 603 ; et cultus ejus ins- 
tauratus 604 cd 

Eodem anno celebratur sextum saeculare jubilaeum 

9f)Q q 

Trebnicense . 

Eodem anno xxvii Julii recognoscuntur Reliquia- 
S. Scholasticae Cenomanis J 62 c 

Anno 1806, ii Augusti instituitur Sodalitas S. Scho- 
lasticae Cenomanis . 

Anno 1810 suppressum Trebnicense monas te num 

Eodem anno suppressum monasterium Camen- 
ZGT1S6 

Anno 1811 caput B. Thom® Heliae restitutum fuit 

parochiae Bivillensi a 

Anno 1814 canonizationem B. Thomae Heliae ex- 
poscunt mulli e clero diceceseos Constantiensis 

Anno 1822 Reliqui® S. Theofredi Calmeliacensis, 
saec. xviii exeunte sacrilegorum ausibus subslrac- 
t®, nublic® venerationi restituuntur ab e ffi s coP° 

. . . 522 d e 1 

Amciensi . . . 

Anno 1824 ecclesiam S. Aquilini Ebroicis, quo - 
dam a sacrilego Gubernio divenditam, redimi 
RR. DD. du Chatellier ep. Ebroicensis 5U2 t 

Anno 1834, xm Novembris , recognoscuntur Reli- 
qui® S. Scholasticae Cenomanis lb2 Q 

Anno 1839, xiv Octobris magnus ad tumulum b. 

Hedwigis est populorum concursus 224 . 

Eodem nuam. DD. du Chatellier, episc. Ebroi- 
censis, antiquam S. Aquilini ecclesiam convertit 
in oratorium minoris sui seminarii 
Anno 1841 pars Reliquiarum S. Carauni Martyris 
ab episcopo Carnutensi recognita ac Public® ve- 
nerationi rursus exponi ccepta 2 16 D 

Eodem anno erectum Oxoni® est monumentum 
Cramnero duobusque aliis ecclesi® A °| licana 1 

reformatoribus a b 

Anno 1842 reperta varia monumenta Romana et 
Christiana Arensburgi, in llassia . 

Anno 1844 Olerone Reliqui® S. Grati, illius urbis 
quondam episcopi, solemniter circumferuntur 

Anno 1845 reseratio Reliquiarum S. Verani^ep. 

ylmJ?84 C 8 Reliquiis S. Hermelandi abbatis, qu® 
profanationi impiorum subtract® fucran , ^suus 

honor redditus r _ HHfpr 

Anno 1850 die xxix Septembris Pius ix felicitei 
regnans renovat episcopatum Ilagustaldensem 


NOTITIA FIGURARUM AC TABULARUM 

ORNANTIUM HUNC TOMUM. 


Solitum operis Frontispicium . 

Effigies Principis Belgarum Regii, cui Tomus inscribitur. 

Monumenta Christianitatis Legionis XXII 33 

Thecae reliquiariae Tungrensis pars antica 36 

Fragmenta genealogica familiarum regiarum Cantii et Mercii 90 

Posteritas S. Hedwigis, ad hodiernos Europae Principes propagata 270 

Filiatio Saviniacensis abbatiae 1023 


FACULTAS R. P. PROVINCIALIS 

SOCIETATIS JESU BELGICAE. 


Quum tres theologi Societatis nostrae legerint, edique posse censuerint Tomum octavum de Actis 
Sanctorum Octobris, collectis et illustratis a Josepho Van Hecke, Benjamino Bossue, Victore De Buck 
et Antonio Tinnebroek, Societatis nostrae presbyteris theologis; ego infrascriptus praepositus provinciae 
Belgicae, potestate mihi facta ab adm. B. P. N. praeposito generali Joanne Roothaan, concedo 
facultatem dictum Tomum imprimendi. In quorum fidem hasce , manu propria subscriptas, consuetoque 
officii sigillo mu/nitas, dedi Bruxellis 26 Februarii 1853 . 

C. FftANCKEVILLE, s. J. 


APPROBATIO ORDINARII. 

IMPRIMATUR. 


Mechliniae 17 Martii 1853. 


P. Cortem, Vic. Gen. 


PROTESTATIO AUCTORUM. 


Quod identidem protestati sunt decessores nostri in hoc de Actis Sanctorum opere, se servatas 
velle Urbani VIII Constitutiones, neque suis aliorumve hic relatis Commentariis aliud pondus tribui, 
quam sit historiae, ab hominibus errori obnoxiis scriptae; idem ante hunc I ornum Octobris et 
nos protestamur. 


' 






























. 

* 


* 






















. 







A 


ACTA SANCTORUM 


b 


OCTOBRIS. 

TOMUS OCTAVUS. 

DIES DECIMA SEPTIMA. 


s 


SANCTI 011 COLINTIR DECIMO SEXTO KALENDAS NOVEMBRIS. 


Anctus Heron Episc. et 
Martyr Antiochiae. 

S Solina V. et M. Carnuti in 
b Gallia. 

SS. Puellae Virgines et Mart. 

ad S. Papuli in Occitania. 
S. Florentinus seu Floren- 
tius, Episc. Trevirensis et 
Tungrensis. 

SS. Martyres Bolitani in 
Africa. 

SS. Victor, Alexander et Ma- 
rianus, Mart. Nicomediae. 
S. Ninus, 

S. Victoria aut Vi- 
ctor, 

S. Nobilitanus seu 
Jubilitanus, 
c S. Mauritanus seu 
Marianus, 

S. Lucius, 

S. Gitlinus seu Tin- 
nus, 

S. Crescentianus, ^Martyres 
S. Rullinianus, 

S. Donatus, 

S. Defensor, 

S. Rusticianus, 

S. Servilianus, 

S. Socratus seu So- 
crates, 

S. Veneria aut Ve- 
nerius, 


S. Januarius, 


S. Musto Ius 

seu 

Neustolus, 


S. Quintasius, 


S. M emina 

seu 

Memmia, 


S. Yzitianus 

scu 

Zidiacus, 


S. Prima, 


S. Donata, 


S. Severa, 


S. Victoria, 


S. Rasilia, 


S. Magnilius, 



ritania. 


S. Joannes Parvus seu Colo- 
biis, eremita in deserto 
Secte in iEgypto. 

S. Clemens, Presb. et Conf. 
Laude Pompeja in Italia. 1 

S, Dulcidius seu Dulcitius, 
Episc. et Conf. Aginni in 
Gallia. 

S. Mamelta Martyr in Perside. 

S. Troesius Abbas et Conf. 
Niverni in Gallia, 

SS. Leuthernus et Levianus, 
Epp. Conff. et S. Sco- 
pi) i Ius Abbas et Conf. 

S. Ruricius I et S. Ruricius 
II, Epp. Conff. Lemovi- 
cibus in Gallia. 

S. Florentius, Episc. et Conf. 
iVrausicae in Gallia. 

i 


S. Vic- 


2 


PRAETERMISSI ET IN ALIOS DIES RELATI. 


a S. Vietor, Episc. et Conf. 
Capuse in Campania. 

S. Zeno seu Zozimus, Episc. 
et Conf. Beneventi in Ita- 
lia. 

S. Vincentius, Presb. et 
Conf. Magniaci in agro 
Nivernensi in Gallia. 

SS. Ethelredus et Ethelber- 
tus, Martyres Eastreiie in 
Anglia. 

S. Lupus,, Episc. et Conf. 
Andegavis in Gallia. 

S. Austrudis, Virgo et Ab- 
batissa Lauduni in Gallia. 

b S. Nothelmus, Archiep. et 
Conf. Cantuarise in Anglia. 

S. Andreas Cretensis, Mona- 


chus et Martyr Constanti- 
nopoli. 

S. Berarius, Episc. et Conf. 
Cenomanis in Gallia. 

S. Regulus, Abbas 
aut Episc. 

S. Damianus, Presb. 

S. Aneglas, Diaco- 
nus. 

S. Muren, V. 

SS. Gra‘us et Ansutus, culti 
Ruthenis in Gallia. 

B. Rodulphus, Erem. Avel- 
lanensis et Episc. Eugubi- 
nus, et B. Petrus, Erem. 
Avellanensis in Italia. 

8. Hedwigis, Vidua et du- 
csssa Trebnicii in Siiesia. 


t 

\ 

^Andreo - 
jpoli in 
IScotia. 

i 


PRAETERMISSI ET IN ALIOS PIES RELATI. 


B Balduinum Laudunensem archidiaconum 
in supplemento suo, occasione S . Austru- 
dis, iterum refert Saussayus, oblitus se 
•eum jam dedisse ad diem, quo ejus Acta 
Majores nostri illustrarunt vm Januarii. 

S. Meynardi Confessoris. Ita simpliciter editiones 
Usuardi Colonienses annorum 1515 et \ 521, et 
inde Molanus in editione prima Lovaniensi ; in 
posterioribus omisit. Molanus hac die S. Meinardi 
meminit, inquit Ferrarius in Notationibus ad 
Catalogum Generalem, sed locum silet. Forte est 
C Meginhardus abbas Herveldensis in Germania , 
de quo die xxvi Septembris. Conjecturam non 
probat Ballandus, qui innotulis Mss. remittit ad 
Vitam S. Meinradi, alias Meginradi et Meinardi 
eremitae et martyris in Eremo Deiparae, vulgo 
Einsidlen, in Helvetia. Hujus translatio indica- 
tur in Praetermissis ad vi Octobris, Vita vero 
data est die quo colitur xxi Januarii. 

S. lgnatii episcopi memoria signatur ad hanc diem 
inCalendario Neapolitano marmoreo ( \ ) saeculi ix , 
cujus sex primos menses illustravit A lexius Sym- 
machus Mazochius, novem vero primos Ludovi- 
cus Sabbatinus d’Anfora. Nullus dubito quin hic 
agatur de S. Ignatio Antiocheno, cujus natalis 
agitur diei Februarii, translatio vero xv u Decem- 
bris. Huc autem intrusus fuerit propter festum 
S.IIeronis, discipulisui. VideitaqueS. lgnatii gesta 
in opere nostro ad diem, quo colitur i Februarii. 
S. Aristion, quibusdam Aristio dictus, hoc die me- 
moratur in veteri Martyrologio Romano, quod 
Rosweydus edidit, itemque in Martyrologiis Ado- 
nis et Notheri, in Auctario Bedae (2) et in recen- 

(I) Mai, Scriptt. vett. nov. Collect, t.V.p.64.— (2) T. II Mart.p.xxxv. 
—(3) Muratori rer. ital., t. XXII, coi. 472,— (4) Eccl. venetae, t. XIII. 


tioribus quibusdam. De eo egit Bollandus, cum 
Usuardo et Baronio ad diem xxii Februarii. 

S. Tarasii translationem Venetius ex Danduli 
Chronico narrat Marinus Sanutus in Vitis 
ducum Venetorum (3) eamque die xvii Octobris 
factam scribit ; sed Flaminius Cornelius in Mar- 
tyrologio Veneto (4) et reliqui fastorum scriptores 
eumdemunanimiter consignant xvii Septembris. 
Ad hunc igitur diem eam retulerunt decessores 
nostri, Vitam vero ipsam S. Tarasii Patriarchae 
Cpolitani (nam de eo hic agi verisimile est (5) 
dederunt ad xxv Februarii. F 

S. Petri ep. et Mart. translationem ex Ra tensi 
oppido Br acear am Augustam in Lusitania, habent 
Tamayus de Salazar et Martyrologia Lusitanice 
edita a Patribus S. J. Conimbricse 1591 et 
Ulyssipone 1748. Ejus Acta et ipsam translatio- 
nem (6) dedere Majores nostri ad xxvi Aprilis. 

S. Pardus episcopus , Patronus Larini in regno 
Neapolitano, cujus inventio huic diei adseribitur 
in Usuardi codice Vaticanoapud Sollerium, et in 
alio quodam Bruxellensi (7). Codicum annuntia- 
tiones declarabunt Commentarius et Vita ad 

xxvi Maji. 

In agro Carnulensi, loco qui Jovis ara dicitur, ad 
Auturam fluvium, Sanctorum Martyrum Prisci 
et Hilarii, quorum Reliquiae sexto seculo ab 
AStherio Carnulensi episcopo levatae sunt. Est 

annuntiatio Martyrologii Ebroicensis editi sub 
auspiciis ili. Ep. De Rocliechouart Parisiis 1752. 

De iisdem vide Praetermissos diei praecedentis, 
sed praesertim ipsum diem, quo in Actis nostris 
relati sunt xxvi Maji. 

p. 390 et t. XI. p. 318 et seq. — (5) T. V Septemb., p. 463 et seq. — 

(6) T. III Apri]., p. 1002 et 1003. — (7) T. VI Maji, p. 371. 

S. Oseae 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


3 


^ S. Osese Prophetae commemoratio est in Meno- 
logio Sirleti, in Ephemeridibus Mosclns ante 
tomum i Maji, in Tabulis Capponianis apud 
Assemanum et cum brevi elogio in Menaeis et in 
Menologio Basilii. De eo agunt Acta nostra 

iv Julii. 

S. Aurelii Carthaginensis episcopi memoriam ad 
hanc diem in Florario Ms. a se repertam fuisse 
annotavit Bollandus in scheda Ms.; verum is 
colitur die xx Julii, ad quam male praetermissus 
fuit , ut jam annotavit Stiltingus (1). Legatur de 
eo Morcellus (2), donec in Supplemento operis 
nostri de eo dimtur ad xx Julii. 

Marthae, sororis Lazari, memoria fit hodie in Vetere 
Bomano Martyrologio, seu Romano Parvo (3) ; 
item in Auctario ad Bedam (4) , in Adone 
puro (5) et ex illo apud Notkerum (6) et in Auc- 
tario Usuardi Rhemensi (7), necnon in Kalen- 
dario Bomano Joannis Stoffeler, Tubingensis 
anno 1518 mathematici (8) et in Martyrologio 
Germanico Canisii et in Universali Castellani. 
Insuper ex annotatione Ms. Bollandi novimus in 
Ordine Teutonico aliquando nonam divini officii 
lectionem hac die deS. Marlha fuisse. Editiones 
B Lubeco-Coloniensis et Greveni (9) habent hac die 
celebratam fuisse translationem S. Marthae, dum 
alii fasti sacri natale referunt. Neutrius vero 
assertionis fundamentum apparet. Etenim nemo 
• umquam dixisse videtur S. Marthamc/iexvn Octo- 
bris obiisse, neque hac die ejus corpus translatum 
fuisse. Nescitur quidem dies, quo corpus S. Mar- 
thae anno 1 187 iterum exhumatum fuerit (10); 
verumtamen per hanc corporis eleva tionem expli- 
cari non potest annuntiatio Veteris Romani Mar- 
tyrologii aut Adonis, quoniam haec longe prior 
est. Augetur admiratio ex eo quod hodie Graeci 
in Menaeis celebrant translationem S. Lazari 
discipuli Christi e Cypro ConstantinopoUm ; ita 
ut in Ecclesia Occidentali memoria sororis, in 
Orientali fratris fiat. Unde hic concursus ? Estne 
mere fortuitus ? Haesit hic itaque laboriosus et 
eruditus scriptor de apostolatu SS. Lazari , 
Ma/riae et Marthae (11), prout haesit Sollerius (12) 
in commentario de S. Martha ad diem, qua 
praecipue colitur xxix Julii. 

SS. Cosmae, Damiani, Leontii, Anthimi et Eutropii 
alias Euprepii, fratrum Martyrum et Anargyro- 
rum meminere ad hunc diem Menaea Graecorum, 
Menologia Sirleti et Basilii Imperatoris, et ex 
iisdem alii fasti. Legitur in Menaeis, in Menologio 
Basilii et passim apud recentiores tria fuisse 
panda Sanctorum cum nominibus Cosmae et 
Damiani, Arabas scilicet, qui hoc ipso die co- 
luntur, Romanos similiter Martyres, qui i Julii, 
etdemum Asianos filios Theodotae, qui confessores 
fuissent, quorumquememoria a g ituri Novembris. 
Verum haec Graecorum figmenta esse, et nulla 
Auctoritate fulciri quae nono saeculo antiquior sit, 
suffeien ter osten ditS tiltingusad xxvn Sep tembris, 
quando a Latinis Martyrologis cum tribus fra- 
tribus supra nominatis , passim commemorantur . 
Evicit scilicet solos martyres Arabas, qui JEgis 
in Cilicia circa 287 sub Lysia praeside passi sunt, 
esse admittendos , causam vero ob quam Graeci 
Sanctos geminos aut tergeminos dixerint, quae- 
rendam potissimum in multiplicitate dierum 
cultus, orta nimirum ex celebrium Martyrum 
transla tionibus et ex consecratione templorum (13). 

(1) Act. SS. ad 28 Aug., p. 432. — (2) Africa Christ. ad ann. 392 et 
seqq., t. II, p. 307 et seqq. et t. III, p. G et seqq. — (3) Edit, a Ros- 
-weido post Martyr. Roman. Baronii. — (4) Act. SS., t. II, Martii, 
p. xxxv. — (5) Edit. Georgii. p. 533. — (0) Canisii Thesaur., t. II, 
part. m. p. 181. — (7) Ap. Sollerium ad h. d. — (8) Ap. I.aunoium, 
opp., t. II, part. i, p. 215. — (9) Ap. Sollerium, ad h. d.— (10) Faillou, 


Stiltingi argumenta plene con firrn a t Kalen dar i um |j 
Constantinopolitanum octavi saeculi, quod sup- 
pressa jam Societate edidit Morcellus noster et 
egregiis commentariis instruxit (14). Bis ibi 
recurrunt SS. Cosmas et Damianus : Mvjvyj (seu 
p.v?vi itacismo amandato ) NoepSptM a, eis rtiv 

tgov ayirjiv A vapyupwv' ex tou xara MarQatov 

xeya),atov r/y. Et alibi verbis iisdem omnino: Mv?vvj 

(pvivi) Iou)i« a ei s tyjv pv/jpiv twv aytwv Avotpyupcov 
ex Tou xara MarSatov xsydc),aiov 06'. Id CSt : mense 

Novembri vel Julio, die i. Ob memoriam sanc- 
torum Anargyrorum. Ex Euangelio Matthaei 
caput 78, seu juxta Vulgatam , caput 10 a 
num. 1 ad 8. Igitur utroque loco eadem est 
annuntiatio et Euangelium, sed multo majoris 
momenti est quod ad i Julii additu/r: npoeypitfri 

privri (privi) NoEpSpiw a eis t>)V pvripr<v TliN 

AYT0N, xai exei ?r)r/7 (?4 ]tei) : Scriptum superius 
mense Novembri die i ob eorumdem memoriam, 
et illic quaere (15) Quibus positis, mirum non 
est Marcellum Stiltingi conclusiones ulnis amba- 
bus amplexum esse. De iisdem Martyribus Com- 
mentarium et Acta quadruplicia quaere ad diem 

xxvii Septembris. 

S. Privati Martyris, qui a S. Callisto Papa bapti- E 
zatus est, meminere Usuardi editio Greveniana, 
Canisius et Whitfordi vetus Martyrologium A n- 
glicanum. Vide quae occasione S. CallisU ad xiv 
Octobris de eo observata sunt (16) ; sed praesertim 
ipsa ejus Acta ad diem quo Romano Martyrologio 
inscriptus est xxvm Septembris. 

S. Cerbonii Populoniensis episcopi , cujus nobis 
reliquias attulit Fr. noster Robertus Pisanus, 
memoriam inducit Auctarium Usuardi Reginae 
Sueciae num. 428, et ex eo ( omisso vocabulo nobis 
et nostro) Auctaria Muneratense et Molani ; 
ejusdem ad hanc clicm meminerunt Auctaria 
Adonis apud Georgium, necnon Martyrologium 
Germanicum Canisii et Parisiense Card. de Noa- 
liis ; ilemque Breviaria Parmensia. Sermo in his 
est de delatis S Cerbonii reliquiis Lutetiam Pari- 
siorum per Robertum Pisanum canonicum Pari- 
siensem, ut videre est in Commentario de S. Ccr- 
bonio, ad diem, qua praecipue colitur, x Octobris. 

Prope castrum Frontalis ad radices montis Sua- 
vicini sancti Dominici Loricati Confessoris Ca- 
maldulensis, cujus vitam virtutibus gloriosam, 
et austerissimo inauditae poenitentiae rigore ad- 
mirabilem sanctus Petrus Damiani luculenter F 
conscripsit; ejus autem dies natalis pridie Idus 
Octobris recensetur. Ita hodie Martyrologium 
Romano-Cama Idulense anni 1845. Vitam dedimus 

xiv Octobris. 

SS. Silvani, Alexandri et Marci meminit in hunc 
modum Grevenus : Ipso die, secundum alios 
praecedenti, passio S. Silvani, Alexandri et 
Marci Martyrum. Est mera confusio ex Sanctis 
diei praecedentis et diei praesentis. Alexander et 
Marcus ( loco Mariani) socii sunt S. Victoris Nico- 
mediensis Martyris, hodie cultis ; S. Silvanus est 
Ageduncnsis Martyr, de quo dictum est ad diem 

xvi Octobris 

S. Eliphius, M. in Usuardi Codice Ilagcnoyensi. 
Ejus Acta dedimus die praecedenti xvi Octobris. 

S. Ambrosii Confessoris in territorio Byturiensi 
(Bituricensi) depositio legitur in Usuardi codice 
Hagenoyensi. Est is Cadurcensis episcopus cujus 
vita illustrata xvi Octobris. 


onumentsindditssurrapostolat de S ,e Mario Mad.en 0 ^, c c : , 

I, coi. 1219 et seqq. - (1 1) Ibid- coi. 1229 et seqq. - (!2) Aci. Sb. 
VII, Julii, p 3. - (13) Act. SS. ad 27 Sept., p. 436,n. 44 et seqg. 
(14) Romae 1788, in-4,2vol. — (15) Ibid. vol. I.p. 211 et vol. -, 
149. - (16) T. VI Oetobr., p 425, n. 79. et seqq. 


S. Gor- 


4 


PRAETERMISSI ET IN ALIOS DIES RELATI. 


^ S. Gordinelli Confessoris memoria est in Usuardo 
Greveni. de S. Gurdanio, alias Gurdinello, Gur- 
diello, eremita, Duaci et Aquiscinctii in Gallia 
actum est ad diem praecedentem xvi Octobris. 

S Gaudericus confessor, agricola Occitanus, qui 
Canigone et Mirapicii potissimum colitur , iterum 
occurrit in Supplemento Saussayi, qui eum 
praecedenti clie Galdericum dixit, nec monet de 
identitate. Similiter in Breviariis quibusdam et 
Missalibus Tolosanis, ob hesternum festum S. Ber- 
trandi, ad hunc diem remissus est. Data est Vita 
aci diem natalem xvi Octobris. 

S. Magnobodum Andegavensem episcopum ad hunc 
diem celebran t Bucelinus et Antonius de Heredia 
in Menolog iis Ordinis S. Benedicti ; verum per- 
tinet ad praecedentem, ubi ejus Vitam dedimus 

xvi Octobris. 

S. Marci nomen tribus Nicomediensibus Martyribus 
adjicit secunda Beliniana U 'suar di editio; verum id 
male factum fu isse prodit vel ipsa codicis solitudo. 

SS. Annas, Lucii et Victoris Martyrum natalem 
diem celebrat codex Usuardinus D. Le Mare, 
signa tus A ; verum quum solus hoc agmen pro- 
ducat, quumque insuper Lucius et Victor inter 
B Mauritanos Martyres veniant, nullus dubito 
quin Anna mera sit nominis alicujus corruptio ; 
quocirca , vide, quae de Martyribus Mauritanis 
diximus 

Tumbae in Normannia S. Sergii Ducis. Ita Ferra- 
rius in Catalogo Generali, et in Notis testatur se 
ex Martyrologio Germanico Canisii id accepisse. 
Signatur ibi equidem ad diem praecedentem quando 
memoria celebratur apparitionis S. Michaelis, 
sed in hunc Ferrarius transtulit, ne eodem die, 
ut arbitror, duplex de eodem loco annuntiatio 
fieret. In praedicto Martyrologio Germanico ad 
xvi Octobris, annuntiata apparitione S. Michaelis, 
quae facta est S. Autberto Abrincensi episcopo 
in Monte Tumbae, qui locus exinde Mons S. Mi- 
chaelis dictus est, subjungitur : Ibi etiam fit 
memoria ducis cujusdam Francici, Sergii no- 
mine, et uxoris ejus Margaritae, qui dux in 
memorata S. Michaelis ecclesia a lepra sanatus 
est et deinde simul cum uxore sua ibi Deo et 
S. Michaeli usque ad finem vitae servivit. Haec 
ad verbum ex idiomate germanico versa sunt. 
Unde vero accepta fuerint non novi, nec scio an 
ulli alii Martyrologi praeter Ferrarium et Saus- 
C sayurn in Supplemen to sui Martyrologii Ga llicani 
ad xvi Octobris, hos pios conjuges fastis inse- 
ruerint. Desideran tur in Martyrologio Parisiensi, 
in Ebroicensi ‘ ete ., in Martyrologio Universali 
Claudii Chcistelain ejusque editione reccntiori 
anni 1835, demum in Breviario Abrincensi 
anni 1635 : cum tamen Mons S. Michaelis non 
tantum ad antiquatam hanc dioecesin pertineat, 
sed ab Abrinco nonplus sex millibus passuum dis- 
tet. Quocirca visum est non sufficienter de cultu, 
constare ut in opere nostro sibi locum habean t. 

Monachi confessoris in Hibernia, memoria est in 
Usuardo Greveni, apud Sollerium. Colganus 
in Triade Thaumaturga de Monacho quodam 
agens (1), cujus mentio occurrit in Vita S. Pa- 
tricii, haec adnotat : « Monachi Confessoris in 
Hibernia » inquit Martyrologium Carthusiano- 
rum ad xvii Septembris, id est Greveni Carthu- 
siani monachi editio Usuardina modo laudata, 
quam Coloniae annis 1515 et 1521 prodiisse ex 
Sollerii Praefatione novimus (2). Erravit igitur 

(1) P. 188, n. 1 27 . — (2) P. xlvi et xlviii. — (3) P. 332. — (4) Cfr de 

liis omnibus Lanigan, Eeelesiasl. Hist. of Ireland, t. Ili, p. 29 et seqq. 

et 170. — (5) Ibid. passim. — (0) Collectio privilegiorum et compeii- 


Colganus qui non xvii Septembris, sed xvii Octo- ^ 
bris dicere debebat et ex eo error transiit in 
Catalogum Sanctorum Hiberniae qui citatur in 
Praetermissis ad xvii Septembris. Pergit Col- 
ganus : Sed fuit hic abbas de Linn-lere in 
Media, ut tradunt ad eumdem (immo xvii Octo- 
bris) Marianus Gormanus et Martyrologium 
Dungallense, et obiit an. 776 juxta Quatuor 
Magistros in Annalibus. Unde diversus est a 
praesenti Patricii discipulo, S. Mcenachi, sive 
Moenachani meminerunt Marianus Gormanus, 
Martyrologia Tamlachtense et Dungallense ad 
vii Februarii, quo dicunt ipsum coli in ecclesia 
de Atbliag. Sed cum Monachus, Munchanus et 
Manchinus eadem sint nomina, forte hic est 
sanctus Monchanus filius Judith de quo xxiv Ja- 
nuarii vel Manchinus filius Collani, de quo 
iii Jan. (lege xm) eadem agunt Martyrologia. 
Egit Colganus in Actis SS. ad xiv Februarii de 
S. Mancheno sive Manchano abbate Moetha- 
lensi (3), ibique multa de homonymis qni in Hi- 
bernorum fastis leguntur collegit, illo tamen 
praetermisso, de quo in presentiarum sermo est (4). 
Horum omnium nomen derivari scribit a voce 
Hibernica Manach, quae monachum significat, E 
vel ab ejusdem diminutivis Manchan, Manchen 
et Manchin. Prae manibus sunt illa ipsa exem- 
plaria Martyrologiorum, quibus usus est Colga- 
nus; et primum in Festilogio S.JEngussii etm Mar- 
tyrologio Tamlachtensi ad xvii Octobris nihil de 
S. Monacho legitur, apud Marianum Gormanum 
Mcenach, in Martyrologio vero Dungallensi, 
quod collegit Michael 0’ Clery Ord. S. Fran- 
cisci et approbationem praefert Thomae Fleming 
Archiepiscopi Dubliniensis, Hiberniae Primatis, 
datam Kildariae vi Februarii 1636 , scribitur ad 
eumdem diem : Maonach mac clairin abb. lainne 
Iere, anno Domini 720 ; quamquam swpra ex 
Colgano didicimus eum obitsse an. 776, seu po- 
tius anno 777, propter solitum apud Quatuor 
Magistros unius anni defectum (5); nisi perpe- 
ram, ut alibi saepe, numeri a typotheta expressi 
fuerint. Hic insuper docemur Monachum natum, 
esse ex quodam Clairin. Alia de eodem non 
reperi. 

Gilbertus, octavus abbas Cistercii, cognomento Ma- 
gnus et Theologus, Beati titulo insignitur in fastis 
Cisterciensibus et Benedictinis, quia nempe inter 
Sanctos Cistercii Patres refertur ab antiquo F 
scriptore Joanne de Cireya (6), itemque in Cata- 
logo qui ad calcem cujusdam vetusti Missalis 
ejusdem ordinis excusus est (7). Sed ibi multi 
prodeunt, qui numquam ecclesiastico cultu sunt 
decorati, nec vero Catalogus ille Kalendarium 
est illorum, qui in ipso Missali officium et lectio- 
nes obtinent, sed mera series virorum et femina- 
rum ex toto Ordine virtutibus illustrium. Rem 
sufficienter examinare, ob defectum monumento- 
rum, non potuerant primi Bollandiani, qui 
G Ubertum habent inter Praetermissos ad iv Fe- 
bruarii. Plura de eodem docebit Annalista Ci- 
sterciensis Angelus Manrique, vir probatissimi 
judicii, qui eum nusquam Beatum compella t (8) : 
nec etiam insertus est Martyrologio Cisterciensi 
quod, annuente Benedicto XIV, Romano ad- 
nexum fuit. Cessit e Vita Gilbertus anno 1166, 
ut testatur laudatus Annalista ad hunc annum, 
capite quinto. Quivero factum sit, ut Pitseus in 
Libro de scriptoribus Angliae eum scculo tertio 

dium Sanctorum Ordinis. Divione. 1491. — (7) Vide eum apud Hen- 

riquez : Fasciculus SS. Coloniae 1031. in-4, lib. n, p. 313. — (S) T. 11 

Annal. p. 371, 426, ete. Cfr. Gall. Christ. noviss. euit., t. IV, coi. 987' 

decimo 


libro. 


die decimaseptima octobpis. 


^ decimo vixisse scripserit et Tolosx sepultum 
docebit quadamtenus llenschenius noster in 
sylloge de S. Hilario Tolosano episcopo ad 
xxi Maji (1). De loco sepulturae idem habet 
Saussayus , ac Gilberti obitum in Martyrologio 
ad hunc diem annuntiat, sed typis minoribus. 
Beati Eutichii confessoris, magnae sanctitatis viri, 
Ordinis Carmeli memoria est in Martyrologio 
Molani (2), sed non in editione prima quae ex- 
teris probatior est. In opusculo cui titulus : 
Acies bene Ordinata... Ordinis Carmelita- 
rum... per R. P. Philippum a Visitatione (3) 
ad xvn Octobris S. Eutichius Eliotarum Abbas 
post S. Antonium. In exemplari quod mihi ad 
manus est, additur Appendix Ms. notationum, 
quem nunquam editam fuisse arbitror, et cujus 
praefatio dirigitur ad eruditissimum P. Danie - 
lem Papebrochium et alios Societatis Jesu 
Scriptores. In ea vero paucis praemissis , 
P. Philippus Visitantinus humiliter precatur 
R. P. Papebrochium, ut dignetur in Actis suis 
operosissimis Sanctos hic adjunctos recensere , 
saltem inter Praetermissos , respectu habito 
ad praesentes Annotationes. Deinde legitur ad 
B xvii Octobris : S. Eulitius Eliotarum Archi- 
mandrita SS. Basilium, Ebolium, et alios insi- 
gnes Discipulos in Carmelo recepit ad an- 
num 355, et erudivit, ut referunt Bostius 
Cap. * v. B. Joannes Sorethus in praefat. ad 
Rngulas. Joannes de Lezana in Annalibus Or- 
dinis B. M. V. de Monte Carmelo ad an. 351 et 
354 (4) utriusque loca recitat, verum solus Ar- 
nobius Bostius de Eutitio loquitur. Fuit Bostius 
Carmelita Gandavensis , in eaque urbe obiit 
anno 1499 ; vir pius nec pro tempore illo indoc- 
tus, cujus Speculo historiali Ms. usus est Lezana 
cid concinnandos Amiales, sed locus ille Bostii, 
uti alia plurima, nedum fulciri ex cognitis mo- 
numentis, contra ea ne defendi quidem potest. 
Id autem intelligas velim de ejus asserto, Basi- 
lium, Ebolium et Eutitium m monte Carmelo 
vixisse, de quo in S. Basilii Vita (5) aut apud 
Scriptores antiquos omnino siletur. Fit brevis 
mentio de quodam Eutyche Cappadoce qui Gottlxos 
sive Scythas fidem docuit, in epistola S. Basilii 
ad Ascholium Thessalonicensem, qux est 338 in 
ordine veteri, 1 64 vero in editione Maurina ; 
ipsa verba videsis in Actis S. Basilii ad diem 
C xiv Junii nostri (6). Verum Eutyches ille cum 
hodierno Eutychio vel Eutitio nihil commune 
videtur habere, et nisi graviter fallar, Bostius ex 
conficta aliqua historia, confictum Eutitium 
accepit; nam ipsum Bostium hoc dedecore notare 
non audeo. Nihilominus hunc secutus est Joannes 
de Oudewater sive Palxonydorus (7), Carmelo 
itidem Belgico adserip tus, qui anno 1507 Me- 
ch Unix vita functus est; et exinde Molamus in 
Martyrologii sui editione secunda et Laurentius 
Beyerlinch in Theatro Vitae humanae V° Religio- 
sus (8). Prxter Molanum, Aciem bene Ordinatam 
et Menologia quxdam vetera Ordinis Carmelitici, 
nulli fasti ad hunc diem Eutitium vel Eutychium 
ullum signaverunt. In Theodoreti Philotheo 
cap. xiv prodit nomen cujusdam Eutycliis, qui 
apud Antiochiam monachum egit (9). 

Dedicatio basilicae (Carnotensis) in memoria bea- 
tissimae Mariae Matris Dei et Domini nostri Jesu 
Christi. Est cmnuntiatio Martyrologii Ms. Car- 

(1) T. VMaji ad 21, p. 11. n. 4 et 5 — (2) V«Usuardum Sollerii. — 
(3) Valencenis 1670. — (d) Romas 1650. in-fol., p. 524 et 530.— (5) T. II 
Junii, p. 807. — (6) Ibid., p. 905 a. — (7) In Fasciculo tripartito, I. n, 
c. v. Speculo < armeitano, 1. 1, p. 239, edit. 1080.— (8) Lugduui 1656, 


notensis et Greveni inter Usuardi Auctaria apud D 
Sollerium, eamque in Martyrologium suum Ger- 
manicum transtulit Ven. P. Canisius. 

Anniversarium consecrationis ecclesiae de Aqua 
Carnotensi et sanctimonialium Ambianensium de 
Hispania eodem hoc die annuntiat Kalendarium 
Cisterciensc (10). Agitur de ecclesiis monialium 
ejusdem Ordinis Cisterciensis : quarum altera 
apud Carnutum sita erat juxta fluvium Auturam, 
unde nomen Aquae (vulgo de 1’Eau) assumpsit • 
a Ito a in dioecesi A mbianensi apud locum Hispania 
(vulgo Epagne) dictum, ex quo moniales bellorum 
causa sxculo xvii Abbatisvillam se receperunt. 

Dedicatio ecclesiae Monasterii Cisterciensis, et 
Ordinis. Ita in Ligno Vitae ad xvii Octobris 
A. Wion qui ex Cxsarii lib. i, cap. i scribit id 
contigisse anno 1098, diem vero sibi submini- 
stratum ex halendariis Cisterciensibus (11). 
Accinunt Saussayus, Hugo Menardus, et Kalen- 
darium Cisterciense. Martyrologium Bornano- 
Cisterciense anni 1845 paulo uberius : In dice- 
cesi Cabillonensi in Gallia Dedicatio Ecclesiae 
beatae Mariae de Cistercio, quae caput et mater 
est omnium Cisterciensis Ordinis Ecclesiarum. 

Dedicatio Basilicae S. Emcrii in loco S. Stephani E 
de Guialbis in Catalania, ut dicitur in Vita 
S. Emerii ad diem xxvii Januarii nostri (12). 
Traditur ibi S. Emerium monasterii Balneo- 
Icnsis * in dioecesi Gerundensi conditorem et pri- . Banols 
mum abbatem fuisse , qux aliquando aci crisim 
revocanda erunt in Januarii supplemento. De 
dedicatione ecclesix , concinit Tamayus Salazar 
in Martyrologio Hispano. Dedicationes ecclesia- 
rum solum annuntiare solemus. 

Bertrandus a Lazanoba M. \ referuntur ab Ar- 
Ortensii in Aquitania, 1 Puro Du Moustier, in 

Ballhasar aClavarioCon/'. in I Mrol. Franciscano 
territorio Mediolanensi, ( et ultima etiam in 

Didacus a Monte Conf. Al-t Gynecxo , omnes 
buquerquii in Hispania, V cum titulo Beati , 

Eustochium vidua Tertii ] quem Hueberus in 
Ord.S.Franc. in Sicilia. / Meno logio ejusdem 

Ordinis omisit. 

Alberici S. B. E. Cardinalis monachi quondam 
Casinensis, meminere Bucelinus et Antonius de 
Heredia in Menologiis Benedictinis , eumque Ve- 
nerabilem nuncupant. 

Chrysostomum a Conceptione Cisterciensem mona- 
chum S. Martini V aUis-ecclesiarum in Hispania, F 
Venerabilem nuncupant hoc die Menologia tum 
Cisterciensia, tum etiam nonnulla Benedictina. 

Bartholomae.um abbatem Cisterciensem monasterii 
Populetani in Catalaunia memorat hoc die /Iugo 
Menardus, ceteri xxiv Februarii. Vide Prxter - 
missos nostros ad eumdern diem. 

VucrAreclusa Hispana, qux Compostellx a liquamdiu 
vixit et fertur obiisse circa 1240, apucl Buceli- 
num laudatur ad hunc diem; sed omissa est in 
ejusdem Nomenclatore operi prxfixo itemque in 
Indice Sanctorum. Antonius de Heredia Hispa- 
nus , qui Bucelinum gentis sux lingua loqui 
jussit, ait se nihil de Luciae mirabili vita, prxter 
ea qux Bucelinus memorat, comperisse. Cetera 
Menologia Benedictina eam omittunt , uti etiam 
copiosus Martyrologus Tamayus de Salazar. 

Rasonem Goetgebuers , Gandensem ortu , abba- 
tem Trunciniensem Ord. Prxm., et Steinfetdix 
circa finem sxculi XV mortuum, cum Beati 

in-fol.. t. VI, p. 250 ,— (9) Cfr., t. II Janur., p. 271.- (10) Parisiis 1689, 

in-4.— (11) Cfr. Gall. Clirist., t. IV, coi. 981, et t. III April., 666, n. 16. 

— (12) T. II, p. 782, n. 9. 


titulo 


6 


PRAETERMISSI ET IN ALIOS DIES RELATI. 


^ titulo et insigni encomio ad hanc diem exhibent 
Ephemerides hagiologicae Ord. Praern. Verum 
nulla cultus exstant vestigia. 

Petri de Donnaud Mirapicensis episcopi, qui obiit 
m Julii 1630, meminit Saussayus occasione 
S. Gauderici, eu/mque Beatum nuncupat. Vide 
praeclaras ejus laudes in Gallia Christiana (1), 
sed nullum unquam cultum habuit. 

Ven. Margarita Maria Alacoque, ex ordine Visita- 
tionis B. M. V. sanctimonialis, anno 1690 hac 
die obiit. Quum processus ejus canoniza tionis ad 
finem hactenus perductus non fuerit, nondum vi- 
detur ei in opere nostro locus dandus. 

Ven. Franciscus Isidorus Gagelin , Missionarius 
apostolicus in Cocincina, hac die martyrii pal- 
mam retulit anno 1833. Quum passionem ejus 
nondum probarit Sedes Apostolica, satis fuerit 
eum inter Praetermissos signasse. 

SS. Hermes etTaxius, in U suar di Auctario Bruxel- 
lensi, apud Sollerium, pertinent ad diem sequen- 
tem xviii Octobris. 

SS. Chrysanthi et Dariae memoriam habent hoc die 
Menologia Sirleti et Basilii Imperatoris. Nos 
cum Martyrologio Romano et fastis plerisque 
B xxv Octobris. 

SS. MM. Claudius Tribunus, qui Sanctos Chrysan- 
thum et Dariam cruciavit, Hilaria Claudii uxor, 
Maurus et Jason ejus filii in Sirleti Mcnologio 
jungun tur cum SS. Clirysantho et Daria, itemque, 
ut colligo ex Siberi Ephemeridibus metricis, et 
ex notationibus MSS. Bollandi, in veteri editione 
Menaeorum, sed in nupera Veneta, occurrunt 
solum ad xix Martii. Videsis Praetermissos ad 
illum diem. Fasti plerique lati/ni eosdem habent 

iii Decembris. 

S. Catervi, cujus monumentum Tolentini in Italia 
repertum est, quique hoc die quievisse in pace fer- 
tur, Acta examinabuntur ad diem qui commu- 
niter in fastis ei assignatur x Decembris. 

S. Lazari, discipuli Christi, translatio Cypro Con- 
stantinopolim hodie in Menologio Sirleti et in 
Menaeis Graecorum annuntiatur; quorum haec sunt 
verba: Translatio pretiosarum Reliquiarum san- 
cti et justi Lazari. Felix et celeberrimus ac re- 
gum fidelissimus Leo divino motus zelo et quasi 
quodam perculsus afflatu primum quidem tem- 
plum Justo aedificavit; deinde facta in insulam 
Cyprum expeditione, invenit sanctum illius cor- 
C pus in urbe Cytiensi, mille ab hinc annis sub 
terra conditum in marmorea capsa , ubi alterius 
linguae litteris inciditur : Lazarus quatriduanus 
et amicus Christi. Statim sublatum inde magni 
pretii thesaurum et argenteis loculis impositum, 
Constantinopoli reposuit. Haec confirmat Lau- 
noius (?) primo his ex tomo III A nnalium Zona- 
rae verbis: Condidit (Leo VI) et aliam aedem 
Sancti Lazari , in qua sacrum ejus corpus e 
Cypro translatum , necnon Mariae Magdalenae 
condidit; et his aliis Cedreni in Compendio histo- 
riarum: Ibidem aliud templum condidit (Leo VI) 
Beato Lazaro sacrum, in eoque Lazari et Mariae 
Magdalenae reliquias Epheso allatas reposuit ; 
et his demum Curopalatae in Historia: Leo im- 
perator templum construxit Sancto Lazaro dedi- 
catum, in quo Sancti allatum corpus reposuit, 
atque sororis ipsius Mariae Magdalenae. Nemo 
haec legens non crediderit hic ubique et expresse 
agi de Lazaro a mortuis suscitato; praeeunt e ta- 
men Lequien, aestimat cl. v. Faillon (3) agi de 


alio S. Lazaro. Verum, licet, maximi faciamus p 
sagacitatem eruditissimi scriptoris, hanc menti 
nostrae vim inferre non possumus; quo circa 
quaestionem ad hos terminos redactos arbitramur 
ut eligendum sit inter traditionem Massiliensem 
et Constantinopolitanam; nequaquam ut inter se 
concilientur. Haec omnia fusius examinabimus ad 
diem, qua maxime S. Lazarus colitur 

xvn Decembris. 

S. Etheldredae Virginis, Reginae et Abbatissae E ly en- 
sis in Anglia translatio hoc die annuntiatur in 
codice UsuardiA ltempsiano,inRosiveydianoetiam 
et in editione Lubeco-Coloniensi (4). Ea.mdem ha- 
bent Breviaria et Missalia Sarisburiensia, Ven. 

P. Canisius in Martyrologio Germanico, Arthu- 
rus in Gynecseo, et alii recentiores. Translata est 
anno 679 die xvii Octobris (5) et iterum anno 
1 1 06, xvi Septembris (6 );sed cum eodem anno ejus 
sorores S. Sexburga, et S. Withburga, ac S. Sex- 
burgae filia S. Ermenilda, eodemclie equo primum 
S. Etheldreda, id est xvii Octobris , translatae 
fuerint, statutum est quadruplicem translationem 
hoc posteriori die simul celebrare (7). S. Ethel- 
dredae, quae 'etiam Etheldrida, fEtheldritha, Edil- 
trudis et ex linguae alteratione per Normannos E 
inProducta, Audry nuncupata est, Vitam amplam 
habes in Actis nostris ad xxiii Junii. 

S. Sexburgae vi Julii. 

S. Withburgae xvii Martii. 

S. Ermenildae xm Februarii. 

S. Aurelii Martyris cum uxore sua et aliis sociis 
eorum, memoria habetur in Usuardo Carthusiae 
U U/rajcctinac apud Solleriupi, et ibidem in Greveni 
Usuardo legitur: Liliosae Virginis cognatae S. Na- 
thaliae. Videnda sunt Acta martyrum Corduben- 
sium Georgii diaconi, Aurelii et Nataliae alias 
Sabigothonis ejus uxoris, Felicis et uxoris ejus 
Liliosae ad diem proprium martyrii xxvn Julii. 

Horum aliquot translatio Parisios celebratur 

xx Octobris. 

S. Gundelbertus memoratur in Martyrologio Pciri- 
siensi quod anno 1728 auctoritate cardinalis de 
Noaliis excusum est. De S. Gumberto seu Gonde- 
berto archicpiscopo Senonensi * et fundatore * sens. 
monasterii Senonensis alias Senoniensis * in Vo- 'Senone. 
sago egit Henschenius noster ad xxi Februarii, 
ibique duplicem senten tiamexpendit, alteram equae 
Sanctum episcopum seculo septimo, alleramquae 
octavo exeunte floruisse asseverat. Nec ipse Mabil- ^ 
Ionius, equi in monumenta Senoniensia diligenter 
inquisivit, rem absque dubitatione pertractare 
ausus est, ubi scribit (8); Gundelbertus, Seno- 
num, ut perhibent, antistes et inferius: Sivere 
Senonum episcopus, et non potius chorepisco- 
pus fuit. Etenim S. Petrus Damiani eum di- 
serte Archiepiscopum Senonum vocat (9) et in 
Praecepto regis Auster asiae Childerici, filii Chlo- 
dovei junioris, quod datum est pro monasterio 
Senoniensi circa an. 661, sequentia leguntur ( 10) : 
Gundelbertus igitur episcopus sive abba mona- 
sterium in honore sanctae Mariae et sancti Petri, 
sociorumque ejus in pago Calvomontisi in Vo- 
sago, super fluviolum Rabadonem visus est aedi- 
ficasse, ubi plurimam ad praesens monachorum 
turbam noscitur adunasse Hujus itaque viri 
sancti petitione suscepta, etc. Attamen in nullis 
Catalogis sive editis sive mss. S. Gundelbertum 
seculo septimo Senonensem episcopum repererunt 
Benedictini Sodales, qui tertio Galliam Christia- 


(1) T. XIII. coi. 277. — (2) Oissertat. de Lazari. Magdalenae etc., 17 Oetobr. — (5) T. IV Jun., p. 490 et 515. — (6) Ibid., p. 557 a. — 

t. II.opp.. part. i, p. 206. — (3) Monum. indd.sur I'apostol. de Sainte (7) Ibid., p. 538, et 1. 1 Febr-, p.G08 e. — (8) Annal. ad an. 661, n. 15. 

Maric-Mndeleine, etc., t. I, coi. 361 et seqq. — (4) Ap. Sollerium ad — (9) T. III Febr., p. 262. — (10) Annal. 1. 1, app. 2, n. 22. 


nam 


DIE DGCIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


7 


* Moyenvic. 


Y nam edidere; sed in omnibus occurrit S. Gum- 
bcrtus mx? Guntbertus, qui sedit seculo octavo 
jam praecipiti inter Godescalcum et Petrum Ii 1). 
Unde eruendum diversas esse personas, et integro 
seculo ab invicem distare. Posterior, S. Gumber- 
tus scilicet, videtur floruisse circa 775, sedit per 
annos 7, et sepultus fertur in monasterio S. Petri 
Vivi propre Senonas. Ad eum spectat ver osimiliter 
annuntiatio Florarii MS. Sanctorum ad i Martii: 
Senonis S. Gumbcrli ejusdem urbis episcopi (2). 
S. autem Gundelbertus qui seculo septimo Seno- 
niense monasterium condidit et episcopi ac abbatis 
titulis decoratur, teste Richerio Senoniensi chro- 
nographo^), a quibusdam sepultus ol im dicebatur 
apud Mcdium-vicum * cum S. Picntio et aliis 
Sanctis. Ad xxi Februarii eum memorant Hugo 
Menardus, Bucelinus ct Saussayus, sed Claudius 
Chastelain nihil de distinctione suspicans inter 
Gumbertum et Gundelbertum, hunc ex F lorario 
SS. retulit ad i Martii. Dc eodem ita Mabillonius 
in Annalibus (4): Incertus annus mortis Gun- 
delberti, incertus quoque sepulturae locus, 
quem nonnulli apud Medium vicum statuunt. 
Nec fere certior ejus cultus quem non in fastis 

B sacris, nequidem domesticis, notatum inveni- 
mus. In necrologio tamen Senoniensi legitur 
xvi Kalend. Novembris : « Commemoratio 

S. Gundelberti praesulis, hujus loci fundatoris; 
Megerranni, Teodradi, Perini, Motheri, Wipodi, 
abbatum et sacerdotum Senonensis monaste- 
rii, » haud dubie primorum. Ex hoc Mabillonii 
loco confecta est verosimiliter hodierna Martyro- 
logii Parisiensis annuntiatio, quam initio hujus 
paragraph i dedimus. Tametsi parcus valde fuerit 
cultus S. Gundelberti, nihilominus in Actis SS. 0. 
S. Benedicti eidem suus locus est seculo 3,parte2, 
et Kalendarium volumini praefixum nobiscum in 
assignando cultus die convenit. Dc eodem S. Gun- 
delberto aliquando nonnulla addi poterunt in 
Supplemento ad xxi Februarii. 

De S. Gumberto vel Guntberlo ibidem fors agi poterit 
ad i Martii . 

S. Maglorii episcopi et septemdecim aliorum Sancto- 
rum translationem e Britannia minori Parisios 
celebrat hodie Martyrologium ParisienseCard. de 
Noaliis. Deliae celebritate in opere nostro dictum 
jam fuit ad diem m Martii (5), xxvm Julii (6), ad 
xvi Septembris (7) et ad xxvi ejusdem mensis (8). 

C Uic vero pauca tantum in quaedam annotabimus 
nomina. S. Samson Dolensis archipraesul, qui 
in translationis Historia primo venit loco, apud 

R. D. Garaby duplex est, junior cultus die 
xxiv Julii, senior die xxvm ejusdem mensis; apud 
decessores nostros (9) unus tantum admittitur 

S. Samson , episcopus regionarius. S. Senator 
episcopus idem est Castellano ac S. Sinierus 
Abrincensis episcopus; quod nostris ad diem 
xviii Septembris (10) non placuit. Colebant illum 
Parisienses ad S. Maglorii die xxvi Septembris, 
propter festum S. Senatoris Albanensis ad hanc 
diem fastis sacris inscriptum, ut annotarunt de- 
cessores nostri (11). Contra R. D. Garaby in His- 
toria Beatorum et Sanctorum Britanniae Minoris 
ponit ad diem xvi Septembris S. Senatorem, quem 


S. Paterni in sede Abrincensi successorem facit, 
et quem die xvn Septembris juxta S. Paternum 
et Scubilionem sepultum tradit, confitens simul 
eum ab aliis episcopum in Britannia minori 
statui. S. Guinailus seu Wenalis sacerdos essetne 
idem ac S. Wimvaloeus abbas, dubitatum fuit ad 
diemniMartii(\2); utrumque distinguit R. D. Ga- 
raby, ponitque festum illius ad diem ni Novem- 
bris, ad hanc diem istud dubium examinari po- 
terit (13). Quod ad S. Melorium spectat, exhibet 
ille idem hagiographus S. Melarium M. circa 
annum 799 occisum , S. Melorium episcopum 
quemdam, S. Melorium abbatem cultum m TrS- 
meloir, vicum prope civitatem S. Brioci , et de- 
mum sanctum quemdam nomine Menoir forsan 


pro Meloir, in Britannia minori cultum. Ballan- 
dus ad diem m Januarii dedit Vitam seu Passio- 
nem S. Mejor ii M. Angli, cujus natalis est dies 
i Octobris. Licet diversissima sint quae ex gentis 
suae traditione habet R. D. Garaby de suo S. Me- 
lario et quae ex Copgravio et codice MS. protulit 
Bollandus (14), nemo tamen dubitabit quin de 
eodem Sancto utrobique agatur. Nonne tantum 
fuit incolis Majoris Britanniae quantum Minori « 
jus fingendi et promendi fabulas ? Cxterum aesti- 
mavit Bollandus S. Mclorii Parisienses Reliquias 
ad suum pertinere (15). Nil est cur aliter sentia- 
mus. SS. Paterni plures sunt, adeoque unus sal- 
tem Venetus m Britannia Minore, de quo in opere 
nostrum dictum est ad xv Aprilis (16); verum 
quum hic etiam adsit S. Scubilio, arbitror agi de 
S. Paterno Abrincensi episcopo ejusque socio 
Scubilione (17). De SS. Leutherno , Leviano et 
Scophilo (quod alia opportunior non sit dies) ad 
hanc diem agemus; et quidem hi cum S. Guingan- 
tone Parisiis alio die non colebantur (18), dum 
quatuordeeim reliqui alios haberent dies festos. 
Quum autem S. Guinganto seu Winwanto qui- 
dam die xxvm Novembris in dioecesi Venetensi 
colatur, poterit hac die de eo disceptatio haberi, 
licet velint hunc esseS. Hinguetenum, monasterii 
S. Mevenni saeculo xi restaurator em. Reliqui 
Sancti vel satis distincti sunt vel in opere nostro 
de eis actum jam est; quodsi de eis adime sit agen- 
dum, melius expedientur tricae propriis in singu- 
lorum locis. Superest ut indicemus dies ad quos 
de unoquoque jam dictum est aut in posterum 
dicetur; venit itaque 

S. Melorius ad m Januarii. 

SS. Paternus et Scubilio ad xvi Aprilis. 

S. Briomaglus seu Briocus ad i Maji. 

S. Leonorus seu Lunarius ad i Julii. 

S. Samson ad xxvm Julii. 

S. Senator ad xviii et xxvi Septembris. 

S. Maglorius ad xxiv Octobris. 

S. Guenailus ad iii Novembris. 

S. Tremorius ad iv Novembris. 

S. Ciferianusad xm Novembris. 

S. Machutus ad xv Novembris. 

S. Guenguanton seu Winwanton ad 

xxvm Novembris. 

S. Budocus ad ix Decembris. 

S. Corentinus ad xn Decembris. 


D 


E 


F 


(I) Gall. Chr., t. XII, coi. 14 et t. XIII, coi. 1384. - (2) T. III Fobr., 
p. 203. — (3) Spicii, ed. in-fol., t. II, p. 805.— (4) Ad an. 861, n. 15. — 
(5) Act. SS., t. I Martii, p. 248. — (6) Ibid., t. VI Julii, p. 592. — 
(7) Ibid., t. V Sept., p. 782.— (8) Ibid., t. VII Sept., p. 267 — (9) Ibid., 
t. VI Julii, p. 592. - (10) Ibid., t. V Sept., p. 782.— (II) Ibid., t. VII 


Sept., p. 265. — (12) Ibid., t. I Martii, p. 248. - (13) Cfr. Acta S. 
litnbini ad 19 Oct. infra in hoc vol. — (14) Act. SS., 1. 1 Januar. . p. 136. 
— (15) Ibid.. app., p. 1089,— (16) Ibid., t. II April., p. 378,- (17) Ibid., 
t. cit., p. 425. — (18) Chastelain, Martyrologe univ., p. 803. . 


DE 


8 


DE S. HERONE EPISCOPO ET MARTYRE. 


DE S. HERONE 

EPISCOPO ET MARTYRE ANTIOCHUS 


D 


SYLLOGE. 

Memoria Sancti in fastis: tempus episcopatus et obitus. 


anno 128 . — — acentibus Romano veteri et Hieronymianis 

s. Heronis men- f I 1 Martyrologiis, hodierna die S. Meronem 
annuntiat Adonianum his verbis: Beati 
A. Heronis, de quo beatissimo Ignatio per- 
genti ad passionem revelatum est , quod Antio- 
chenam post eum recturus esset Ecclesiam. Erat 
enim hic beati Martyris Ignatii tunc diaconus : 
episcopus factus , viam magistri pius imitator 
sequitur, et pro commendato grege amator Christi 
B occubuit. Idem elogium pro more suo abbreviat 
Usuardus genuinus apud Sollerium : In Antiochia, 
natalis S. Heronis discipuli beati Ignatii Martyris, 
qui post eum episcopus factus , viam magistri 
pius imitator sequitur et pro commendato grege 
amator Christi occubuit. Usuardum ad verbum ex- 
scripsit Card. Baronius in Martyrologio Romano. 
Con fundendus non est Sanctus noster cum secundo 
suo in Antiochena sede successore , qui antiquis 
Heros vocabatur : unde et alii hunc ejusdem no- 
min is secun dum fecerunt. Sed verum in ter u trum- 
que occurrit discrimen, cum Sancti nostri nomen a 
grseca littera 'II cum spiritu aspero, successoris vero 


littera E inchoetur, variantibus tamen codicibus 
circa spiritum (1). 

m Martyr olo - 2 Quae A do refert de S. Ilerone cncomia, dicit 

giis : Sollerius noster , sola ejus auctoritate nituntur; 

nullus enim apud antiquos aliud de Herone narrat, 
quam initium et finem episcopatus. Nam epistola 
S. Ignatii ad discipulum suum Heronem, ut au- 
thentica ab eruditis passim non habetur, quippe 
quae dicit Onesimum, Damantem et Polybium Phi- 
lippis fuisse cum S. Ignatio, quod contra fidem 
historiae peccat, adfuerunt enim Smyrnae (2). Cir- 
^ cumferebatur tamen jam tempore Adonisheec eadem 
epistola, quae magnam de Heronis nostri sanctitate 
testatur S. Ignatii opinionem. Credo enim, inquit 
S. Martyr (3), in Patrem Domini Jesu Christi et in 
Unigenitum Filium, quod ostendet mihi Deus He- 
ronem super thronum meum... Custodi depositum 
meum, quod ego et Christus deposuimus tibi, 
neque iis indignum te reputa, quae a Deo reve- 
lata de te sunt. Commendo tibi Ecclesiam Antio- 
chensem... Quos commendo tibi, ut Moyses Josue 
post ipsum duci... Tu enim introduces amodo et 
educes populum Domini, qui est Antiochiae: et 
non erit grex Domini, velut oves quibus non est 
pastor. Hae certe pericopae sufficiunt ad concinnan- 
dum elogium, quale nobis Ado tradidit: dolendum 
sane infirmiori niti fundamento, 
tempus episco- 3 Tempus quo S. Heron episcopatum Antiochenum 
pa'vs pendet assumpsit, pendet ab anno martyrii S. Ignatii. 

Etenim non credo quempiam facile consensurum 
quorumdam opinioni, a Marcell. Molkenbuhr, Ord. 
S. Francisci Theologo (4) allatae, qua duplex Antio- 


chiae statuitur cathedra episcopalis, altera Judaeis, 
cui Evodius a Petro, pro Gentibus altera cui Igna- 
tius a Paulo praefectus fuerit : tota scilicet antiqui- 
tas et episcoporum Catalogi contra hujusmodi asser- 
tionem reclamant, evincuntque Ignatium non cum 
Evodio, sed post eumdem Ecclesiam rexisse. Porro 
plerique martyrium Ignatii signant in anni aerae 
vulgaris 107 diem xx Decembris: quare initium 
episcopatus S. Heronis in annum 108 transcribitur. 

Acta Martyrii, quae omnibus authentica probantur, ® 
aperte martyrium consulatui Surae et Senecionis, qui 
in dictum ann. 1 07 incidit consignant. Enverba (5). 

4 'Eysvtro Se raOra npo Ka).avSt5v Iuvvovk— ab obitu S. 

pioiv, touteotiv AsxsfiSpw EixaSt, vnuTsvovzwv napi Ignatii, qui, 
Pwpaotc Ziipa xat ZeSextov ro Ssuts/jov. HseC autem 
facta sunt ante diem xm Kalendas Januarias, hoc 
est, vigesima die mensis Decembris, apud Ro- 
manos consulibus Sura et Sedecio (lege Senecio seu 
Senecione) secundum. Hanc epocham confirmat 
quoque, quod in iisdem Actis dicitur (6) nono im- 
perii sui anno, svvdrw hm tvjs coitov (3c<iTihiuc, Tra- 
janum, insolescentem ob victoriam, quam adversus 
Scythaset Dacos et alias multas gentes reportaverat, 
voluisse exterminare Christianum nomen: ipsumque 
tunc temporis circa Antiochiam egisse; Ata-yovra xar’ 
exsIvov tov xatpov xard tviv AvTto^Etav ; atqui annUS 
nonus imperii Trajani a die xxvn Januarii anni 
vulgaris 106 ordiebatur: dein Joannes Malalas 
chronograqh. lib. xi. (cujus chronotaxin infra discu- 
tiemus) dicit Trajanum Antiochiam ingressum men- 
sis -Audynaei sive Januarii vn, feria v, hora diei 

IV (7) . Mijvt «uSxvaira tu xai tavouaptM s§Sop.v), Yip.cpa i, 

G)pU Y)pepL'JYI S'. Haec vero concurrentia diei septimae 
Januarii cum feria v convenit anno 107 signato 
littera dominicali C, ast neutiquam aptatur anno 
quem scribit Malalas xn Trajani, vulgari 1 1 2 ha- 
benti dominicales DC, littera D usque ad bissextilem 
xxiv Februarii praevalente. 

5 Nihilominus haec Joannis Malalae auctoritas refutata quo- 
tanti fuit apud quosdam eruditos, ut ad ejus chrono- rumdam, prw- 
taxin annum martyru S. Ignatii componendum opinione 
duxerint. Instar omnium sit Antonius PagiusCrit. 

Baron. an. 109 § m et seqq. Contendit imprimis 
Trajanum in Orientem non movisse ante annum 
Christi 112: martyrium autem non subUsse S . Igna- 
tium adite terrae motum, qui Antiochiam horribi- 
liter labefactavit anno 115; imo, cum anno sequenti, 
verno tempore, Trajanus in Parthos arma pararet, 
tunc ejus jussu S ■ Ignatium Romam perductum 
martyrium die xx Decembris consummasse, unde 
consequitur hanc passionem anno Christi 116 esse 
innectendam. Praecipuum vero opinationis funda- 
mentum est Joannis Malalae testimonium dicent is (8); 

Quo tempore terrae motus Antiochiae accidit, im- 


(1) Cfr. Tract. de Patriarch. Antioch., t. IV Julii, p. II, n. 38. — 
(2) Ceillier. Aut. Eceles..t. I. p. 052. — (3) Biblioth. max.Patt.,t. I,p.89. 
— (4) Bime Disseri, de Cathedris Petri Rom. et Antioch., p. 131.— 


(5) Ruinart. Act. Sine. Martt., p. 22, edit. Amstel. 1113. — (6) Ibid., 
p. 15. — (I) Scriptt. hist. Byzant., p. 272, edit. Bonn.,an 1831. — 
(8) Ibid., p.276. 

peratore 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A peratore ibi adhuc etiam commorante, martyrio 
coronatus est S. Ignatius. o'5e aOro; 6a<Tt),s0g Tpaia- 

vo? h rrj «vrrj nohi Scfjysv, ore h Ssopjvta iyzvzzo' iu.ap- 
zvprtas §s irri aurou tote 6 ayto? 1’yvarto?. 

statuitur annus 6 Trajanum ante annum Christi 1 1 2 m Oriente 

chr. 107 non fuisse, contradicit testimonio coaevo, citatis 
nempe paulo supra Actis S. Ignatii, quae nemo facile 
ut spuria aut adulterata habebit. Haec coaeva aucto- 
ritas adminiculatur quoque variis argumentis, quae 
videre licet apud Tillemontium in Imperatorum 
Historia (1). Vacillat proinde primaria Pagii positio. 
Ut porro sua staret Joanni Malalee auctoritas, 
oporteret ante omnia hujus scriptoris aetatem probe 
cognoscere ; ast haec, teste Joan. A Ib. Fabricio in 
Biblioth. graeca (2), quam maxime incerta est, aliis 
eam ad saec. vi aut vii, aliis aci vm aut ix, imo 
quodam ad saec. x referentibus. A ttarnen esto, per 
me licet, saeculiyi scriptor, nulla fabularum, quibus 
ipso Pagio judice, sca tet, habeatur ratio; cur quaeso, 
potior nobis erit auctoritas scriptoris quatuor saecu- 
lorum intervallo ah eventu distanti, quam ejus qui 
coram rem totam inspexerit ? S. Hieronymus Lib. 
de Scriptt. Eccles. c. xvi (3) dicit S. Ignatium 
passum fuisse anno undecimo Trajani, quae chono- 
B taxis non multum abludit a nostra ; si enim, uti apud 


Latinos antiquitus opinio inoleverat (4), Sanctum 3 . v . H . 
episcopum martyrium subiisse dicatur, kalendis 
Februariis; non alius annus cum nostra chronologia 
aptari posset. Unde habemus S . Hieronymum nobis- 
cum utcumque consentientem. 

7 Haec fusius exponenda duxi, tum quia nostri unde s. Hero 
Majores, necdum detectis melioris notae Mss. co- se( tere coepit an- 
dicibus, Ignatianam chronotaxin rite ordinare non no seq ’ etper . xx 
potuerunt (5), tum quia ab tempore passionis 
S. Ignatii pendet initium episcopatus nostri Hero- ' 
nis. E tenim rejiciendum est solitarium testimonium 
Georgii Syncelli in Chronographia (6) asserentis 
Heronem anno Dominicae Incarnationis xcv episco- 
pum creatum sedem annis viginti tenuisse, ac porro 
anno sequenti, mundi 5596, Deiferum Ignatium 
Antiochi® episcopum secundum Trajani principis 
tempore pro Christo martyrio coronatum fuisse. 

Omnes antiquiores praepostero ordini contradicunt, 
sanctumque Heronem post S. Ignatium inaugura- 
tum ponunt. Quare ejus pontificatus initium, deces- 
sore xiii Kal. Januarias vita functo, ad annum 
Christi 108 revocant. In hoc autem consentiunt 
omnes S. Heronem viginti annis Antiochenam ca- 
thedram occupasse, unde, obitus ejus anno Christi 
128 innectendus fuit (7). g 


(1) Hist. <Ics Emper., note xvii sur Trajan., t. II, p. 218 et sena 
Edit. Bruxell. 1732. — (2) T. VII. p. 447. Edit. Hamburg. an 1801 1 
— (3) T. IV. Oper., part. ii , coi. 108. Edit. Paris., an. 1706. — 


Ifr Act. SS. 


,1.1 Febr., p. 33, n. 21. - (5) Ibid., p. 19, n. 31. - 
w r. wu. jduil. Bonn. et Hist. Chron. Patriarch. Antioch. Act. SS., 
t. IV. p. 10, n. 34. — (7) Vide Le Quien. Qr. Christ., t. II, coi. 701. 


DE S. SOLINA, 

VIRGINE ET MARTYRE CARNUTI 


J. v. H. COMMENTARIUS PRAEVIUS. 

LTr D Solinee memoria in fastis sacris; tempus ejus Passionis; 

varia ejus cultus argumenta. 


S. Solinte, cujus 
varia derivata 
nomina expo - 
nuntur : 


Acta examinan- 
tur, 


Q uae de S. Solina dicturi sumus, maxima ex 
parte decerpsimus e dissertatione, quam 
humanissime nobiscum communicavit III, 
D. Eduardus Pie, - episcopi Carnutensis 
tuncvicarius generalis, nime episcopus Pi- 
ctaviensis, vir eruditione et benignita te sua de nobis 
optime meritus. S. Solin se nomen varias in flexiones 
subit g allice prolatum : frequens olim Carnutensi- 
bus fceminis erat praenomen Solcnn e; imo juxta 
Rituale Parmense gallica praenomina Zelie et 
Zeline derivantur a Sancta Virgine et Martyre 
nostra. Ejus cultus intra, limites dioecesis Carnu- 
tensis et ecclesiae S. Hilarii Pictavis fere conti- 
nebatur, ut notat Castellanus in suis Additionibus 
ad Martyrologium Romanum : Sanctse Solinae, ait, 
quae tamquam virgo et Martyr colitur in ecclesia 
S. Hilarii Pictavis, et in monasterio S. Petri in 
Valle Carnuti, ubi corpus ejus quiescit. Sollerius 
noster inter Auctaria Usuardina varia citat, quae 
Sanctam nostram referunt, sed, ut ipse in Greve- 
nianum Martyrologium animadvertit , ex Propriis 
Carnotensibus decerptum signat S. Solin® elogium. 
Ast licet intra angustos fines circumscriptus esset 
Sanctae Martyris cultus, ejus tamen, ut infra mon- 
strabimus, celebritas maxima erat Carnuti. 

2 Acta S. Solin® alia nobis non occurrunt, quam 


lectiones secundi Nocturni, recitari solitae die xvi 
Octobris (impedita, ut reor, die sequenti festo Dedi- 
ca tionis ecc l esiae ca thedralis C arnutensis) amonach is ^ 

S . Petri. Istae Lectiones anno 1741 compositae, per 
se non videntur magnae auctoritatis : ast illarum, 
scriptor in quadam praemonitione profitetur se cri- 
sim severam adh ibuisse in concinnandis Sanctorum 
elogiis: Novum itaque, subdit, nostrum, ab omni 
fabula nmniisque expurgatum, jam nunc prodeat 
Lectionarium. Caelerum Lectiones de S. Solina id 
h ab en tauth en t ici ta t is, qu od extractae sin texant iqu is 
libris liturgicis monasterii S. Petri Carnutensis. 

Illas i taque infra dabimus, tam quam ActaS. Solinae, 
scripta a D. Alexandre, monacho S . Petri Carnu- 
tensis, ut opinatur Rrnus D .Pie : ejus nomenin Histo- 
ria Litteraria Congregationis S . Maurinon occurrit. 

3 In liturgia Carmitensi festum dedicationis rt compendiosa 
ecclesiae cathedralis memoriam S. Solin® oblitte- Legenda tradi- 
raverat, ut monstrat Breviarium, anno 1 633 jussu tur: 
Leonardi d’Estampes episcopi, editum; sed anno 
1783 quum, mandante Joanne Baptista de Luber- 
sac, novum Breviarium compilatum fuisset, resti- 
tuta fuit festivitas S. Solin®, sed translata in diem 
xviii Octobris, S. Lucae Euangelistae savrum, quo 
ejus commemoratio fit in primis Vesperis diei prae- 
cedentis, in nona Lectione Matutini et tandem in 

2 Laudibus 


J. V. H. 


tempus marty- 
rii videtur 


B 


circa medium 
sceculum ter- 
tium , 


DE S. SOLINA, VIRGINE ET MARTYRE. 


Laudibus et Missa, quod hodie etiam, ut video in di- 
rectorio liturgico pro anno 1829, observatur. Lec- 
tionem nonam hic damus, ut nih il desit eorum quae 
Sanctae nostrae gesta illustrare possunt. Celebris est 
Carnuti in monasterio sancti Petri in Valle Beatae 
Solinrn memoria. Ipsa circa finem tertii saeculi 
duplicem virginitatis et martyrii palmam colle- 
gisse traditur. Eo in loco, ubi nunc exstructa est 
sancti Petri basilica, sacrum ejus corpus clam 
condiderunt Christiani. Ea est erga Sanctam Mar- 
tyrem cleri populique viciniae Carnotensis devotio, 
ut quoties intempestivo aere in majori ecclesia 
sancti Piati aut sancti Taurini capsae exponuntur, 
post fusas coram ipsis Deo preces, statim magna 
cum fiducia ad ecclesiam praefati monasterii sup- 
pliciter procedant. 

4 Lectio Breviarii recitata assignat finem tertii 
saeculi tamquam tempus passionis Sanctse virginis : 
neque id quidem immerito, in quantum tamen con- 
stat SS. Sabinianum, Potentianum et socios eodem 
circiter tempore Senonibus occubuisse Martyres : 
utrumque enim martyrium tumS. Solinae, Carnuti, 
tumSS. Sabiniani et sociorum Senonibus in eadem 
tempora incidisse indicat Lectionarium S. Petri 
Carnutensis n. 3 hisce verbis : Persecutione in Christi 
cultores suborta, Quirinus, urbis praefectus, qui 
Sanctos Savinianum, Potentianum et alios euange- 
licae veritatis praecones, variis tormentis afflictos, e 
regione extorres fecerat, audita, quae percrepabat, 
de Solinae Virginis sanctitatis fama etc. Quse fuerit 
igitur epocha martyrii S. Sabiniani, eadem quoque 
S. Solinae tribuenda erit : omnes enim notitise de 
Sancta nostra in id conspirant, ut illam coaevam 
Sanctis Martyribus Senonensibus indigitent. 

5 Ast hic cardo difficulta tis vertitur : etenim varii 
varia opinantur de sctate Martyrum Senonensium. 
Alii, inter quos etiam S. Ado Viennensis in suo 
Martyrologio, adventum SS. Martyrum in Gallias 
ad tempora apostolica referunt [ 1), alvi vero ma- 
xime recentiores, quibus Martyrologium Usuardi 
concinit (2), pontifices Romanos tamquam auctores 
missionis celebrant. Praestat autem hanc controver- 
siam rejicere in diem xxxi Decembris, quando de 
SS. Scibiniano, Potentiano eorumque sociis, adeo- 
que de tempore, quo vixerunt, ex professo agetur. 
Interea nobis satis arridet opinio auctorum G allise 
Christianae (3), quamvis et ipsi cespitent dicentes 
opinionem eorum, qui Sanctos Martyres Apostolis 

1 coaevos faciunt, esse recentiorem Martyrologiis 
ix saeculi, quu/mipsi A donem, Usuardo antiquiorem, 
ut patronum hujus sententiae citassent. Ast veriora 
meo judicio producunt argumenta, quando ex ipsis 
Actis S. Sabiniani, aedificantis basilicas, demum 
saeculo tertio exstrui coeptas, monstrant illum ad 
hoc potius saeculum, quam adprimumaut secundum 
pertinere : dem ajunt : Praecipui Senonensis pro- 
vinciae populi, puta Autissiodorenses, Tricasses, 
Aurelianenses , Carnutes , Meldi , quibus socios 
S. Saviniani prima fidei documenta tradidisse 
fama est, non ante Decii imperium coeperunt ha- 
bere primos episcopos, ut ex ipsa serie episcopo- 
rum, qui in tabulariis harum ecclesiarum leguntur, 
cuivis aequo rerum aestimatori notum est. Tandem 
episcoporum summa brevis ad Severinum indu- 
bitanter notum ( scilicet ad annum 347j, tempus 
nos vetat producere longius. Satius ergo, donec 
clarior lux illucescat, Usuardo standum... Nisi 
quis maluerit Saviniani missionem ad Sixtum II 
referre, a quo missus quoque Peregrinus, pri- 
mus Autissiodori episcopus fuit ( circa annum 


Christi 2597; quae satis congruere videntur, cum p 
sit Autissiodorum post Agendicum caput alterum 
Senonum. Hisce ductus rationibus credo S. Solinae 
passionem aliquanto post medium sacculum tertium 
constitui posse . 

6 Aquitanam g&nte fuisse S. Solinam et quidem quando s. sa,bi- 
illustribus parentibus natam tradunt Lectiones manus carnuti 
Sampetrenses infra recitandae .' licet vero ex 
ethnicis genitoribus Sancta prodierit, videtur tamen 
a teneris annis ad Christianam fidem conversa. 

Unde intelligere datur Euangelium, licet primitus 
a S. Sabiniano ejusque sociis Carnutensibus et fini- 
timis populis praedicatum fuerit, jam ante in Aqui- 
taniam penetrasse : quod caeteroquin consonat testi- 
mon io ep iscoporum, ad S . Radegundcm scriben t ium , 
uti habemus ex S. Gregorio Turonensi in Historia 
Francorum lib. ix c. 39 (4) : Cum ipso, ajunt, 

Catholicae religionis exortu coepissent Gallicanis 
in finibus venerandae fidei primordia respirare, et 
adhuc ad paucorum notitiam tunc ineffabilia per- 
venissent Trinitatis dominicae sacramenta. Ex hoc 
paucorum numero autumo et ^oluummostram f uis- 
se ; quae deinde, sparsa fama de praedicatione S ■ Sa- 
biniani, Carnutum venit, ut eluderet artes paren- 
telae ethnicae, cupiens illam discedere a proposito E 
virginitatis, quam Deo voverat. 

7 Legenda nostra habet n. 3. Quirinum, urbis figendum, 
praefectum, SS. Sabinianum et socios e regione 
extorres fecisse, ac dein Sanctam nostram mar- 
tyrio affecisse : quae quidem cum alia traditione 
Carnutensi non conveniunt. Haec enim refert 
Quirinum in tantum excanduisse in religionem 
Christianam, Claudio, Neronis praedecessore, im- 
perante, ut omnes Christianos ad internecionem 
sublatos voluerit, imo neque filiae suae, Modestae, 
pepercerit : quos omnes pr aecipita/ri in puteum jus- 
sit (5), qui hodiedum in crypta ecclesiae cathedra- 
lis conservatur, oppletus et clatliris occlusus. Ad- 
dit eadem traditio Quirinum nullatenus voluisse 
SS. Sabinianum et socios exilio multatos, sed atro- 
cioribus tormentis reservatos fuisse, quando ipse 
tyrannus, subita sua morte Sanctos Confesso) es 
praesenti periculo ereptos liberavit. Ast popularis 
illa traditio nonnullis fabulis obsita est, ut est 
imprimis ipsa antiquitas missionis Carnutensis, 
quae ad primos annos S. Petri, Romae sedentis, 
ascenderet, et dein Claudium imperatorem exhibe- 
ret nobis primum, qui persecutionem generalem in 
Christianos movisset : atque duo haec nullo idoneo F 
documento nituntu/r, quin potius historiae contra- 
dicunt. Malo itaque retinere factum, prout nobis 
offertur in Lectionario Sanvpetrensi. 

8 Reliqua, quae in Lectionario habentur, per se Triplex s. Soii- 
satis clara sunt, ut commentatione speciali illus- nae 
tranda non veniant. Gratum tamen lectori benevolo 
facturum me arbitror, si exposuero, quibus olim 
ritibus S. Solinae memoria recoleretur. Imprimis 
triplex celebrabatur festivitas Sanctae Martyris : 
scilicet die xvn Octobris, quam sanguine suo deco- 
ravit ; moris vero erat, ut sub Missa solemni ante 
incensationem altaris ad Offertorium, villicus ter- 
rae, quae Prbaux dicitur, sitae in parochia Verno 
(Vert, dbp 1 Eure-et-Loir, arrond. de Chartres), 
deductus per apparitores ecclesiae offereba t anserem 
album, e cujus collo ope fili serici rubri depende- 
bat allii stica seu spica. A Itera festivitas, quaeindiem 
nobis ignotam incidebat, transla tionem recolebatcor- 
poris S. Solinae et praecipua religione frequentaba- 
tur, utpote quae antiquis temporibus per octiduum 
continuaretur. Translatio, de qua agitur , fortassis 


(1) Ado ad diem xxxi Decembris. — (2)Usuardusadeumdemdiem. Parthenie, 1. 1, fol. 118. 
— (3) T. XII, p. 3. — (4) D. Bouquet, t. II, p. 355. — (5) Rouiliard. 


rectius 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


11 


a rectius Inventio corporis S. Solinae appellaretur. 
Etenim e Legenda nostra n. 4 habemus : Puras 
ejus (Solinae) exuvias Christiani clam colligentes, 
eo loco, ubi deinde exstructa est S. Petri abba- 
tia in Valle Carnolensi , cum aromatibus condi- 
derunt. Scilicet, ait Gallia Christiana (1), eo loci, 
ubi non solum episcoporum et cleri, verum 
etiam, ut memoriae proditum est, caeterorum a 
primis Christianae religionis apud Carnotes incu- 
nabulis fidelium corpora plerumque sepelieban- 
tur (ibi autem condita fuerat S. Solina Virgo et 
Martyr , cujus corpus etiamnum asservant in 
capsa pulcherrima monachi S. Petri) fundatum 
est vel sexto saeculo, vel saltem ineunti septimo, 
monasterium, quod reges ac proceres nonnulli 
et villis et latifundiis amplificaverunt. Oblitte- 
rata probabilius fuerat post Udum sacu lorum in- 
tervallum memoria sin minus ipsius Sancta Mar- 
tyris, ast saltem ejus sepultura ; qv.ee demum 
occasione constructi monasterii revelata fuit. 
Nam, ait S. Augustinus Serm. cccxvm n. 1 (2), 
solent apparere Sanctorum corpora Martyrum , 
revelatione Dei, quando placuit Creatori Atque 
hoc fortassis exordium annua festivita tis fuerit. 

B 9 Tertia tandem celebritas, die m Martii re- 
cujus tertia currens, indicatur ut Festum reversionis, seu, 
ut antiqua membrana referu/nt, Festum reposi- 
tionis S. Solinae aliarumque Reliquiarum, nec- 
non et monastici status in basilica S. Petri 
Carnotensis restauratio. Ex hisce verbis omnino 


instauratione 
status mona- 
stici , ab episco- 
po Elia fere 
ileleti 


liquet Sancta nostra Reliquias, velut omnium pre- 
tiosissimum thesaurum coli in ecclesia S. Petri 
consuevisse ; siquidem pra exteris omnibus nomi- 
natim recensita annuntientur. Ista festivitas ori- 
ginem suam ducit ab instauratione monastici 
status in ecclesia S. Petri Carnutensis. Rem accu- 
rate na/rrat Chartularium S. Petri, quod anno 1840 
jussu regis Francorum edidit quam eruditissime 
Cl. V. Guerard, Instituti Francici socius. Prius 
tamen, ait Paulus, monachus et notarius (3), 
qui Chartularium, currente saculo XI, compila- 
vit (4), quod assertione veridica nostrorum di- 
dici seniorum summalim perstringere libuit, 
qualiter a quodam Elia episcopo (ab 840 ad 849 
sedente ) a prisca nobilitate sive maximo honore 
deciderit (ecclesia S. Petod), qui auctoritate regia, 
quam forte emerat pecuniis, super eam, potes- 
tate indepta, usurpare cum armis non timuit, 
^ in ipsius ecclesiae liminibus multo cruore ef- 
fuso , dum monachi priorem statum colerent 
atque episcopum abhorrerent. Unde factum est, 
ut monachorum plurimi locum, cui se devove- 
rant, desererent, et in Burgundiae partibus apud 
Beatum Germanum Autissiodorensem commorantes, 
praesentis vitae cursum ibidem finierunt. 

10 Praedictus ergo praesul, nacta occasione, 
pretiosa, quae ibi reperit, ornamenta vasaque 
diversa aurea vel argentea, quae concupivit, 
absportavit atque distraxit, terras quoque sanc- 
tuarii, quas religiosorum virorum munificentia 
dederat, in quibus extendere manum potuit, 
propriis usibus stipendiariis mancipare non 
timuit, suisque domesticis ausu temerario in 
beneficio dividere praesumpsit. Imbecillis autem 
turba monachorum, quae ibi remanserat, nescia quo 
pergeret, a praesule parce et inclementer alebatur. 
Interim locus olim celebris atque opinatissimus 
paulatim decrescens , pristina quidem dignitate 
officioque solito viduatus, a populo nulla dignitate 
dignus habebatur. Post non multum vero tem- 


poris, mortuo episcopo Elia, qui hunc locum, 
regalibus titulis insignitum, daemonis face suc- 
census ab nihilum duxit, atque alterum sancti- 
monialium coenobium, in monte Leugarum non 
longe ad urbe Carnotum eleganter situm , (Leves, 
arrond. de Chartres) solo tenus destruxit, hostilis 
manus civitatem obsidione cepit, et, sicut prae- 
misimus , igne succendit. Tunc equidem saepe 
dictus locus, ab hostibus profanatus, ignibus etiam 
concrematur. 

11 Pace vero divina propitiatione reddita, a 
quodam episcopo , divino instinctu , parvo licet 
schemate reaedificatus , clericorum officiis cum 
modico censu traditus perhibetur. Verumtamen, 
civium culpis exigentibus , a paganis transmarinis 
urbs rursum vastatur, et ipse locus funditus 
destruitur , et usque ad tempus Haganonis, glo- 
riosi praesulis , ita permansit. Qui clarus generis 
nobilitate et humanarum rerum copiis abundans, 
bonisque virtutibus emicans, condoluit locum , 
olim quidem ab hominibus venerandum , nunc 
autem admodum neglectum et in solitudine redac- 
tum. Divinae virtutis zelo succensus , accersiit 
lapidum caesores atque caementarios, impensas 
tribuit, magnopere locum ipsum restaurare jubens, 
restauratumque pontificali benedictione sacrare 
decrevit. Clerinomiae quoque seriem instituens . 
quae perdia pernoxque laudes Deo debitas inibi 
redderet ; et in usus necessarios tribuens ei vineae 
clausum terramque contiguam, quam anteces- 
sores ejus sacrilego voto sibi subripuerant , rura 
quoque, quae credidit sufficere clericorum nu- 
mero, perpetua largitione condonavit. Qui , quam- 
diu vixit, cordis intuitu sagire voluit, intentus 
utilitatibus atque provectibus loci. 

12 Quo felici obitu ad Sanctorum consortia de 
mundi hujus pelago ab Angelis translato, in epi- 
scopatu ei venerabilis Ragenfredus successit, qui 
quanto amore locum dilexerit, facile sequenti opere 
potest agnosci. Nam ejus sagaci ingenio atque 
instanti suggestione , clarus genere et opere 
Alveus , ejusdem loci abbas , cum canonicis , 
quibus praeesse videbatur, arctam viam ingredi 
cupiens, qua tenditur ad Deum, in Floriacensi coe- 
nobio clerinomiae seriem religionis habitu exor- 
nans, per triennium normam Beati Benedicti 
sedula intentione per obedientiae bonum didicit, 
indeque , revocante saepe memorando episcopo 
Ragenfredo , cum suis instructus regularibus disci- 
plinis, ad locum proprium rediit Carnotis, secum 
sumens et alios duodecim monachos , quos ex 
congregatione supra memorati coenobii maluit 
eligere, ut contra hostem antiquum velut robus- 
tissimos tyrones in novo certamine haberet adju- 
tores. Episcopus ergo, per totius intersticium 
triennii, quo se in sancta religione informaverunt, 
aedes ad manendum, claustrumque monachis con- 
gruum instanti construxit opere. Quibus cum 
magno gaudio receptis , atque adnitente totius 
populi consensu, supra memorato Alveo abbate 
sacrato, victum et omnia necessaria largiter eis 
accommodavit, etc. 

13 Ragenfredus episcopus, de quo agitur, sedem 
Carnutensem anno 942 adeptus, obiitjuxta Mabillo- 
nium( 5) circa annum 960 et quidemxv aut xvi Kal. 
Augusti (6) . Et quamvis in historia restituti mona- 
sterii S. Petri nullo verbo attingatur repositio Reli- 
quiarum S. Solinae, mihi videtur hac celebritas 
ad istam tempestatem esse referenda. Cum enim satis 
accurate describantur latrocinia Elia episcopi, 


(1) T- VIII, coi. 1214. — (2) T. V. Oper. coi. 1271 - (3) Cart. de 
l’abb. de Saint-Pere de Chartres, p. 9 et seq. — (4) Ibid. Prolog. 


p. ccLxxm. — (5) Ann. Ord. S. Ben., lib. xlvi, S 3, t. III, p. 310. 

(6) Gall. Clirist., t. VIII, coi. 1110. 

ditum 


J. V. H. 


et ab Haganone 
restituti 


E 


conjungiiur : 


F 


quia tunc circa 
medium sate. x. 
S. Solin* Reli- 
quiae reposita' 
fuere. 


A. 1325 reposita 
Sanctce lipsana 
in novam ca- 
psam, 


B 


C 


dispersa fuere 
A. 17S0. 


PASSIO S. SOLINA, VIRGINIS ET MARTYRIS. 


altum est silentium de profanatione sacrarum Reli- 
quiarum. Scimus porro circa idem tempus Nor- 
mannos Carnutensem civitatem vastasse ; atque, ut 
loquitur Ermentarius in Historia translationis 
S. Filiberti (1), asportatos fuisse Sanctorum ci- 
neres quamplurimum : quare pronum est judicare 
monachos S . Petri, in monasterio S. Germani Antis- 
siodorensis profugos, praecipuum thesaurum suum, 
corpus S. Solinse, rapacitati Eliae episcopi et N or- 
ni annorum profanationibus sub traxisse. Q uod etiam 
aliquatenus confirmatur silentio Pauli chronogra- 
phi, certe non omissuri direptionem sacrarum Reli- 
quiarum, equi tam accurate distractiones vasorum 
ex auro argentove et usurpationem latifundiorum 
descripserat. 

14 Ex eo tempore celebrior crevit S. Solinse 
memoria : ejus nomine insignitae plures reperiun- 
tur fceminae Carnutenses jam saeculo duodecimo 
ineunte (2), et deinceps in publicis calamitatibus 
populus ad ejus sacras exuvias frequens accurrebat. 
Vigentem deinceps devotionem nobis exhibet colla ta 
a populo, non solum Carnutensi, sed etiam alieno, 
pecunia ad conficiendam capsam S. Solin & dignam. 
Rem ita narrat D. Aubert, monachus Benedic tinus, 
cap. cix Historiae manuscriptae monasterii S. Petri, 
equae in bibliotheca Carnutensi hodie asservatur et 
in annum 1674 desinit: Die xi Martii, gallica 
verba latine reddimus, anni 1325, sedente abbate 
Philippo de Cereis (qui ab anno 1311 ad 1329 
sedem occupavit (3) translatum fuit corpus S. So- 
linae Virginis et Martyris ex veteri capsa in 
novam , in qua hodiedum requiescit in ecclesia 
Abbatiae S. Petri. In eadem capsa inclusae sunt 
variae Reliquiae , ut S. Scholasticae et aliorum 
Sanctorum, quorum nomina istic inscripta sunt. 
Haec capsa ex aere deaurato confecta liliis dis- 
tincta, formam ecclesiae exhibet cum sua abside 
et decussatura : aedificium ambiunt columnae in 
pyramidem desinentes : in intercolumniis sunt 
quindecim effigies sanctorum, tam S. Solinae et 
aliorum, quam Apostolorum. Portis utriusque de- 
cussaturae et frontispicii eminent fenestrae rosaceae 
ex encausto caeruleo liliis intersperso. In fastigio 
utriusque decussaturae est Angelus, in media vero 
cruce turris fenestrata exsurgit. Ad conficiendam 
dictam capsam monachi variis in locis eleemosy- 
nas conquisierunt , atque in eadem reperilur 
licentia data ab Aurelianensi episcopo colligendi 
per totam Dicecesim fidelium dona, ut in decen- 
tiori capsa reponi posset S. Solinae corpus. In 
eadem capsa est sequens inscriptio : hic est corpus 

SACRATISSIMA VIRGINIS ET MARTYRIS SOLINA, QUOD 
TRANSLATUM FUIT DE CAPSA ALIA VETERI IN HANC 
NOVAM UNA CUM SANCTORUM RELIQUIIS HIC CONTEN- 
TIS, ANNO DOMINI 1325, QUINTO IDUS MARTII, ABBATE 
HUJUS MONASTERII PHILIPPO DE CEREIS, CUJUS TEM- 
PORE HAC CAPSA NOVA FACTA FUIT. 

1 5 Haec capsa, longa duos pedes cum dimidio, 
larga unum, alta unum et medium Carnutensem 
(equae omnia juxta modulum decima lem hodiernum 
aequivalent circiter 0 m 52. 0 m 21. 0 m 32) intacta 
mansit, ut monstrant succedentia sibi inventaria, 
usque ad finem saeculi xvm. Tunc enim, scilicet 
anno 1790, jussu reipublicee Gallicanae, com- 
missarii Coubre-Saint-Loup et Claudius Jurnen- 
tier , S. Hilarii Carnuti parochus, ca/psam in 
dominium reipublicee transcripserunt : quae deinde 
evanuit (4). Dispersae tunc quoque videntur S. So- 
linae Reliquiae, neque ac hunc usque diem aliquid 

(I) D. Bouquet, t. VII, p. 343. — (2) Cart de S> Pere , p. 318, 370 et 
388. — (3) Gall. Christ., t. VII, coi. 1229. — (4) Archiv. du ddpart. 
Eure-et-Loir : Caisse hist. de S' Pere. — (5) D. Aubert, c. 127 et 143. 


repertum fuit. Lipsanotheca haec in choro ecclesiae 
S. Petri solemnioribus diebus olim exponebatur .Sed 
postquam anno 1552 vi reformationis introductae 
prohibitus fuisset omnis accessus fceminarum ad 
chorum monachorum , dicta capsa portabatur ad 
altare cruci fci sub odeo, ut sic populi devotioni fe- 
ret satis (5). 

16 Nam frequens erat poqmli concursus ad 
Sanctam nostram : quare saepe expetebantur Missae 
votivae in ejus honorem celebrandae , ut liquet e 
Lectionario S. Petri (6). Monachi quoque S. Solinae 
memoriam faciebant tumin suffragiis communibus, 
tum in Litaniis et Oratione A cunctis. Sed ejus 
patrocinium praecipue invocabatur inpublicis cala- 
mitatibus, et maxime tempore siccitatis. Tuncenim, 
quando in cathedrali templo Reliquiae S. Taurini, 
Ebroicensis episcopi, publicae venerationi prosta- 
bant , exponebatur in ecclesia S. Petri corpus 
S. Solinae , et uterque Sanctus Aquaeductus agri 
Carnutensis appellabatur : unde quoque apud vul- 
gus opinio emerserat S. Solinam sororem esse 
S. Taurini. Adpluviam opportunam impetrandam 
instituebantur saepe supplicationes solem/nes, quales 
celebratae leguntur annis 1636, 1681 (7). In 

Historia Ms. S. Carauni bibliothecae Carnutensis , 
sub anno 1775 legitur (8) propter perniciosam 
siccitatem parochianos S. Carauni supplici agmine 
ad ecclesiam cathedralem qorocessisse , atque ad 
S. Petri. Puellae vero S anear aunenses, praecurrentes 
feretrum S. Solinae humeris imposuerant; sed id 
vetuerunt canonici regulares S anear aunenses, rati 
non decere fceminas portare Sanctorum Reliquias, 
paesertim adstantibus clericis, apparatu sacrae or- 
natis. Quare post levem tergiversationem meliori 
consilio acquieverunt puellae devotae. Destructo mo- 
nasterio, servata fuit ecclesia S. Petri, quae hodie 
altera parochialis est civitatis Carnutensis : in ea 
tamen S. Solinae alia memoria non superest, praeter 
illam, equam ex Breviario Carnutensi supra num. 3 
recitavimus. 


PASSIO S. SOLIN JE, 

VIRGINIS ET MARTYRIS. 

Ex Lectionario Sancti Petri 
Carnutensis ad diem xvi 
Octobris . 

Solina Virgo et martyr inclyta , illustribus in 
Aquitania parentibus, sed in gentilitatis errore 
versantibus , nata , a teneris annis ad Christia- 
nam fidem conversa a, totam se Christi obsequio 
mancipavit , ex toto corde promissionem ei fa- 
ciens se nullum velle praeter eum sponsum in 
terris admittere, sed ei quem mente colebat , 
etiam carnis integritate semper adhaerere. Quod 
et revera praestitit : numquam enim de sententia 
servandae virginitatis dimoveri potuit, a mul- 
tis licet propter generis nobilitatem , vultusque 
elegantiam sollicitata, et a parentibus iterum at- 
que iterum vexata, plagisque interdum afflicta. 
Quorum tamen insectationibus ac furoribus ceden- 
dum rata, parentes nempe sibi nimium in via salutis 
crudeles merito pertimescens, omnes eorum astus 
• eludere fuga cogitat. 

— (6) Lect. S. Petri, p. 348- — (7) La Beauce dessechde, p. 4 et seq. 59, 
99 et seq. — (8) Hist. de S. Clieron. Annde 1775. 


Invocatur San- 
cta preeeipue 
ad pluviam ob- 
tinendam. 


E 


F 


S. Solina uga. 
consulens suce 
virginitati. 

a 


2 Prudens 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


13 


(arnvtum ad- 
venit , 


ubi multis mo- 
dis tentata, 

b 


B 

tandem marty- 
ri o defungitur. 


J. V. H. 


C 

S^EC. II VEL 
POST MED, 

SJZC. III. 

Mansus SS. 
Puellarum, 

ortu 


2 Prudens itaque Virgo, Christi amore succensa, 
irradiataque fide, relictis parentibus amplissimis- 
que divitiis, incerto sola et alacris itineri se com- 
mittit, ac divino Sancti Spiritus instinctu conci- 
tata, ad urbem Carnotensem transmigrat, ubi 
sanctissima Virginis Deiparae, quam Druidae sacer- 
dotes parituram coluerant, famosa erat aedicula, 
ut casti propositi tenorem sub tam nobili titulo 
virginitatis consecraret. 

3 Sed persecutione in Christi cultores suborta, 
Quirinus, urbis praefectus b, qui Sanctos Savinia- 
num, Potentianum et alios euangelicae veritatis 
praecones, variis tormentis afflictos e regione 
extorres fecerat, audita quae percrepabat de Solinae 
Virginis Sanctitatis fama, (nihil enim nisi ardorem 
pietatis prae se ferebat), missis lictoribus suo eam 
tribunali sisti praecipit, rationem reddituram, cur 
Crucifixi fidem spargeret, et puellarum animos a 
connubio, affectu novae religionis, averteret. Acce- 
dit illa seque Christianam esse, insuper et Christo 
sponsalitia fide astrictam , vixdum interrogata , 
ingenue fortiterque confitetur. Miratur praeses in 
corpore muliebri virilem animum et primo quidem 
blandis eam sermonibus ad sententiam mutandam 
provocat; deinde vero minis ac terroribus ejus 
constantiam labefactare contendit. 

4 At Christi Virgo nec blandimentis seducitur, 
nec terrore concutitur ; sed eodem vultu et animo 
perseverat, terrentemque similiter ac blandientem 
eadem mentis serenitate deridet. Excandescens 
praeses, eam statim in carcerem publicum detrudi 
imperat. Altero die educta, iterum judicio sistitur, 
ubi constantior quam antea in fide reperta, data 
sententia, cervices lubenter pro divinae veritatis 
assertione et pudicitiae cultu ferro supposuit, de- 


cimo sexto Calendas Novembris , saeculo tertio Ex . Ms 
inchoante c. Sic mactata Christi ovicula, binam 
lauream et fidei et castitatis fortiter propugnatae 
feliciter revexit. Puras ejus exuvias Christiani 
clam colligentes, eo loco, ubi deinde exstructa est 
S. Petri abbatia in Valle Carnotensi, cum aromati- 
bus condiderunt; ubi etiamnum immortali cum 
nominis gloria, in capsa deaurata honorifice qui- 
escit, ac religiosa totius urbis colitur veneratione, 
nec non in variis aeris et corporum, non sine op- 
portuno Dei auxilio, calamitatibus invocatur d. 

ANNOTATA. 

a Diximus in Commentario praevio n. 6, quo- 
modo jam ante praedicationem SS. Sabinianiet so- 
ciorum Cornuti, fides in Aquitaniam penetravisset. 

b Sunt, ut habemus Commentandi prcev. n. 1, qui 
volunt Quirinum, praesidemCarnutensem, ante ad- 
ventum S. Solinae diem supremum obiisse : ast tota 
haec traditio tot intricata est erroribus, ut fidem nul- 
lam mereatur. 

cContradicuntsibiinvicem Legenda/rium nostrum 
et Carnutense Breviarium. Hoc etenim supra n. 3, £ 
passionem S Solinae fni, illud vero initio saeculi ter- 
tii illigat. Epocha omnino pendet a tempore, quo 
S. Sabinianus praedicavi t in Gallia, quod quidem in 
ejus Actis accuratius investigandum veniet. Ductus 
probabilibus argumentis signavi n. 5 comm. praevii 
passionem Sanctae nostrae aliquanto post medium 
saeculum tertium. 

d Confer commentarii praevii n. 16, in quo expo- 
nitur patrocinium, a S. Solina clientibus suis im- 
pensum. 


DE S. PUELLIS VIRG. MARTYRIB. 

AD OPPIDUM S. PAPULI, IN OCCITANIA. 

COMMENTARIUS PRAEVIUS. 


Sanctarum Virginum palaestra, Acta, tempus obitus, f 


E st in Occitania locus, olim ad dioecesim 
S. Papuli, hodie ad Carcassonensem per- 
tinens , Mansus Sanctarum Puellarum 
(Mas-Saintes-Puelles), dictus. Vicus iste 
etiam ortu S. Petri Nolasci insignis est; siquidem 
multi scriptores narremt illum istic primam lucem 
adspexisse (1). Ast Breviarium Romanum ad diem 
xxxi Januarii in sancti Legenda, habet illum Re- 
caudi prope Carcassonam nobili genere natum. 
Est autem Recaudum etiam hodie vicus cum ecclesia 
succursali, quinque circiter Chilometris a Manso 
Sanctarum Puellarum distans: quocirca eatenus 
dubius videri potest natalis S. Petri locus. Ast am- 
biguitatem solvit Officium Sanctarum Puellarum, 
olim, ut ad majores nostros rescripsit Petrus Pos- 
sinus, per totam dioecesim recitari consuetum, in 
quo expresse dicitur, Recaudi nomine saltem ex 
parte antiquato, loco vocabulum Mansi Sanctarum 
Puellarum inditum fuisse: en verba officii: Fu- 
gientes persecutionem impietatis ad oppidum , 

(I) Act. SS. T. II Januar., p. 982, not. a. 


quod tunc temporis Recaudum, hodie ex earum 
nomine dicitur Mansus Sanctarum Puellarum To- 
losa devenerunt, qui locus aliquot abhinc saeculis 
factus est illustrior natalibus S. Petri Nolasci , 

Ordinis Beatae Mariae de Mercede redemptionis 
captivorum fundatoris. 

2 Et reipsa non undequaque abolitum fuisse Re- s. Petri Nolasci 
caudi nomen, monstratur non solupi ex hodierna illustris, 
topographia , sed etiam ex antiqua coaeva S. Petro 
Nolasco rnamquum mortui absque liberis A Iphonsi, 

Pictaviensis comitis et ducis Aquitaniae, sub qua 
comitatus Tolosanus continebatur, Philippus III, 

Audax dictus, rex Galliae, jure devolutionis heredi- 
tatem sibi vindicasset anno 1271, facta est instru- 
mento publico recognitio feudorum, quae ad regem 
pertinebant, quaeque vulgo Saisimentum comitatus 
Tholosani appellatur. Porro in isto instrumento, 
quando agitor de Castro novo de Harrio (Castel- 
naudary) dioecesis Tolosae et sua bajulia, reperio 
mentionem Castri de Manso Sanctarum Puellarum 

et 


DE S. PUELLIS, VIRGINIBUS MARTYRIBUS. 


3 v u et paulo infra Villae de Ricauta (1) : et profecto in 
omnibus fin ibus Castri I\ ovi, non alius locus i epei ii 1 
potest, qui Ricautx conveniat, quam vicus Ricaud 
seu Recaud, qui, ut vidimus, Manso Sanctarum 
Puellarum adjacet. Si itaque Recaudi natus esse 
dicitur S. Petrus, hoc ita intelligendum est, ut, 
quoniam Recaudi commune utrique loco nomen est, 
istic etiamprimam lucem aspexisse teneamus, quam- 
vis proprius locum natalem designando, proprie in 
Manso Sanctarum Puellarum ortum habuisse tenea- 
mus. Hactenus dicta sunto, quoniam majores nostri 
l. c. promiserunt se latius hac die acturos de loco 
natali S. Petri Nolasci. Nunc ad sanctas nostras 
revertimur . 

et cultu nostra- 3 E silentio plerorumque Martyrologiorum judi- 
rum insitivis care licet cultum Sanctarum Puellarum intra an- 

fuit ■■ gustissimos fines circumscriptum fuisse: nam de 

iisdem tacent non solum Martyrologia classica, sed 
eorum quoque Auctaria : et u t Sanctarumm en tionem 
aliquam reperiamus, recurrendum e st adrecentior es 
Martyrologos, Castellanum in Martyrologio univer- 
sali, Arturum a Monasterio in Sacro Gynecxo et 
Saussayum in Supplemento Martyrologii Gallicani 
ad hanc diem, qui hxc refert : In agro Tolosano 
11 passio Sanctarum Puellarum, quae cum funus 
sancti Saturnini, Episcopi et Martyris, procuras- 
sent, ad ejus sepulcrum in odium pietatis necatae 
sunt: quamobrem ut Martyres ex majorum tradi- 
tione honorantur. Atqui his ipsis verbis Sanctarum 
nostrarum cultus monstratur, qui tamen vix Tolo- 
satum fines umquctm transiliit. Nihilominus, quo- 
niam certus est Sanctarum Puellarum cultus in 
dioecesi tum Tolosana (2), tum S. Papuli, non 
dubitamus memoriam earum in Acta nostra inferre, 
earum Acta, ex 4 Acta Sanctarum Puellarum quod attinet, illa, 
Actis s. satur- ex Actis s. Saturnini, episcopi Tolosani decerpta 
et in Legendam Sanctorum illata, infra exhibebi- 
mus. Acta ista eatenus vera et authentica habemus, 
quatenus nobis exhibent S. Saturninum Tolosxprx- 
dicantcm Jesu Christi Euangelium et istic martyrii 
corona donatum. Verum, siquidem scripta dicantur 
circa annum Christi 300 (3), recentioris manus 
sunt, qux istic habentur de ecclesia, in honorem 
S. Saturnini xdificata a S. Exuperio, Tolosano 
episcopo, utpote qui floruerit initio sxculi quinti, 
ut constat ex epistola S. Innocentii I, ad illum 
data vin Kal. Martias, Stilicone II et Anthemio 
coss. id est anno Christi 405. Unde prxferenda est 
C lectio, quaminsuis notis subjicit Theodoricus Ruinart 
his verbis : ln uno e nostris codicibus manuscriptis 
hic [id est post narratam S. Saturnini passionem et 
ope SS. Puellarum sepulturam ) ponitur clausula, 
« Gratias Deo omnipotenti, qui coronavit Martyrem 
suum in pace, cui est honor et gloria in sxcula sx- 
cu lorum. Arnen. » Dein sub titulo, « De ejus trctnsla- 
tione. » Quae sequuntur prioribus Actis postmodum 
adjecta videntur. Ex hisce liquet recentiorem ma- 
num adhibitam fuisse, qux sollicitudinem S. Exu- 
perii circa sepulturam S . Saturnini enarraret, 
desumpta, tem- 5 Tempus, quo Sanctae Puellae vixere, desumen- 
pus dum est exepocha S . Satu/rnini, quam exhibent Acta 

sequenti modo (4) : Ante annos l, sicut actis pu- 
blicis, id est Decio et Grato consulibus (seu anno 
Christi 250), sicut fideli recordatione retinetur, 
primum et summum Christi Tolosa civitas sanctum 
Saturninum habere coeperat sacerdotem, Eumdem 
textum citat S. Gregorius Turonensis in sua Histo- 
ria lib. 1, cap. xxvm (5), ex quo deducit prxei- 
puarum in Galliis Ecclesiarum origines: Hujus 


(l)Rozoi Annal.deToul., 1. 1, Instr., p. 81 (2)Hist. de Languedoc, 
t I. p. 133.— (3) Ruinart Act. sine. Mart.,p. 130. Kdit. Amstelod. 1713. 
— (4) L. c. —'(a) D. Bouquet, t. II, p. 147. — (6) Biblioth. Patt., 
t. XI, p. 844. — (7) MOrn. pour servir a l’hist. eccl., t. III, p. 298. — 


(scilicet Decii) tempore septem viri episcopi ordinati p 
ad praedicandum in Gallias missi sunt, sicut historia 
passionis S. Martyris Saturnini denarrat: Sub 
Decio, inquit, et Grato consulibus, sicut fideli recor- 
datione retinetur, primum ac summum Tolosana 
civitas S. Saturninum habere coeperat sacerdo- 
tem. Ili ergo missi sunt : Turonicis, Gatianus 
episcopus: Arelatensibus, Trophimus episcopus: 

Narbonae, Paulus episcopus : Tolosae, Saturninus 
episcopus : Parisiacis, (Dionysius episcopus : Ar- 
vernis, Stremonius episcopus: Lemovicinis, Mar- 
tialis destinatus est episcopus. 

6 Sed in hisce nec sibi satis, nec historix constat mortis utcum- 
Gregorius: ipse quidem in suo libro de Gloria Mar- ' iue 

tyrum cap. xlviii (6) agens de S. Saturnino: Satur- 
ninus, inquit, Martyr, ut fertur, ab Apostolorum 
discipulis ordinatus, in urbem Tolosatium est di- 
rectus. Quocirca Tillemontius animadvertit (8) tan- 
tam tamque expressam esse Actorum auctoritatem, 
ut emollienda videantur paulo supra citata verba : 
nobis quoque Acta, quatenus sunt antiquioraprxva- 
lent, neque vacat operosius in eorum valorem hic 
inquirere; quoniam id paulo infra prxstablmus in 
Commen tario de S. Florentino, Trevirensi episcopo; 
interim hic epocham, Actis subministratam non E 
omnino repudiamus, acproinclead S . Saturnini pas- 
sionem rejicimus; unde porro paulo post figendum 
est tempus o&iO/sSanctarum Puellarum. Neque aliud 
habemus adtempus Sanctarum propius determinan- 
dum; quapropter in capite hujus Commentarii ad- 
scripsi saec. n aut post medium saeculum tertium. 

Si quid in tractandis rebus gestis S. Saturnini 
accuratius evolvi queat, secundum id Sanctarum 
Puellarum tempus aut retinendum aut corrigendum 
erit. 

7 Cxterum prxter contradictionem inter bina indicent, 
Gregorii scripta, id etiam ficlem ejus labefactat, 

quod inter episcopos, qui tempore Decii Ecclesias in 
Galliis constituerunt, numeretur S. Trophimus Are- 
la tensis. Nam S. Zosimus Papain epistola adepisco- 
pos Gallix anno 417 dicit de S. Trophimo, a sede 
Apostolica directo (8) : Ex cujus fonte totae Galliae 
fidei rivulos acceperunt. Quibus verbis insinuatur, 
ante alios Arelateinstitutumfuisseepiscopum. Quod 
quidem apertius declarant anno 450 episcopi pro- 
vincix Arelatcnsis in epistola adS. Leonem Pa- 
pam (9) : Omnibus Gallicanis regionibus notum est, 
sed nec sacro sanctae Ecclesiae Romanae habetur 
incognitum, quod prima intra Gallias Arelatcnsis 
civitas missum a beatissimo Petro Apostolo San- 
ctum Trophimum habere meruit sacerdotem, et 
exinde aliis paulatim regionibus Galbarum bonum 
fidei et religionis infusum etc. Hxc verba, tamquam 
false suggesta tum Zosimo,tum episcopis traducunt 
Ballerinii fratres insuis Observationibus ad Dis- 
sertationes Quesnellianas inter Opera S. Leonis 
Magni (10). Hujus locinon est, quxstionempenitius 
indagare, quod demum fiet, ubi ad xxix Dccenxbi is, 

S. Trophimo diem sacrum, posteri nostri devene- 
rint (11). Hxc ideo dicta sunto, ne nimium insista- 
mus auctoritati S. Gregorii Turonensis, in iis qux 
ad Origines Ecclesiarum Gallicarum pertinent. 

8 Venantius Fortunatus, qui eadem narrat in qua; martyrio 
poematio suolib. n, cap. vm(12), qux Acta S. Satur- 

nini referunt, id tamen peculiare habet, quod expli- 
catius agat de SS. Puellis dicens fuisse heram et an- 
cillam: 

Tum mulier collegit ovans et condidit artus, 

Sola una famula participante sibi. 


T a hhp t 11 Cone. coi. 1567. - (9) Ibid., t. III, coi. 1440. — 
(10) s Leon.Oper.. t. II, p. 999. Edit. Venet. 1756,— (11) Cfr. Hist. de 
fiallie.. 1. 1. Dissert. pr61im. — (12) Biblioth. Patt., t. X, p. 536. 


Sunt 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


15 


A Sunt historici Hispani, qui Sanctas Puellas filias 
faciunt cujusdam reguli Oscensis (Huesca) (1); sed 
id factum antiquo aliquo testimonio niti nonvidetur; 
praesertim quoniam, teste Venantio citato, disparis 
conditionis fuerint Sanet, re nostrae. Utrum autem 
martyrium passae fuerint, tacent saepe laudata Acta 
S. Saturnini, sed affirmat traditio ; quocirca Offi- 
cium ecclesiasticum, infra edendum, est de communi 
Virginum Martyrum, unde oratio est: Da nobis, 
quaesumus Domine Deus noster, Sanctarum Virgi- 
num et Martyrum Puellarum palmas incessabili 
devotione venerari etc. Sanctarum Puellarum cor- 
pora in Manso suo honorifice quieverunt, donec, ut 
habet Legenda Sampapulensis, a Calvinianae haere- 
seos asseclis, qui locum illum occuparunt, vel com- 
busta vel dispersa sunt. 

ACTA SS. PUELLARUM, 
Ex Breviario Sampapulensi. 

Cum Sanctus Saturninus, primus Tolosatum 
a B praesul et Martyr a, tauro alligatus, per capitolii 
Tolosani gradus praeceps fieret, vix ullus Chri- 
stianorum, qui hisce temporibus paucissimi 
erant, inveniebatur, qui sancti viri corpusaude- 
ret sepelire. Duae tantum puellae, sexus imbe- 
cillitatem fidei virtute vincentes, viris omnibus 
fortiores, sui sacerdotis exemplo animatae, huic 
tam pio officio non defuerunt; et cui viventi, 
tamquam fidei magistro, adhaeserunt, mortuum, 
quin prius sepeliretur, non deseruerunt. Hae 
igitur puellae, Christianae religionis zelo incen- 
sae, palam et in oculis impiae plebis cerebrum 
et sanguinem Sancti praesulis anxie collegerunt ; 
corpus etiam exanime, ligneo feretro immis- 
sum, quam maxime profundo loco condiderunt, 
ut venerandas sanctasque Reliquias non tam 
sepelire, quam abscondere viderentur: ne forte 
sacrilegae mentis homines, si aliquid conditi 
corporis tumulo viderent honoris adhiberi, sta- 
tim sacrum corpus in frusta discerperent et 
b eriperent b. Quo facto Gentiles commoti San- 
ctas Virgines comprehendunt, carceri mancipant, 
ludibrio habent, flagellis dirissime cruentant, et 
varia tormentorum genera pro Christiana fide 
c C non semel expertas ab urbe ejiciunt c. Inde 
fugientes persecutionem impietatis ad oppidum, 
quod tunc temporis Recaudum, hodie, ex earum 
nomine sortito vocabulo, dicitur Mansus bancta- 
d rum Puellarum d, Tolosa devenerunt; qui locus 
aliquot ab hinc saeculis factus est illustrior 
natalibus Sancti Petri Nolasci, Ordinis beatae 
Mariae de Mercede redemptionis captivorum fun- 
e datoris e. Ibi sponsae Christi, pro ejus amore 

exules factae, et in summa sanctitate reliquum 
vitae tempus peragentes, obdormiverunt in Do- 
f mino f, atque in loco campestri prope dictum 

oppidum in aedicula, Archangelo Michaeli di- 
cata, sepultae sunt. Quarum corpora, post aliquot 
annos inventa, in honore habita sunt, donec a 
Calvinianae haereseos asseclis, qui locum illum 
g occuparunt, vel combusta vel dispersa sunt g. 
Earum autem memoria celebratur decimo sexto Ka- 
lendas Novembris. 

O) Rozoi Annal. de Toulouse, 1. 1, p. 40. — (2) Uuinart. Act. sine. 
Mart., p. 131. — (3) Tertull. Oper., p. 73. Edit. Aniverp. 1584. — 


ANNOTATA. 

a Colitur S. Saturninus, episcopus Tolosanus, die 
xxix Novembris, quo die ejus res gestae explica- 
buntur. 

b Ex actis S. Saturnini subnectimus ea, quae 
de Sanctis Puellis habentur, unde patebit Le- 
gendam nostram quam proxime vestigia Actorum 
pressisse (2). Exanime corpus (S. Saturnini) ne- 
que obnoxium jam ullius injuriae, usque ad eum 
locum, tauro furente, perductum est, ubi fune 
disrupta, lumulariam * eo tempore meruit sepul- * sur. tumul- 
tu ram. Nam paucis id temporis Christianis, tuariam - 
ipsisque, propter furorem gentilium, Sancti viri 
corpus humare metuentibus, duae tantum mu- 
lierculae, sexus infirmitatem fidei virtute vin- 
centes , et viris omnibus fortiores , et sui 
sacerdotis exemplo, credo, ad tolerantiam pas- 
sionis animatae, beati viri corpus ligneo feretro 
immissum, quam maxime in primo loco, coa- 
ctis apte scrobibus, condiderunt : ut veneran- 
das sibi Sanctas Reliquias, non tam sepelire, 
quam abscondere viderentur; ne forte sacrilegae 
mentis homines, si aliquid conditi corporis tu- E 
mulo viderent honoris adhiberi, effossum statim 
corpus in frustra discerperent et eriperent etiam 
ipsam tenuem sepulturam. Mansit aliquamdiu 
sub vili cespite, omnibus quidem inhonoratum, 
sed honoratum a Deo Martyris corpus : donec 
etc. Furorem gentilium in Christianorum etiam 
funera graphice describit Tertullianus in suo 
Apologetico cap. xxvii (3) : Ipsis Bacchanalium 
furiis nec mortuis parcunt Christianis, quin et 
illos de requie sepulturae, de asylo quodam 
mortis jam alios, jam nec totos avellant, dissecent, 
distrahant. 

c Quae post impensam S. Saturnino sepulturam 
referuntur inflicta Sanctis Puellis tormenta et exi- 
lium, jam non in saepe laudatis Actis, sed ex tradi- 
tione locali habemus. 

d Egimus in commentarii praevii numm. 1 et 
2 de loco Recoudo, monstravimusque adhucdu/m 
ejus nomen subsistere. 

e S Petri Nolasci Acta dedit Bollandus nos- 
ter ad diem xxix Januarii ; sed ejus festivitas, 
impedita propter memoriam S. Francisci Salesii 
ista die, jussu Alexandri VII, qui utrumque Sanc- 
tum Kalendario Romano intulit (4), in diem xxxi ^ 
Januarii reposita fuit. 

f Ilaec verba obdormire in Domino ordinarie 
pacificam, non vero violentam mortem designant. 
Nihilominus ut Martyres coli Sanctas Puellas 
diximus supra num. 8 sive propter passionem 
ante exilium toleratam, sive propter necem jam 
exulibus inflictam. 

g Historia Occitaniae, a Benedictinis con- 
scripta, lib. xxxiv § lxxxix (5) referunt Man- 
sum Sanctarum Puellarum Calvinianis aliquam- 
diu nempe ab anno 1 573 ad 1 583 stativa fuisse, 
unde in vicina oppida excurrebant : isto proba- 
biliter tempore profanatio sacrarum Reliquiarum 
acciderit. Cfr supra allatum textum Tertulliani. 

Anno 1622 Mansus Sanctarum Puellarum, a suis 
incolis desertus, a Ludovico XII I funditus concre- 
matus fuit (6) ; ex quo tempore aegre admodum fuit 
instauratus . 

(4) Gudranger, Instit. Liturg., t. II, p. 133. — (5) Hist. du Langued., 
t. V, p. 320. — (6) lbid., p. 53G. 


DE 


16 


DE S. FLORENTINO EPISCOPO TREVIR. 


A 


D 


DE S. FLORENTINO SEU FLORENTIO, 

EPISCOPO TREVIRENSI ET TDNGRENSI. 


COMMENTARIUS HISTORICUS ET CRITICUS. 

I. Sancti Florentini memoria in sacris fastis; Vita ejus bre- 
vior; Origines Ecclesiarum Trevirensis et Tungrensis, 
occasione hujus Sancti, retractantur; imprimis ex an- 
tiquis Mai tyrologiis et historiae Trevirensis scriptoribus. 


Memoria Sancti 
in sacris fastis ; 


B 


Vita brevior cx 
Proprio Ecclesiae. 
Trevirensis. 


c 


O uae de S. Florentino seu Florentio nota 
habemus, fere omnia in Mar tyrologiis, 
Usque ne classicis quidem continentur. 

. ^ Ejus memoriam celebrat imprimis Mar- 
tyr ologium Romanum hodiernum sub 
die xvi Octobris hisce verbis : Treviris S. Flo- 
rentini episcopi. Romanam annuntiationem tem- 
pore praecesserant plura Usuardi Auctaria apud 
Sollerium nostrum sub die xvn Octobris, videli- 
cet, Lubeco- Coloniense, quod habet: Treviris 
S. Florentini episcopi et Martyris, iisdem plane 
verbis loquuntur Grevenus et Molanus : ast 

Galesinius videtur Romano Martyrologio praelu- 
xisse, quando titulum Martyris silet, quem nihi- 
lominus S. Florentino tribuit Proprium Trevi- 
rense, jussu Joannis Hugonis ab Orsbeck , 
archiepiscopi electoris, circa initium, ut videtur , 
saeculi XVI II editum. Hisce accinit Ferrarius in 
Catalogo Sanctorum, qui in Martyrologio Romano 
non sunt, additque Sanctum Floruisse sub Gallo 
et Volusiano [ab an. 251 ad 253). 

2 Trevirense, de quo supra egimus, Proprium, 
praescribit memoriam, ut vulgo loquimur, sim- 
plicem de S. Florentino aclditque Officio S. Hed- 
wigis, hac die cultae, nonam lectionem, quam hic 
exhibemus: Florentius, qui et Florentinus, gen- 
tilium persecutione etiamnum apud Treviros 
fervente, ante Constantini Magni conversionem, 
ut Beati Severini in sede Trevirensi successor, 
ita et martyrii gloriosi particeps haud multo 
post illum tempore effectus est. Nam cum ille, 
ut fidelis pastor, oppressarum sub Rictiovaro 
ovium et per varias latebras sparsarum colle- 
ctor instructorque sedulus esset, latere diu per- 
sequentium sagaciam furoremque non potuit. 
Et cum in episcopos non minus saevirent Galli 
populares, quam Romani praesides, vix altero 
vertente anno proditus, productusque in arenam, 
insigni fortitudinis laude palmam martyrii est 
consecutus, nobisque sui memoriam decimo 
sexto Kalendas Novembris moriens reliquit. Unde 
hanc notitiam S. Florentini, passi post bienne 
regimen sub Rictiovaro, id est initio quarti sae- 
culi, hauserint auctores Proprii, non est, quod 
declarem, quoniam nihil apud antiquos reperire 
potui, quo dicta aliquatenus firmarentur : pu- 
tem ego conjecturas sectatos fuisse auctores lau- 
datos, qui cum S. Florentinum in ordine pon- 
tificum Trevirensium S. Agritium, sacculo quarto 
episcopum, propius attingere viderent, eumdem ad 


(I) Hist. de Lorraine., 1. 1. Dissert. sur Jes prem. dvfiq. de Trdves. 


tempora persecutionis Diocletiani revocandum esse 
arbitrati sunt. Verum juxta Catalogum episco- 
porum Trevirensium inter SS. Florentinum et 
Agritium terni intercalandi sunt praesules, scili- E 
cet Martinus II, Maximinus et Valentinus : quare, 
siquidem dictus catalogus retinendus videretur, de 
quo paulo infra agemus, censerem S. Florenti- 
num potius ad medium saeculum ni pertinere, 
adeoque Diocletianum ejusque persecutionem prae- 
cessisse. Unde quoque planum fit, me non assentire 
Ferrario, dicenti Sanctum nostrum sub Gallo et 
Volusiano floruisse. 

3 Ilisce dictis, quoniam alia monumenta, res De fundatione, 
gestas S. Florentini illustrantia, non occurrunt, KccimcB Trevi ' 
expeditum negotium esset ac calamus poni posset. 

Verum S. Florentini episcopatus aliam excitat 
quaestionem, saepius jam tum a majoribus nostris, 
tum a viris eruditione clarissimis ventila tam. Sunt 
enim non pauci docti, qui putant S. Agritium 
post S. Maternum, nullo alio intermedio epis- 
copo, Trevirensem cathedram occupasse, atque 
adeo S. Maternum non saeculo primo, ut autu- 
mabant p assim antiquiores, sed tandem tertio 
aut quarto Ecclesiam illustrasse: unde spo7\t,e 
fluit sua, omnes episcopos, qui inter utrumque 
anctum medii referuntur, a Catalogo praesulum 
expungendos esse, ita ut dubia maneat quaestio, 
an umquam S. Florentinus ac reliqui episcopi F 
intermedii exstiterint, proindeque certum sit juxta 
illorum sententiam Trevirensem illis cathedram 
perperam affingi. Quae vero de Trevirensi Catalogo 
dixi, eadem prorsus ratione de Tungrensi intel- 
ligenda sunt, quoniam secundum eorumdem opi- 
nionem, nullus intercalaris episcopus SS. Mater- 
num et Servatium separare debet. Quaestionem 
igitur jam saepius in hisce Actis Sanctorum 
tractatam ac retractatam pro modulo meo hic 
etiam excutiam : si quid praeter rectam crisin 
mihi exciderit, poterit et id ad trutinam revocari 
sub die vm Decembris, quando de S. Eucliario, 
qui primus Trevirensis episcopus omnium, ni fal- 
lor, consensu habetur, agendum erit. 

4 Sententia negans S. Maternum primo sac- n muttis contro- 
culo exstitisse et aliquos inter hunc e S. Agritium te,tll ' n ' 
medios fuisse episcopos, pa Pronos nacta est summae 
eruditionis viros, inter quos praecipue numerandi 

veniunt D. Calrnet, Senoniensis abbas (1), Joan. 

Nicolaus ab Honthcim, episcopus Myriophytanus 
et Su fjrag ancus Trevirensis (2) et Joannes Pcrier, 
Hagiographus noster in Commentario praevio 

— (2) Hist. Trevir., 1. 1. Dissert. de j£ ra fundati episc. Trcvir..p. ix. 

S. Materni 


propter silentia 
Martyrologo- 
rum antiqui- 
orum, : 

B 


G 


inter quos pri- 
mus A do. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


l S. Materni ad diem xiv Septembris (I), quos 
de in turba scriptorum secuta est. Quominus vero 
in tantorum virorum sententiam descendam , ve- 
tat ipsa probationum infirmitas. Quidquid enim 
ab eruditissimis scriptoribus profertur, ad argu- 
mentum negativum reducitur, propter quod anti- 
quam sane et per octo posteriora saecula constan- 
tem traditionem oblitteratam vellent. Norunt docti 
imbelle esse plerumque telum, quod ex hujus- 
modi pharetra accipitur (2), nisi positiva aliqua 
demonstratione roboretur. Porro laudati Scrip- 
tores argumentum negativum conficiunt imprimis 
ex silentio Marty ro logiorum, dein quia auctores 
saeculo IX aut X antiquiores nihil habent de 
missione, ab ipso S. Petro primis episcopis Tre- 
virensibus data, et tandem quia exstant eorumdum 
praesulum Catalogi antiqui, qui post S. Mater- 
num nullo intermedio ponunt S. Agritium. Haec 
breviter examinemus. 

5 Martyro logiorum maxima est auctoritas iniis, 
quae eloquuntur : quon iam clum praecipua et summa 
tantum Sancti alicujus lineamenta exhibent istd ac- 
curate e genuinis fontibus hausisse existimantur. 
Verum eorumdemsilentiumvixumquam alicui San- 
cio prsejudicarepotest, quia - nullus umquammarty- 
ro log us au t de om n ibus Sane tis aut de omni bus eorum 
rebus gestis agere se professus est, A tqui tamen id 
innuere videntur ii, qui ex eo, quod antiqua aliqua 
Martyrologia taceant discipulatum S. Petri, eum- 
dem SS. Euchario, Valerio et Materno abjudicant- 
Numquid quia Udem, omissis SS. Euchario et Ma- 
terno, solum Valerium annuntiant, expungendi 
erunt isti ex Sanctorum albo, solusque Valerius co- 
lendus ? A st reponet quis in Hieronymianis fastis sub 
die xxix Janua/rii non solum silent discipulatum 
S. Petri, sed Valerii nomini ne appingunt quidem 
signum distinctivum De Antiquis, « quo apposito in 
» Hieronymianis primi duorum saeculorum episcopi 
» possim gaudent (3). » Valeret certe argumentum si 
etsemper appon rreturid signum antiquis, necadjice- 
retur umquarn recentioribus . Sed utraque ruit con- 
ditio : nam abesse video signum distinctivum a no- 
mine S. Apollinaris ad diem xxm Julii, quamvis, 
omnibus fatentibus, primus Ravennatum fuerit 
episcopus, discipulus S. Petri et intra primum saecu- 
lum vita functus (4). Dein S- Hippolytus, in Hie- 
ronymianis sub eodem die xxix Januarii citatus, 
cum apposito De Antiquis, videtur, Elorentinio ju- 
dice, esse Portuensis episcopus, qui saeculo tertio 
floruit. Quare non multum roboris habet argumen- 
tum, quod facili labore multis aliis exemplis convelli 
posset, 

6 Nihilominus fatentur sententiae , quamnunctru- 
tinamus, pa troni A donem, qui circa annum Christi 
838 Martyrologium suum conscripsit , discipulatum 
S. Petri S. Valerio attribuisse, quum dicit ad diem 
xxix Januarii: Eodem die, depositio B. Valerii 
episcopi, discipuli S. Petri Apostoli. Adonis vesti- 
gio premit Usuardvs,adjectavoceTre\ T eri$. Ex duo- 
bus hisce martyrologis id certo constat non saeculo x 
vel xi primumesse natam opinionem , quae SS Eu- 
charium, Valerium et Maternum discipulos facit 
S. Petri Apostoli. Sed Adoni objicit Hontheimius 
auctoritatem Wandelberti Prvmicnsis et Rabani 
Moguntini, tacentium qualitatem discipuli S. Petri; 
atque hi quidem Rheni accolae majorem merentur 
fidem (5). Stringeret profecto argumen tum , si inter 
se opposita edicerent Rabanus et Ado,possetqueporro 
inquiri utri fdes adhibenda esset. Ast nihil hic vi- 


deo, quod contradictionem indicat: tacuit Rabanus, 
locutus est Ado; illius silentium auctoritatem hujus 
nequaquam infringere valet. Ast, pergit Honthei- 
mius, « quis sponsor nobis erit Adonem in latiore 
" sua et apertiore elogiorum descriptione apogra- 
» phorum Ac toru rn , au t a I ia ra tio nen umquarn fuisse 
» deceptum? » Et ego repono, quis Nobis sponsor erit 
Eusebium, Hieronymum, , A ugustinum, imo et ipsum 
Hontheimium, dum antiquiora documenta citant, 
apographorum fide au t alia ratione numquam fuisse 
deceptos? Videt sane lector nihil firmitatis habitura 
deinceps h istorica monumenta , si h ac ba lista convelli 
possunt, omnemque fidem abrogandam esse Annali- 
bus, si haec ratiocinatio subsistat, 

1 Ast deceptus fuerit Ado fide apographorum; id cujus auctori . 
certe consequens erit hunc scriptorem primum, non ta, defenditur, 
fuisse, qui opinionemde discipulatu S. Petri, primis 
episcopis Trevirensibus attributo, in lucem emiserit. 

Quod quidem ipse Hontheimius fatetur {{)), dum 
dicit o deceptum » Adonem populari rumore, quem 
juvenis Prumiae hauserat, adversus quem Wandel- 
bertus et Rabanus, viri domestici et eruditi ob firmati 
erant. Jam dixi ex silen tio horum martyrologorum 
nihil argumenti recte deduci. « Forse, » ait porro 
Hontheimius, « Valerii nomen, quod in S. Clemen- E 
» tis Rom. Epist. I ad Corinthios legitur , ei ansam 
» praebuit, ut nostrum, ab illo antiquo diversum-, 

» B. Petri discipulum scriberet. » Conjectura est, 
quae alia conjectura facile elidi posset : atque hoc 
equidem sufficeret ; sccl Valerius iste, de quo S. Cle- 
mens .loquitur, mittitur legatus Corinthum : qui 
igitur fieri potuit, ut Ado, qui scribit Valerium , 

Treviros euangelizantem, eidem tempus tribueritac- 
cipiendae in remotam Graeciam missionis , equam fa- 
cile a Ii quis Romanae Ecclesiae presbyter seu diaconus 
adimplevit. Unde probabiliter concludo Adonem non 
confudisse Valerium, S. Clementis legatum, cum Tre- 
virensi episcopo. 

8 « At fortasse, » inquit Hontheimius, I. c , « ni- discipulatum 

» mium Adoni impingimus, equi discipulatum Petri s Petri B - Va 
» eo sensu accepisse potuit, quo qui a Petri successo- lnWLtsocus 
» i ibus ad fidem et apostolatum instituti erant, 
b discipuli Petri dicebantur, quamquam ea vox 
» con tra na tivum suum sensum deinde ab aliisac- 
b cepta fuerit. » In confirmationem hujus excusatio- 
nis profertur testimonium S. Bonifacii saeculo vn 
archiepiscopi Moguntini, qui in epistola quadam 
Caroli Martelli, mihi incognita, Missus S. Petri 
appellatur (7j. Secl nullam equidem invenio parili- ' 
tatem inter utrumque textum: quando nempe Caro- 
lus S . Bonifacium, a S. Gregorio H directum in 
Germaniam, appellaba t Missum S. Petri, facile da- 
batur intelligi, quo sensu haec missio accipienda 
esset. Ast dum lego in aliquo Martyrologio nudum 
titulum discipuli S. Petri, alio necessario avocant 
mentemmeam talesvoces,mequead tempora S. Petri 
transferunt. Tandem quoties appella tio Discipuli aut 
Missi S. Petri in Martyrologiis occurrunt, dubito 
vehementer hos libros revolvens, utrum vel semel 
liquido demonstrari possit, ad recentiora tempora 
Sanctos, hac nota insignes, revocandos esse. Atque 
de Martyrologiis dicta sufficiant. 

9 Venii dein Hontheimius ad scriptores, qui Alterum «r«?u- 
scholam, ut ipse vocat, S. Matinae prope Treviros mentum dedu- 
constituunt , quique statim post devastationem Nor- citur cx Gesti> 
mannicam a majoribus acceptam doctrinae et crudi- T ' ' 1 ' n f ll,lli 
tionis hereditatem posteris continuata serie tradide- 
runt. Certe praecipuus fons historiae ecclesiasticae 
Trevirensis in hac schola requirendus est - : inde 


(I) Act. SS., t. IV Sept.. p. 354. — (2) Honori'! de Sainte Varie- 
I usaee de la critique. t. I, p. 255 et seqq. - (3) Act. SS. t. IV Sei 
p. ofal , n. 35., et Soller. Mart. Usuard. xxix Januar. — (4) T. V Ju! 


p. 328. — (5) Honth. I-Iist. Trev., t,. I. Disscrt. do Hira fund. episc., 
p. xiv. — (6) Ibid. , p. xvi. — (7) Act. SS., t. V. Junii, p. 544. n- 18. 

3 req)ctendus 


18 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREYIR. 


quorum tamen 
auctor it at 
monstratur , 


B 


G 


ex fide scripto- 
rum , 


repetendus est liber , qui vulgo sub nomine : Gestu 
Trevirorum, cognitus est, atque res gestas nurrut 
eorum episcoporum, egui Normannorum tempora 
praecesserunt. Objicitur libro, continere eumdemper- 
multa fabulosa, initia hujus Historiae rebus futi- 
libus et fabulis respersa etc., quae omnia videre licet 
apud laudatum Hontheimium (1). Possem omnino 
acquiescere hujusmodi censurae, quin consequenter 
inferre quis valeret: ergo quae de discipulatu 
S. Petri, primis episcopis Trevirensibus tributo, 
in Gestis referuntur, fabulam sapiunt : conclusionem 
nemo facile admittet : verumtamen nutante gesto- 
rum auctoritate in aliquibus, videndum est utrum 
inter dubias historias rejiciendus non veniat disci- 
pulatus S. Petri (2). 

1 0 Antequam ipsam quaestionem solvamus, paucis 
exponenda est historia scholae ad S. Matinae Trevi- 
rensis, e qua Gesta Trevirorum prodiere. Jam sae- 
culo ix splendidam fuisse eruditionis fama hanc 
scholam ipse fatetur Hontheimius (3). Florbertus, 
qui anno 885, anno scilicet tertio a vastatione 
Normannica, vocatur a Tritheimio (4) monasterii 
S. Mathiae prope Trevirim monachus atque scho- 
lasticus, vir certe undecumque doctissimus, qui 
mullorum praeceptor monachorum exstitit , per 
quos deinceps doctrina et eruditio ad seros usque 
posteros propagata est (5). Scholae Sammathianae 
fatalis fuit, quemadmodum reliquo popqlo Trevi- 
rensi, invasio Normannorum, qui anno 882 in 
Caena Domini seu die v Aprilis, ut aiunt Annales 
Metenses coaevi ( 6), omne territorium urbis (Trevi- 
rensis) circumquaque usque ad solum demoliti 
sunt ; deinde civitatem flammis exurentes, Medio- 
matrico [Metas) dirigunt aciem (7). Eadem cala- 
rnita te perierunt praecipua, imo fere omnia Trevericae 
Ecclesiae, monumenta antiqua, ut testatur, praeter 
Gesta cxxvn, auctor Vitae S. Felicis Trevirensis 
archiepiscopi ad diem xxvi Martii (8) : In hujus, 
ait, ter Felicis Sancti mentione, sicut in omnium 
fere Trevirensium Sanctorum recordatione, repe- 
titam saepius hujus urbis vastationem cogimus 
plorare, per quam constat, ingentia Sanctorum 
patrum nostrorum Vitae volumina ita penitus con- 
sumpta esse, quod (nisi ex paucissimis, ut ita dixe- 
rim, tanti pelagi guttis, in vetustissimis aliorum 
locorum scedulis, vel etiam in plumbeis ac mar- 
moreis tabulis, terrae penitus infossis, aliquatenus 
reformata fuissent) organa nostra, velut super 
flumina Babylonis nostrae suspensa, jam dudum 
in horum laude Sanctorum conticuissent. Confer 
etiam Vitam S. Modualdi ad diem xii Maji (9). 

11 Atque hic erat rerum status, quando schola 
S. Mathiae reflorescere coepit sub Florberto, an. 885 
defuncto. Videtur iste scriptor primus, qui e rude- 
ribus incensae urbis Historiam seu Gesta Trevirorum 
eruit. NamEberhardus, ejus discipulus et successor, 
omnifariam, ait Tritheimius (10), et ipse doctus, 
qui praefuit magisterio annis f erane quatuor et 
vigenti, dicitur sub anno 909 (11) inter caetera 
ingenii sui monumenta complura ad Historiam Tre- 
virorum addidisse, Vitam quoque Sanctorum Eu- 
charii, Valerii et Materni, primorum Trevirensium 
pontificum, tam metro quam prosa, elegantiori 
stylo conscripsisse. Unde rite mea sententia deduco 
jam ante Eberhardum, factum magistrum anno 
tertio a Normannica vastatione et proinde cladi 
coaevum, fuisse alium equi Gesta Trevirorum scribere 
coepit, quandoquidem Eberhardus iisdem solum com- 


plura addidiss e referatur. Non temere itaque opinor 
me pronuntiare, quod Gesta Trevirorum collegit 
omnium primus aut ipse Florbertus aut certe alius 
ejusdem auctoritatis monachus Sammathianus. 

12 Quae cum ita sint, dicendum omnino erit, hos 
scriptores scientes et volentes, turpiter mentitos 
fuisse, aut acceptam a maj oribus noti tiam de ini tiis 
episcopatus Trevirensis fideliter, saltem quoadprae- 
cipue lineamenta attinet, posteris tradidisse. Nemo 
vero mendacii crimen impinget in viros religiosos, 
quorum memoria cum grati animi sensu a posteris 
recolitur. Quod si quis eo impudentiae deveniat, ut 
tamquam falsarios traducat monachos eruditione et 
doctrina celeberrimos, quid, quaeso, fidei adhibere 
poterimus iisdem, quando etiam facta coaeva narra- 
bunt? Periret hac ratiocinandi modo omnis h istoriae 
sinceritas, quoniam semper excipere quis poterit, 
scriptorem voluisse falsum obtrudere legenti. Dein 
ut quis calamum suum devoveat ad talem ignomi- 
niam, oportet ut momentum aliquod inveniatur, quo 
scriptor excitetur ad tale facinus audendum ; quod 
quidem aliud esse non potest, quam proprium, emo- 
lumentum. Atqui in Historia Trevirensiseu Gestis, 
nihil invenio, quod ex parte vel minima mona- 
sterio S. Mathiae Trevirensi favere videatur : nihil 
istic reperitur, quo edoceamus antiquitatem, splen- 
doremseu privilegia proprii monaster ii : imo quando 
omni conatu allaboratur, ut Cathedrae Trevericae 
praerogativa illustretur, altum est silen tium de ipso 
coenobio Sammathiano, cujus origines, abbatum 
series, privilegiorum compendia ignorantur . Qui 
Galliam Christianam ediderunt auctores (12), ab 
annoQl 5 praesulum Samma th ianorum successionem 
ordiuntur ; unde datur intelligere, magistros, qui 
Gesta Trevirorum scripserunt, rebus suis neglectis, 
communem utilitatem sectatos fuisse, propter quam 
nemo sanae mentis gravissimi mendacii sese reum 
constituet. 

13 Quod si magistri Scholae Sammathianae ab 
omni mendacii falsitatisque crimine apud unum- 
quemque aequum rerum aestimator emvindicati sunt, 
restat altera hypotheseos pars, scilicet illos sincere 
tradidisse, quod a majoribus acceperant. Unde porro 
datur intelligere antiquiorem saeculo ix aut x esse 
opinionem , quae \primos Trevirenses episcopos facit 
discipulos S. Petri. Unde eliditur exceptio Hon- 
theimii dicentis (13): Ecclesiarum particulares 
Historiae et primorum episcoporum Gesta, quibus 
tanta eis antiquitas asseritur, saeculis demum x et 
sequentibus compilata fuerunt; eo scilicet aevo, 
quo pauca aut nulla arti criticae laus, et quam 
plurimis solemne esset, suis Ecclesiis a synchro- 
nismo apostolico commendationem et praecellen- 
tiam aucupari. Alia aliis saecula majori critices 
laude eminuisse lubcntes omnes concedunt : quare 
in indaganda sinceritate alicujus diplomatis, ut 
exemplo utamur, omnino censemus emunctioris 
naris esse hodiernam crisim, quam quae saeculo x 
adhibebatur ; etenim artem criticam perfecit atque 
perpolivit magna facilitas, post inven tam et propa- 
gatam typographiae artem omnibus impertita, con- 
ferendi multiplicis antiquitatis monumenta, qua ex 
comparatione securius nascitur pronuntiatum de 
singulorum documen torum au thenticita te et meritis. 

14 A st quae res agitur in praesen ti controversia ? 
Videlicet scire et testatum facere synchronismiapo- 
stolici opinionem etiam viguisse temporibus ante- 
normannicis. Cujusquidem idoneos testes esse primos 


(I) Hist. Trev., t. I. De aera fund. Eccl. Trev., p. xvm. — p. 35. — (8) Act. SS., t. III Mart.. p. 622, n. I. — (9) Ibid., t. III Maj , 

(2) Hillar Vindiciae Trev., p. 19. - (3) Hist. Trev., t. I, p. 250. — p. 52. — (10) Chron. Hist., p. 37. — (11) Ibid., p. ->6. — (U) Uall. 

(4) Chron Hirsaug., p. t-7. — (5) M. Ilillar. Vindic. Trev., p. 68, 81 et Christ., t. XIII, coi. 544. — (13) Hist. Trev., 1. 1, p. xii. 

seqq. — (0) D. Bouquet, t. VIII» p. 03. — (7) Cfr. Trith. Chron. Hirsaug, 


D 


qui in re tam 
qravi et obvia, 
nec decipere, 


E 


nec decipi p» 
tuere. 


F 


licet in adjun- 
ctis scepius er- 
rare potuerint. 


Gestorum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


19 


A Gestorum Trevir ensium scriptores, unusquisque lu- 
bens, uti equidem confido, mecum fatebitur : nam 
ut factum aliquod publicum et constans quispiam 
testatur, non arbitror necessarium esse ad subtilio- 
rem quamdam criticam recurrere. Haec a patribus 
suis acceperant primarii scriptores, in membranis 
monasterii sui aliarumque Ecclesiarum Treviren- 
sium legerant : ad hoc autem praestandum non ex- 
quisito ingenii acumine, non ingenti eruditionis 
supellectile, quamvis et ista deesse non videbantur, 
indigebant magistri Sammathiani. Si vero haecnon 
satisfaciat responsio, etiam atque etiam considerent 
hujusmodi hypercritici, ne in sceplicismi historici 
foveam praecipites agant sese. Abolita enim aucto- 
ritate scriptorum saeculix, non perspicio, quo pacto 
hiatum hunc explere poterunt, etiam in iis, quae 
praesentes viderint istius aevi auctores (et certe coram 
spectavere vigentem suo tempore traditionem) fdes 
eorum dictis erit penitus abroganda. Nihil clicamde 
afficto scriptoribus istius aevi more, quo solemne iis 
erat , suis Ecclesiis a synchronismo apostolico 
commendationem et praecellentiam aucupari : 
etenim istud aliud non est quam solemniter men- 
tiri, quod quidem jam supra n. 12 explosimus . 

B 


II. Eadem quaestio retra- 
ctatur ex auctoritate anti- 
quorum Catalogorum Ec- 
clesiae Trevirensis. 


Tertium argu- 
mentum petit 
Hontheimius ex 
Catalogis, 


c 


TT ertiam machinam adhibet Hontheimius, igno- 
ratos scilicet antiquitati fuisse episcopos medios 
Maternum inter et Agritium (1) : unde eliminata 
serie ponti fi cum, probabilis fiebat opinio S. Mater- 
num non primo saeculo, sed tertio in finem vergente, 
floruisse. Primum, ait, et gravissimum huic sen- 
tentiae praesidium praebent Catalogi episcoporum 
Trevirensium, non quidem recentiores, post re- 
ceptam monachorum S. Mathiae opinionem inter- 
polati. Verum puriores illi et primogenii, quorum 
primum vestigium mihi monstravit Mabillonius 
Annalium Ordinis S. Benedicti Lib. 15, § LVIII (2), 
ubi meminit « veteris Catalogi Trevirensium epis- 
» coporum, qui exstat in bibliotheca S. Gisleni in 
» Hannonia, cujus prima manus desinit in Ma- 
» rino » (Maro?) : Hujus Catalogi copiam, qualem, 
facta amicorum interpositione, nuper nactus sum, 
hisce communico : 


INCIPIUNT PER ORDINEM 
NOMINA TREVIRORUM EPISCOPORUM. 


Eucharius. 

Marus. 

Valerius. 

Volusianus. 

Maternus. 

Miletus. 

Agritius. 

Modestus. 

Maximinus. 

Maximianus. 

Paulinus. 

Fibicius. 

Bonosius. 

Abrunculus. 

Brillo. 

Rusticus. 

Felix. 

Niceci . . 

Mauricius. 

Ma . . . 

Legonlius. 

Gun . . 

Severus. 


Quirillus. 

Modualdus. 

Jamnecius. 

Numcrianus. 

Emerus. 

Basinus. 


Liutuiunus. 

Milo. 

Vuiomadus. 

Rimbodus. 

Vuizo. 


Rabodus. 

Rotgerus. 

Ruotbertus. 

Heinricus. 

. . .edericus. 


J. V. H. 


. . . .gadus. . . .erus. 

Bertolfus. Ruobert. 

16 Hic plane triumphat Hontheimius , utpote praesertim san- 
qui Catalogum San-Ghislenianum purum et ge- okisiemiano, 
nuinum pronuntiet (3), atque argumenta ex 

eodem positiva proclamet et affirmantia (4). At- 
tamen non magnae antiquitatis est Catalogus ; 
attingit enim finem saeculi x episcoporum series. 

An porro vel ad saec. sequens pertineat scrip- 
ture i non habeo elementa, secundum, quae judicare 
liceat. Maurus Hillar in suis Vindiciis Historiae 
Trevirensis dicit (5,, totum codicem una eadem- 
que manu esse scriptum a capite ad calcem ; unde 
quae habet Mabillonius, praec. n. citatus, primam 
manum in Marino (opinor Marum ab anno 461 
episcopum dicere voluisse ) desinere, manifestus est 
error. Addit Laudatus Hillar (6) videri codicem 
scriptum fuisse non serius saeculo xr, tum ex 
membrana satis grossa, crassa, minus detersa 
et minus polita (moins ddgraissd) , quam in E 
subsequentibus saeculis, tum ex antiquitate cha- 
racteris. Quoniam codicem San-Ghislenianum, 
quam frustra quaesivi tum in bibliotheca regia 
Bruxellensi, tum in Tornacensi aut Montensi 
Hannoni^, videre mihi non contigit, quaecumque 
referuntur de membranae qualitate, et antiquitate 
scripturae, in fidem Petri Baudry, prioris S. Ghis- 
leni et scriptoris epistolae cid Maurum Hillar 
citatae reposita relinquo. 

17 Verum ne tantam antiquitatem San-Ghis- cujus antiqui- 
leniano Catalogo tribuam, scrupulus memoret: tas examinatur- 
is nempe, quod ultimum nomen Ruobert, qui usi- 
tatiori nostro loquendi modo Rupertus, Robertus 
scriberetur, in serie episcoporum Trevirensium 

post Henricum 1 nuspiam legatur. Scribae lap- 
sum corrigit quidem Hontheimius, et inau- 
spicato nomini Ludolfum aut, juxta manuscrip- 
tum Carthusiae Confluentinae, Rudolfum substi- 
tuit (7), qui ab anno 994 ad 1008 Trevircnsem 
cathedram occupavit. Atque ex hac quoque epo- 
cha deducitur Catalogum San-Ghislenianum ad 
sacculum xi pertinere. Ast ex hoc ipso quod in 
ultimo nomine erraverit scriptor, an inferre 
mihi non licet , eumdem minime coaevum, fuisse F 
Ludolfo Trevirensi, imo tam remotum ab initio 
saeculi xi, ut jam oblitterata esset Ludolfi 
memoria ; unde porro sequeretur, ad xn saeculum 
magis Catalogum San-Ghislenianum, Hontliei- 
mii Achillem, pertinere? De.in admissa codi- 
cis antiquitate , anceps enascitur argumentum ; 
etenim si catalogus San-Ghislenianus expunga t, me- 
dios episcopos inter SS. Maternum et Agritium, 
retinet tamen codex origineop apostolicam Eccle- 
siae Trevirensis , utpote qui nobis exhibeat tres 
primos episcopos, tamquam ab ipso S. Petro 
missos, quo autem criterio Hontheimius partem 
codicis, Catalogum dico 'Trevirensium episcopo- 
rum, tamquam purum et genuinum partum 
antiquitatis, sartam tactam servaret , explosa e 
contrario altera, quae originem apostolicam ad- 
struit, plane non video. 

18 Nihilominus in confirmationem Catalogi sui quisque e<rtc- 
adducit Hontheimius textum, ex ipsis Gestis negativum 
Trevirorum c. clxvii excerptum (8) , quo dicitur constUuerct; ' 
Beatus Agricius , quartus episcoporum Trebi- 


(!) Hist. Trev., t. I, p. xxiv. — (2) Annal. Ord S. Boned. t. I, 
p.448. — (3) Hist. Trev., t. I, p. xxvj. _ (4) Ibid., p. xxvm. — 


(5) P 70 et seq. — (6) Ibid., p. 
p. xxv. — (8) Gest. Trev., t. I, p. 


et seq. - (7) Hist. Trev., 1. 1, 


rensium 


20 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREYIR. 


didentur 

antiqui 


h. rensium , quorum , ait scriptor, nomina cognita 
habemus. Ex hisce verbis concludit Hontheimius, 
quoniam Bruno, in cujus historia haec de S. Agri- 
tio leguntur, ab anno 1103 ad 1124 Trevirensi 
cathedra praesedit , ad sacculum xi pertinere scrip- 
tionem, unde quoque consequitur eodem tempore 
incognitam, aut saltem flocci factam, successionem 
episcoporum, qualis exhibetur c. xxxvn Gestorum ( 1 ) . 
Subinde dicit (2) : Non dubito, quin ab in- 
genuo hoc scriptore suspendentia illa verba : 
"quorum nomina habeantur cognita”, in gratiam 
popularis illius rumoris de immediata missione 
Eucharii per S. Petrum , nec non in reveren- 
tiam Theodorici et Golscheri , quorum novos 
episcoporum catalogos ignorare malebat, quam 
eis aperte contradicere, usurpata fuerint. Opi- 
nationi Hontheimii pondus aliquod addit assertio 
Calmeti, qui in Historia sua Lotharingiae (3) 
refert se in monasterio Sam-Mathiano vidisse 
codicem manu exaratum , in quo deerat series 
episcoporum mediorum inter SS. Maternum et 
A gr it iu/m. Fatetur quidem Hontheimius (4) (ratus 
Calmetum non expressisse, quo loco hoc Ms. vi- 
disset, quando limpide bibliothecam Sam-Ma- 
B thianam indigitatj frustra se in dicto coeno- 
bio inquisivisse : nullus tamen dubitat quin 
Calmetus reipsa id viderit , maxime quod alius, 
ait, vir eximius et harum rerum prudentissi- 
mus simile Ms. Gestorum exemplar viderit, in 
quo pariter nulla episcoporum nomina inter Ma- 
ternum et Agritium media sunt, alio loco a se visum, 
mihi retulerit. 

enim 19 Lubens equidem fateor primis scriptoribus 
Gestorum Trevirensium incognitos probabiliter 
fuisse hos medios episcopos : id enim satis de- 
monstrant exemplaria quaedam antiqua, ut fidem 
facit Maurus Hillar, monachus Sam-Mathia- 
nus (5), qui citat codicem, in quo haec leguntur : 
« Sicut enim diligenti supputatione colligimus , 
346 annos inter B. Materni ex hoc mundo 
gloriosum excessum et S. Agritii felicissimum 
in hanc urbem ingressum esse cognoscimus. » 
Et deinde judicat hoc temporis spatio inter- 
currente cessasse hujus sedis episcopatum , 
consequenter concludo (laudatus Hillar loquitur) 
hunc codicem debere esse antiquissimum, cum 
huic scriptori memoratorum nomina adhuc fue- 
rint incognita, quae jam ad initium saeculi XI 
^ fuere reperta : unde et a margine perantiqua 
manu, perdifficillime legibili , annotatur : « In- 
» veniuntur in Catalogo episcoporum Treviren- 
j> sium XXII episcopi medii fuisse inter Mater- 
» num et Agritium ; quare error palet. Similiter 
» error patet, quod eodem tempore etiam pa- 
» gani civitatem obtinuerint, cum prius habea- 
» tur, innumerabiles martyrisatos a Rictiovaro 
» non longe ante adventum Agritii. » Siquidem 
nullus typothetae error obrepserit in annis 346 
mediis inter SS. Ma ternum et Agritium, a vero 
certe aberrat scriptor; quoniam S. A g ritius se- 
dem episcopalem conscendit circa annum 313 (6) ; 
adeoque S. Maternus , circa finem saeculi primi 
obiens, tantam temporis intercapedinem non re- 
liquit. Ex citato textu clarescit primis scripto- 
ribus Gestorum incognitam fuisse episcoporum 
seriem, quae posteriori tempore addita fuit ca- 
piti xxvn : sed numquid inde consequitur inter- 
calationem fabulosam esse, nulloque fundamento 
nixam ?- Id quidem consequens mihi nullatenus 


videtur. Nam fieri certe potuit, ut successio ho- 
rum episcoporum paulatim innotuerit, et tandem 
ad praesentem statum deducta fuerit. Huc facit 
quod supra n. 10 retulimus ex Vita S. Felicis, 
Trevirensis archiepiscopi, in qua dicuntur refor- 
mata antiquorum patrum Acta ex vetustissimis 
aliorum locorum scedulis , vel etiam plumbeis 
ac marmoreis tabulis, terree penitus infossis. 

20 Quis vero sponsor nobis esse velit, eadem in- 
dustria Catalogum Trevirensem non accrevisse ? 
Simili certe ratione accreverunt Catalogi episco- 
porum variarum Ecclesiarum, quos hodie habe- 
mus. Etenim si conferatu/r terna editio Galliae 
Christianae, quam dederunt Claudius Robert 
anno 1626, fratres Sam-Marthani anno 1656 
et tandem Benedictini Congregationis S. Mauri 
anno 1715, reperientur multiplices accessiones 
nominum, e variis chartis et monumentis eruto- 
rum. Unum proferam exemplum, quoniam in hoc 
ipso volumine occurrit. Qui tertiis curis Gal- 
liam Christianam edidere Maurini, medium epi- 
scopum Laudunensem inter Serui fum et Madelga- 
rium intercalarunt 0 motor iu/m(l), in cujus notitiam 
devenere per Prologum Vitae S. Salabergae, quae 
inscripta est Omotario papae, Austrudi abbatissae 
et Salabergae cuidam, ut videre est ad diem 
xxii Septembris (8). Ex hac scilicet inscriptione 
rite duxerunt Laudati Scriptores fuisse aliquem 
in Catalogo Laudunensi hiatum, quem clauserunt. 
Unde porro sequitur non continud fidem abro- 
gandam esse recentiori Catalogo, quia amplior 
est antiquiori : potuit enim decursu temporis 
accidere, ut nova documenta majorem lucem rei 
adhuc obscurae affuderint. Unde patet monumen- 
tum San-Ghislenianum, etiamsi daremus reliqua 
omnia antiquitate superare, non omni ex parte 
expunctoribus prorsus favere. 

21 Quum itaque Hontheimius sententiam suam 
defendit auctoritate Scriptoris dicentis S. Agri- 
tium esse quartum episcoporum Trebirensium , 
quorum nomina cognita habentur , ex hoc textu 
nequaquam extundi potest, nullos intermedios 
fuisse episcopos; sed eorum, qui reipsa exstite- 
runt, nomina non undequaque certo cognosci, 
sive quia illo tempore nondum detecta fuissent, 
sive quia scriptor Gestorum, quem Lambertum 
Leodiensem suspicor, putaret omnes hos episcopos 
ad sedem Trevirensem non pertinuisse, secl magis 
episcopos regionarios fuisse , nulli certae sedi af- 
fixos. Quod vero addit Hontheimius ab ingenuo 
hoc Scriptore suspendentia illa verba : « quorum 
nomina habeantur cognita, » in gratiam popularis 

rumoris usurpata fuisse ; id equidem temere 

dictum existimo. Nam si scriptor tantum suspi- 
ceret sive rumorem popularem, sive antecessores 
suos Theodoricum et Golscherum, nihil illum 
adigebat, ut, quoniam tunc Brunonis Archiepiscopi 
res gestas narrandas susceperat, vel verbulo 
controversam opinionem attingeret. Unde dein 
habet Hontheimius laudatum scriptorem in ru- 
more populari aut reverentia suorum antecesso- 
rum co univisse? Unam hujusmodi conjecturae 
obtendere jiotest causam, quia nempe sibi, Hon- 
theimio, displicebat missio apostolica primorum 
episcoporum ; atque adeo detorquenda erant verba 
perspicua auctoris in alium sensum; quo fiebat 
ut ingenuus scriptor suo etiam calculo male 
excogitatam fabulam probaret. Tali interpreta- 
tione et uno quasi calami obelo scriptores Ges- 


D 


intermedios Ma- 
ternum inter ct 
Agritium epis- 
copos 


E 


ignorasse, qui 
postea reperti 


sunt. 


(!) Oest. Trev., t. I, u. 41. — (21 Hist. Trev., t. I, p. xxvii. — p. 128. — (6) Hontheim. Hist. Trev., 1. 1, p. lvii. — (7) T. IX, coi. 512. 

(3) llist. de Lurr., t. I Dissert. prelim., coi. 7. et Preuv. coi. is ia — (8) Act. SS. Septemb, t. VI. p. 521 . 

marg. - (4) Hist. Trev., t. I, p. xxvi. — (5) Vindic. liccl. Trevir., 


torum 


Apta Sanctorum. 


Ocromus, roff vm. 





1+ PO N T I F I C G S 


V I T HOS 


C o il ST>> 

rrt i avs 


HOC S A L V A T O IV I S 


WU&jt A -ma MR. 


L 1 / J_Od 






'jjjjjjj- - ' i. 


U yySSSy 


riNVSt 






■ 4 ^-; •< 


n» 





DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


21 


monstrare, 


t torum aut mendaces aut mendacii complices facit 
Hontheimius . Quod severius est, quam ut fidem 
dicenti prxstemus. 

neque juvat 22 Tandem in opinione eorum, qui censebant 
Maiemum colo- initia Christianae Religionis apud Treviros revo- 
mensem s<Bc. iv can( i a esse a ,i saeculum ii vel in, consequens 
satis erat statuere Maternum, tertium apud Tre- 
virenses antistitem, eumdem esse cum Materno, 
qui in controversia Donatistarum judex adhibitus 
fuit, et Agrippinensis episcopus dicitur. Hanc 
thesim late evolvit Joannes Perierus noster in 
Commentario praevio Vitae S. Materni ad diem 
xiv Septembris (1), ut necesse non sit eamdem 
hic recudere. Verum ut fatear, quod sentio, 
nullo idoneo testimonio conjectura haec nititur. 
Fuit certe Coloniae Agrippinae, sxculo iv ineunte, 
episcopus, Maternus nomine; sed, quxso, quid 
impedit quominus alius homonymus in eadem 
cathedra simul et in Trevirensi prxccsscrit? Pro- 
fecto Materni seu Maternii nomen heteroclitum 
non erat in regionibus Rheno vicinis: occurrit 
scilicet in triplici lapide, Moguntix detecto (2), 
aliusque Maternus Romx consulatum gessit anno 
Christi 185 (3). Unde nihil mirum duos ejusdem 
g nominis episcopos exstitisse, alterum Treviris, 
Colonix Agrippinx alterum. Dein sxculo quarto 
ineunte, Trevirorum urbs inter omnes Transal- 
pinas certe eminebat ; quare etiam probabile vi- 
detur, ut si unus idemque fuisset Maternus Tre- 
virensis et Coloniensis, Trevirensem tamen titulum 
retinuisset. Aliud tamen indicat S. Optatus, Mile- 
vitanus de Schismate Donatistarum Lib. i, 
cap. xxm (4j, qui Maternum appellat episcopum 
ex Agrippinensi civitate. 

23 Eumdem titulum assumit Maternus ipse in 
Concilio Arelatensi anni 314, cui subscribit hoc 
dram occupas- tenore (5) : Maternus episcopus, Macrinus dia- 
conus, de civitate Agrippinensium, et paulo 
infra: Agraecius episcopus, Felix exorcista, de 
civitate Treverorum. Ex duplici inscriptione 
concludi mihi posse videtur aut Materni nomen 
ex Treavir ensibus diptychis esse expungendum, 
aut Maternum istum Treviris Coloniam fuisse 
translatum : neutrum vero dici potest : non 
prius, quia constans est traditio, ipsis adver- 
sariis probata, S. Maternum post SS. Eucha- 
rium et Valerium tertium Trevirorum fuisse 
episcopum. Non posterius, nempe Maternum, reli- 
C cta priori cathedra, Coloniensern occupasse; nam 
prxterquam quod sit nuda conjectura, illa tem- 
pestate insolens erat episcoporum translatio ; unde 
merito dicit Sigismundus Calles noster in suis A n- 
nalibus ecclesiasticis Germanix Lib. m § vn (6) : 
Hujus translationis nec indicium, nec ullo loto 
Occidente per id tempus exemplum. Restat igi- 
tur ut duos statuamus Maternos, alterum Co- 
lonix, alterum Treviris sedentem, 
id enim disci- 24 Ast respondet Hontheimius (7) : Memini 
pUna vigmti a nonnemine objectum fuisse : difficulter credi 
impediebatur. p 0SSe Maternum ad Coloniensern Cathedram 
transiisse, relicta Trevirensi ; eo quod transitus 
ille videatur repugnare mori istorum temporum. 
His respondebam : exsulare hic omnem proprie 
dictam Materni translationem, quae statui non 
potest, ubi ante conversionem Constantini ne 
dioecesis quidem in propria significatione nos- 
tris in partibus apparet, sed hactenus indefi- 
nitus, nullisque limitibus circumscriptus ager, 


quasi et Trevi- 
rensem cathe - 


verbo Dei per Eucharium arctioribus, per Ma- v . H 
ternum latioribus terminis excultus et irriga- 
tus, demumque sub hoc pro majori nunc 
exsultantis Ecclesiae bono divisus. Hxc quidem 
commode ad rem suam profert Hontheimius : sed 
an etiam vere? Merito dubitamus; licet enim 
initio quarti sxculi definiti non essent dioecesium 
limites, saltem quatenus regiones infidelium res- 
picerent, fixa tamen erat sedes episcopi in urbe 
plerumque prxeipua : similia etiam hodie occurrunt 
in America Septemtrionali : istic quoque certa 
sedes, quamvis incerti quandoq ue fines. Unde etiamsi 
daretur Hontheirnio, quod tamen probare non 
potest, erectam initio quarti sxculi fuisse Colo- 
niensem cathedram, atque ad hanc, relicta Tre- 
virensi, transiisse Maternum, semper verum erit 
translationem accidisse contra morem Ecclesix 
tunc vigentem, ut patet ex Canone ii laudati 
Concilii Arelatensis (8), qui ita sonat : De his 
qui in quibuscumque locis ordinati fuerint mi- 
nistri, in ipsis locis perseverent. Non facile 
vero crediderim, Maternum, qui dicto concilio 
subscripsit et qui unus fuit e tribus episcopis, 
a Constantino imperatore in causa Donatistarum 
constitutis, contempta Ecclesix lege , ad sedem E 
aliam transiisse, nisi id probabili documento 
monstretur: unde respondetur quoque Honthei- 
mio, qui hos ipsos canones affert ad ostenden- 
dum minime raros esse illo xvo episcoporum 
transitus ab urna ad aliam sedem: esto; sed 
milia apparet idonea ratio, ut nobis suadeatur 
antiquam consuetudinem a Materno pessum da- 
tam fuisse. 


III. Discutiuntur testimo- 
nia antiquorum, qui favere 
videntur Hontheimiano sy- 
stemati. 


aliam adhibent Hontheimius ejusdemque Afjevvwtuv tes 
opinionis sequaces machinam, quam inexpugnabi - timonia, Hon 
lem habent, testimonia scilicet antiquorum, docen- themi ° f aven - 
tium serius per Gallias, adeoque in provinciis 
Relgica I et Germanica II (9), propagatam fuisse ^ 
religionem Christianam. Hujus pronuntiati patronos 
etassertores exhibent Sulpitium Severum, Gregarium 
Turonensem et Patres Concilii Turonensis n 
anni 567. Singula itaque testimonia ad tru- 
tinam revocemus, quantumque momenti habeant 
singula accurate indagemus . Id tamen prxmonen- 
dum est, nullum ex iis talempro ferre sententiam, ex 
qua neganda necessario foret apostolica missio in 
partibus, Rheno adjacentibus : etenim admisso etiam 
scriptorum textu in sensu maxime commodo, non 
sequeretur, nihil vel ab ipsis Ecclesix incunabulis 
actum fuisse apud Gallos ad Religionem Christia- 
nam propagandam. Ast ipsa laudata testimonia 
coram inspicia mus. 

27 Primus nobis occurrit antiquitatis merito imprimis $ v i- 
Sulpitius Severus, qui initio sxculi v floruit, pitu Severi, 

S. Augustino coxvus. Ilie autem Lib. ii Historix 
Sacrx cap . xxxn hxc habet (lOj : Sub Aurelio deinde, 

Antonini fdio, persecutio quinta agitata : ac tum 


(I) Act. SS., t. IV Septemb., p. 371, 5 ix. — (2) Fuchs. Alte 
Gescli. von Mainz, p. 5, 00 et 191. — (3) Ari de verif. les datos, 
1. 1, p. 351. — (4) Oper. 2'2. Edit. Paris. 1702. — (5) Labbe Coite., 
1. 1, eoi. 1430,— (6) Annal. Gerin., 1. 1, p. i78. — (7) Hist. Trev., t. i, 


Pra;f., p. xxxv. — (8) Labbe, 1. 1. Cone., coi. 1427. — (9) Vido noti- 
tiam Imperii Romam apud D. Bomjuet, t. II, p. 2. — (10) Sulp. Severi 
Oper., t. II, p. 173. Edit. Veron. 1754. 


primum 


22 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREVIR. 


v H primum intra Gallias martyria visa, serius trans 
Alpes Dei religione suscepta. Prima qua? videntur 
in Gallus martyria, respiciunt illos, qui, Marco 
Aurelio imperante, Lugduni passi sun t Viennensis 
et Lugdunensis Christiani, ut patet ex epistola, ab 
istis Ecclesiis scripta ad fratres per Asiam et 
Phrygiam constitutos : exstat apud Eusebium 

Lib. v. Histor. Eccles. cap. i et seqq. (1). Sensus 
Sulpitii certe est tum primum, scilicet anno 
Christi 177, intra Gallias martyria visa fuisse, 
quia serius trans Alpes Dei religio suscepta fuit. 
Fracta esset profecto Sulpitii argumen tatio, prout 
eamdem adversarii constituunt, si monstrarentur 
ante haec tempora Martyres in Gallia fuisse. Certe 
Theodoricus Ruinart in Praefatione ad Historiam 
Francorum Gregorii Turonensis num. 61 (2) scri- 
bit : Falli eos, qui illum existimant ita de Marty- 
ribus Lugdunensibus.... locutum fuisse, ut ante 
illos Martyres fuisse negaverit. Talem certe sibi vin- 
dicat sub die xxvii Maji ipsa Viennensis Ecclesia 
Zachariam, secundum suae Sedis episcopum, qui 
passus fertur sub Trajano (3), quemque Viennense 
Martyrologium Protomartyrem Galliarum appel- 
lat (4). Certe si de hoc similibusve martyriis consta- 
B ret, dicendum esset non tam sero, quam quidam 
volunt, trans Alpes Dei religionem susceptam fuisse. 
Sed id argumenti genus nimisamplum est,quamut 
uno Commentario pro dignitate contineri posset: id 
in singulis Martyribus Galliae, si qui in decursu 
operis occurrent, indagari poterit, 
cujus tamen 28 Despondemus itaque cum Jacobo Longueval 
verba moiUou in disserta tioneprxliminarillistoriae Ecclesiae Galli- 
exphcatione, cana? ( 5 ) ? Sulpitium non dicere serius trans Alpes 
Dei religionem fuisse praedicatam, sed susceptam : 
itaut propter multitudinem eorum, qui sacra Chris- 
tiana amplectebantur, gentilium, ut Acta Martyrum 
Lugdunensium (6), adversus Sanctos furor et 
rabies excitaretur: neque enim ubi pauci erant 
Christiani, gens tranquilla et ab omni scelere de- 
lictove aliena, non erat, unde plebs gentilis commo- 
veretur. Et vero inanem non esse hanc interpre- 
tationem, quasi in nuda conjectura fundatam, 
monstrant verba Patrum Concilii Turonensis II, 
quae pro sua opinione afferunt adversarii : hi enim 
inepistola sua synodica, a d S . Radegundemreginam 
directa , dicunt (7): Cum ipso catholicae religio- 
nis exortu coepissent Gallicanis in finibus vene- 
randae fidei primordia respirare, et adhuc ad 
C paucorum notitiam tunc ineffabilia pervenissent 
Trinitatis dominicae Sacramenta ; ne quid hic 
minus acquireret, quam in orbis circulo praedi- 
cantibus Apostolis obtineret, B. Martinum pere- 
grina de stirpe ad illuminationem patriae dignatus 
est dirigere, misericordia consulente. Qui licet 
Apostolorum tempore non fuerit, tamen aposto- 
licam gratiam non effugit. Ex hisce verbis lucu- 
lentissime habemus, statim ab exordio religionem 
Christianam in Gallus praedicatam fuisse, sed nihi- 
lominus euangelicam veritatem ad paucorum noti- 
tiam pervenisse , quo apprime confirmatur distinctio 
posita in Sulpitiana phrasi inter religionem prae- 
dicatam et susceptam. 


tum propter 29 Et Sulpitium ita explicandum esse nos porro 
martyria suh suadet, remolior Hispania, quae primo jam saeculo 
Nn-one martyria sua ostendit, ut constat ex lapide ad 

Pisor a cac, ut fertur, rivum (Rio Pisuerga) reperto, 
qui haec habet \8) : 


neroni. cUceudio) o 

CMS(ari) WG(usto) pont (i fici) ma x(imo) 

OB. PROVINCQcwQ LATRONIBfU^ 

ET. HIS. QUI. NOVAM. 

generi, uvu(ano) 

SUPERSTITIONEM. INCULCABfanQ 
PURGATAM. 


Monumentum pretiosissimum antiquitatis Chri- 
stianae, ut spurium traduxere Jos. Scaliger, Anton. 

Muratori et Joan. Gaspar Hagenbuch (9), quod ab 
omni calumnia erudite vindicavit Joan. Ernestus 
Walch, publicus Jenae professor duplici opusculo, 
cui titulus : Marmor Hispaniae effossum ; quod ab 
Hagenbuchio impugnatum, alterum opusculum tu- 
lit : Persecutionis Christianorum Neronianae in His- 
pania ex antiquis monumentis probandae uberior 
explanatio. Quae contra sinceritatem hujus mar- 
moris objecta sunt, nobis videntur niti argumento 
negativo, quod docte removet Walchius. Certum est 
id genus persecutionis dignum fuisse, quod monu- 
mento publico celebraretur, quum Tacitus et Sueto- 
nius recte id in libros suos intulerin t, et verba lauda- 
ti marmoi is apud hos scriptores reperiantur : nam E 
Tacitus Annal. xv cap. xliv religionem Christia- 
nam appellat exitiabilem superstitionem , Suetonius 
vero in Nerone cap. xvi Superstitionem novam et 
maleficam. Quiplura, quae longius nosa scopo nostro 
abducerent, novisse cupit, adeat laudatos a nobis 
auctores. 

30 Ast si jam primo aeree Christianae saeculo m Hispania, 
mart/yriavidit Hispania, difficile nobisper suademus, 

Gallias, per quas frequentior erat ex Italia in His- 
paniam commeatus, alienas ab euangelica praedica- 
tione tam diu permansisse, quum non m inor esset 
Ga llorum, quam Hispanorum, cum Romanis inter- 
cursus. Quis porro tamquam certum tradet S. Po- 
thinum, qui in epistola Lugdunensi exhibetur ( 10) 
nonagenario major et corpore admodum infirmo, 
fuisse primum Lugdunensem episcopum 1 Id qui dem 
apud Gregorium Turonensem Lib. i Hist. Franco- 
rum cap. xxvii (11) reperio, sed tanta non est in iis, 
quae initia Ecclesiae Gallicanae attinguntejus unius, 
quod infra monstrabimus, auctoritas, ut plenam 
fidem isti scriptori adhibendum existimemus. S .Po- 
thinum, ut primum episcopum Lugdunensem censet 
Gallia Christiana (12); sed ideo, credo, praecipue, 
quia antiquior in Ecclesiae fastis nonre peritur ; nam r 
citata epistola non vocat eumprimum episcopumaut 
fundatorem istius Ecclesiae, sed simpliciter refert 
ministerium episcopatus Lugdunensis illi creditum 
fuisse : 'o tvjv Sicotoviav rvj ; immoTr?,; AouySouviw 

7re7rtoTSupevoc : numquid si primus fuisset episcopus, 
si fundator Ecclesiae, id opportune non insinuasset 
epistolae scriptor ? Dein ex eodem instrumento cla- 
rum est fuisse et Viennae episcopum, cujus nomen 
tacetur; nam aderat inter Martyres Sanctus, dia- 
conus Viennensem, Xiyy.ro; Stcbtovoj utto Bievvvjs (13), 
quo significatur istic perfectam Ecclesiam fuisse 
constitutam, cui certe fraudi essenondebet ignoran- 
tia nom inis episcopi, tunc seden tis. Fuerun t, qui ut 
objectionem elideren t, dixerunt S. Pothinumutram- 
que Ecclesiam, administrasse, sed id absque idoneo 
testimonio asseritur: non solum, quia jam tunc 
cautum erat, ne unus episcopus extra casum verae 
necessitatis duabus Ecclesiis praesideret : sed quia si 


(1) Eusebii, etc. Hist. Eccles., t. I. p. 198. Canlabr. 1728. Ruinart 
\ct. Sine. Mart., p. 92. Edit. Arastelod. 1713. — (2) Bouquet, t. II, 
p. 100. — (3) Act. SS., t. VI Maji, p. G59.,_ (4) Charvet. Hist. de 
tEgl de Vienne. p. 13. — (5) Hist. de UEgl- Gall., t. I. Dissert. 
prdiim., p. lxix. — (6) Euseb. Hist. Eecl., 1. 1, p. 199. — (7) Labbe 


t. V. Cone. coi. 873. — (8) Masdeu. Hist. erit, de Espan., t. V, p.86. — 
(9) Mariana. Hist. de Espan. Observac., t. II, p. 489. Edit. Valent. 
1785. — (10) Hist. Eccl. Euseb.. 1. 1, p. 204. - (11) Bouquet, t. II, 
p. 147. — (12) Gall. Clirist., t. IV, coi 4. — (13) Euseb., p. 201. 


S. Pothinus 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


23 


^ S. Pothinus, tali necessita te cogente, utrique Eccle- 
siar fuisset praepositus, Viennensis potius debuisset 
dici episcopus Ecclesiae, utpote quae prior in fronte 
nominatur (1) : Servi Christi, qui apud Viennam 
et Lugdunum Galliae degunt, fratribus per Asiam 
et Phrygiam constitutis. Quod si itaque nominare 
volunt Viennensem tunc episcopum, non alium 
invenient, quam S. Justum, desumptum exCatalogo, 
qui seriem Episcoporum Viennensium ad S . Crescen- 
tem, S. Pauli discipulum, per ducit, quemque merito 
in sua opinione repudiant. Hic autem Justus fertur 
in A rmorica exsulasse, ac tandem martyrio primum 
Armoricae Ecclesiam consecrasse (2) : hunc tamen 
scriptores Ecclesiae Armoricensis accuratiores , in 
sede quadam certa non collocant, sed simpliciter 
episcopum vocant (3). 

tum propter ab- 31 Rariorum in Galliis tunc martyriorum cau- 
sentiam Judceo- $am alteram assignat Joannes Liro, Mauxo-Bene- 
rum ' dictinus (4), scilicet inveteratum in Christianos 

Judaeorum odium, ubique fideles persequentium. 
Quum vero rari essent inter Gallos Judaei, hinc 
fiebat, ut gentiles non tam infesti essent. Et quidem 
haec non temere prolata fuisse monstrant Acta mar- 
tyrii S. Polycarpi , Smyrnensis episcopi, nam quum 
B Sanctus confessus esset se Christianum, referunt 
Acta (5) : Quod ubi pronuntiasset praeco, universa 
multitudo Gentilium ac Judjeorum qui Smyrnam 
incolebant, effraenata ira et magna voce conclama- 
bat bestiis objiciendum Polycarpum, quod, quia 
expletum erat gladiatorii spectaculi tempus, id sibi 
licere negavit Asiarcha; tunc universi, ut combu- 
reretur inclamarunt, quibus annuit praeses, cuncta 
plebe confestim ex officinis ac balneis ligna et 
sarmenta congregante, praecipue Jud.eis alacri 
animo, ut solent, ad ista juvantibus. E quibus pos- 
tremis verbis conficere licet, nihil tunc singulare, 
sed quod soleret, accidisse. Quocirca S. Justinus 
Dialogo cum Tryphone num. 108 Judaeis idem 
scelus exprobrat dicens : Non modo poenitentiam 
non egistis, sed etiam delectos homines constitui- 
stis, ac per eos, in totum orbem terrarum missos, 
praedicastis impiam quamdam et exlegem sectam 
a seductore quodam Jesu Galilaeo excitatam esse... 
Quin etiam docuisse illum addidistis impia illa et 
nefanda ac detestabilia facinora , quae adversus 
eos, qui illum Christum doctorem et Filium Dei 
profitentur, apud omne genus hominum spargitis. 

.... ,P 32 Ad haec, capta urbe vestra et terra vastata, 
que persequen- poenitentiam non agitis, sed illum etiam ( Christum ) 
tium, indigent: et omnes, qui in illum credunt, diris devovere 
audetis. Atque huic sententiae praecipuum pondus 
addit Eusebius Caesariensis, qui non solum Justini 
verba, ex Dialogo excerpta, refert Lib. iv Hist. 
Eccles. cap. xvui (6), sed, etiam dicit Judaeos litte- 
ras misisse in omnes gentes, ad omnes ubique 
Judaeos, quae Christi doctrinam traducerent, ut 
novam et inimicam Deo sectam, ac epistolis mo- 
nuisse, ne illam receperent (7). In hanc quoque 
opinionem concurrit Tertullianus dicens Lib. i ad 
Nat. cap. xiv : Quod enim aliud genus ( hominum , 
praeter Judaicum) seminarium est infamiae nos- 
trae ? Cui consonat Origines Lib. vi contra Celsum 
cap. xxvn (8); Qua in re (in bello excitando adver- 
sus Christianos) similis videtur esse Judaeis, qui, 
quum primum Christiana doceretur religio, calum- 
nias adversus illam spargebant : mactari a Chris- 
tianis puerum, ejus carnibus vesci illos ; et opera 
tenebrarum peragere volentes, exstinctis lumini- 
bus, cum obvia quaque singulos commisceri. Ilac 


ratione explicatur commode, quod Paulus, adhuc v . H , 
persecutor, Act. ix. 2, petierit a principe sacerdo- 
tum epistolas in Damascum ad synagogas, ut si 
quos invenisset hujus viae viros ac mulieres, 
vinctos perduceret in Jerusalem. Ex hactenus pro- 
latis manifestum est, odium Judaeorum tunc tem- 
poris saepe causam fuisse multiplicis vexationis in 
Christianos. Ast si credimus Bardesani, scriptori 
ii saeculi, nulli videntur fuisse Judaei in Gallia ; 
nam auctor in Commentario de Fato, quem ex 
Bai onio ad an. 175 § xx cito, varias gentes enume- 
rando, Gallias omittit. Omnes, inquit, Judaei 
Mosaica lege in octava die pueros circumcidunt, 
nec alicujus stellae vi coguntur, nec regionis 
temperie impelluntur, nec alienis moribus, ut 
aliter faciant, inducuntur. Nam sive apud Syros, 
sive apud Galatas, sive in Italia, sive in Graecia, 
sive in Parthia, ubicumque sint, legem suam ser- 
vant. Quare non absurdum existimo absentiam 
Judaeorum in causa aliquatenus fuisse, cur et 
rariora et tardiora fuerint in initio Christianorum 
supplicia. Quid posterioribus temporibus ad perse- 
cutiones contulerint, nam deinceps Gallias inco- 
luisse Judaeos constat ex l. iit De Judaeis Cod. 

Theodos. (xvi 8) (9), non est quod prolixius exqui- E 
ram. 

33 Ex hactenus dictis liquet, eatenus Sulpitium Patres Turo- 
Severum non favere opinioni Hontheimio ejusque ncnses Hon ~ 
asseclis, quatenus initia Christianismi in saecu- theimi0 non f a 
lum ii aut iii traducenda forent. Sed neque magis unt 

favet epistola synodica Pa trum Turonensium, supra 
num. 28 citata, quoniam ipsi fatentur, ipso catho- 
licae religionis exordio coepisse Gallicanis in finibus 
venerandae fidei primordia respirare, quod vero 
sequitur, ad paucorum notitiam tunc ineffabilia 
pervenisse Trinitatis dominicae sacramenta , non 
sic accipiendum arbitror, quasi ad absolute paucos 
pervenisset lux euangelica : si enim verba haec ita 
interpretari quis voluerit, consequens esset intra 
brevissimos terminos restringendum esse in Galliis 
C hristian ismum usque versus finem saeculi i v, quando 
S. Murtinus floruit. Nemo profecto ambiget mecum 
agnoscere, etiam ante S. Martini tempora laudabi- 
lem habuisse religionem Christianam per Gallica- 
nas provincias progressum, quum et ipse discipulus 
fuerit S. H Harii , Pictaviensis episcopi. Relegantur 
hujus sanctissimi Doctoris opera, ex iisdem certe 
manifestum fiet, bene constitutam fuisse Ecclesiam 
Gallicanam ; quin propter ea, negemus, quod affir- F 
mant Patres Turonenses, maxima S. Martini opera 
cepisse incrementa doctrinam euangelicam . Ut enim 
notoriis factis consentiant citatae epistolae verba, ea 
aliud indica re non possunt, quam quod per B. Mur- 
tinum consumma, ta fu er i tGall iarum ad veram fi dem 
conversio. Quae quum ita sint, liquide constat episto- 
lam synodicam Turonensern nihil praesidii afferre 
Hontheimii opinationi, imo contrariam sententiam, 
magnopere confirmare. 

34 SedomniumpotentissimumargumentnmHont- Gregor u Turon 
heimio est auctoritas S . Gregor ii Turonensis, utpote auctoritas, 
quicertam epocham fundationis Ecclesiarum Gal li ac 

assignet. Haec habet, Gregorius in Historia Franco- 
rum lib. i cap. xxviii (10) ; Hujus (scilicet Decii im- 
peratoris) tempore septem viri, episcopi ordinati 
ad praedicandum in Gallias missi sunt, sicut histo- 
ria passionis Sancti Martyris Saturnini denarrat. 

Ait enim. « Sub Decio et Grato consulibus, sicut 
» fideli recordatione retinetur, primum ac sum- 
» mum Tolosana civitas Sanctum Saturninum ha- 


(1) Gall. Christ.. t. IV, p. 198. — (2) Gharvet. HisL. (le 1’Egl. de 
V enne, p. 17. — (3) Tresvaux. Saints de Bret., t. i, p. lvii. — 
('i) Singularitas llist., t. IV, p. 105 —(5) Ruinart. Act. Sine. Mart., 
p. 41. Edit. Amstelod. 1713. — (6) Eusebii. Hist. Eccles., 1. 1, p. 179 


- (7) Lumper. Hist. Theol. erit., t. II, p. 511. - (8) Origen. Opera., 
t. I, p. 651. Edit. Paris., 1733. - (9) Cod. Theodos., t VI, p. 247. 
Edit. Lips. 1741. — (10) D. Bouquet. Ree. des Hist. de France, t. II, 


p. 147. 


» here 


24 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREVIR 


B 


et in chrono lo- 
gicis labilis est , 


c 


incerta ex va- 
riante lectione, 


» bere coeperat sacerdotem. » Hi ergo missi sunt : 
Turonicis , Gatianus episcopus ; Arelatensibus , 
Trop bimus episcopus ; Narbonae, Paulus episcopus ; 
Tolosae, Saturninus episcopus; Parisiacis, Diony- 
sius episcopus : Arvernis Stremonius episcopus ; 
Lemovicinis Martialis est destinatus episcopus. De 
his vero Beatus Dionysius, Parisiorum episcopus, 
diversis pro Christi nomine affectus poenis, prae- 
sentem vitam gladio imminente finivit. Saturninus 
vero, jam securus de martyrio, dicit duobus pres- 
byteris suis : « Ecce ego jam immolor, et tempus 
» meae resolutionis instat. Rogo, ut usquedum de- 
» bitum finem impleam, a vobis penitus non relin- 
» quar. » Cumque comprehensus ad capitolium du- 
ceretur, relictus ab his, solus attrahitur. Igitur cum 
se ab illis cerneret derelictum , orasse fertur : 

» Domine Jesu Christe, exaudi me de coelo sancto 
» tuo, ut numquam haec Ecclesia de his civibus 
» mereatur habere pontificem in sempiternum. » 
Quod usque nunc in ipsa civitate ita evenisse 
cognovimus. Hic vero tauri furentis vestigiis alli- 
gatus, ac de capitolio praecipitatus vitam finivit. 
Gatianus vero, Trophimus, Stremoniusque, et 
Paulus atque Martialis, in summa sanctitate viven- 
tes, post acquisitos Ecclesiae populos , ac fidem 
Christi per omnia dilatatam, felici confessione 
migrarunt. Et sic tam isti per martyrium, quam hi 
per confessionem, relinquentes terras, in coelesti- 
bus pariter sunt conjuncti. 

35 Si Gregorii Turonensis auctoritas esset omni 
exceptione major, adeoque ex documentis antiquis 
suam in hac parte liberasset fidem, non esset ambi- 
gendum dc Origine earum Ecclesiarum, quse istic 
nominantur; quin tamenvel tunc argumentum de- 
cretorium stringi posset adversusaliasEcclesias, ma- 
xime circa Rhenum, Romanis frequentissimum, sitas. 
Sed multum abest, ut tantam fidem, Gregorio, viro 
sanctissimo, sednon semper admodum solerti habere 
possimus, lm primis en im inconcussum hactenus re- 
mansit, Gregorii Turonensis textum, quatenus ex 
Actis S. Saturnini Tolosatis depromptum, esse 
authenticum, nec ejus sinceritatem aliqua variante 
lectione labefactari. Verum quse adhuc textui prae- 
tendebatur, uniformitati plurimum detracta est ex 
tempore, quo Josephus de Maceda in suis Actis sin- 
ceris Apostolorum Navarrse produxit passionem 
S. Saturnini, quse Tolosani antistitis missionem 
ad tempora Claudii, qui, Gaio ( Caligulae ) vita de- 
functo subrogatus, imperium Romanae reipublicae 
oblinendo ministrabat (1) revocat. Exstat Legenda- 
rium, ex quo superiora verba excerpsimus , Florentiae 
inbibliotheca Biccardianasub nu/m. 223, et scriptura 
ad saeculum x pertinere dicitur: a st quod magis in 
rem nostram facit, est, quod nullum in dicto Legen- 
dario reperire est Sanctum, B. Gregorio Magno sub 
annum 604 defuncto, recentiorem (2); unde veri- 
simile evadit Biccardianum codicem apographum 
esse alterius operis, cujus setas ad saeculum vii at- 
tingit. 

36 Dein ii etiam, qui plurimi faciunt Gregorii au- 
ctoritatem in praesenti controversia, fatentur illum 
non raro cespitareinqusestionibus chronologiee anti- 
quae, qua is est nostra disquisitio (3). Imo in factis, 
coaevis et in proximo positis, quandoque labitur Gre- 
garius. Exemplum esto S . Badegundis, quae Gregorio 
teste lib. ix cap.x l (4) Arelatum adiit ad suscipien- 
dam regulam S. Caesarii, post receptas S. Crucis 
Reliquias. Atque id certo chronologiee falsum est. 

(I) Actas sinceras nuevamente descubiertas de Los ApostoJes de 
la antig. Vasconia. — (2) Maceda. Act. Sine., p. 245. — (3) Ibid., 
p. 57. — (4) Tilltmonl. Mim. sur 1'hist. eccles., t. IV, p. 710. Edit. 
Paris., 1701. Ceillier. Aut. eccles., t. XVU, p. 00. Hist. litt. deFr., 
t. III, p. 391. Ruinart apud D. Bouquet, t. II, p. 101. — (5) D. Bou- 


Namsacras Beliquias recepit Sancta, sedente Picta- j) 
vis Maroveo episcopo, qui vix ante annum Christi 565 
pontificatum adire potuit ; Pascentius II enim, ejus 
praedecessor jussu Chariberti (5), qui primum post 
diem x Novembris 561 , quo obiit pater ejus Clotha- 
rius, regnare coepit, cathedram adeptusest, elogium- 
que a Venantio Fortunato, ad ejus honorem in fronte 
Vitae S. Hilarii contextum (6), supponit aliquot sal- 
tem annis in regimine Ecclesiae perseverasse, ante- 
quam ea m dem adm inis Nanda mre l inquere tMa roveo 
sub quo Reliquiae S. Crucis Pictavum advectae fuere. 

Ex altera vero parte constat Liliosam, loco Caesar ise 
junioris monasterium Arelatense jam gubernasse 
anno 561, quando S. Rusticulam suscepit, uti ha- 
bemus ex Vita ejus authentica sub die xi Augusti (7). 
Quae igitur exstat Caesariae ad Richildem et Bade- 
gundern epistola (8), qua regulam S. Caesar ii instanr 
t er petitam mittit et vehementer commendat, ante 
annum 562 scripta esse debuit, adeoque , ante re- 
ceptas Reliquias, regula S. Caesarii Pictavis jam ob- 
servabatur, quinS. Badegundis Arelatum prop ter ea 
adire debuerit post receptas Beliquias. Talia pro- 
ferri possent plura, quae monstrant non admodum 
accuratum fuisse Gregorium etiam in iisfastis, quae 
propter vicinitatem temporis et loci facillima erant E 
indagatu (9). 

37 Alterum est quod auctoritatem Gregorii Turo- nt 
nensis enervat, est, quod imprimis ex Actis S. Satur- s 1 
ninidepromat,quaeibidemnullarationereperiuntur: 
nempe fideli quidem recordatione retinebatur sub 
Decio et Grato consulibus coepisse episcopatum 
suum Tolosae: etst quando istis verbis subnectit : 

Hi ergo missi sunt, nominatque sex alios episcopos, 
horum tamen missio nullo verbo attingebatur in 
Actis, a se citatis, quae ita sonanti 10): Tempore illo, 
quo post corporeum Salvatoris nostri Domini Jesu 
Christi adventum, exortus in tenebris sol justitiae 
splendore fidei illuminare occidentalem plagam 
coeperat, postquam sensim et gradatim in omnem 
terram Euangeliorum sonus exivit , parique pro- 
gressu in regionibus nostris Apostolorum praedi- 
catio coruscavit; cum rarae in civitatibus Ecclesiae, 
paucorum Christianorum devotione consurgerent ; 
sed nihilominus crebra miserabili errore genti- 
lium nidoribus foetidis in omnibus locis templa 
fumarent ; ante annos l, sicut actis publicis, id 
est, Decio et Grato consulibus, sicut fideli recor- 
datione retinetur, primum et summum Christi 
Tolosa civitas Sanctum Saturninum habere coepe- ^ 
rat sacerdotem. Nihil profecto hisce in verbis occur- 
rit, quo legitima monstrari possit illatio, et alios 
sex m issos fuisse ad varias civitates, ut incolas fide 
Christiana imbuerent: adeoque sponte sua fluit, 
Gregorium istam narrationem non tam ex antiquis 
documentis, quae citasset, deprompsisse, quarnex vul- 
gari quadam opinione. Quinnec sibi quidem constat 
in actateS .Saturnini referenda. Nam in lib. i Mirae, 
cap. xlviii (11) dicit: Saturninus martyr, ut fertur, 
ab Apostolorum discipulus, ordinatus in urbem 
Tolosatium est directus. Sunt quidem, qui istius- 
rnodi contradictionem extergere satagunt, dicendo 
per discipulos Apostolorum inteUigendos esse illos, 
qui, licet post Apostolos vixerint, tamen longo ante 
tempore missionem euangelicam dederint, quod ad 
tria priora Ecclesiae saecula extendi potest (12). 
Esto: sed in tali hypothesi, inutilis, imo ridicula 
erat pericope, ut fertur. Cacterum hic unum mon- 
strare con tendimus, missionem sex episcoporum ex 

quet.. t. II, p. 357. — (G) Ibid.. p. 212. — (7) Act. SS., t. I Januar., 
p. 790. — (8) Act. SS., t. II August.. p. 657, n. 6. - (9) Martene, 
Tlies. Aneed., t- I, p. 3. — (10) Liron. Singular. Hist.. t. IV, p. 266. — 
(11) Ruinart. Act. Sine. Mart.. p. 130. — (12) Bibi. Patt.. t. XI, p. 844. 

— (13) Tillemont. Mem. sur 1’hist. de 1’Egl., t. IV. p. 710. 

antiquis 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


\ antiquis documentis non manare : quoad S. Satur- 
ninum spectant, haec retractanda venient ad diem 
xxix Novem bris, quo ejus memoria in RomanoMar- 
tyrologio celebratur. 

imo antiquio- 38 Inter sex episcopos quos Gregorius saeculo 
rum testimoniis tertio medio illigavit, occurrit etiam S . Trophimus 
confutata, Arelatensis, cujus dies natalis xxix Decembris no- 
tatur. De eo autem haec scribunt episcopi universae 
provinciae Arelatensis ad S. Leonem Magnum (1): 
Omnibus regionibus Gallicanis notum est, sed nec 
sacrosanctae Ecclesiae Romanae habetur incognitum, 
quod prima intra Gallias Arelatensis civitas mis- 
sum a beatissimo Petro Apostolo, Sanctum Trophi- 
mum habere meruit sacerdotem et exinde aliis 
paulatim regionibus Galliarum bonum fidei et re- 
ligionis infusum : priusque alia loca ab hoc rivo 
fidei, quem ad nos apostolicae institutionis fluenta 
miserunt , meruisse manifestum est sacerdotes, 
quam Viennensis civitas, qua3 sibi nunc impuden- 
ter ac notabiliter primatus exposcit indebitos. Jure 
enim ac merito ea urbs semper apicem sanctae 
dignitatis obtinuit, quae in Sancto Trophimo pri- 
mitias nostrae religionis suscepit, ac postea intra 
Gallias hoc, quod divino munere fuerat consecuta, 
R studio doctrinae salutaris effudit Credentes ple- 

num esse rationis atque justitiae, ut sicut per bea- 
tissimum Petrum, Apostolorum principem, sacro- 
sancla Ecclesia Romana teneret supra omnes totius 
mundi Ecclesias principatum ; ita etiam intra Gal- 
lias Arelatensis Ecclesia, quae Sanctum Trophi- 
mum, ab Apostolis missum, sacerdotem habere 
meruisset, ordinandi pontificium vindicaret. Ad 
eumdem sensum loquuntur Usuardus ad diem 
xxix Decembris et Ado de Festivita tibus SS. Aposto- 
lorum etc., quando allegant Zosimum Papam, di- 
centem : Ex cujus fonte totae Galliae fidei rivos acce- 
perunt (2). 

prcedpue a Pa- 39 Non est hujus loci operosius in sinceritatem 

tribus Provin- citatae episcoporum epistolae inquirere, id enim me- 

CUB Arelatensis: rito a( j C( q em XXIX Decembris, quo festivitas S. Tro- 
ph imi occurrit, reservandum est. A st mea senten- 
tia aut ista epistola rejicienda est, tamquam spuria, 
aut fatendum est, Gregorium Turonensem in cele- 
brato textu omnino a veritate historica aberrasse; 
a tque adeo, si forsan epoeham S. Saturnini exci- 
pias, in reliquorum episcoporum aetate assignanda 
fidem non mereri. De authenticitate istius epistolae 
dubitavit Sirmondus, earnque acrius impugnavit 
C Launojus in Dissertatione de Duobus Dionysiis (3). 
Sed ut monumentumistud, tamquam spurium reji- 
ciatur, oportet, ut aboleantur pariter epistolae Zo- 
simi Papae v, vii et vm, quae omnes, quoad sensum 
attinet, idem sonant (4). Id vero, quoniam nimiae 
temeritatis esset, vix aggredi quispiam audebit. 
Deliquum est itaque, ut explicatione commoda hae 
epistolae submoveantur . Imprimis dicuntur episcopi 
falsa narrare (5). Sed quaeso, num falsitas ineo est, 
quod referant S. Trophimum, ab Apostolis in Gal- 
lias directum fuisse? Quod Arelatensem Ecclesiam 
fundaverit? A st qui melius cognoscere potuerunt 
Origines Ecclesiarum suarum, quam ii episcopi, qui 
tempore et loco proximi erant initiis Ecclesiae Gal- 
licanae? A st nimium obsequentes fuere antistites 
provinciae ambitioni sui metropolitani : id profecto 
solida probatione, quam nullatenus afferunt, indi- 
geret ; non enim, nisi mihi liquide demonstretur, in 
animum inducam, tot episcopos, ut fortunae unius 
v iri aclu lar en tur, tam turpi ter a du l ter are verita tem . 
Tandem mitti a S. Petro, mitti ab Apostolis idem 


est, ac mitti aut ordinari ab eorum successoribus , i. v h 

in quibus semper vivunt. Verum si hac ratione in- 
terpretamur Patres provinciae Arelatensis, quomodo 
monst/i abitur ex per sona mittentis fuere primatum 
qualemcumque Ecclesiae fundatae? Haec dicta suffi- 
ciant, quoniam amplior indagatio necessario pro 
Actis S. Trophimi reservanda est. 

40 Ad quid porro omnia haec impedimenta docu- quamvis , si ac- 
mentis, per se claris, oggeruntur, ut nempe sua stet curati ins Pida- 
Grcgorio Turonensi, scriptori caeterum indiligenti, tur Gre s° rius - 
auctoritas? Vere non capio, cur, rejectis antiquiori- 
bus, tantum tribuatur auctori saeculi sexti maxime 

adulti, nisi, ut fieri nimium solet, ad praeconcepti 
cujusdam systematis normam reliqua omnia con- 
torquear tur. Sed tandem nec ipse Gregorius initia 
Ecclesiae Gallicanae ad medium saeculum tertium 
illiganda existimat. Etenim textus seriem, qualis 
in Actis S- Saturnini legitur supra num. 36, con- 
sideranti patet jam tum, imo ab apostolicis tempo- 
ribus, Ecclesiam Gallicanam coepisse. Id enim clare 
eloquuntur Actorum verba : pari progressu in re- 
gionibus nostris [nempe Gallicanis ) Apostolorum 
praedicatio coruscavit : scilicet juxta fidem Acto- 
rum verum est, Apostolos aliquos, licet nobis igno- 
tos, in Galliis praedicasse Euangelium : imo rarae E 
quidem, sed tamen aliquae in aliquibus civitatibus 
ecclesiae paucorum Christianorum devotione con- 
surrexerunt. Quod si fuerint Christiani, si fuerint 
ecclesiae, fuerint etiam necesse est episcopi ad re- 
gendum populum Dei. Quod satis nobis est, ut tra- 
ditionem variarum Ecclesiarum non temererejicia- 
mus; quod tunc solummeo judicio fieri debet, quando 
monumenta historica indubitata contrarium do- 
cent. 

41 Totam demum hanc disputationem concluda- non negat ola- 
mus auctoritate scriptorum Galliae Christianae, qui Colicam origi- 
certe nullatenus favebant antiquitati variarum Ec- .^ c ^ tCE ' 
clesiarum Galliae, ut satis liquet ex Originibus, 1 1 a cc - 
equas singulis Ecclesiis assignant. Ast nihilominus 

ex doctrina Patrum tradunt, Religionem Christia- 
nam in Galliis coaevam fuisse ipsis Apostolis, refu- 
tantque allegata ex Sulpitio Severo et Gregor io Tu- 
ronensi testimonia. Eorum argumenta compendiose 
referimus (6). Postcjuam dixissent, antiquos Patres 
docuisse Euangelium ab Apostolis per universum 
orbem diffusum fuisse, quidnam, inquiunt, tot ra- 
tionum, tot testimoniorum gravissimis momentis 
opponunt severiores critici ? Scilicet Severi Sulpitii 
et Gregorii Turonensis auctoritatem. Et quoad ^ 
spectat Gregorium, monstrant, consentiente etiam. 

Theodorico Ruinart in Praefatione Operum Gregorii 
num. 61 (7), nullatenus illum in i/tohaeresi fuisse, 
ut episcopos his septem antiquiores nullos fuisse 
existimarit, addun tque operosum non fore, si Grego- 
rius aliter sensisset, ejus auctoritatem tot congestis 
longe antiquiorum scriptorum et Patrum testimoniis 
obruere. Totum itaque objectionis pondus in Severi 
Sulpitii testimonio positum est. Sed hic ipse Hilario 
longe junior et aliunde auctoritate inferior, ma- 
gistro S. Murtini praevalere non debet, docenti in 
Psal, xiv (8), Apostolos per omnes orbis terrarum 
partes, quaecumque adiri possunt, quin etiam in 
Oceani insulis habitationes Deo plurimas para- 
visse. Objiciuntur Catalogi episcoporum 'mutili in 
initio : sed volve7iti istiusmodi documenta frequen- 
tissime occurrit, certam quidem esse sedem, quamvis 
incerta et hiulca sit episcoporum series. Tandem 
adulterata primorum episcoporum Acta causantur: 
sed haec nihil probant, quem admodum enim Marty- 


(I) S. L6on. Oper.. 1. 1, p. 993. Edit. Venet. 1753. Sirmoml. Cone. 
Gall., t. I, p. 89. — (2) Labbe, t. II Cone., coi. 15G7. Sirm. Cone. Gall., 
t. I, p. 43. — (3) Laun. Oper., t. II, part. i, p. 114. — (4) Labbe, t. 11 


Cone. 1567, 1570, 1571. — (5) Laun. Oper.. t. II, part. n, 
(6) Gall. Christ., 1. 1, Prffif. — (7) Bouquet, t. II, p. 100. - 
Oper., p. 62. Edit. Paris. 1693. 


p. 114. — 
(8) Hilar. 


4 


rum 


26 


DE S. FLORENTINO EPISCOPO TREVIR. 


rurn historias, multiplici licet fabula obruta, non 
tamen efficiunt eosdem non exstitisse, ut passim 
monstratur adversus Dodwellum, qui tali ratione 
numerum Martyrum impugnaverat. 


IV. Ex propagatione Euan- 
gelii per universum orbem, 
arguitur Christianismus 
etiam in Gallia ac Germa- 
nia saeculo primo sectato- 
res habuisse. 


Euangelii prce- 
dicatio per to- 
tum mundum 
monstratur ex 
S. Clemente Ro- 
mano, 


B 


xJLactenus quidem toti fuimus in refutandis ar- 
gumentis, ab adversariis nostrae opinionis allatis, 
quae, quoniam negativa sunt, ineptiora nobis viden- 
tur ad convellendum traditionem antiquam, quae 
fundamentumhobetin documentis nunc deperditis. 
Verum quis merito dubius circa praesentem contro- 
versiam haereret, nisi simul antiquam traditionem 
argumentis non levibus adminiculatam monstrare 
satageremus . Quod nunc quidem latius enucleare 
conabimur. Imprimis tamquam argumentum non 
spernendum proferimus, dicta antiquorum, qui imo 
ore Christi Euangelium praedicatum annuntiant 
ipso primo saeculo aerae vulgaris. Sic S. Clemens Ro- 
manus in Epistola sua ad Corinthios (l), quam 
genuinam agnoscunt eruditi (2), dicit: Paulus.... 
in Oriente et Occidente verbi praeco factus, illu- 
strem fidei suae famam sortitus est, in justitia 
mundum universum instruens et ad Occidentis 


terminos veniens... Ex quibus quidem verbis di- 
recte erui non potest, Germaniae partem jam tum 
fide euangelica illuminatam fuisse; nihilominus 
recte et certe ex hisce verbis deducimus, S- Paulum, 
Apostolum ad Occidentis terminos penetrasse. Quam- 
vis autem, ne quaestiones quaestionibus cumulemus, 
certam regionem definire non liceat : sunt tamen 
non pauci, qui Occidentis terminos Hispaniam in- 
terpretantur, in eamque provinciam S. Paulum in- 
trasse, mordicus nec sineprobabilitate defendunt (3) : 
quae vero istiusmodi sententiae objici possunt pleraque 
argumenta, eadem sunt, quae traditioni Trevirensi 
G opponi solent. 

Ex s. Justino, 43 Neque minus efficaciter huic traditioni suffra- 
gantur verba S. Justini, philosophi et Martyris, in 
Dialogo suo cum Tryphone Judaeo, scripto circa 
annum Christi 140 (4), in quo, postquam dixis- 
set (5) gentem Judaicam ne nunc quidem, post 
dispersionem, ab Oriente sole ad occasum usque 
esse et esse gentes quasdam ubi nondum Judaici 
generis quisquam habitavit; ita pergit egregius 
scriptor : Atqui ne unum quidem est genus morta- 
lium, sive Barbarorum sive Graecorum, seu etiam 
aliorum omnium, quocumque appellentur nomine, 
vel in plaustris viventium («paf oSlCOV ), vel domo 
carentium (mwmv), vel in tentoriis viventium et 
pecoribus vitam tolerantium, inter quos per nomen 
crucifixi Jesu supplicationes et gratiarum actiones 
(eu^apiGTi'«t) Patri et fabricatori rerum omnium non 
fiant. Scio equidem istiusmodi dicta apudnonnullos 
tamquam exaggerata haberi : ast qui mecum ratio- 
cinationem S. Justini considerare voluerit, facile 
consentiet eamdem a Tryphoneretorquendam fuisse, 


si indigitare potuisset, ingentem regionum tractum p 
in Galliiset Ger maniis, adhuc in tenebris jacentem, 
cui lux euangelica necdum affulsisset. Est igitur 
unde merito conjiciamus, jam anno Christi 140, 
Christianos in Galliiset ad Rhenum exstitisse. 

44 S. Justino aequalis, Rardesanes, postmodum Bardesane 
in haeresim lapsus, floruit sub Marco Aurelio (6) ; s ^°- 
hic autem suo tempore omnibus gentibus et speciatim 
Gallis Euangelium praedicatum fuisse, aperte testa- 
tur ; verba ex Annalibus Car d. Raronii ad an. 175, 
g xxi huc transferimus : Quid autem, inquit Rarde- 
sanes, dicemus de Christianorum secta, qui in 
omni parte orbis, imo vero in omni civitate inve- 
niuntur ? Nec multas Parthi Christiani ducunt 
uxores, nec canibus mortuos objiciunt Medi, nec 
Persae filias ducunt, nec Bactriani et Galli ma- 
trimonia corrumpunt ; nec lEgyptii Apin, aut ca- 
nem, hircum aut felem colunt : sed ubicumque 
sunt , alienis legibus vivere nec cogi possunt. 

Monstrat hic Rardesanes non ita teneri homines 
legibus pa triis, ut suum voluntati non stet liberum 
arbitrium, quoniam nationes, etiam a cultura re- 
motiores, legem Christianam observare possunt et 
reapse observant. Quocirca illos hic populos in ex- 
emplum adducit, qui a gremio imperii Romani, E 
Italia et Graecia, remotissimi sunt . Rardesanis sen- 
tentiae aptissime subnectit Card. Raronius haec 
verba : Quod ad rem nostram pertinet, illud 
plane observatione dignissimum, non fuisse hoc 
tempore in orbe provinciam, imo nec civitatem, 
in qua non essent Christiani, itemque adeo po- 
tentem fuisse Euangelicam praedicationem, ut in 
diversum ac plane contrarium habitum naturam 
hominum transformaret, ut sive Persae, sive Medi, 
aut Parthi, /Egyptiive, vel aliae barbarae nationes 
essent, quae reciperent Euangelium, mox inolitas 
illas apud gentiles suos turpes consuetudines, fera- 
lesque atque nefandos mores penitus antiquarent 
eosdemque longius abdicarent. Haec Raronius. 

45 S. Justino et Rardesani aequalis vel subaequa- s. innexo, 
lis, S. Irenaeus episcopus Lugdunensis eamdem sen- 
tentiam egregie exprimit in operesuo adversusheere- 
ses lib. i c. 3 hisceverbis (7) : Etsi in mundo loquelae 
dissimiles sunt, sed tamen virtus traditionis una 
et eadem est. Et neque hae, quae in Germania sunt 
fundatae Ecclesiae, aliter credunt aut aliter tra- 
dunt, neque hae, quae in Iberis sunt, neque hae, 
quae in Celtis, neque hae, quae in Oriente, neque 
hae, quae in iEgypto, neque hae, quae in Lybia, F 
neque hae, quae in medio mundi sunt constitutae, 
sed sicut sol, creatura Dei, in universo mundo 
unus et idem est, sic et lumen, praedicatio veri- 
tatis, ubique lucet et illuminat omnes homines, 
qui volunt ad cognitionem veritatis venire. Hunc 
S. Irenaei textum, sibi minime propitium, eludere 
conatur Hontheimius, dicens S. Doctorem non agere 
de Germania Rhenana, sed de Orientali, illa nempe 
quae Dacis S armatisque adjacet (8). Id ut ita, ait, 
existimemus, persuadet illa imprimis, quam Ter- 
tullianus (9) studiose facit, conjunctio « Sarma- 
tarum , Dacorum et Germanorum. » Sed qui- 
busnam, quaeso, aliis gentibus Germanis conjungere 
poterat Tertullianus, quum ipse Hontheimius mon- 
stret conterminam esse Daciae et Sarmatiae Germa- 
niam? Quo etia m indicio prodit Tertullianus agere 
se solum de Germania Orientali, neutiquam vero 
de universa ista regione, qua late patet ? Ast demus 
ista omnia a ffectasse Tertullianum, numquid idem 
censendum est de S. Irenaeo, qui nullatenus Ger- 


(1) Labbe, 1. 1 Cone., coi. 127. — (2) Lumper. Hist. Tlieol., t. I, p. 16. 
— (3) Florez. Espan. Sag., t. III, p. 3 et seqq. — (4) Lumper., t. II, 
p. 88. — (5) Oper., p. 270. Edit. Commelini 1503. — (6) Lumper., t. IU, 


p. 39. — (7) Oper 
Praef.,p.xet seq. 


p. 53. Edit. Paris. 1675. — (8) 
— (9)Lib.adv. Judajos, p. 164. Ed 


Hist. Trey., t. I. 
it. Antverp- 1584. 


manos 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A viarios Sarmaticis gentibus conjungit ? Imo scribens 
in Gallia, numquid Germaniam nominans, intell i- 
gendus est de Rhenana potius Germania, Gallix 
finitima, quaeque propter frequentiora bella Ro- 
manis notissima erat ? Ast, inquit , Irenxus Germa- 
nicas gentes a Gallis seu Celtis, interpositis Hispanis 
seu Iberis disjungit. Nobis non vacat operose inqui- 
rere num Celtas Gallos, Iberos Hispanos interpretari 
debeamus: esto, recte interpretatus fuerit Honthei- 
mius ; quid inde? Num umquam ex istiusmodi 
interpretatione extundere poterit Hispania Galliam 
et Germaniam dissociari? Id certe numquam in 
mentem Hontheimio venit. Non itaque intelligimus, 
quid patrocinii sibi quaerere velit ex hac qualicum- 
que perturbatione topo, graphica, S. Irenxo tributa : 
neque timendum est, ut ipse autuma t, ne Irenaeum 
cum omni reliqua historia committat (1), quum in 
tota historia, sive sacra sive profana, nihil occur- 
rat., quo Originem Ecclesiarum Germanicarum ad 
Rhenum citra primum saeculum investigare adiga- 
mur. 

Tertulliano ori- 46 Ex ipsa rapida et universali diffusione euan- 
gelicx veritatis, arguit Tertullianus contra Judaeos 
Christum, Pa tribus promissum ,jam advenisse, quia 
B in eum gentes credebant. Alludens enim ad Js. xlv. 
sic loquitur in Libro adversus Judaeos cap. vii (2) : 
Cui enim dexteram tenet Pater Deus, nisi Christo 
filio suo ? Quem exaudierunt omnes gentes, id est, 
cui omnes gentes crediderunt, cujus et praedica- 
tores Apostoli in Psalmis David ostenduntur : in 
universa, inquit, terra exiit sonus eorum et usque 
ad terminos terrae verba eorum? In quem enim et 
aliae gentes crediderunt? Parthi, Medi, Elamitae, 
et qui habitant Mesopotamiam, Armeniam, Phry- 
giam, Cappadociam, et incolentes Pontum et Asiam 
et Pamphyliam, immorantes dHgyptum, et regio- 
nem Africae, quae est trans Cyrenia inhabitantes, 
Romani et incolae, tunc et in Hierusalem Judaei et 
caeterae gentes; ut jam Getulorum varietates et 
Maurorum multi fines. Hispaniarum omnes ter- 
mini, et Galliarum diversas nationes et Britanno- 
rum inaccessa Romanis loca, Christo vero subdita ; 
et Sarmatarum et Dacorum et Germanorum et Scy- 
tharum, et abditarum multarum gentium, et pro- 
vinciarum et insularum multarum, nobis ignota- 
rum, et quae enumerare minus possumus. In quibus 
omnibus locis Christi nomen, qui venit, regnat. 
Neque minus aperte idem tradit Origenes , quam 
C Lib. iv de Princip. cap. i (3) dicit. Universa tum 
Graecia, tum quae per universum nostrum terra- 
rum orbem patet Barbaria innumeros habet, qui 
derelictis patriis legibus,... disciplinam verborum 
Jesu Christi custodiunt.... Quodsi ad id quoque 
animum attenderimus, annis tam paucis, tot insi- 
diis structis adversus Christianos potuerit haec 
doctrina,... licet alioqui non magna sit doctorum 
copia, ubique terrarum praedicari, ita ut Graeci et 
Barbari, sapientes et insipientes, ad verum per 
Jesum Christum Dei cultum se adjunxerint, rem 
humanis viribus majorem dicere non dubitabi- 
mus. 

etexs.Pantoeni 47 Quin ct ab ipso Christianismi exordio lucu- 

missione. lentum late diffusae euangelicae praedicationis testi- 
monium nobis suppeditat S. Hieronymus (4), cui 
concinit omnino in sua ecclesiastica Historia Euse- 
bius Lib. V cap. x (5). Nam quum S. Pantxnus 
rogatu Indicae gentis, a Demetrio, Alexandriae epi- 
scopo, mitteretur, reperit ibidem Barlholomaeum 

(1) L. c. p. XI.— (2) Oper., p. 1G5. Edit. Antver. 1584. — (3) Orig. 
Oper., 1. 1, p. 157. Edit. Paris. 1733. — (4) Catal. Script. Eccles., c. xxxv. 
t. IV. part. ii, coi. 112. Edit. Maur. Paris. 1705. — (5) Ilist. Ecclos. 
Euseb., t. I. p. 222. Edit. Cantabr. 1720. — (6) Euseb. Cbron. Mai 
Script. Vct. nov. Collect., t. VIII. p. 388. — (7) Act. SS., t. II Julii. 


de duodecim Apostolis, adventum Domini Jesu, T . 
juxta Matthaei Euangelium praedicasse, quod he- 
braicis litteris scriptum, revertens Alexandriam, 
secum detulit. Atque hanc S. Panteeni missionem 
circa finem saeculi secundi illigandam esse, suadet 
tum quod haec Eusebms episcopatui Juliani, qui 
anno 191 (6) obiit, adscribat, tum quod eadem De- 
metrio, ejus successori S. Hieronymus tribuat. 

Joannes Raptista Sollerius noster in suo Commen- 
ta) io de S. Pantxno ad diem vii Julii (7) agens de 
hac missione , dicit : Non verebor ego tantisper opi- 
nari, illam hic Indiam intelligi, ad quam S. Atha- 
nasius Frumentium postea direxit, quae est ipsa 
jEthiopia, sedi Alexandrinae ad hoc usque saecu- 
lum, non interrupta continuatione, subjecta. Verum 
haec non satis considerate scripta videntur : nam 
JEthiopia JEgiyptiis recte meridiem versus jacet, 
ut inspicienti quamcumque mappam geographicam 
patebit: Eusebius autem habet: Tantum porro 
animi ardorem erga verbum Dei idem vir (Pan- 
txnus) ostendisse perhibetur, ut Orientis nationi- 
bus t oh; en' avaro), «s E 0 v£fftv Euangelii Christi prae- 
dicator exstiterit, ad ipsam usque Indiam pro- 
gressus. Ex quibus verbis, licet Indorum nomine 
etiam JEthiopes venire signet Martyrologium Ro- R 
manum ad diem xxvn Octobris, concludendum est 
Pantaenum abiisse ex JEgypto Orientem versus, et 
peragrata Arabia, ad ipsam, ut empliatice loquitur 
Eusebius , usque Indiam progressum, gtypi r»ij 
’IvSc5v <TTet),apvov : quasi insinuaret ad extre- 
mum Orientem, pervenisse Pantaenum. Ilanc porro 
opinionem egregie confirmant nuperae investigatio- 
nes, factae circa antiquitates Indicas a Societa te A sia- 
tica Calcuttensi. Monstrat Franciscus Wilford, miles 
et socius instituti Asiatici, in peninsula Indica, 
quemadmodum in reliquo' Oriente percrebuisse, ut 
ait Suetonius (8), veterem et constantem opinio- 
nem esse in fatis, ut eo tempore Judaea profecti 
rerum potirentur : atque in hanc rem plura affert 
documenta. Unum adducam, scilicet anno 3101 
aerae Indicae, qui accurate cum initio aerae nostrx 
vulgaris concurrit, rex Indix, anxius de regno 
suo, curiose jussit inquiri in infantem e virgine 
natum, qui ruinam imperii sui portendebat (9). 

48 Initia porro Ecclesix Indicx cum ipsis pri- imo s. Thomce 
mordiis Religionis Christianx connectit, et ut vera 
habet, qux de Indica S. Thomx Apostoli missione 
referuntur (10), simulque in decursu sui tractatus 
varia signa Christianitatis Indicx indigitat. Sic F 
quoque Sacesuiara, rex saerx alicujus periodi sive 
xrx appellatus, indicatur Romx in Occidente resi- 
dere ibidem incarnatus (1 1). Quoniam vero historia 
euangelica tam intime cum fabulis Indicis contexta 
est, mihi videtur id in argumentum deduci posse 
antiquitatis rei Christianx in illis gentibus ; quam 
exterum indicat Eusebii Hieronymique narratio: 
nam quando Pantxnus Orientis regiones et ipsas 
Indias peragravit, non istic quidem plantavit fidem, 
sed plantatam fovit : si quidem Euangelium S. Mat- 
thxi invenit profecto apud illos, ut dicit Eusebius 
l. c. qui Christi notitia jam imbuti erant, quibus 
scilicet Bartholomaeus, unus ex duodecim Aposto- 
lis, olim, ut fama est, praedicaverat. Et reipsa 
varix formx cruces, quamvis signum istud ad In- 
dorum theogoniam nullatenus pertineat, in illis 
plagis occurrunt : aliqux cruces floriferx sunt ex 
secta Manichxorum, qui docebant Christum non 
fuisse vere mortuum in Cruce , sed floribus, ciroum^ 

p. 460, n. 13,— (8) Vespasian. cap. iv. Cfr. Tac. Lib. v. Hiat. cap. xiii 
— (9) Asia!,. Research., t. X,p.28et4l. — (10) Ibici-, p. 73. Cfr. As- 
semanni Biblioth. Orient., t. 11, part. ii, p. 435. — (II) Asiat. 

Research., t. X, p. 57. 


datum 


28 


DE S. FLORENTINO EPISCOPO TREVIR. 


datum (i). A st sunt etiam Cruces alius forma, in 
Indiis repertae, a laudato Francisco Wilford editae 

l.c. 

49 Neque hic praeterire possum dicta Tillemontii 
circa res gestas S. Tlxomae Apostoli, quas ut incertas 
habet (2,. Attamen in Historia Apostolica Abdiae, 
passim rejecta, occurrit Indorum rex, Gundaferus 
nomine, nemini hactenus quam Abdiae notus (3); 
quum en ex ultimo Oriente prodeunt numismata, 
regis Indo-scythse, nomine Gondofares, qui solium 
primo saeculo aerae Christianae occupavit (4). Quanti 
igitur valet argumentum mere negativum, quo fre- 
quenter utitur Tillemontius, quandoquidem invento 
unico argumento positivo validissime labefactatur ? 
Hisce similia dici possent de Sinensi imperio, in 
quo primis Ecclesiae saeculis praedicatum narratus ' 
Euangelium (5). Atque haec quidem eo adduximus, 
ut nobis facilius ‘persuadeamus florentissimas et vi- 
ciniores regiones, quales erant Gallia, Germania 
Rhenana, ab Apostolis neglectas non fuisse, dum ad 
longinquas nationes excurrerent, et ad litteram 
verum esse quod de Apostolis canit Ecclesiae : In 
omnem terram exivit sonus eorum et in fines terrae 
verba eorum. Atque haec utcumque admittunt ad- 
g versarii, sub cautione alicujus exaggerationis, quae 
tamen nimia esse non potuit, quoniam refutatu 
fuisset facillima. Dum tamen illam universalem 
apostolicae praedicationis diffusionem generaliter 
confitentur, quoties tamen speciatim de singularum 
Ecclesiarum Originibus agunt, tam multiplices op- 
ponunt exceptiones , ut, si illos sequamur , sonus apo- 
stolicae vocis intra angustissimos limites restrin- 
gendus videatur. Vix enim ulla est Ecclesia, si 
memoratas in Scripturis canonicis excipias, cujus 
Origines in controversiam non revocentur iisdem 
similibusve argumentis, quibus fundatio Gallica- 
narum Ecclesiarum impugnatur . Aut igitur fal- 
sitatis errorisque arguendi sunt antiqui Patres, 
quando de universali propagatione Euangelii locuti 
sunt, aut primaevarum Ecclesiarum traditio propter 
defectum coaevorum documentorum non temere re- 
jicienda est, imo Pune solum quando argumenta po- 
sitive contraria afferuntur, quae certe non adsunt 
in traditione Trevirensi. 


V. Magis directe monstra- 
tur Religio ehristiana in 
Galliis, adeoqueTreviris in 
Belgica prima, primo sae- 
culo propagata fuisse. 


Galatiae nomine 
etiam venit 
Gallia, 


V erum ne ex solis conjecturis, licet probabi- 
lissimis, rem nostram agere videamus', et ut 
praesentem controversiam cominus aggrediamus' , 
operae pretium fuerit inquirere, an antiquitas 
nobis subministret argumenta, directe monstrantia, 
Origines Christianae Religionis in Gctlliis, adeo- 
que in iis provinciis, quae Rheno adjacent, sae- 
culum primum aerae vulgaris attingere. Occwrrit 
imprimis textus S. Pauli II Tim. iv, 10 Kpxr- 
ws ei ; r«w«v (inopzuOn), Crescens in Galatiam 
(abiit), missus a magistro suo. Galatiam inter- 


(1) Asiat. Research., I. X, p. 61etseq. — (2) Mdm.pour serv. a 
l’hist. ecelSs., 1. 1, p. 357. — (3) Codex Apocryphus N. T., t. I. p. 691. 
— (4) Reinaud. Mdm. geogr. hist. et scientifique suri lude. Memoires 
de TAcad. des Inscr. et Belles lettres, t. XVIII, part. ii, p. 95, 


pretatur Tillemontius Gallo-Graeciam (6), pro- 
vinciam Asiae, Phrygiae adjacentem ; dum alii u 
haec verba de Gallia Europaea explicant. Esset 
meo judicio disputatio sine termino determinare 
velle utram regionem indicare voluerit Apostolus, 
quoniam voce ancipiti, Timotheo clara , usus est. 

Nam, ut docet Christoph. Cellarius in sua Geogra- 
phia antiqua lib. ii, cap. ii g 4 (7), Graeci Gal- 
liam TaXartav et Gallos Ta^ara; ut plurimum 
appellant ; atque sic Polybius, Siceliota Diodorus, 

Dio Cassius, Josephus, Pausanias et alii ; poste- 
riores autem cum Latinis raMou?, et regionem 
r«n;«v dixerunt, qua vocabuli latina forma pas- 
sim Paeanius, Graecus Eutropii metaphrastes ; 
etiam ecclesiastici Scriptores Eusebius lib.* iv, 
cap. vi et Socrates lib. i, cap. xxxv ac Theodo- 
retus lib. i, cap. xxxi usi sunt. Agathemerus 
vero lib. ii, cap. iv diversorum casuum nomina 
videtur hisce conciliare : Twv ra^jwv, a? npirepo-j 
sXsyov, xstf/ivwv, deinceps silae sunt 
Galliae, quas antea Calatias dixerunt. Ea quidem 
Cellarius. 

51 Ex quibus manifeste liquet ex nudo textu et crescentem in 
Paulino confici non posse, utram regionem in- Gallia prcedi. 
dicare voluerit Apostolus. Recurrendum est igitur casse, docent 
ad interpretationem antiquorum, ut aliquatenus ™ art y rol °9 l ’ 
exploratiorem missionis S. Crescentis notitiam 
habeamus. Ac imprimis quamvis Ado et Usuar- 
dus accurate Galatiam a Gallia distinguant, 
nihilominus missionem S. Crescentis, Pauli dis- 
cipuli, in Gallias omnino retinent. Sic enim 
Usuardus, quem pro more suo amplificat Ado, 
sub die xxvii Junii loquitur, additamenta Ado- 
nis uncinis includimus : Apud Galatiam, Beati 
Crescentis, discipuli Sancti Pauli Apostoli, qui 
in Gallias transitum faciens , verbo praedica- 
tionis multos ad fidem Christi convertit. (Viennae 
civitate Galbarum per aliquot annos sedit, ibi- 
que Zachariam discipulum pro se episcopum 
ordinavit). Rediens vero ad gentem, cui specia- 
liter episcopus fuerat datus, Galatas, usque ad 
beatum finem vitae suae, in opere Domini con- 
fortavit. Id etiam confirmat Ado in suo Chro- 
nico, quando dicit (8) : quo tempore (medio 
inter Pauli Romam adventum et Neronianam 
persecutionem) creditur Paulus ad Ilispanias 
pervenisse, et Arelate Trophimum, Viennae, 

Crescentem discipulos suos ad praedicandum 
reliquisse...... Sub quo imperatore (Trajano) F 

gloriosissimus senex, Zacharias, Viennensis Ec- 
clesiae episcopus, martyrio coronatur. Nam pri- 
mus Crescens, discipulus Apostolorum Viennae 
aliquot annos resedit : quo ad Galatiam re- 
verso, tertius Marlinus episcopus et discipulus 
Apostolorum Viennae resedit Verus, Vien- 

nensis episcopus, qui unus fuit de discipulis 
et auditoribus Apostolorum, Trajani temporibus, 
doctrina et confessione' fidei floruit. Quamvis 
igitur Usuardus et Ado in eam sententiam abeant, 
qua sedes S. Crescentis propria in Gallo-graecia 
constituitur, non ideo tamen negant missio- 
nem Gallicanam S. Crescenti a S. Paulo con- 
creditam fuisse : neque praetereundum est, Adonem, 
utpote Viennensem archiepiscopum et rerum 
Ecclesiae suae non ignarum, in hac quaestione non 
spernendae esse auctoritatis. 

52 Scio equidem hisce auctoribus, utpote ad 
sxc. ix pertinentibus, objiciendam esse recentio- el 

Theodoretus : 


3 aris 1849. — (5) Zaccaria. Raccolta di dissertaz. di Stor. Ecel. Ssec. 
?n Dissert. nr, t. XVIII, p. 103. Edit. Rom. 1796. — 16) M6m. Eccl., 
.. I, u. 585. — (7) Gellar. Notit. Orbis antiq., t. I, p. 130. Edit. Lips. 
ZSA ttihlinth rnav Pnt.t t. XVI. D. 788. 789. 


rem 


DIE DECIMA.SEPTIMA OCTOBRIS. 


29 


^ rem illorum aetatem, propter quam vix tamquam 
testes idonei in facto tam remoto adhiberi 
possunt. Sed haec ideo praecipue attulimus, ut 
constet, ne concessa quidem, quam volunt, Pau- 
lini textus interpretatione, qua Galatia Gallo- 
graecia dicatur, consequens fieri, Crescentem, 
S. Pauli discipulum, Gallias non adiisse. Etenim 
pro istiusmodi missione antiquiora nobis adsunt 
testimonia. Et Gallias in Paulina epistola aut 
legit aut interpretatus est Eusebius in Historia 
ecclesiastica lib. m, cap. iv (1) : Ex reliquis, 
inquit, Pauli comitibus, Grescens quidem ab eo 
missus in Gallias Pauli ipsius testimonio decla- 
ratur. Unde suspicatur Ilenr. Valesius in Anno- 
tationibus ad hunc locum, Eusebium in textu 
S. Pauli Gallias pro Galatia legisse, quae lectio 
occurrit in quibusdam codicibus, a Millio in 
editione Novi Testamenti citatis : quocirca falli- 
tur Tillemontius , dicens (2), nullum exemplar 
ferre hodie Fateor lubenter hanc lectio- 

nem rarissimam esse ; quapropter S. Epiphanius, 
quoniam persuasum habebat S. Crescentem in 
Gallias missum fuisse, correctam voluisse vide- 
tur Paulinx epistolae lectionem. Nam Haeresi li, 
B cap. xi (3), Huic (Lucae), inquit, praedicandi 
Euangelii munus est creditum : idque ipse 

primum in Dalmatia, Gallia, Italia et Macedonia 
praestitit, sed in Gallia prae caeteris. Ut de non- 
nullis comitibus suis Paulus in epistolis Pau- 
lus testatur : Grescens, ait, in Gallia : non 
vero in Galatia, ut quibusdam immerito placuit, 
sed in Gallia. Eodem sensu interpretatur Theo- 
doretus textum Paulinum in suo Commentario 
Epistolae secundae ad Timotheum ( 4 ) : Crescens 
in Galatiam. Gallias sic appellavit ; ita enim 
appellabantur antiquitus : ita etiam nunc eas 
nominant, qui sunt externae doctrinae participes. 
neque de Gallia 53 Quae hactenus disputavimus, non eo dicta 
cisalpina eo- quis putet, quasi defendere velimus S. Paulum 
rum verba m- a /i e g a i 0 textu de Gallia Europaea locutum 

terpret hcet. p er me n ce p sumatur vox Galatia eo 

sensu, quo sumitur Act. xvi. 6, i Cor. xvi. 1, i 
Petri I, 1, quibus in locis ipsa sermonis conse- 
quentia cogit Galatiam Gallo-grxciam interpre- 
tari. Sed id tamen ex citatorum scriptorum 
testimonio ineluctabile exsurgit argumentum, an- 
tiquis persuasum fuisse, Galliae Europex primo 
statim saeculo lucem euangelicam affulsisse. Id 
C etiam fatetur Tillemontius, quando docet (5), 
ipsam corruptionem textus primitivi (quamvis 
paulo supra dixerat, textum unanimiter retinuisse 
vocem Galatiam, adeoque incorruptum perman- 
sisse) videri indicare quod Crescens in Galliam 
venerit, et ne xquivocatio aliquando suboriretur, 
Galliam Galatiae substitutam fuisse. Haec conjec- 
tura, pergit porro, aliquid probabilitatis habere 
posset, si traditione Ecclesiae Gallicanae nitere- 
tur : verum haec conjecturae contraria est, ad- 
ducitque celebratum locum Sulpitii Severi, quem 
supra num. 27 et seqq. dedimus. Quod si tali 
responsione minime submotam judicet objectionem, 
consequetu/r antiquorum Patrum gravissimam 
auctoritatem, quam multorum saeculorum tra- 
ditio adminiculat, flocci esse faciendam, ut suus 
maneat honor Sulpitii unius testimonio , quod 
exterum in transenna prolatum, in varios sensus 
flexile est ; quoniam Sulpitius non tam agit de 


prxdicatione Euangelii, quam de ejusdem sus- j. v . H . 
ceptione, propter quam solam martyria in Galliis 
videri possent. Et quidem, ut istiusmodi ra- 
tiocinationes effugiant, statuunt illa omnia, qux 
prxdicationern euangelicam in Galliis primo sac- 
culo illigant, referenda ad Galliam Cisalpinam : 
id ratum habet Petavius, qui in Animadversio- 
nibus ad allegatum supra textum Epiphanii 
Hxr. li (6) scribit : Lucam in Gallia praedi- 
casse, nullus, quod sciam, prodidit. Atque haud 
scio an Galliam Cisalpinam intelligat, per quam 
in Dalmatiam Graeciamque contenderit. Ad aver- 
tendam objectionem dixerat Petrus de Marea in 
Epistola ad Henricum Valesium de initiis Gal- 
licanae Ecclesix, quam hic editioni Eusebii prx- 
fixit, jam a tempore Augusti nomen Gallix Cis- 
alpinx antiquatum fuisse ; adeoque quoties in 
scriptoribus Christianis nomen Gallix occurrit, 
de Transalpina intelligendum esse. Id multis re- 
futat Launoyus in Dispunctione epistolx Petri 
de Marea, monstratque Gallix appellationem 
Italix Boreali etiam posterioribus temporibus 
mansisse (7). Esto; sed unum superest proban- 
dum, nempe nomen Gallix simpliciter prolatum, 
quin ex circumstantiis scribentis aut loci aliisve E 
dijudicari possit de utra Gallia agatur, um- 
quam adhibitum fuisse, ut Gallia Cisalpina de- 
signetur. Quamdiu enim id non monstrabitur, 
summa etiam eruditio imbellis est, quoniam si- 
gnum non tangitur. Certe textus Theodore %, 
supra allatus, de illa Gallia loquitur, cujus 
metropolitanus tempore persecutionis Arianx erat 
Paulinus Trevirensis, ut narrat in Historia Eccle- 
siastica lib. ii, cap. xii (8). 

54 Antiquam traditionem propagati jam primo Vita s ■ Maria 
sxculo Christianismi, etiam in regione Rhenana, M agdaienw , 
testatam facit Vita S. Marix Magdalenx, R. Rabano 
Mauro, abbati Fuldensi ac postmodum Mogu/ntino 
archiepiscopo, tributa. Quo ex testimonio, quan- 
tum Rabanum aut alium coxvum auctorem ha- 
bet, consequitur, sxculo, ut vult Hontheimius, 
undecimo anteriorem esse opinionem antiquitatis 
Ecclesix Trevirensis. Hanc vitam, hactenus in bi- 
bliotheca Collegii S. M. Magdalenx Oxonix deli- 
tescentem, primus in lucem protulit R. D. Faillon, 
Congregationis S. Sulpitii presbyter, in eruditis- 
simo opere de Monumentis ineditis circa aposto- 
latum S. Marix Magdalenx in Provincia (9). 

Rabani libri authentiam vindicat auctor tum ex ^ 
controversiis et statu Ecclesix Gallicanx ix sx- 
culo, qux in Vita describuntur (10), tum ex 
stylo et opinionibus propriis Rabani, ibidem ad 
amussim exhibitis (11). Equidem nullatenus du- 
bito consentire plane in sententiam, qua statui- 
tur sxculo nono editus liber ; id enim apertissime 
indicant errores, qui incidenter impugnantur; 
et divisio provinciarum Gallix, prxsertim vero 
quod refertur de Burdegalis, nunc metropolis 
Aquitanix secundx(\2 ) ; nam antiquitus Burdeyalx 
ad metropolim Bituricensem pertinebant (13), at- 
tamen inter metropoles jam censebatur sub Ca- 
rolo Magno, ut constat ex Breviario divisionis 
thesaurorum, in quo legitur (14) : Nomina mc- 
tropoliticarum civitatum , ad quas eleemosynas 
vel largitio data est, haec sunt : Roma Bur- 

digala. Quum igitur de nietropolitico jure, Bur- 
degalis tributo, agatur, quasi de facto recenti, 


(1) Ilisl. Ecele3. Euseb., t. I, p. 91. — (2) M6m. eeel6s., 1. 1, p. 585. 
— (3) Epipli. Opera, 1. 1, p. 433. Edit. Paris. 1622. — (4) Theodoret. 
Oper.. t. III, part. i, p. 694. Edit. Hal. 1771. — (5) Mem. Eceles.. 
t. I,p. 585. — (6) Oper.. t. II, part. n, p. 90. — (7) Launoji. Opor., 
1. 11, p. ii, p. 78.— (8) Theod. Oper.,t. III, p. 861. — (9) Monum. 


idits sur 1’apostolat de Sainte Marie Madel. en Provence, 2 vol. 
8°, Paris 1848. - (10) Ibid., t. II, p. 18 et seqq. - (11) Ibid p. 26 
seqq. — (12) Ibid., p. 539. - (13) Hist. du Languedoc, 1. 1. p. 732. 
f\/i\ Sirmond. Gonc. Gal., t. II, U. 264. 


quod 


30 


DE S. FLORENTINO EPISCOPO TREVIR. 


j. v H . r l U0(l - particula nunc significat, satis ostenditur 
antiquus esse scriptor Viis; et ss culum IX vix 
posse excedere. 

et Rabano tri- 55 Eatenus cum R. D. Faillon omnino con- 

buta; sentio. Ne vero porro Rabanum admittam plane 

auctorem Viis: S. Maris Magdalens aliqui me 
retinent scrupuli. Imprimis quod inter patres 
fundatores Ecclesiae ; Gallicans referatur Ire- 
nsus , qui in divisione provinciarum, sortitus 
est Lugdunum, metropolis Lugdunensis tertiae (1). 
Nimis versatus erat Rabanus in Patribus, ut 
ignorare potuerit S. Irensum, Lugdunensem epis- 
copum, ssculo secundo ex eun te floruisse. Objectio 
tamen commode satis diluitur dicendo, vitio li- 
brarii locum hunc luxatum esse ; nam Lugdunum 
non erat metropolis Lugdunensis tertiae sed pri- 
mae, omissusque est Gatianus Turonensis, qui 
tertiam Lugdunensem sortitus est. Sed gravior 
mihi occurrit difficultas, scilicet Rabanum, si 
auctor est Vita:, non sibi constare. Etenim in 
laudata Vita cap. xxxvn (2) agens de comitibus 
S. Maria", Magdalenae , quos duces Christianae 
militiae appellat, inter cos accenset S. Frontinum 
seu Frontonem, tamquam praedicantem apud 
B Petragoras, urbem Aquitaniae secundae (3). Ve- 
rum contraria omnino docere videtur Rabanus 
in suo Martyrologio ad diem i Octobris (4) : 
Natale Fronti episcopi et Confessoris, termini- 
bus urbis Pelrocoricae ex loco , qui dicitur 
Linicasio, felicem luminis sumpsit exordium. 
Sicque devotus in servitio inter monachos ha- 
bitans multis virtutibus claruit, et multos ad 
fidem Christi convertit : ad extremum vero 
post sacros labores, qui per insignia virtutum 
ejus claruerunt, a praesenti tribulatione ad aeter- 
nam migravit requiem. Nihil dicam de mona- 
chatu S. Frontonis, quia more apostolico vitam 
clericalem cum monastica colere potuit una cum 
discipulis suis : sed aperte docet Rabanus San- 
ctum in finibus Petrocoricensibus natum fuisse (5), 
quod nimium abscedit a relatis in Vita S. Mag- 
dalenae, ut unum eumdemque auctorem habuerit 
uterque liber. 

cui ex parte ob- 56 Jnter retic l uos Apostolos, in Vita laudatos, 

stat Martyroio- obvenit etiam Feroncius, qui Bisuntium , metro- 

yium, polim provinciae maximae Sequanorum sortitus 

legitur (6), adeoque episcopatum adeptus est. 
Ast porro iste Feroncius idem videtur ac Fer- 
C rutius, qui in Martyrologio Romano ab diem 
xvi Junii una cum Ferreolo celebratur, et simul 
cum socio habetuzr fundator Epclesiae Vesuntinae ; 
sed Rabanus, cui consonant fasti Romani ho- 
dierni, sub eodem die xvi Junii dicit (7) : Fer- 
reoli presbyteri et Ferrutionis diaconi in civitate 
Visoncensi, qui sub Claudio judice etc. Haec 
iterum consentire inter se nequaquam videntur : 
qui enim Martyr diaconus occubuit, ad eodem 
scriptore tamquam metropolitanus provinciae ma- 
ximae Sequanorum exhiberi non potest. His adde, 
quod etsi quidam dubitent, an Ferreolus episcopus 
fuerit, nemo tamen, quem sciam, talem dignita- 
tem ejus diacono, Ferrutio, adseripsit. Pari modo 
auctor Vitae laudatae, adseribit Valerio Treverim, 
metropolim Belgicae primae (8) : hic quidem 
apte conveniunt Vita ct Martyrologium Rabania- 
num. Verum aliter impingit in historiam sive 
traditionem scriptor vitae : scitur enim, si quae 


provincia specialis primis praedicatoribus, tributa q 
fuerit, Euchario Trevirensem metropolim obti- 
gisse (9) ; adeoque Valerio, Eucharii discipulo, in 
divisione provinciarum tribui non potuisse. Vix 
autem adduci possum, ut credam Rabanum, natum 
et, si breviora itinera excipias, semper versatum in 
Germania, ignorasse seriem pontificum primariae 
et domesticae Ecclesiae, qualis erat Trevir ensis. 

Tandem difficultate sua non caret, quod auctor 
Vitae tamquam rem indubiam tradat, Saturninum 
apud urbem Tolosam (10) praedicasse; in Mar- 
tyrologio autem legitur (11) Martyr, ut fertur, 
ab Apostolorum discipulis ordinatus , quae duo 
effata non satis conveniunt inter se. 

57 Exposita hactenus momenta facerent, ut P n ) ,eram f or ~ 

. * I i i tasse sub ej i 

Vitam S. Manae Magdalenae Rabano adjudicandam nomine 

censerem, nisi mihi ex accurata lectione Martyro- 
logii Rabaniani suspicio oriretur, genuinum non 
esse opus, quod sub ejus nomine passim exhibetur, 
aut saltem ita esse luxatum, ut plena auctoritas 
eidem tribui non possit. Imo vero non desunt, qui 
Martyrologium illud inter sincera Rabani opera 
accensere vetant (12); ast id quidem severius est: 
quum habeamus Rabani binas epistolas dedicatorias 
ad Radelichum abbatem Seligenstadiensem et Gri- 
moldum archicapellanum (13), dubium esse non 
potest, quin Martyrologium scripserit, quod eidem 
tribuit etiam Sollerius noster in Praefatione Mar- 
tyrologii Usuardi cap. i art. m § 2 (14). Non tamen 
dicere ambigo, istud multis in locis fuisse corrup- 
tum, ut satis liquet ex elogio S. Frontini supra 
citato, ex nominibus urbium et regionum, insulse 
notatis, v. g. quando dicit de S . Saturnino in civi- 
tate Mannetis, pro Tolosa, quae quidem citationes 
facile multiplicari possent. Ast quod gravius est, ac 
compilationem magis imperiti librarii, quam soler- 
tiam viri doctissimi declara t, illud est, quod eosdem 
Sanctos diversis diebus cum variato elogio produ- 
cat : sic sub die vn idus (ix) Martii refert passionem 
SS. X L Martyrum, satis similem, etiam quoad 
verba attinet, Martyrologio Romano hodierno. Ve- 
rum biduo post, v idus Martii, reducit eosdem 
pugiles, sed stupendis miraculis circumda tos : nam 
lapides, in Christianos impacti, lapidatores caede- 
bant, glacies, cui insidebant, temperato frigore, 
dissoluta et aqua calida facta est, ut mirum videri 
debeat, vel unum ex XL poenarum timore perterri- 
tum, ad balneum refugisse, uti uno tenore nar- 

F 

ratur. 

58 Similem repetitionem exhibet Martyrologium vulgatum , 
sub die xvi Kal. Aprilis (xvii Martii) et m idus 

(xm) Maji : utroque enim loco celebrat Mariam 
Virginem, Tertulli, viri principalis, ancillam, 
quae dum in eo esset, ut capitalem sententiam subi- 
ret, aperta grandi petra, ad quam adducta fuerat, 
fuit recepta et undique conclusa. Omnes circum- 
stantiae, eaedem in utroque elogio, istiusmodi sunt, 
u t non nisi uni eaedemque personae convenire possin t. 

Vix autem credere possum, Rabanum tam incurio- 
sum fuisse, ut similes repetitiones absque ratione 
sibi indulgeret. Ut igitur totum Martyrologium 
Rabano abjudicem, non est mihi satis familiaris 
Rabani stylus, ej usque dicendi et cogitandi tenor : 
verum nullatenus dubito asserere, si quid Rabani 
estin totolibro, id multipliciter fuisse interpolatum, 
forsan et mutilatum. Quocirca omnino subscribo 
judicio per Basnagium prolato (15), cui consentit 


(I) Monuni. de Sainte Marie Madet., t. II, p. 539. — (2) Ibid. — t- 1, p. 31. Edit. Trev. 1836,— (10) Monuments, t. II, p. 540.— (ll)Canis. 
(3) Ibid., p. 549. — (4) Canis. Thesaur. Monuni. , 1. 1, part. n, p. 343. Thes. t. III, pari. II, p. 348. — (12) Baillet. Vies des SS. 1. 1. Disc. sur 

Edit. Amstelod. 1775. — (5) Cfr. Gall. Christ., t. II, coi. 1447. — 1’hist. de )a Vie des SS. pref. xxxi. Edit. Paris. 1739. — (13) Canis. 

(6) Monuin. de Sainte Marie Madel., t. II, p. 539. — (7) Canis. Thes., Thes., t. I, part. n, p. 290. — (14) Soller. Mart. Usuard. Praef., p. xix. 

t. II, part. ii, p. 331.— (8) Monum., p. 539. — (9) Gesta lTev. cap. xx, — (15) Canis. Thes., t. II, part. n, p. 290. 


doctissimus 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


31 


^ doctissimus Binterim (1) : Plurima forent obser- 
vanda circa hoc Marlyrologium, si singula liceret 
expendere, obscura aperire, spuria reficere. Hac 
itaque ratione, in quantum non haberemus genui- 
num Rabani Martyrologium, potest sustineri Vitam 
S. Mariae Magdalenx habere auctorem Rabanum. 
Verumtamen non video , quomodo dilui potest 
objectio de Valerio , qui ibidem loco Eucharii 
dicitur fundator Ecclesiae Trevirensis. Tandem 
neque id dissimulandum est , Rabanum amicitiam 
coluisse Hilduini , Abbatis Sandionysiani et aucto- 
ris Areopagiticorum, cui etiam Commentarios in 
quatuor libros Regum inscripsit (2) : unde suspicio 
nasci potest, et ipsum, si auctor est Vitae, abruptum 
fuisse desiderio exaggerandae antiquitatis Christia- 
nismi Transalpini : nam Dionysium Parisiensem 
diversum esse ab Atheniensi, solide demonstrat Pa- 
gius in Critica Baronii ad annum 834 g x et seqq. 
simulque eumdem in Gallias directum fuisse a 
S. Clemente Romano (3). Et quidem candorem 
Rabani id ipsum demonstrat, quod licet amicus, 
nullo tamen modo de Dionysio sermonem habuerit, 
imo quum tot primates nascentis in Gallia Chris- 
tianismi nominaret, altum tamen silentium teneat 
B circa Dionysium, quod certe nequaquam placere 
potuit amico Ililduino. 

docet s. Mariam 59 Sed tandem ipsum textum, qualis in Vita 

Magdaknam S. Mariae Magdalenae legitur , exhibeamus (4) : 
Igitur aequoris undas ingressi cum gloriosa Dei 
Maria Magdalena ac sorore ejus Martha beatissima, 
Sanctus archipraesul Maximinus et Beatus Par- 
menas , arcbidiaconus , episcopi quoque Trophi- 
mus, Eutropius, nec non et reliqui duces Chris- 
tianae militiae, flante Euro, Asiam reliquentes 

prospero cursu applicuerunt apud civitatem 

Marsiliam, ubi mari Gallico Rhodanus recipitur. 
Ibi invocato magno mundi principe Deo, provin- 
cias regionis, ad quam eos Spiritus appulerat, 
inter se, eodem inspirante, partiti sunt : moxque 
profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante 

et sermonem confirmante, sequentibus signis 

Sortitus est Sanctus archipraesul Maximinus Aquen- 
sem metropolim provinciae Narbonensis secun- 
dae ; Paulus Narbonam, metropolim Narbonen- 

sis primae ; Austrogisilus Bituricum metropolim 
Aquitaniae primae ; Hirenaeus Lugdunum , metro- 
polim Lugdunensis tertiae ? Sabinus et Potentianus 
Senonas , metropolim Lugdunensis quartae ; Vale- 
^ rius Treverim, metropolim Belgicae primae ; Feron- 
cius Bisuntium, metropolim provinciae Maximae 
Sequanorum, Eutropius Sanctonas, urbem Aqui- 
taniae secundae, cujus nunc metropolis est Burde- 
galis ; Trophimus Arelatem , tum metropolim 
provinciae Viennensis. Hae decem provinciae 
Galbarum iis praedicantibus crediderunt. Caeteri 
doclores , non reliquis septem provinciis , sed 
septem civitatibus provinciarum, praedicaverunt'. 
Eutropius apud Aurasicum, civitatem provinciae 
Viennensis; Frontinus apud Petrogoras, urbem 
Aquitaniae secundae; Georgius apud Veliacum, 
urbem Aquitaniae primae; Julianus apud Cenoma- 
num, urbem Lugdunensis tertiae ; Martialis apud 
Lemovicas, urbem Aquitaniae primae ; Saturninus 
apud urbem Tolosam, Narbonensis primae, in qua 
praecipitatus est de Capitolio pro Christi fide ; Par- 
menas apud urbem Avenicorum provinciae Vien- 
nensis, cum venerabili ministra Domini Salvatoris 
Martha Sancta recedit. 

cum plurimis 60 Rothomagus cum sua provincia Lugdu- 

in Gniiias ap- nensi secunda, quae nunc est Normannia ; Magun- 

pulisse. 

(I) Binterim. Denkwiird, t. V, part. i, p 63. — (2) Hist. de Ia Fr. litt. , 
t. V, p. 160.— (3) Cfr. tamen Act. SS., t. IV Octob. p. 887 — (4) Monurn . 


tia cum sua provincia Germania prima; Colonia v . H . 
cum sua provincia Germania secunda; Octodurus 
cum sua provincia Alpium Graiarum et Pennina- 
rum : Auxitana metropolis cum sua provincia 
Novempopulania ; Hebreduna metropolis cum sua 
provincia Alpium maritimarum; Remi metropolis 
cum sua provincia Belgica secunda, aliis doctori- 
bus reservatae sunt. Eorum vero, qui ad Hispanias 
ab Apostolis destinati sunt, haec sunt nomina : 

Torquatus, Thesiphum , Secundus, lndalecius, 

Caecilius, Esicius, Euphrasius. Ii septem Hispania- 
rum provincias septem, Christianae fidei conjunxe- 
runt. Citatus hactenus textus elucidatione quadam 
indiget. Jamsupra adnotavirnus eum vitio quodam 
laborare in Irenaeo Lugdunensi, tum quia hic longe 
posterior est, tum quia Lugdunum metropolis non 
erat tertiae , sed primae Lugdunensis provinciae. 

Propterea saepe laudatus editor hiatum suspicatur , 
quem sic implet : Irenxus Lugdunum, metropolim 
Lugdunensis (primae ; Gatianus Turonem, metro- ' 

polim Lugdunensis) tertiae. Quod ideo necessarium 
est ut decem habeantur provinciae, omissa autem 
Turone metropoli, novem tantum numerantur. 

Alterum est, quod Rotomagus dicatur metropolis 
Lugdunensis secundae, quae nunc est Normannia : E 
est Normanniae appellatio ante saeculum decimum 
nasci non potuit, quocirca censet hoc additamentum 
e margine obrepsisse in textum, quod non raro acci- 
dit in notis geographicis et chronologicis errore 
librariorum (b). Quae adhuc dicta sunt, satis de- 
monstrant non saeculo primum undecimum natam 
esse opinionem propagatae jam saeculo primo per 
Gallias Religionis Christianae. 

% VI. Confirmatur opinio pro- 
pagatae jam primo saeculo 
Religionis Christianae ex 
historia legionum Roma- 
narum ad Rhenum. 

Qwa? hactenus protulimus argumenta ad con f r- mUtes Romani 
mandam nostram opinionem de propagata primo propensi in tte- 
jam saeculo religione Christiana per Gallias, istius- li <Honem ■. 
modi sunt,utlubentes fa teamur, adversus illa excipi 
post aut generalitatem aut aetatem recentiorem. Et F 
vero si rationes, a nobis allatae, essent omni excep- 
tionemajores, nostram sententiam jam non probabi- 
lem, sed certam diceremus. Neque tantis ambagibus 
utendum fuisset, si directa et coaeva documenta 
coram haberemus. Ast ejuscemodi deficientibus, ra- 
tiones rationibus cumulamus, tum ut opinionem 
nostram confirmemus, tum ut ex collisione quodam- 
modo variorum momentorum veritas, quam solam 
in disquisitionibus historicis optamus, aliquando 
magis magisque elucescat. Quocirca novum produ- 
cimus argumentum, adhuc magna ex parte intac- 
tum neglectumque , eoque accuratius tractandum, 
quod hactenus neque a fautoribus neque ab adversa- 
riis opinionis nostrae satis ponderatum fuerit. Quam 
scilicet partem in propaganda Religione Christiana 
sibi vindicare merito possint viri militares, praeci- 
pue milites Romanarum legionum. Propensos in res 
religiosas fuisse milites nos edocen t tum quaestiones, 
ad S. Joannem Baptistam directas, Luc. m. 14 et 
mirabilis fides Centurionis, petentis salutem servi 
sui, Luc. vn. 5, tum etiam prodigiosa conversio 

de Sainte Marie Mad., t. II, p. 538. — (5) Ibid. p. 15. 


Cornelii 


32 


DE S. FLORENTINO EPISCOPO TREVIR. 


j. v. h. Cornelii , Centurionis cohortis Italicae, qui dicitur 
Act x. 2, religiosus ac timens Deum cum omni 
domo sua, faciens eleemosynas multas plebi et 
deprecans Deum semper. Scimus porro primitias 
Christianorum cx gentibus in isto Cornelio consecra- 
tas fuisse. Neque a tam praecelsis primordiis degene- 
rarunt postmodum milites Romani : plena enimsunt 
Martyrologia nominibus eorum militum, qui pro 
Christi nomine usque ad sanguinis effusionem ac 
mortem pugnaverunt: ne longius excurrat oratio, 
recensebo solum illos milites Martyres, qui mense 
Januario in Martyrologio Romano occurrunt et 
tribus prioribus Ecclesiae saeculis passi referuntur . 
Itaque die Januarii r recensetur Romae Corona xxx 
militum sub Diocletiano ; n, Tomis in Ponto, sub 
Licinio, tres fratres, Argeus, Narcissus et Marcelli- 
nus ; iii, Caesareae in Cappadocia Gordius , centurio ; 
xii In Africa, praeter SS. Zoticum, Rogatum, Mo- 
destum et Castulum, corona militum xl; xiii, 
Romae, sub Gallieno, altera corona xl pariter mili- 
tum ; xvm, in Ponto, milites Moseus et Ammonius; 
xx, Romae, sub Diocletiano, S. Sebastianus, prin- 
ceps primae cohortis ; xxix, Romae sub Diocletiano, 
Papias et Maurus. 

quam aliqui i 62 Ex his autem apparet, quam vere dixerit Ter- 
patria jam edi- tullianus in suo Apologetico cap. XXXVII (1) : 
scere poterant, gxtemi ( plerique legunt hesterni) sumus et vestra 
omnia implevimus, urbes, insulas, castella, muni- 
cipia, conciliabula, castra ipsa, decurias, palatium, 
senatum, forum. Quum vero tot milites caederentur, 
feri non potuit, ut alii in causam necis noninqui- 
reren t, proindeque ipsam novellam religionem dis- 
cerent et approbarent. Dein sedulo etiam animad- 
vertendum est istos milites per varias provincias, 
praecipue remotissimas , dispersos, in longinquis 
plerumque regionibus conscriptos fuisse. Sic Le- 
gio xxii, quae primigenia pia fidelis cognominaba- 
tur, milites suos exhibet Mantua { 2), Bononia (3), 
Vercellis (4) oriundos, vel quorum nomina gentem 
Claudiam (5), Flaviam (6), Juliam (7), Baebiam (8), 
indigitant, quae omnes originem suam e plebejis 
familiis Romanis ducunt (9). Unde probabile effici- 
tur, ut hujusmodi milites doctrinae et f dei Chri- 
stianae notitiam et a familiis suis hauserint, 
haustamque etiam ad commilitones propagarint. 
Imo praedicationis euangelicae [incuriosi dicendi 
essent viri apostolici,si oblatam gerendae egregie rei 
Christianae occasionem opportunissimam nacti,ne- 
6 glexissent, et in alterum tertiumve saeculum distu- 
lissent Christianitatis benefeium, quando omnia 
viam verae Religioni promovendae sternerent, facilv- 
tas commeatus, concivium familiaritas , vicinitas 
regionis. Quid? per Germaniam, maxime ad Rhe- 
num, late propagatum videmus cultum quo Isis (10) 
et Mitra (11), vixdum civitate Romana donatae, 
colebantur, et segniores vecordior esque existimabi- 
mus minis tr os veri tatis, u t lucem euangelicam diffun 
cierent in omnes gentes, ad quas a Christo Deo missi 
fuerant ! Id certe non indicant primi Patres et 
scriptores ecclesiastici, quando alacritatem, solen- 
tium et industriam Apostolorumin spargendo verbo 
salutis tantis laudibus extollunt. Atque haec quidem 
tan tum apud me va len t, ut nisi contrarium idoneis 
documentis monstretur, persuadere mihi non possim 
tractus Galliae et Germaniae Rhenanae per duo priora 
saecula a religione Christiana alienos permansisse. 


63 Nam frequentissimas fuisse in Germaniam quod monstra 
Rhenanam ex aliis provinciis, euangelica luce illu- ««r ex lepone 
minatis, legionum transmigra tiones apertissime nos X!UI 

docet Tacitus. Nihil quidem dicamus de Germanicis 
legionibus , quae ad Bediacum inter Veronam et 
Cremonam anno Christi 69 pugnaverunt, ac dein in 
Germanicas oras remearunt, ut fuere prima, Ita- 
lica (12), quae clein sub Vespasiano Moguntiae consti- 
tit (13); quarta Macedonica (14) sub eodem prin- 
cipe pariter Moguntiae (15) ; octava, quae Cremonam 
obsidet (16), et adversus Civilem in Germania arma 
gerit (17); tertia decima et quarta decima Bedriaci 
principali bello immixtae (18), postmodum I\o- 
vesii (19) in Ubiis f hodie Neuss in provincia Dussel- 
dorpiensi) et apud Nervios Tungrosque (20) positae. 

Omittimus etiam legionem secundam. Adjutricem, 
quae in Italia sub Vespasiano recens conscripta, mox 
in Germaniam traducta fuit (21); sextam Victri- 
cem, et decimam Geminam prius in Hispania (22), 
dein sub eodem, imperatore in Germania adhibi- 
tas (23). Quamvis inquirentibus nobis nec dubia nec 
pauca supersin t argumenta, quae docent plurimos ha- 
rum legionum milites, Christiana f de imbu tos / u isse, 
malumus tamen investigationem nostram intra so 
lam legionem' vigesimam secundam circumscribere. E 

64 Sunt non pauci eruditi, qui dicunt duplicem gw® unica, Je- 
fuisse legionem, alteram Dejotarianam nuncupatam, ros<jh J mls 
alteram Primigeniam Piam Fidelem. Hanc autem 

• in Germania sta tiones suas habuisse multiplex mo- 
numentum demonstrat (24) . Dejotarianam A lexan- 
clria accitam fuisse, ut suppetias ferret Tito, Jcroso- 
lymam obsidenti testatur Tacitushis verbis( 25) : Ad- 
didit(Titus) e Syria duodecimam et adductos Alexan- 
dria duo et vicesimanos tertianosque. Verum utrum 
recta sit haec legionis xxii duplicatio merito ambigi 
potest : tum quia legionis Dejotarianae in Orientis 
partibus nullum monumentum, obsidione Jerosoly- 
mitanarecentius , tum quia, Primigeniae nullum ino- 
n umen tum eadem obsidione antiqu iusin Germgn icis 
oris repertum adhuc fuit. Ex quo sponte quasi sua 
enascitur opinio simplicis, non vero duplicis, legio- 
nis xxii, quae e Syria,, bello judaico functa, in Ita- 
liam ac dein trans A Ipes deducta fuit. Quod si etiam 
deleta Hierosolyma aliquod legionisxxnposteriusmo- 
numentum reperiretur, idcirco tamen res confecta 
non esset : nam unius ejusdemque legionis v Mace- 
donicae exstant coaevae memoriae in Dacia et Helio- 
poli in JEgypto sub Philippo imperatore (26), sive 
quia ad belli necessitatem dispertita esset legio in F 
varias provincias, sive quia in una provincia essent 
stationes militares, in altera vero ejusdem coloniae. 

65 Scio equidem Gobrielem Brotier, societatis in Germaniam. 

^ 'venit 

nostrae , celebrem Taciti editorem et commentatorem, 
ita Tacitum emendatum velle, ut quoties hic agit de 
legione duodevicesima (xvm) legendum censeat duo 
et vicesimam (xxii) (27), qua lectione certum evadit 
legionem xxii ante Vespasianum, adeoque anteca- 
ptam JcrosoIymam, in Germanicis oris stationes ha- 
buisse suas. Lectionem vero, a se propositam, acci- 
piendam dicit, quia hunc numerum posteriorem 
exprimunt varii codices manuscripti, imprimis I lo- 
rentinus optimae notae, quem dein secuti sunt varii 
editores, ut videre in Tacito, edito a Georgio Ru- 
perti (28). Sed praeterquam quod plerique codices, 
sive manu sive typis expressi, legionem xvm reti- 
neant, unde anceps semper manet lectio; praecipua 


m Tertull. Oper. p. 78. Edit. Antverp. 1584,— (2) Codex inscriplt. 
Rnman Rheni, n. 429. — (3) Ibid. n. 430. — (4) Ibid. n. 431. — 
(51 Ibid xi.413.— (6) Ibid. n. 412.— (7) Ibid. 419. .— (8) Ibid. n. 418. 
_ (91 Ibid n 416 — (10) Ibid. nn. 521, 700, 728,961. — (11) Ibid. 
im .il, 155,888.920, etc. - (12) Tac Hist., t. II. p. 41- (13) Ibid. 
t iv n 37. — (14) Ibid. t. III. p. 22. — (Ia) Ibid. t. IV, p. 37. — 
(16) Ibid. t. III, p. 10. - (17) Ibid. t. IV, p. 68. — (18) Ibid. t. II, 


- E 


p. 43. — (19) Ibid. t. IV, p. 26. — (20) Ibid. t. IV,p.79-— (211 Ibid. 
t. IV, p. 68. - (22) Ibid. t. III, p. 44 et t. II, p. 58. - (23) Ibid. t. V, 
p. 14 et 19. — (24) Fuchs. Altegesch. von Mamz, 161-178. — (25) llist. 
t V, p. 1. — (26) Secehi. Iscriz. greche, p. 39 etseq. — (27) Nolae et 
emend. ad Hist. Tac.., t. II, p. 6. Oper. Taciti, t. III, p. 408 et seq. 
Edit. Paris. 1771. — (28) Taciti Oper., t. IV. p. 373. Edit. Pankouke, 
Paris, 1830. Ruperti, Tacit. Oper., t. III, p. 45. Edit. Hannover. 18 9. 


eorum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


33 


^ eorum , qui legionem xxn legendam opinantur, ratio 
est, quod Variana clade dicatur deleta legio xvm, 
ejusque proinde oblitterata memoria . Verum id meo 
judicio est exploratum habere hoc ipsum, quod in 
controversia versatur. Etenim si recte legerint ple- 
rique in Tacito legionem xvm, consequitur eamdem 
aut funditus deletam non fuisse, aut saltem nova 
militum conscriptione in pristinum statum fuisse 
redintegratam : quod alterum probabilius est, quo- 
niam denuo apparet sub Trajano (anno Christi 98- 
\\1), ut videre est apud Brotierium (1). Dein me- 
morem lectorem esse velimus, quod paulo ante 
monuimus, nempe nullum adhuc repertum fuisse 
monumentum legionisxxn primi g enise quod obsidio- 
nem Hierosolymitanam certo praecederet, quemad- 
modum Dejotariana post eamdem epocham nullum 
sui vestigium in Oriente reliquit, uti aperte fatentur 
auctores Encyclopedix Realis, germanice scriptae, 
quamvis exterum sententix Brotierii faveant (2). 
Originem Orientalem legionis xxn prodit inscriptio 
Moguntina, qux cohortem Iturxorum cum illa 
conjungit (3) : 

D. M. 

TITO. STATILIO. TAVRO. 
g PRvEF. FARRORVM. 

PRyEF. COII (Ortis). I. AVG (UStx). ITVRE 
OR (um). ET. VI. THRACVM. TRIB (UHUS). 
uih(itum) . leg. xxn. m(imigenix).v[ix). F(idelis). vixit. 

AKN(is). XXXV. STATILIVS. FOR 
tvnatus. lib (ertus). f (ieri). c(uravit). 

Dein statio seu colonia ejusdem legionis erat Patris 
in Achaia (4), eo nempe loco, ubi S. Andreas mar- 
tyrium suum obiit: nulla enim valida ratio occur- 
rit, etiamsi duplex legio xxii admittenda foret, ut 
istam coloniam Dejotarianx adseriberemus. 
m vestigiaque 66 Cxterum quam demum cumquepartem in hac 
aliqua circa legionem xxn controversia amplectamur, locus 

originis militum tumhujus tum aliarum legionum, 
(cfr supranum. 60 J satis indicat, fieri vix potuisse, 
ut plures non invenirentur inter illos, qui sacra 
Christiana sectarentur. Quamvis enim demonstratio 
facilius flueret, si milites e Palxstina acciti mon- 
strarentur, quoniam tamen eosdem iis e regionibus 
prodire conspic ia/mus, quxfidemprimx susceperun t, 
nonmagnumdetrimentumcapitratiocinationostra. 
Jam porro si in mentem revocemus, qux supra de 
propensione militum in rem Christianam diximus, 
q de multorum patria, jam fide imbuta, facile nobis 
persuadebimus, legionem vicesimam secundam alie- 
nam non permansisse a fide Christi, conceptoque 
evange lici verbi semine paulatimque gliscen te, e tiam 
fidem suam in alios propagasse. Atque in hiscepro- 
ferendisnon solis conjecturis, exterum solidissimis, 
nitimur ; sed assertionem nostram etiam monumen- 
tis comprobamus . Non quidem multum ponderis 
addam variis inscriptionibus sepulchralibus, a Jose- 
pho Fuchsio relatis (5), qux nempe non pEx ferunt 
impia sigla d.m. (Dis Manibus), sed ab ipso defuncti 
nomine ordiuntur : unam proferam, reliquorum 
indicium (6) : 

C. rittius. c. F. 

VOL. PAULUS. 

VIENNA. MIL. LEG. 

XXII. PRIM. ANN. 

XXXVIII. STIP. XVIII. 

H. S. E. 

ET. AVE. 

ET. VALE. 


Fateor quidem gentilismum quemdam saper e sigla v Hi 

h. s. e. (hic situs est), quoniam, ut rite animadver- 
tit P. J. Marchi (7), hxc verba indicant sensum rei 
cujusdam irrevoca bilis ; quemadmodum et hxc alia 
apud gentiles sxpe usurpata, positus, compositus : 
quocirca malebant Christiani adhibere vocem, depo- 
situs, eo quidem sensu, quo dicit Cicero (8) non 
seni per deposita reddenda et clarius Ulpianus (9) : 

Depositum est, quod custodiendum alicui datum 
est. Nihilominus, quamvis absit ab inscriptionibus 
Moguntinis hxc verborum religio, aperte Christia- 
nismum demonstrans, nihil tamen in hisce fidem 
Christianam offendit : imo postrema verba ave et 
vale spe quadam immortalitatis plena sunt, quasi 
audientibus amicis et aliquando revisendis dicta. Is 
tamen non sum, ut, quas cito funebres formulas, 

Christianis vita functis adseribere audeam-.maxime 
quoniam similem apud Catullum reperio (10) : 

Accipe fraterno multum manantia fletu, 

Atque in perpetuum, frater, ave atque vale. 

67 Certiora igitur pro ferimus Christianitatis apud in signo piscis 
legionem xxn indicia et monumenta . Notum porro 
est, quam frequens esset apud veteres Christianos 
symbolum piscis (11), quod Clemens Alexandrinus 
inter Christianorum prxeipua signacula refert di- E 
cens (12) : Sint nobis signacula Columba, vel piscis, 
vel navis... vel lyra musica. Atqui id ipsum piscis 
symbolum, nuper effossum novimus Arensburgi in 
Hassia anno 1 842 (13), cum inscriptione legio xxii 
pr imitiva Fidelis in latere cocto efformata. 



Neque prxtereundum est piscem exhibitum quam 
maxime delphino similem videri, quod mysterio suo 
non carere Aringhus ostendit, lib. vi Romx subter- 
ranex cap. xxxix (14). 

68 Alterum monumentum eodem loco et annoef- et crucis 
fossum exhibeo ( 1 5), quod crucem optime e fforma tam 
exhibet, cum inscripto nomine legionis xxii Primi- F 
genix, Pix, Fidelis : 



(1) Brotier, Oper. Tacit., t. III, p. 412. — (2) Walz et Teuffel. 
Real-Encyclopedie. V« Legio. — (3) Steiner Inscripti, num. 416. Cfr 
ibid. n. 827. — (4) Wiener. De Leg. Rom.. XXII, p. 74. Fuchs. Das 
alte Mainz. t. I. Pruif. num. xi. — (5) Das alte Mainz, p. 104-173. — 
(0) Ibid. p. 172. — (7) Monumenti prim. delle arti christ., p. 63. — 
(8) DeOflic. lib. ni, cap. xxiii.— ( 9) L. (D. depositi, lib. xv.cap. ni.) — 


tu 1 1 . Epigr. xcvui. — (1 l)Gfr. Mamach. Orig. Christ., 1. 1, P- 54 
. Miintcr Symb.Vet. Eceies., p. 31 et seq. — (12) De Pffidag. 
cap. ii. Oper., p. 246. Edit. Paris. 1641. - (13) Archiv. fur 
leGeschichte, t. III. — (l4)Rom.subterr., t.II, p.333. Edit. I aris, 
'r. Secchi Epigramma Greco Christ. Dei primi secoli in Augus- 
. — (15) Archiv. fur Hess. Gesch., t. m. 

5 Quam 


34 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREYIR. 


j. v. h. Quamporro antiquus sitmosChristianorumsignandi 

sesuasque res erucis effigie, nimis notum est quam 
ut hic multis evolvamus: quicumque enim antiqui- 
tates ecclesiasticas vel a limine salu taverit, scit nihil 
cruce frequen tius in antiquis m onumen tis occurrere; 
quocirca, antiqui fideles ixuvpo\i.-cpa.i Crucicolae 
appellabantur, unde Caecilius in Octavio Christianis 
exprobrat (1) non adorandas, sed subeundas cru- 
ces, quare respondet Octavius (2) : Cruces etiam 
nec colimus nec optamus, quia scilicet colebant 
Chris-tiani illum, qui in cruce pependit, 
reliquit 69 Numquid ardorem fdei, licet immoderatio- 

rem, indicat fragmentum inscriptionis, Moguntise 
repertae, in qua haec leguntur (3) : 

....QUI.... 

FERREO. FUSTE. 

PERCUSSIT. DIANAM. 

Ex hoc fragmento probabile fit, fuisse quemdam 
qui statuam Dianae disjecerit, ut idolorum cultum 
deleret; gentiles vero ut honorem Deae suae sartum 
tectumque servarent, id basi, affabre, ut ex icono- 
graphia Fuchsiana liquet (4), aedificatae, inscriben- 
dum curarunt. A tque id etiam monstrat non solum 
antiquitatem religionis Christianae, sed ejus etiam 
B propagationem ; quum legentibus istiusmodi epi- 
gramma curiositas facile nasceretur inquirendi 
quodnam tandem hominum genus eo procederet, ut 
Deorum sta tuis injurii exsisterent ; unde fieri non 
potuit, ut multiplex sermo de Christiana fide non 
suboriretur. Nihil tamen est in allato fragmento, 
quod legionem xxn designat, quamvis hujusmodi 
facinora ab indole militari minime aliena videan- 
tur. Neque illucl silentio praetereundum est, milites 
semper adh ibitos fuisse t um custodiendis Christianis 
in carcere, tum in deducendis ad supplicium, sub 
quo, ut historia ecclesiastica testatiir, frequentis- 
sima miracula a Martyribus patrabantur. Qui vero 
fieri potuit, ut spectatores necessarii non diligenter 
inquirerent in causam mortis autprodigii, adeoque 
doctrinae Christianae perdiscendae cupidi evaderent ? 
Nisi porro primos praedicatores Euangelii stupendae 
cujusdam vecordiae accusatos velimus, fateamur 
oportet , illos tam opportunam spon teque oblatam 
occasionem annuntiandae veritatis amplexos fuisse, 
ac facile potuisse sectando contubernia militum 
Romanorum semen verbi divini quaqua versum 
spargere. Etenim , ut exemplo legionis xxn a nobis 
posito inhaereamus, exstant hodiedum monumenta 
6 quae monstrant eamdem habuisse stationes suas 
per totum decursum Rheni, a Solodoro in Helvetia 
usque ad Vetera Castra (Xanten, in ducatu Cliviae). 
En lapidem Solodorensem (5) : 

DE^E. EPON.E. u(atri). 

OPILIVS. RESTIO. M(iles). 

(IjEG. XXII. ANTONI 

nian.e. p (rirnig.). v(iae). f (idelis). 

...s.cos. cvvk(tor). sa 
(lieffs(ium). vico, salod. 

III. KAL. SEPTEMB. 

D. N. ANTONINO. 

II. ET. SACERDO (te). 

COS. V. S. L. M. 

Altera inscriptio, in Veteribus Castris inventa, 
sic sonat : 

HERCVLI. SAX 
ANO. SACRVM. 

C. SVLPICIVS. MA 
TVRVS.LEG. XXII. 


PR. P. ET COMMI |j 

LITONES. LEG. EIV 
SDEM.QVI. SVB. 

EO. SVNT. 

V. S. L. M. 

70 Ut tandem rem nostram concludamus, cense- hos Christianos 
mus cum saepe laudato Josepho Euchs (6) per legio- comitabantur 
nes Romanas invectam potissimum fuisse in multas 
provincias Christianam Religionem : idque suadent 
ingenium militare fidei capessendae aptissimum, nu- 
merus militum, quivitam pro Christo profuderunt, 

facilitas, quam praebebant viris apostolicis militum 
cont uber ni um acco mmigrationes frequen tes, e t tan- 
dem ipse Evangelii propagandi ardor, qui Apostolos 
eorumqu e i mmedia tos s accesso res inc itaba t, u t secun- 
dum praeceptum dominicum (7) docerent omnes 
gentes et baptizarent eos. Opinor itaque tali ra tione 
Germaniam Rhenanam nacta m fuisse suos primos 
Apostolos, et SS. Eucharium, Valerium et Maternum 
exeorumnumero fuisse, qui ab Euscbio Evangelistae 
sermonis Dei appellantur (8), qui divina quadam 
aemulatione succensi, Apostolorum exemplo, stu- 
dium suum conferre ad aedificationem fidei et ad 
incrementum verbi divini properabant, qualesque 
circa finem saeculi secundi adhuc exstitisse testatur E 
Eusebius. . 

71 Quae hactenus dicta sunt, ita tamen velim in- episcopi et pres- 
telligat lector, ut propter ea non dicam primos hosce byteri, 
provinciarum episcopos sedes stabiles, omnibusque 

suis numeris definitos habuisse dioecesium suarum 
fines; quocirca ubi legimus Trevirensem, Colonien- 
semaut Tungrensem episcopum, non fingamusnobis 
Ecclesiarum antistites, quales hodie conspicimus, qui 
uni plebi addicti accurate sciunt quid nomine suae 
Ecclesiae veniat. Verum lii primi episcopi habendi 
sunt tamquam regionarii, quibus nulla sedes spe- 
cialis attribuebatur, sed quorum missio erat praedi- 
care gentibus Euangelium, finesque Ecclesiae latius 
ac latius protendere. Ast opponet quis verisimile non 
videri cum militibus, quales erant legionarii Ro- 
mani, quorum incertae stationes, ingentia vitae 
discrimina, missos fuisse episcopos, qui rem Chris- 
tianam apud paucos, ( nam monumenta certe indi- 
cant plurimos fuisse ex legione xxh idolorum cultui 
deditos) procurarent, inutile videri fastigium sacer- 
dotalis dignitatis tam tenuibus tamque labascen- 
tibus fundamentis imponere. Equidem hiscereponam 
officium praedicandi gentibus non solum praecipue et 
primario, ut nunc quoque est (9), sed quasi unice ^ 
incubuisse in episcopos, atque adeo illos quos supra 
Evangelistas sermonis Dei appellavimus, plerumque 
episcopos fuisse, ut multis allatis exemplis ostendere 
possemus. 

72 Unum adducemus e Vita S. Gregor ii Neocsesa- etiamsi tenuis 
riensis episcopi, per S. Gregorium Nyssenum con- initio grex esset, 
scripta, in qua perspicue monst/ratw' Ecclesia in 

consti tuen d is episcopis non adeo respexisse num erum 
fidelium jam regionem aliquamincolentium, quam 
fructum uberiorem, quem e missione episcopali spe- 
rari liceret. En verba (10) : Ubi suum obitum prae- 
sentit (Gregorius Thaumaturgus), studiose dili- 
genterque totam urbem agrumque circa vicinum 
perscrutatur, scire volens ecqui adhuc essent 
extra fidem relicti. Ut igitur cognovit, non plures 
septcmdecim esse, qui in antiquo errore perman- 
sissent : Acerbum quidem etiam hoc, inquit ad 
Deum suspiciens, deesse aliquid eorum plenitu- 
dini, qui salvantur : verumtamen magna gratia- 


(1) Minue. Felix, p. 105. Edit. Lugd. Batavor. 1672. —(2) Ibid., Amstelod. 1695. — (9) Cone. Trid., sess. v, cap. u deReform. et sess. 
p. 284. — (3) Fuchs Alt. Mainz, p. 39 etseq. — (4) Ibid., tan. III. — xxiv, cap. iv de Ref. — (10) S. Greg. Nyss. Oper., t. III, p. 574. et seq. 

(5) Steiner. Inscriptt., n. 547. — (6) Das Alt. Mainz. Praef., § ii. — Edit. Paris. 1638. 

(7) Matth., xxvm, 19. — (8) Hist. Eceies., lib. v, cap. x, p. 142. Edit. 


rum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A rum actione dignam rem esse aiebat, quod toti- 
dem simulacrorum cultores relinqueret, ei, qui 
sibi successurus esset in Ecclesia, quot ipse Chri- 
stianos accepisset. Quo ex loco concludere pronum 
est primaevos episcopos, ut collegas sibi in civitatem 
quampiam mittendos assumerent, non tam frequen- 
tiam Christianorum, quam spem abundantioris mes- 
sis considerasse ; nam ut in eadem Vita narra t Nys- 
senus (1) illam Gregorio civitatem destinasse atque 
attribuisse Phaedimum, Amasaeensem episcopum, 
quam contigerat ad illa usque tempora adeo simu- 
lacrorum errori deditam esse, ut cum infiniti 
essent, qui ipsam urbem et regionem circum- 
jacentem incolerent, non plures quam septem- 
decim invenirentur, qui sermonem fidei susce- 
pissent. 

paulatimque 73 Haec ideo dicta sunto, ut respondeamus Hon- 

ad ulteriores theimio fatenti (2), credibile esse seu in exerci- 

\lndebant eX ' t '* JUS seu extra h° s Treviris jam ante ( medium 
saeculum m, quo primum istic ponit episcopum) 
fuisse disparatos paucos, qui Christi vexilla secuti 
sunt, numquam tamen in hodierna historiae luce 
probabitur, talem ibidem fuisse Christianorum 
coetum, episcopo instructum , quem Ecclesiam 
B conveniat appellari. Cur porro istud Hontheimio 
non probatur, eo certe ex capite, quia pauci erant 
Christiani, iique disparati : numquid plures erant 
ejus nominis asseclae Neocaesareae,qucmdoistic sedem 
suam constituit S. Gregorius ? Dein quomodo pu- 
sillus ille grex Trevirensis servatus fuisset, nullo 
adjuvante sacerdote ? Quare pari ratione judicare 
licet de missione Germanica SS. Eucharii, Valerii 
et Materni ac de Neocxsariensi in Ponto. Neque 
paucitas eorum Christianorum, quibus associaban- 
tur, pensanda est, sed magis ostium magnum quod 
eisdem ad disseminandum verbum Dei aperieba t ur, 
obversari animis nostris debet. Dein si popularibus 
solum fabulis inniteretur traditio Ecclesiarum Tre- 
virensis, Coloniensis et Tungrensis, non videtw' 
sufficiens ratio cur tam modestae fuerint binae po- 
stremae Ecclesiae, sed pro eo quod possent episco- 
poru/m suorum seriem ordiri a primo episcopo 
Euchario, ac proinde ipsa S. Petri tempora contin- 
gere, tamen in tertio episcopo, S. Materno haeserint: 
etenim si aurae vulgari inhiassent, nihil facilius 
fuisset, quam fabulam suam ita contexere, ut trium 
Ecclesiarum fundatio uni Euchario adscriberetur, 
autsaltemv iri tim fun da tionespartiren tur. Sed nihi l 
^ horum eloquuntur, quia nihil hujusmodi apud anti- 
quiores reper iunt : nisi enim traditionem quamdam 
sectentur, absurda eorum apparet fabulatio, exte- 
rum topographia quam maxime favet traditioni : 
nam Viros apostolicos primum Treviros advenisse, 
ad urbem, quae inter primarias Galliae habebatur, 
satis pronum est opinari; dein Coloniam Agrippi- 
nam, agro Trevirensi conterminam, descendisse, ac 
tandem ad Tungros, Coloniensibus Septemtrionem 
et Occidentem versus finitimos, abiisse. Neque 
propter ea dicam horum episcopatuum fines fuisse 
tunc signatos, imo probabilius existimo universam 
illam regionem, quasi unam eamdemque dicecesim 
administratam fuisse; cujus quidem rei exempla 
consideranti processum Religionis Christianae fre- 
quentia occurrent : sic et hodie videmus ex unica ma- 
tre, Ecclesia Daltimorensi in America foederata, mul- 
tiplices enatas esse filias, quae et ipsae, quoniam istic 
res Catholicae prosperare pergunt, generosae pro- 
lis jam nunc matres fcecundae exsistunt. 

74 Propter haec rationum momenta censemus 
traditionem Ecclesiae Trevirensis atque adeo Tun- 


grensis accipiendam magis esse quam rejiciendam, 
maxime quoniam adversariorum rationes in argu- 
mento negativo versantur, atque eoquidem omnium 
in felicissimo, siquidem fateri cogantur praecipua, 
imo fere omnia, harum regionum monumenta 
ecclesiastica direptionibus Normannorum saeculo ix 
periisse. Etenim si, conservatis antiquis libris, 
altius ascendendo, infractum semper scriptores te- 
nuissent silentium de illa episcoporum serie, valeret 
aliquatenus argumentum negativum, quamvis etvix 
robustum evadere possit, nisi aliunde adminicule- 
tur. Verum in praesenti controversia, objicitur opi- 
nioni nostrae antiquiorum silentium, quorum 
scripta novimus irreparabiliter deperdita esse. 
Dicatur, per me licet, non undequaque certam esse 
traditionem, quam affirmativis, Usque coaevis tes- 
timoniis stabilire non possumus. Verum ad truti- 
nam revocatis utriusque opinionis rationibus, 
fateor, mea sententia, vincere partem affirmantem, 
ac proinde retinendam esse istam episcoporum 
seriem donec certius quidpiam statui possit. In hanc 
autem partem me etiam flectit aliud argumentum, 
quod nec suo caret pondere : scilicet altare portatile 
S. Willibrordi, in quo recensentur Sanctorum Tre- 
virensium nomina, qui ad epocham S. Agritio 
anteriorem pertinere videntur , quique proin optime 
stabiliunt sententiam nostram. 

75 Exstabat scilicet usque ad finem saeculi xvm 
in ecclesia S. Mariae ad Martyres apud Treviros 
altare portatile cum hac inscriptione : hoc altare 

BEATUS WILLIBRORDUS IN HONOREM DOMINI SALVATO- 
RIS CONSECRAVIT, SUPRA QUOD IN ITINERE MISSARUM 
OBLATIONES DEO OFFERRE CONSUEVIT: IN QUO CONTI- 
NETUR DE LIGNO CRUCIS CHRISTI, ET DE SUDARIO CAPI- 
tisillius (3). Insigne illud octavi saeculi monumen- 
tum conservabat anno 1 806 Joan. Petrus Schemati, 
B.M. V .intra Treviros parochus, ut nos docet disserta- 
tio scripta manu An tonii Ochmbs , Sacrarum Littera- 
rum tuncprofessoris,quae nobis liberaliter fuit com- 
municata. In utroque hujus altaris laterein laminis 
argenteis exhibentur opere anaglypliico Sanctorum 
imagines, additis eorum nominibus : videlicet in 
latere Epistolae, seu ad dexteram sacerdotis cele- 
brantis : Agritius, Maximinus, Paulinus, Felix, 
A lexander , Severus, Sylvester, C yrillus, Magneri- 
cus, felicissimus ; in latere vero Evangelii , scuadsi- 
nistram celebrantis :BAsmus, Marus, Severinus,Ni- 

CETIUS,BONOSUS,LEGONTIUS,FinCCRtiuX,MODOWAL- 

DU s, Nico laus, MARTitius.Eumdem catalogum paulo 
a liter exhibe t Ca Ime tus ( 4) : nam imprimis octodecim 
tantum Sanctorum nomina profert, omittit nempe 
SS. Sylvestrum et Cyrillum; dein pro Magnerico, 
nona statione posito in Ochmbsiano catalogo, habet 
Alpitium, quem Auspicium interpretatur ; pro Feli- 
cissimo decimo loco, scribit Calmetus Felicem, de- 
mum qui eidem Felix est, Oehmbsio est Severus ; 
reliqua apte conveniunt. Non mihi vacat curiosius 
inquirere, uter catalogus alteri sit praeferendus ; 
quamvis Oehmbsianus mihi prx placeat, quia exhi- 
bitus ab auctore, qui monumentum coram inspexit 
et descripsit minutissime ; sed uterlibet sumatur, 
mihi videor exmonumen to deducere posse argumen- 
tum, quod sententiam nostram egregie confirmat. 
Etenim inter Sanctos hic relatos quindecim occur- 
runt, qui certo sunt episcopi Trevirenses, quo- 
rumque nomina ea de causa formis majusculis 
expressimus ; unus porro dubius, nempe Felicissi m us, 
quem forsan alterum Felicem, apud Calmetum exhi- 
bitum, interpretari licet, atque ideo litteris, ut vulgo 
dicitur, Halicis signavimus ; tandem qua tuor sunt, 


(I) s. Greg. Nyss. Oper., t. III, p. 545. Edit. Paris. 1538.— (2) Prodr. (4) Calmet. Hist. de Lorr., 1. 1. Dissert. de Ep. Trev.. p vm. 

Hist. Trev., 1. 1, p. 69. — (3) Brower Ann. Trevir., t. I, p. 364. — 

✓ qui 


J. v. H. 
ex quibus om- 
nibus probabi- 
lis fit nostra 
opinio, 


E 


quam firmat 
inscriptio arce 
Willibrordiance 


Sanctos Trevi- 
rensns recen- 
sente. 


De S. Floren- 
tino pauca 


DE S. FLORENTINO EPISC. TREVIR. 


qui certo ad episcoporum Trevirensiumvcl 1 ungi en- 
sium seriem non pertinent : nempe Vincentius, qui 
habitu diaconali exhibetur, quemque celebrem Va- 
lentinum Martyrem arbitror; Nicolaus, probabiliter 
Myrensis episcopus, atque Alexander et Sylvester, 
Romani Pontifices. 

76 Omnibus nominatis Sanctis aetate posterior 
est S. Basinus, archiepiscopus Trevirensis, quem 
nostri obiisse sub finem saeculi vn dicunt ad cliem 
iv Martii (1) : atque hinc ostendi potest, siquidem 
nullus in laudato catalogo referatur Sanctus S. Wil- 
librordo recentior , ad aetatem Frisiorum Apos- 
toli pertinere altare. Porro inter Sanctos occurrit 
Severinus, nullum vero reperio hujus nominis 
archiepiscopum, nisi illum, quiimmediate praecedit 
sanctum nostrum Florentinum : ex quo concludere 
licet, tempore S. Willibrordi , id est saeculo octavo 
ineunte, persuasum fuisse omnibus medios aliquos 
episcopos inter SS. Maternum et A gritium interpo- 
nendos esse. Idem quoque testatum facit Warnefri- 
dus, vulgo Paulus diaconus dictus, ssec. vm scriptor, 
in Historia episcoporum Metensium,quam Calmetus 
dicit brevem et rerum gestarum satis inopem : elle 
est courle et peu chargbe de faits (2), quamque 
) ideo arbitror e genuinis fontibus, licet nonadmodum 
abundantibus, haustam . Hic igitur postquam dixis- 
set S. Petrum (3) optimos eruditosque viros ex suo 
consortio direxisse ad varias, quas nominat, Italiae 
urbes, sic pergit : Ea igitur tempestate, cum apud 
Galliam Belgicam Mediomatricum , quae etiam 
Metis appellatur, civitas in ipsa Mosellae amnis ripa 
posita, copiosis populorum turbis abundaret , ad 
eam B. Petrus Apostolus Clementem nomine , 
virum egregium ac meritis probatum, sublimatum 
pontificali dignitate, direxit, cum quo pariter, sicut 
antiqua tradit relatio, ad eas, quae praecipuae erant 
Galbarum urbes, verbo fidei obtinendas alii quo- 
que religiosi doclores ab eodem Apostolorum 
principe missi sunt. Inter praecipuas Galliarum 
uxbes Trevirim esse annumerandam , nemo inficias 
ibit, quumque praeterea Metis quam maxime vicina 
sit, utpote eidem Mosellae fluvio insidens, fieri non 
potest quin Trevirim inter praecipuas Galliarum u%- 
bes intellexerit Warnefridus, aut deceptus fuerit 
referendo antiquam relationem circa missionem 
Apostolicam. Unde omnino manifestum fit, opinio- 
nem nostram saeculo nono juniorem non esse, sed in 
remota antiquitate radices suas habuisse. Antiqui- 
G tatem Ecclesiae Metensis, successionemque episcopo- 
rum defendit speciali scripto R. D. Chaussier, 
Canonicus Metensis (4). 

77 Ut autem a quo digressi sumus, ad Sanctum 
nostrum Florentinum revertamu/r , pauca, imo 
omnia, si nomen et qualitatem excipias, nobisinvi- 
dit antiquitas. Haec enim de primis Trevirensibus 
episcopis referunt Gesta Trevirorum (5) : Deinde 
(scilicet post S. Maternum) Auspicius Ecclesiae 
regimen tenuit. Dein insignes per legitimas suc- 
cessiones, sanctitate et gratia pollentes, exstite- 
runt. Auspicio vir quidam nomine et meritis Celsus 
successit. Hic animo sublimis et genere clarus, 
non segnis, patriae semper ingens affectu, pio 
honore actuque serenus. Celso successit Felix 
primus, Felici Mansuetus; tum praefuerunt Cle- 
mens, Moyses, Martinus primus, Anastasius, 
And reas, Rusticus primus, Auctor primus, Fortu- 
natus primus, Cassianus, Marcus, Navitus, Mar- 


cellus, Metropolus, Severinus primus, Florentinus, p 
Martinus secundus, Maximinus, Valentinus, quo- 
rum Octo ultimi ( scilicet a Navito) etiam Tun- 
grensi Ecclesiae praefuisse noscuntur. Qui omnes 
diversis temporibus, non solum in propria pro- 
vincia, sed et in extimis et ultimis industres et 
illustres, non solum confessione, quin et martyrio 
exsistentes regna etiam tyrannorum vicerunt.. 

Qui videlicet episcopi omnes in ecclesia Sancti 
Eucharii sepulti esse creduntur. Quorum autem 
imperatorum vel consulum singuli claruerint tem- 
poribus, quosque vita eorum habuerit exitus, 
quotque singuli annis administraverint officium 
pontificatus, seu quantum quisque amplificaverit 
Ecclesiae suae reditus, quia totius Galliae ab Ilunis 
et Nortmannis facta abolevit eversio, nec a nobis 
lectoris cuj usquam requirat exactio. 

78 Apponimus tamen ea, quae habet Chris- exterum inno- 
toplxorus Broiverus in Annalibus Trevirensibus tuere ’ 
lib. m (6) : Severinus, Trevirensis Ecclesiae sa- 
crorum praeses, quum nuper felici certaminis 
exitu, martyrii coronam meruisset, xxiv Octo- 
bris memoria sui in Ecclesia relicta, Floren- 
tium, quem et alio nomine Florentinum Marty- 
rologia quaedam prodidere, successorem reliquit. E 
Is vero, quum non minus in episcopos saeviunt 
Galli populares quam Romani praesides , vix 
altero vertente anno pertractus in arenam pari 
fortitudinis laude palmam martyrii meruit, coli- 
turque xvi Kal. Novembris. Dubitat quidem 
Hontheimius de martyrio S. Florentini (7), quia 
Metropolus, secundus ejus praedecessor, Martyr a 
quibusdam dicitur occubuisse anno Christi 303, 
quo tempore, teste Lactantio (8), cessaverat in 
Galliis persecutio adversus Christianos : merito 
quidem dubitaret Hontheimius, si recte se haberet 
annus Metropoli emortualis 303 ; sed quoniam 
Gesta Trevirorum expresse fatentur ignorare se, 
quorum imperatorum vel consulum singuli epis- 
copi claruerint temporibus , nihil certi promm- 
tiari potest de epocha, martyriove horum antisti- 
tum. Quocirca, donec meliora edocti, palmam 
martyrii S. Florentino cum Ecclesia Trevirensi 
adseribimus. 

79 Demum coronidis loco exhibendam hic pu- prester nomen 
tornus insignem thecam reliquiariam Tungrensem, et dignitatis 
quae partem notabilem ligni Sanctae Crucis con- accessionem, 
tinet. Fuerat olim donarium istud a Leodiensibus 
ad Tungrenses missum in memoriam ac testimo- F 
nium amoris et fraternitatis- Antica pars, quam 
solam hic edimus, constat duabus valvis, in qua- 
rum medio bini Angeli stantes thus adolere ex- 
hibentur. In limbo vero sequentes leguntur versus : 

Hoc salutaris tibi, Tungris, pignus amoris 

Legia dat, lignum, cunctis venerabile signum. 

In eodem 'limbo praeter imagines, aeri inscul- 
ptas, quae figuras ac historias ad S. Crucis mysteria 
pertinentes, exhibent, encausto multicolori depicta est 
series episcoporum, qui Tungris sederunt. Pi ocedu/nt 
hoc ordine, omnes pontificalibus infulis ornati : 

Maternus, Navitus, Marcellus, Metropolus, Se- 
verinus, Florentius, Martinus , Maximinus, l alen- 
tinus, Servatius. Hic postremus, Tungris dirutis, 
episcopalem sedem Trajectum ad Mosam transtu- 
lit (9) ; donec tandem saeculo octavo S. Hu- 
bertus episcopus Leodii sedere coepit, ibique ad nostra 
usque tempora perseverat episcopatus. 


(!) T. I Mart., p. 313. — (2) Hist. de Lorr., t. I, coi. 528. — (3) Ibid. 
Preuves. coi. lxii. — (4) De POrigine Apost. del'Egl. deMetz. Paris 
1847. — (5) T. I., cap. xxvii, p. 41. Edit. Trev. 1836. — (6) Brower. 


mal. Trev., t. I, p. 204. - (I) Prodr. Ilist. Trev., 1. 1. P. 75 - 
) De mort. Persecut., c- 15 et 16. — (9) Cfr. Act. SS. Belg., 1. 1, 
245. 


DE 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


37 


A D 

DE SS. MARTYRIBUS BOLITANIS SEU YOLITANIS 


IN AFRiCA. 

Ex Kalendario veteri Carthaginensi. 


S.EC. III VEL 


INITIO IV. 

SS. Martyrum 
memoria Car- 
thagine. 


B 


A d provinciam proconsularem, inquit Mor- 
cellus (1), Bolitanum sive Volitanum op- 
pidum pertinuisse, Notitia indicat. Ita- 
que non est ambigendum id esse quod 
Ptolemaeus (2) Vol appellat, et sub Carthagine 
fuisse tradit. Auxere oppidi famam Martyres Boli- 
tani, quorum in Kalendario Carthaginensi mentio 
est ad diem xvi Kal. Nov., quorumque in festo ser- 
monem ab Augustino habitum constat Carthagine 
in Basilica Gratiani. Est hic Sermo 156, alias 13 
de verbis Apostoli (3), cui in veteri codice Cister- 
ciensium S. Crucis in Jerusalem de Urbe, ut refe- 
runt Maurini editores (4), praefixa erant illa ver- 
ba : Habitus in Basilica Gratiani die natali Marty- 


(1) Afric. Christ., vol. I, p. 104. — (2) Geoer., lib. iv, cap. iii. — 
(3) S. Augustini Op., t.V, coi. 749etseqq. Edit. Maur.— (4) Ibid., not.a. 


rum Bolitanorum. Caeterum praeter hanc annotatio- 
nem et illam quae in Kalendario Carthaginensi 
extat hisce verbis (5) : xvi Kal. Nov. Sanctorum 
Volitanorum, ex quibus colligimus hos Martyres 
cultum Carthagine obtinuisse, nihil est unde plura 
de iis cognosci queant, ut diligens rerum Ecclesiae 
Africanae scrutator Morcellus, ubi de illo Kalen- 
dario agit, significat (6). Esse autem eos distin- 
guendos a Mauritanis de quibus ad hanc diem 
agimus, ipsa Bolitanorum appellatio satis ostendit. 
Erat enim Bolitanum oppidum provinciae, ut supra 
dictum est, Proconsularis, quam inter el Maurita- 
niam vasta interjacet Numidia. 


— (5) Apud Mabillonium, Vet. Analect., p. 166, nov. edit. — (6) Op. 
cit. vol. III, p. 265. 


DE SS. VICTORE, ALEXANDRO ET MARIANO, 

MARTYRIBUS, UT VIDETUR, NIGOMEDIJI. 


SYLLOGE. 


Sancti Martyres in fastis antiquis Nicomedia? passi dicuntur ; , v H 
eosdem perperam sibi vindicant Hispani. 


ANNO FORTE 
CCCIII. 

SS. Martyres 
juxta Fastos vi- 
dentur Nicome- 
dienses ; 


H i Sancti Martyres hac die in Vulgari 
Martxjrologio Romano occurrunt, nulla 
indicata palaestra, aut mortis genere 
recensito, hisce verbis : Eodem die 
passio Sanctorum Victoris, Alexandri et Mariani. 
Luminis aliquid, licet incerti, affundunt Hier ony- 
miana exemplaria apud Florentinium. Istic enim 
legitur : ln Nicomedia Alexandri. Cui lectioni 
plane consentiunt Rhabanus et Notkerus (1) in 
suis sacris dyptichis. Apud Sollerium nostrum 
inter Auctaria Usuardina, v. g. Antuerpiense 
maximum, Ultrajec tinum, Leydense, Lovaniense, 
Danicum, Bruxellense etc. dicunt : In Nicome- 
dia Natale Sanctorum Victoris, Alexandri et 
Mariani. Ex hisce verbis aliquatenus liquet Ni- 
comediensem Martyrem Alexandrum socios pas- 
sionis habuisse Victorem et Marianum ; imo Pe- 
trus de Natalibus lib. xi cap. cxxx n. 293 
Victorem episcopum appellat, quin tamen ullum 
hujus tituli afferat testimonium. Quum autem hi 
Sancti in Ilieronymianis Fastis veniant ante Mar- 
tyres Mauritaniae, anno circiter 304 (ut videtur ) 
passos, apparet eorum martyrium antecessisse ; ne- 
que aliud probabilius invenio quam ut referatur ad 


(1) Apud Ilenr. Canis. Lect. Antiq., t. II, part. n, p. 344 et part. m, 
p. 181. — (2) Nicol. Anton. Bibliotli. Hisp. Vet., t. II, p. 3G et seq. — 


annum 303, quo Diocletianus celebre decretum per- 
secutionis Nicomediae edidit. 

2 Atque haec de SS. Martyribus dicta sufficerent, ^ cto 

nisi hos sibi vindicassent quidam Hispani, qui Bea- julmno' decepti, 
tiae (Baeza) illos adscribunt. Joan. Tamayus ad 

hunc diem dicit : Beatiae in Hispania Baetica SS. Vi- 
ctoris episcopi Beacensis, Alexandri et Mutiani 
hujus urbis civium, qui pro catholicae fidei exal- 
tatione comprehensi, variis cruciatibus afflicti ad 
martyrii devenere coronam. In notis porro sub- 
jectis discutit Tamayus num Braccarensibus adju- 
dicandus esset S. Victor episcopus, utpote qui in 
aliquibus Juliani codicibus Braccarensis scribitur ; 
sed hac lectione rejecta, pro Bcatiensibus omnino 
pronuntiat. Ast tota controversia aliud fundamen- 
tum non habet, quam Chronicum pseudo-Juliani 
Archipresbyteri Toletani, figmentum scilicet saeculi 
decimi sexti in finem vergentis (2). Caeterum Hi- 
spanicas fabulas jam suboluerat operis nostri pa- 
rens Joan. Bollandus, quando reddit rationem, 
cur chronicorum hujusmodi tunc celebratissimorum 
usum non faciat in suis concinnandis commenta- 
riis (3). 

3 Tacendum tamen non censeo, quae narrat mutem patrico 

sum vindicant, 

(3) T. I Febr. Praif., p. xvii. 


cit. 


38 


DE SS. VICTORE, ALEXANDRO ET MARIANO. 


j. v h. cit. Nicolaus Antonius in Schedis olim ad Ila- 
giographos transmissis liodiequein Bibliotheca regia 
Bruxellensi servatis (1), circa preetensam inven- 
tionem Sanctorum Corporum. Accedit, inquit, Bea- 
censium persuasioni magnum aliunde, ul vulgus 
credit, auctoritatis pondus ex eo tempore, quo 
Francisco de Bilcher Jesuita ejusdem urbis com- 
municante suis episcopo et civibus notitiam Bea- 
ciensium quorumdam Martyrum in Juliani Chro- 
nico extantem, cujus exemplum Ms. ab Hieronymo 
de la Higuera acceperat, in quibus Martyribus 
S. Victor episcopus cum sociis Alexandro et 
Mariano legebantur ; re in examen doctorum 
plurium virorum deducta, rite placuit, ut horum 
et aliorum Sanctorum corpora, quae servari et 
abscondi in quodam circa urbis murum terrae 
tractu, cum traditio oppidanorum vetus, tum si- 
gna ibidem luminum diversi generis a multis retro 
annis frequenter visa diu noctuque, ostendere 
videbantur, invocato Dei auxilio et effusa terra 
quaererentur. Cui fidelium religioni et pietati mi- 
ros eventus respondisse publicis documentis in- 
ventorum scelettorum et ossium in fornacum 
vestigiis, inter cineres et carbones cum instru- 
B mentis martyriorum aliquando aliisque igne con- 
summatorum a gentilibus Christianorum indiciis 
constat. De qua Sanctarum Reliquiarum inven- 
tione, uti publica religio fert, ab Eminentissimo 
Domino Balthasare de Moscoso et Sandoval, Prae- 
sule tunc temporis Giennensi atque inde Toletano, 
rite sancita, multis agunt Ecclesiae hujus Gien- 
nensis historici. 

sed perperam, 4 Nihil horum tamen, quibus fides a nobis 

ut ostenditur-, exhibetur jure debita, persuadere poterit Vic- 

(1) Catal. des Mss. de la Bibi. roy. de Brux. n. 8912. — (2) Espan. 
Sagr., t. XII, p. 423.— (3) Censura de historias fabulosas obra postuma 


lorem hunc, de quo agimus, Beaciensem fuisse q 
episcopum, neque de ejus et sociorum corporum, 
inter alia, constare inventione, nisi prius con- 
stat Juliano, rei auctori et quo solo ea nititur, 
sua etiam fides : potuit enim ex falso nasci 
verae rei manifestatio, et ex Juliani mendaciis 
pia oriri Beaciensium civium persuasionis anti- 
quae de passis in eo loco Martyribus' confirma- 
tio. Et quid vetat Juliani artificem ex hac 
eadem persuasione, quam noverat vivam ad haec 
usque tempora, perductum fuisse, ut religioni 
adhuc obscurae, tenebrasque palpanti, advocatis 
aliunde gentium martyribus, veluti lumen im- 
mittere se posse, quod numquam non alias 
credidit, arbitraretur? Hujus rei exemplum de- 
dit luce clarius idem auctor Dextrum fingens, 
post a terra egestas Ilipulitani Granatae urbis 
montis plumbeas laminas caeteraque cimelia, 
totius rei mentione et facto antiquo Dextri ore 
expressis. Hucusque Nicolaus Antonius pro more 
suo docte et solide. 

5 Cui tamen libuerit horum Martyrum Acta , qua- niltma tamen 
lia apud pseudo-Julianum extant, legere, illa, in 
cit. Tamayo ad h unc diemreperiet : nobis vero non nenU 
vacat ejusmodi fabulas typis excudere : si fides h isce E 
adhibetur, sub Mahumetanis passi fuerint nostri 
Martyres circa annum Christi 740, ut evolvit Ta- 
mayus. Nihilominus Ecclesia Giennensisofficiumre- 
citat horum Martyrum, sine alio, ut loquitur Hen- 
ricus Florez (2) in sua Hispania sacra, fundamento, 
equam testimonium pseudo- Juliani ; de quo qui plura 
cognoscere avet, adeat jam saepe laudati Nicolai An- 
tonii opus cui titulus, Censura fabulosarum histo- 
riarum, hispano idiomate conscriptum (3). 

de D. Nicolas Antonio. 


DE SS. MARTYRIBUS MAURITANIS 


NINO, VICTORIA SEU VICTORE, NOBILITANO SEU JUBILITANO, MAURI- 
TANO SEU MARIANO, LUCIO, C1TTINO SEU TINNO, CRESCENTIANO, 
RUFFINIANO , DONATO, DEFENSORE, RUSTICIANO, SERVILIANO, SO- 
c CRATO SEU SOCRATE, VENERIA SEU VENERIO, JANUARIO, MUSTOLO F 
SEU NEUSTULO, QUINTA SIO, MEMMA SEU MEMMIA, YZITIANO SEU 
ZIDIACO, PRIMA, DONATA, SEVERA, VICTORIA, BASILLA, MAGNILIO. 

J-v. h- SYLLOGE. 


Memoria Sanctorum Martyrum in Fastis sacris. 


ANNO FORTE 
CCCIV. 

SS. Martyrum 
memoria in 
Fastis meris ; 


S anctorum manipulus, cujus hodie memoria 
in laterculis Hieronymianis exsistit atque 
inde in aliquot aliorum Martyrologia et 
Auctaria defluxit, aliud sui monumentum 
non reliquit equam certaminis sui palaestram, Mau- 
ritaniam, nuda qwgilumnomina et invictae fortitudi- 
nis exemp lum .A st variem t codices in recensend is tum 
Martyrum numero, tum nominibus. Bhabanus et 
equi eumdem hic fere exscribit Notkerus (1) septem 
solum nomina referunt, scilicet : Nini, Victurii, 


Nobilitani, Mauriani, (Notker Mariani), Lucii, Mit- 
tini et Crescentiam. Auctarium Usuardi Rosweydi- 
num apud Soliarium habet : In Mauritania, Mariani 
et Maximi cum aliis xxm. Grevenus in Usuardo suo 
idem habet initium, qoost Maximum tamen addens 
Ninum, Lucium, Sacratum, Venerum, Primam, 
Donatum, Victoriam, Basillam, et alios. Florenti- 
num solum Ruffinianum memorat. In Auctario 
Wandelberti (2) legitur : In Mauritania natale San- 
ctorum Donati et Des.... {forte Defensoris). In Au- 


p. 181. — (2) Ap. d’Achery, Spicileg., t. II, p. 54. Edit. nov. 

dariis 


(1; Henr. Canisii Antiq. Lect., t. II, part, n, p. 344 et part. ni, 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


39 


9J5CULO V 
1NEUNTE. 

Notitia 


\ dariis partimin his,partim in illis Bcdae ( 1 ) veniunt : 
Donatus, Nobilitanus (al. Nenilucius), Crescentia- 
nus, Defensor, Rusticianus, Socratus, Venerius, 
Prima, Donata, Victoria, Basilla. Est quoque diver- 
sitas non parva inter Florentinii vetustissimum 
Hieronymiamtm apographum, quod in hodiernis 
Fastis magis accuratum reliquis existimat laudatus 
scriptor. Suffecerit nobis illud exemplar cum Cor- 
beiensi S. Hieronymi Martyrologio a Lucad’Achery 
edito (2) conferre. Textum e Florentinio desumo, 
variantes lectiones singulis nominibus e Corbeiensi 
codice subnecto. In Mauritania, Nini, Victoriae 
(Corb. Victuriae), Nobilitanae ( Corb . Nobilitani), Ma- 
riani ( Corb . Mauritani), Luci, Gittini (Corb. Gitini, 
Bhab. et Notk. Mittini), Crescentiani (Corb. Cri- 
scentiani), Rufiniani (Corb. Rufiani), Donati, Defen- 
soris, Rusticiani, Serviliani, Socrati (Corb. Sacrati), 
Veneri (Corb. Veneriae), Januarii, Mustoli (Corb. 
Mustulae), Quintasi, Memmae, Yzitiani (Corb. deest), 

(1) Act. SS., t. II Martii, p. xxxv. — (2) Spicii., t. II, p. 20. Edit . 
Paris. 1723. — (3) Martyrol. Afric. in Africa Christiana, t. II, p. 373 . 


Primae, Donatae, Severae, Victoriae (Corb. Victu- 
riae), Basillae ( addit Corb. Magnili). In Usuardi 
Auctariis Maximum (nisi forte loco Magnilii sit ) addi 
animadverterit lector ; verurn ego non video quo ex 
fonte manarit. 

2 In titulo hanc secuti sumus normam ut omnia 
nomina efferremus quae in antiquissimo Florentinii 
apographo occurrunt ; quum vero ex aliis codicibus 
aestimarit Florentinius et post eum Morcellus (3) 
nomina nonnulla esse immutanda , immutationes 
has secundo loco posuimus, addita particula seu. A di- 
scripsimus hos SS. Martyres anno forte 304, quo- 
niam Morcellus (4) imprimis ex testimonio Euse- 
bii (5) deinde ex allatis pluribus exemplis ostendit 
tunc temporis in Africa potissimum et Mauritania 
ingentem numerum Martyrum fuisse. Caeterum de 
persecutione ineunte sxculo iv saeviente videantur 
obviae historiae ecclesiasticae, ante omnes vero Africa 
Christiana Morcelli. 

— (4) Ibit». , tom. cit.,p. 192. — (5) flist. Eecles., lib. m, cap. vi. 


DE S. JOANNE COLOBO SEU PARVO, 

EREMITA DESERTI SCETIS IN iEGYPTO. 

COMMENTARIUS PRAEVIUS. 

§ I. Deserti Scetis status antiquus et hodiernus. Arbor 
Obedientise. Monasterium S. Joannis Parvi. 


S cete, alias Scitis, Scythis, Ptolemaeo Scia- 
this et Scelhiaca regio, solitudo est Mgyptum 
inter et Libyam , de qua jam saepe in Actis 
Sanctorum sermo fuit, exempli causa ad 
xvn Januariiin Vita S. Antonii, ubi totius JEgypti 
divisio antiqua traditur (l). Mgypto a plerisque 
ista regio tributa fuit, sed qui Sceten incolebant 
C extra /Egyptum se degere arbitratos esse docebunt 
quae ex Vitis Patrum loco mox indicato collecta 
fuere. Notant La Croze et Jablonski (2) vocabulum 
Scete vel potius Schihet, ut JEgyptii scribebant, 
significare trutinam cordis, ex Assemano scilicet in 
cujus Bibliotheca Orientali codici cuidam Nitriensi 
talis interpretatio apponitur (3) . Quamquam Schihet 
proprie ejusdem solitudinis montem, in quo S. Ma- 
carii monasteriu/m aedificatum est, ex eruditissimi 
Mingar ellii observatione designare videtur , ipsum 
vero desertum circumjacens Scythes vel Scythis 
Copticevocatum est. In scriptis Copticis (nam ea lin- 
gua graecis fere characteribus utitur) axvdrn et <rxO0«; 
appellatur (4). Becte igitur a Cassiano, qui aliquam- 
diu in hoc deserto habitavit, Scythis dictum est ; 
Graeci vero communiter scribunt axrnn. Invisit hanc 
solitudinem anno 1712 Pater Claudius Sicard 
S. J . in JEgypto Missionarius, antiquitatum Mgy- 
ptiacarum scrutatoribus minime ignotus, cujus lucu- 
lenti Commentarii inter Missionar iorum epistolas 
tomum paene integrum occupant (5). Ut vero non 
antiqui solum, sed hodierni etiam status hujus soli- 
ti) T. II Jan.. p. 108, n. 3. — (2) Opuscula, t. I, p. 311. Voces 
jEgyptiaca!. — (3; T. I, p. 563. — (4) Jablonski, 1. c. — (5) Lettres 


tudinis notitia in Actis nostris non desit, quaedam 
ex praedicti Missionarii et aliorum relatione com- 
pendio excerpam. 

2 Loca tria a se invicem distincta seculo quarto 
et sequentibus ab anachoretis incolebantur : nempe 
desertum Scetis, mons Nitriae (6) quemS. Ammon 
primus incoluisse dicitur, et locus Celliorum (7) 
quem Rufjvnus decem fere a monte illo millibus 
distantem dicit, Cassianus collat. 6, cap. i : 
Qui locus, inter Nitriam ac Scythin situs et a mo- 
nasteriis quidem Nitriae quinque millibus distans, 
octoginta millium (Cfr. infra n. 8 et 9.) solitudine 
ab eremo Scythi, in qua commorabamur, inter- 
veniente, discernitur. Verum Cassianus hic de vico 
Nitriae et vicinis locis mihi locutus videtur, non vero 
demonte, qui, uteum exhibent tabulae in Expeditione 
Mgyptiaca anno 1799 exaratae, inferius ad Septen- 
trionem situs est. Scribit etiam Palladius cap . lxix 
apud Rosweydum, monachos in Nitria aliquando 
tertio et quarto lapide a se invicem distantes vixisse. 
A tque ita difficultas evanescit quam in his conci- 
liandis multi repererunt. Sed ne in longiorem dis- 
cussionem hic abducamur, ista locorum distinctio 
hodie non ita viget. De universo deserto scribens 
memoratus P. Sicard : Famosum est, inquit, iti- 
neribus Sanctarum Paulae (8) et Melaniae, et mona- 
chis ultra quinquies mille, qui simul ibi habitarunt. 
Eminuere inter hujus deserti incolas Sancti Viri 
Ammon (de quo in Actis ad vi Octob.), Arscnius 

6dif. et cur., t. V. Edit. 1810. — (6) T. II Octob., n. 413, n. I. — 
(7) lbid., n. 2 et p. 417, n. 21 et 22. — (8) Cfr. Acta ad 26 Januarii. 

(XIX 


i. V. H. 


nomina et tem- 
pus passionis. 


E 


E. C. 


deserti Scetis. 


F 



40 


DE S. JOANNE COLOBO. 


E . c. (XIX Julii), Moyses JEthiops (xxvm Aug.), Ephraem, 
Apollo, Pambo (i Julii), Serapion, Pcemen (xxvn 
Aug.), Daniel et Joannes Parvus, de quo nobis hic 
agendum est. 

Ejus tn onastc- 3 A lios nonnullos Scetenses seu Nitri enses S anctos 
ria hodierna, qui similiter in Actis nostris dati fueie hic piutei- 
mitto, sed o mittendus non est S. Macarius senior 
(xv Januar.), cujus hodieque monasterium aliquod 
Scetense nomen gerit et adjacens regio desertum 
S. Macarii dicitur. Ex tot monasteriis quse illic 
olim florebant, anno 1712 nonnisi quatuor exsta- 
bant. Similiter in expeditione Gallica anni 1799 
quatuor reperta sunt in Usque simul sumptis mo- 
nachi 59 ; qui numerus major est illo quem P. Si- 
card offenderat ( 1 ). Eadem quatuor coenobia enume- 
rantur anno 1820 ab H. Von Minutoli (2). Sunt 
autem haec : primum S. Macarii, quod etiam Scia- 
Ihis, arabice Askyt dicitur et secundum P. Sicard 
unius diei itinere a Nilo distat, ad 30° 13', fere la- 
titudinis; secundum Nostra Dominae Syrorum, 
quod Syri monachi olim incoluerunt dimidii diei 
itinere seu, quinque circiter leucis horariis ultra pri- 
mum situm est, Occidentem et Septentrionem versus, 
ad latit. 30° 17'; tertium abbatis Bischoi , (Anba- 
B bichay et Abisay) qui etiam Pesoes (3) et a Palladio 
cap. xv Pseesius vocatur, a praecedenti distat tantum 
duplici sclopeti jactu; quartum denique est monaste- 
rium Graecorum, Elbaramous, Baramays vel Piro- 
maus, quse corrupta sunt ex articulo Arabico cl, vel 
Coptico pi, et Romaous: Grseci enimConstantinopoli- 
tani ssepe ‘p«f jmioi nuncupati fuere. Juver it distantias 
etiam ex Andreossy adscribere: A monasterio Gr aeco- 
rum ad monasterium Sijr orum metra 9258 ; a poste- 
riori ad Anba Bichay metra 444 ; a monasterio Sy- 
rorum ad monasterium S. Macarii leucas 3 horarias. 
m innumera 4 Singula monasteria et monachos qui illic dege- 
monasteria an- j jgn t cur i os issime noster Missionarius jam laudatus 
tiquitus. describit; sed omissis his omnibus, quae suo loco legi 

possunt, referam solum verba quibus, coram rude- 
ribus circum monasterium S. Macarii jacentibus, 
ipse m onasterii abbas, quem comitem itiner is habuit, 
eum allocutus est : « In hoc deserto Scete, inquit, 
et in Monte Nitriae quem procul conspicis ad Septen- 
trionem, tot olim numerabantur monasteria quot 
dies in anno sunt ; rudera haec eorumdem reliquiae 
sunt, et quae hic pedibus calcas ad hunc usque diem 
Castellum Virginum dicuntur, quia in eo feminae, 
monasticum institutum amplexae, degebant. Com- 
C que stuperem, inquit P. Sicard, tot ibi monachorum 
habitacula fuisse, « pergamus, respondit ille, et 
multo plura videbis. » Reapse cum per horas tres 
aut quatuor iter fecissemus, vidi plusquam quin- 
quaginta monasteria ab invicem diversa, sed col- 
lapsa jam et fere dejecta. 

ve arbore ohe- 5 qq iterum abbas : « Nonnisi partem vides ru- 
dientur derum monasteriorum multo plurium quae fidelium 

pietas in hoc asylo poenitentiae olim exstruxerat. 
Deinde subjungit narrationem, quae cum ad San- 
ctum nostrum spectet, nequaquam omittenda est : 
Aspice arborem hanc, vocatur arbor obedientiae et 
a duodecim saeculis cunctis tempestatibus resistit 
et aggressionibus ferarum et Arabum ; nunc Cra- 
* un aiizier. taegus * est, sed olim siccum baculum fuit ab 
Abbate Pcemene in hac sterili et fervida arena 
defixum. Hic abbas quondam celebri Joanni Parvo 
mandatum dederat ut baculum quotidie irrigaret ; 
quod morigerus ille monachus constanter per duos 
annos praestitit. Permittente Deo, ut servi sui 

(1) Cfr. Memoire sur la vall6e des lacs de Natroun, par le gdneral 
Andr6ossy,in op.Description de l’Egypte,t.XII,p.23 etseqq.2*6dit. 
Paris 1822. — (2) Reise zum Tempel des Jupit, er Amnion, Berlin 1824, 
p. 195.— (3) Assemani Bibi. Orient., 1. 1, p. 41 et 305.— (4) Relation d’un 


perseverantem obedientiam remuneraret, bacu- p 
lus radices emisit, deinde ramos et folia pulcher- 
rima qualia ipse coram te vides. In prodigii me- 
moriam arbor a virtute obedientiae nuncupata 
est. » Admiratus sum hanc arborem, inquit P. Si- 
card, quam reapse pulchrae frondes ornant et quae 
quotannis ingentem copiam fructuum praebet. 

6 Miror ego Missionarium nostrum de tanta vana 
arboris vetustate nullum dubium protulisse, ideoque 
nec ego id faciam. Cecterum quae in Vitis Patrum 
referuntur (infra n. 1 ) plane conformia sunt, 
dempto tamen nomine abbatis Poemenis quod ibi 
desideratur. Wanslebius, qui anno 1672 iter AEgy- 
ptiacum instituit, ait se in veteri codice Arabico de 
septem mori asteriis in deserto S. Macarii legisse (4) ; 
quae dum recenset, appellat eadem quatuor quae 
P. Sicard, cum hoc tamen discrimine quodinsignit 
quartum monasterium titulo SS. Maximi et Thimo- 
thei, qui apud P. Sicard (5) filii cujusdam nobi- 
lis Graeci dicuntur. Insuper adjungit monasteria 
S. Joannis Parvi, qui Hegumenus dictus est, Amba- 
Moysb et Amba-Kema. Et quod propius ad rem 
praesentem attinet, nonnulla addens ex relatione 
cujusdam viri, qui in uno ex his monasteriis abba- 
tis munere functus erat : In monasterio Joannis E 
Parvi, inquit, quod nunc paene collapsum est, 
arbor cernitur, quae ex baculo ejusdem Sancti 
miraculo excrevit, quando nempe ex mandato su- 
perioris sui illud plantavit et irrigavit. Quapropter 
hodieque monachi arborem appellant Scieigiaret 
ittaa, seu Arborem obedientiae. Monasterii S. Joan- 
nis Parvi meminit etiam codex Arabicus anni 1691 
apud Eminent. MaiuminCollectioneScriptorumve- 
terum ( 6 ) ; llic benedictus liber, inscriptus Sancto 
magno Simeoni, filio Cliolaili, monacho mona- 
sterii Sancti patris Joannis Exigui vallis Habib, in 
deserto Scetensi etc. Similia habet codex alter anni 
1580 (7). Quaenam vero sit illa vallis Habib habemus 
ex Renaudotii Historia Patriarcharum Alexandri- 
norum ( 8 ), in qua Calendarium aliquod Copticum 
ad xiii Januarii sic habet : Consecratio ecclesiae 
S. Macarii in Chiha Scetis (de his nominibus vide 
n. 1. supra), et subjicit Renaudotius : Ita vocari 
desertum quod vulgo S. Macarii dicitur, et vallem 
Habib, seu Natron, quae est Nitria veterum, docet 
nos Makrizius in /Egypti descriptione. Coenobium 
igitur S- Joannis inter Coenobia Nitricnsia numerari 
potest, et nihilominusindeserto Scetis situm dicitur, p 

7 Testimoniis praecedentibus de arbore obedien- testimonia, 
tiee aliud addam antiquissimum, Postumiani scili- 
cet, qui ab anno 402, ut plerisque videtur, per 
triennium Africam, JEgyptumetPalestinam pera- 
gravit, et Gallo cuidam ac Sulpicio Severo, in 
hujus Dialogis, iter suum enarrat (9) : Duo vobis 
referam, inquit, incredibilis obedientiae admodum 
magna miracula, licet suppetant plura recolenti : 
sed ad excitandam virtutum aemulationem cui 
pauca non sufficiunt, multa non proderunt. Ergo 
cum quidam, saeculi actibus abdicatis, monasterium 
magnae dispositionis ingressus suscipi se roga- 
ret etc.... In eodem autem monasterio factum id 
quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. 

Quidam itidem ad eumdem abbatem recipiendus 
advenerat: cum prima ei lex obedientiae ponere- 
tur, ac perpetem polliceretur ad omnia vel extrema 
patientiam, casu abbas storacinam virgam jam- 
pridem aridam manu gerebat ; hanc solo figit, 
atque illi advenae id operis imponit, ut tamdiu 

voyage en Egypte, Paris 1677, p. 277 et seq. — ( 5 ) Lettres Sdifiantes, 
t. V,p. 36. - (6) T. IV, p. 194. - (7) Ibid., p- 195. - (8) P. 107. — 

(9) Sulpicii Severi Dialog., d. I, § xvm. 

virgulae 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A virgulae aquam irriguam ministraret, donec, quod 
contra omnem naturam erat, lignum aridum in 
solo arente viresceret. Subjectus advena durae 
legis imperio, aquam propriis humeris quotidie 
convehebat, quae a Nilo flumine per duo fere mil- 
lia petebatur : jamque emenso anni spatio labor 
non cessabat operantis et de fructu operis spes esse 
non poterat; tamen obedientiae virtus in labore du- 
rabat. Sequens quoque annus vanum laborem jam 
adfecti Fratris eludit. Tertio demum succedentium 
temporum labente curriculo, cum neque noctu 
neque interdiu aquarius ille cessaret operator, 
virga floruit. Ego ipse ex illa virgula arbusculum 
vidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis viren- 
tibus quasi in testimonium manens, quantum obe- 
dentia meruit et quantum fides possit ostendit. 

Postumianus 8 Omnia hic cum iis quae de S. Joanne parvo 

2 LSomV narmntur {in f ra in Apophthegmate i) apprime 
conveniunt, praeter distantiam duorum millium a 
monasterio ad Nilum. Scio desertum Scythina Cas- 
siano ad octoginta usque millia a Celliis eta Netriae 
monte protendi ( Supr . n. 2), sed id sumendum, ni 
fallor, ab eodem monte usque ad lacum Moeridis, non 
vero Nilum et Memphim versus. Quamobrem, licet 
B certum mihi non sit ibi plantatum baculum fuisse, 
ubi Patri Sicard ruinosum monasterium S. Joan- 
nis Parvi a Coptico abbate S. Macarii monstratum 
fuit, arbitror locum in equo id contigit, in tanta 
Nili proximitate statui non posse. Etenim in eodem 
Apophthegmate proxime citato, legitur, adeo procul 
abfuisse aequam, ut S. Joannes vespere pergeret ac 
mane reverteretur. Verum an ideo censendum du- 
plex hujusmodi contigisse miraculum, quin quid- 
quam in utroque diversum sit, praeter aquae distan- 
tiam? Malo hic mendum inindicanda distantia aut 
flumine, a Postumiano admissum dicere, quodpo- 
sterius de flumine, video etiam Tillemontio praepla- 
cere (T). Quod vero idem scriptor sibi objicit, in 
eremo non facile monasteria admittenda esse, cum 
tamen in monasterio arborem obedientiae se vidisse 
Postumianus testetur, illud ipsemet fidenter solvit, 
dicens monasterium de quantulacumque monacho- 
rum habitatione acceptum fuisse. 

de s. Joanne 9 Praeterea universa regio a Meer icle palude usque 

Parvo ad Nitris; montem, aliquando Scete vel Scythiaca 

regio audivit, ita utmonsPherme, in quo Palladius 
cap. xxiii Monachos quingentos vixisse' scribit, lacus 
etiam Nitrienses ct Nitris vicus sub eadem appel- 
L latione venerint. Non est igitur dubitandum in 
Scete monasteria fuisse, aut saltem Lauras ( id est, 
cellas multas circa ecclesiam aliquam aedificatas, 
nec ita ase invicem distantes), non qua ad meridiem 
vergit, quae pars prae caeteris eremus dicta est, et 
incolebatur ab eremitis in cellulis segregatis, vel ab 
anachoretis illis qui sine ullis tabernaculis nullo 
umquam certo loco consistebant (2), non in ea parte, 
inquam, sed versus se/p ten trionem , invicinia lacuum 
Nitriensium. Scribit tamen Cassianus in eremo 
Scythi , id est ut ex eodem colligo {supra n. 2 et 8), 
ad regionis Scythiacae extrema, versus meridiem, 
quatuor ecclesias fuisse, quae etiam cum cellis adja- 
centibus facile monasteria dici potuissent (3). Ex 
quibus palam fit nullo fundamento niti, quoda Til- 
lemontio objectum est. Quod si quis narrationem 
Patris Sicard diligenter sequi voluerit, reperict 
monasterium S. Joannis Parvi inter S. Macarii et 
abbatis Bischoi sive Pesois monasteria situm fuisse, 
sed huic multo propius atque a majori lacu Ni- 
triensi, quem idem missionarius postea invisit, non 
nisi tribus aut quatuor leucis et vix una fortasse a 

(1) M6m. 1805, t. X, p. 700. — (2) Sulpic. Sever. Dial. I, § xv. .— 
(3)Cfr. infra n. 14.— (4)Veronffi, 1741, t. I, p. 363. — (5) Ibid., 5 xvn. 


proximo minore dissitum. Antequam autem ad E . c. 
Sancti nostri aetatem indagandam, cultumque legi- 
timum stabiliendum progrediar, aliud quod aberu- 
dito Sulpicii Severi editore Hieronymo de Pratis 
objicitur (4), praeterire non debeo. Asserit ipse in 
observationibus suis, Postumianum in Scete num- 
quam versatum esse, et consequenter quae de arbore 
prodigiosa ab eodem narrantur, S. Joanni Parvo 
ti ibui non posse. Asserti probationem reperire non 
potui, cumque videam rem Tillemontium etiam la- 
tuisse, puto hic proferenda esse quae, isti sententiae 
adversantur. 

10 Quid igitur obstat, dum Postumianus amonte locutus videtur. 
Sina ad Nilumregressus monasteria ex utraqueparte 
lustravit (5), eum ad celeberrimum desertum Sectis 
et ad Nitriensia monasteria devenisse? Annum inte- 
grum et septem fere menses intra solitudines con- 
stitutus exegit... duo Beati Antonii monasteria 
adiit, ad eum etiam locum , in quo beatissimus 
Paulus primus eremita est diversatus accessit, 
rubrum mare vidit, jugum Sina montis ascendit et 
a Sina monte digressus ad Nilum flumen regressus 
est, cujus ripas frequentibus monasteriis conser- 
tas, utraque ex parte lustravit (6). His expositis 
refert duo admirabilis obedientiae exempla uti habes E 
supra n. 7. Quidni ergo ea in Scete vidisset? quidni 
loca visitasset de quibus Cassianus (7 j: In eremo Scy- 
thi... monachorum probatissimi Patres, et omnium 
Sanctorum morabatur perfectio? Opponetur for- 
tasse tum inter Theophilum Alexandrinum Patriar- 
cham et monachos Nitrienses dissidia fuisse, quam 
ob causam Postumianus primum A lexandriee com- 
morari noluerat (8). Sed nonne illuc postea rever- 
sus est et aliquamdiu remansit (9) ? Praeterea scribit 
Sozomenus anno jam 403 pacem Scetensibus sive 
Nitriensibus monachis redditam fuisse (10). Verum 
quod me maxime movet, locus ille est, ubi librum 
Sulpicii de Vita S. Martini jam JEgyptum, Nitriam, 

Thebaida ac tota Mempliitica regna transivisse 
asseverat { 11). Si enim monachorum perturbatio 
ob Origenismi accusationem adhuc perstitisset, et 
propterea loca celeberrima, ubi Sulpicii opusculum 
legebatur, Postumianus non potuisset invisere, 
quum caetera omnia visitavit, omissae visitationis 
causas non depromere nequibat. Haec autem omnia, 
siminus rem absolute conficiunt, at ostendunt certe, 
in Dialogo I Sulpicii Severi nihil obstare, quominus 
narratio Postumiani S. Joanni Parvo applicari 
possit. ■’ 

§ II. Quandonam S. Joannes 
Parvus floruerit. Distin- 
guitur a Joanne oeconomo 
Scetis. De cultu ejusdem. 

Dc vita S. Joannis Parvi, praeter diclamina et egre- Num in Sceti 
gia exempla virtutum, uti infra recudentur, pauca sub s. peemene 
admodum innotuere. IHc tamen omitti non debet rixent? 
Synaxarium aliquod ex Martyrologio Coptitarum, 
quod in gratiam P. Melchioris lnchoffer S. J., anno 
1633, interpretatus est Romae Sirnon Moysis Maro- 
nita, ct Collegii Maronitici ibidem alumnus. Marty- 
rologium istud anno 1698 Romae acceptum P. Jan- 
ningus ad Musaeum Bollandianum detulit, in quo 
hodieque asservatur. Porro ad diem 17 Octobr. 
sequens inibi legitur Synaxarium : Sanctus Abu 
{seu Abbas) Jabnas parvae staturae, qui per manum 

— (6) Ibid., § xvi-xvii. — (7) Collal., I, cap. i. — (8) L. c. § vin. — 

(9) § ix. — (10) Edit. Paris. 1618, p. 780. — (II) $ xxiii. 

6 Angeli 


Quandonam 

floruerit? 


42 


DE S. JOANNE COLOBO. 


Angeli accepit habitum monasticum, cui etiam 
Angeli dederunt septem coronas, et posuerunt 
eas super caput illius propter patientiam ejus et 
poenitentiam quam faciebat 5 et in signum Sancti- 
tatis ejus, dedit illi pater Bamuihe ( forte Pcemen) 
lignum siccum et dixit illi 1 planta illud et riga, ut 
frondescat 5 et ita fecit , plantavit istud lignum 
siccum et rigavit per spatium trium annorum, et 
produxit frondes virides, et fecit fructus, et ille 
pater accepit ex fructibus illius, et adivit reliquos 
patres senes dicens : Accipite et manducate de 
fructibus obedienliae. Deus autem ante diem tran- 
situs ejus misit ad eum Sanctum Antonium ma- 
gnum et Mariam, ut annuntiarent ei felicem tran- 
situm, et fecerunt, et post paucos dies acceperunt 
Angeli Dei animam ejus in coelo. Ac multa mira- 
cula fecit et Dominus glorificavit illum. Cujus statis 
sit Martyrologium illud Copticum, aut quam fidem 
mereatur , nonnovi. Ex Apophthegmate primo patet 
S. Joannem in deserto Scete sub Thebaeo quodam sene 
vitamererniticam auspicatum esse, et si credendum 
est Copti tx abbati S. Macarii, qui P. Sicard comi- 
tatus est (supra n. 4), senex ille Thebacus diversus 
non est a S. Ptemene, cujus Acta olim data sunt in 
[j Opere nostro ad xxvii Augusti, idemque ex recitato 
Synaxario , ob nominum similitudinem, colliget e 
pronum est. Qua in re, licet Pcemenem Thebaeum 
fuisse nuspiam legatur, nihilcst fortasse quod ma- 
gnopere repugnet. In Apophthegmate quidemxiii et 
aliis nonnullis, ipse S. Pcemen S. Joannis Parvi 
practica dictamina refert, ex quo concludi potest 
lninc ante illum evita cessisse ; verumcum S . Pcemen 
ultra centum annos vixisse dicatur (1), potuit jam 
senex S. Joannem discipulum habuisse et eidem ni- 
hilominus fuisse superstes. A ttamen nomen Pceme- 
nis in historia arboris obedientiee forte intrusum 
est, idque exinde fieri potuit, quod Sanctus ille locis 
plurimis in Apophthegmatis Patrum de S. Joanne 
Parvo locutus feratur, aliorum vero qui ejus doctri- 
n am, aut praec lar as vir tu tes cclebrarun t, nomin a non 
exprimantur . 

12 De aetate qua S. Joannes floruit, statui solum 
potest cum anteS. Pcemenem, id est ante annumAbO 
meritissimae ascescos aeterna praemia suscepisse. Ex 
Apophthegmate xvet aliis colligitur ad senectutem 
eum pertigisse, cumque et ipse sermones factaque 
senum ac patrum Scetensium refera t (2), recte asse- 
ritur eum ex primis non fuisse deserti habitatoribus. 
C Ex quibus verisimile fit circa initia seculi quinti 
S. Joannem Parvum floruisse. Congruit id quidem 
optime cum eo quod Postumianus narrat de arbore 
obedientiee, quando in AEgypto versabatur , anno ve- 
risimiliter 403, prodigium recenti memoria factum 
fuisse ; nequeun t tamen in hunc modum incerta in- 
certis fulciri. Sententiam magis firmat fortasse Ruf- 
flnum sive S. Petronium, Palladium, Cassianum, 
quorum omnium itinera ante annum 400 contige- 
runt (3) de S. Joanne Parvo nullibi mentionem 
inducere. Cassianus quidem de S. Joanne Lycopoli- 
tano obedientiee exemplum narrat in quibusdam 
simile, sed in aliis ita diversum, ut Sancto nostro 
applicari, vel potius a Joanne Lycopolitano ad 
nostrum translatum videri nullatenus possit. Legi 
illud potest in Actis ad xxvii Martii (4), atque obiter 
hic moneo Joannem illum celeberrimum Eremitam 
juxta Lycopolim in Thebaide, eumdem esse qui in 
Vita SS. Cyri et Joannis a S. Sophronio adornata, 
voce Coptica Senuphius, id est Propheta, dictus 
est(b). Id enim sufficienter demonstravit Antonius 


Georgius in Praefatione ad Fragmentum Evangelii p 
S. Johannis Graeco-Copto-Thebaicum (6), simulque 
advertit in eodem loco Actorum SS. Cyri et Joannis 
vitiose scribi Scete pro Siut ; Sint autem ipsam 
Lycopolim designare. Quae videsis apud ipsum co- 
piosius exposita. 

13 Miror Tillemontium, qui admittit Postumia- Num a Joanne 
num de Joanne Parvo loqui, hunc a Joanne oeco- aconomo sceti .v 
nomo in eremo Scythi, seu qui ibidem di aco nue 
pnesidebat (7), diversum non autumare. Ait enim 
Postumianus prodigium recenti memoria evenisse, 
cumque ex Apophthegmate I et ex ipsis Postumiani 
verbis ( « Quidam ad eumdem abbatem recipien- 
dus advenerat » ), maxime vero simile sit S. Joan- 
nem Parvum initio vitae religiosae tantum obedienliae 
exemplum praebuisse, et aliunde constet Joannem 
Sce tensem oeconomum vita fune t um esse ante annum 
400, si is idem esset cum praecedenti, ex baculo 
excrevisset arbor circa 360 aut 370, praesertim 
cum diversis locis S. Joannes Parvus Abbas et 
Senex nuncupetur. Quidni igitur Palladius, Cas- 
sianus et auctor lib. 11 et m inter Vitas Patrum 
obedientiee prodigium, ejusque vivacem testem ar- 
borem commentor assent ? Praeterea Joannem Sce- 
tens em oeconomum in diaeoniac o/fleiovitam explesse, E 
patet ex Cassiano, ubide Theona quodam scribit (8j : 

Confestim omni mundana facultate nudatus, ad 
monasterium pervolavit. Ubi in brevi tanto splen- 
dore sanctitatis et humilitatis enituit, ut beata? me- 
mori® Joanne ad Dominum ex hac luce migrante, 

Sancto quoque Helia, viro qui haud minor deces- 
sore suo fuit, similiter decedente, tertius lheonas, 
universorum praeelectus judicio, in diaconae eis 
dispensatione successerit. 

14 Ex quibus primum deducam Joannem Sce- diversus sa ? 
tensem oeconomum, in monasterio oeconomum fuisse, 

et consequenter, utn. 8et9jam dictum, nullatenus 
dubitari posse quin in Scete fuerint monasteria. 

Sed cum simul inde perspicuum sit eum in Scete 
supremum diem obiisse, videtur aliud argumentum 
diversitatis, ex eo quod in Calendariis quibusdam 
Copticis de S. Joanne Parvo legitur, desumi posse. 

In Synaxario seu Martyrologio Ecclesiae Alexan- 
drinae Coptitarum , auctore Michaele episcopo Atribae 
et Meligae in AEgypto inferiore, qui claruit circa 
an. 1425, ad xx mensis Ba ba, id est ad xvn Octobris, 
annuntiatu/i' requies Sancti Johannis exigui, et 
addit E minent issimus Maius compendiose ex Sy- 
naxario ut in Codice suo Arabico legebatui . Ab- 
batis Tabbennensis, qui in deserto Scetensi mona- 
sticum institutum professus, pluribus miraculis 
claruisse dicitur. Ejus corpus in ecclesia mona- 
sterii S. Mennae in ^Egypto hodie adservari auctor 
testatur (9). Quo usque haec vero consonent non 
bene novi, sed S. Joannem Parvum in Scete vitam 
non finivisse con firmari videtur ex eodem Martyro- 
logio ad xxix Messori, sive xxn mensis Augusti : 

Translatio corporis Sancti Johannis exigui abbatis 
in Scetem, eademque, praeter locum in quo transla- 
tio facta est, in Calendario aethiopico apud Ludol- 
fum leguntur (10). Quibus omnibus innixi merito 
S. Joannem Parvum a Joanne oeconomo diversum 
statuemus. 

15 Nunc quoniam Martyrologia proferre coepi- Cvitvs ex sy- 
mus, de cultu ex iisdem aliisque monumentis breviter riaxariis 
agendum est . In Martyrologio quodam Coptico cujus 
Calendarium semestre, duobus abh inc saeculis, Romae 

in Collegio Moronitico Bollandianis traditum est, 
ad xvii Octobris adseribitur obitus Joannis Parvi 


(I) T. VI Augusti 
Mem. t. XI, p. 51' 
Januar., p. 1087 


sti D 28 n. 17. — (2) Infra, passim. — (3) Tillemont (7) Cassian. Instit., l.v. c 

4, t. XII, p. 058. — (4) T. III Martii, p. 098. — (5) T. II (9) Veter. Script., t. IV, 

n. 19. — (6) Roma; 1789, in-4», p. CLvetseqq. — mentarius, p. 395. 


■. c.xl et Coli. 21, c. i. — (8) Coli. 21, c. ix. 

" p. 98. — (10) Ad liistor. «ethiopicam Com- 

eremitae. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


43 


» eremitae. Nondum bene noverant Udem Joannem 
nostrum, cum ad xxvn Martii in Joannis ex Lyco- 
poli sive Senuphii Acta commentantes , de eodem hic 
agi autumarunt; verum utriusque diversitas exn. 12, 
et ex toto hoc Commentario jam liquido constat. 
Joannis Parvi itidem mentio fit in Calendariis 
Copto-Arabicis a Seldeno publica luce donatis ( 1): 

xvji Octobris : Sancti patris Johannis sed quae- 

dam desiderantur . Puto autem mendose ibidem in 
altero Calendario eidem diei affigi sequentia : Mar- 
tyrium Joannis, nam martyrem non fuisse S. Joan- 
nem Parvum pate#, cum ex tempore quo vixit, tum 
ex silentio omnium monumentorum. Praeterea mo- 
net Ludolfus multa in his Calendariis, a Mahu- 
metano quodam exaratis, vitiosissime exprimi. 
Habet is solum in Calendario suo /Ethiopico ad 
eumdem diem : S. Johannes parvus. In nullo igi- 
tur Coptitarum Calendario, quod quidem novi, 
S. Joannis festum desideratur, sed noninCalendariis 
solum, verum in Codicibus quoque Euangeliorum, 
ubi Eclogadia, sive Euangelia per festa majora 
distributa exhibentur, idem adscriptum est (2). 
et Minati co- 16 . Demum, ut certum sit Coptitas etiam moder- 
ptitarum. nos impense S. Joannem Parvum colere, in eorum- 
B demprecibus publicis et Liturgiis, frequens est hujus 
Sancti invocatio. Missale Copto- Arabicum edidit 
Romae an. 1736 Rapliael Tullius JEgyptius mona- 
chus, postea episcopus Arsenoviensis, sub auspiciis 
scilicet Congregationis super correctione Graecorum 
librorum specialiter deputatae. Invocant Coptitae 
Monophysitae etia m Dioscorum et Severum haeresiar- 
chas, quorum nomina, catholicis omnibus retentis, 
Missalis editor merito respui t. Exhoc itaque Missali 
duas orationes depromam, utpateat cjuo loco Coptitae 
tam haeretici quam catholici S. Joannem Parvum 
inter Sanctos suos reponant. In Anaphora igitur 
S. Basi Hi ( 3 ) inter Consecrationem et Communionem 
sacerdotis, ex Assemani versione in Missali suo 
Alexandrino ( 4 ) ita sacerdos loquitur : Domine 
salva populum tuum ...per preces et orationes.... 
magni abbatis Antonii et justi Patris Pauli, Ma- 
carii, (alterius) Macarii, abbatis Johannis parvi, 
Patris Pauli, Patris Isidori, Patris Moysis, Patris 
Pachomii, Patris Paphnutii et omnium qui verbum 
veritatis recte docuerunt, episcoporum ortho- 
doxorum etc. Deinde iterum versus finem Missae.... 
per preces et orationes quas facit pro nobis Do- 
mina omnium nostrum, Dei Genitrix, Diva et 
C Sancta Maria,.... et sanctus Dominus meus Geor- 
gius, sanctus Theodorus, sanctus Patris amator 
Mercurius, sanctus Menna, et omnis chorus mar- 
tyrum, et Pater noster justus magnus Antonius 
abbas, Pater sanctus Anba Paulus et Patres nostri, 
abbas Macarius et abbas Macarius, abbas Johannes 
parvus, et Pater noster abbas Bischoi, et Pater 
noster Anba Paulus (5) Thmueensis, Pater noster 
Anba Moyses et omnis chorus Cruce signatorum, 
justorum, piorum et Angelus hujus diei benedicti. 
cultus apud i 7 1n serieitaque illustrium anachoretarum et mo- 

Gnecos et itu- nachorum, quintus postutrumque Macarium, TEgy- 
thenos; ptiumnempe et A lexandrinum (nam tertius quihae- 

rcticus fuit in Romana editione Coptici Missalis 
omissus est), post hos, inquam, quintus invocatur 
S. JoaiHjjes Parvus. Mirum igitur, nullum ex antiquis 
et classicis Latinorum Martyrologiis S. Joannem 
commemorare, sed tribuendum id procul dubio hae- 
resi Dioscorianae quae a medio saeculo quinto /Egy - 
ptum invasit, ex quo tempore reliqui Christiani ab 


AEgyptiis,utpoteMonophysitis, abhorruere. Attamen 
cum Graeci Patriarcham suum Alexandrinum re- 
tinuerint, qui usque ad Photii schisma Catholicus 
fuit, et eorum monachi frequenter de S. Joanne 
Parvo legerent (sive in Quinio Libro de Vitis 
Patrum qui gr aeco sermone primum editus, in lati- 
num a Pelagio diacono conversus est, sive in A po- 
pli thegmatis Patrum, uti mox, ex graeco latina facta, 
edendasunt), Sanctinostriin magnis Mcneeisiidem 
obliti non fuere. De eo haec pauca habes ad ix No- 
vembris : Tvj auri) fipipa. 6 otn 05 Iwavv/;? 0 KoXoSoj i v 
eip-ovy tsXslovtou 

y.~iyjn' IwawTiV sxpv^E yr,c (jpuyyz "zirnoz 

O', y.ccj °jpv:/yz to 'Tuua, -r,-j npx£,iv pteyac 

Id est : Eadem die tix Novembris) Sanctus mo- 
nachus (nam oaioz id sonat) Joannes Colobiis in 
pace quiescit. 

Versiculi : Terrae locus parvus condidit Joannem, 
Qui licet corpore parvus, factis fuit magnus. 

Ex Menaeis S. Joannis nomen transiit in Syna- 
xarium Ruthenorum dioecesis Kijoviensis, uti lego 
in interpretatione latina quam anno 1688 ad deces- 
sores nostros misit Georgius David S. J. ix No- 
vemb : V. P. N. Joannis Kolovas. 


18 Latini nonnulli, similiter ex Vitis Patrum, 
S. Joannis mentionem hauserunt, inter quos Petrus 
de Natalibus I. m.c. clvii ad xx\n Februarii, occa- 
sione S. Joann is Calybitae ; et is tamen, in prima 
narratiuncula, eumconfundit cum Joanne Thmuita, 
qui abbatem Paestum sive Bischoi in magno deserto 
invisit { 6), in secunda autem refert de Joanne nostro 
apophthegma secundum inter mox recudenda, de- 
mum tertio loco iterum Joannem abbatem in vicinia 
civitatis Thmuis, non vero nostrum, laudavit (7). 
Post Equilinum episcopum Maurolycus in Marty- 
rologio, similiter ad xxvii Februarii, S. Joannem 
Parvum paulo distinctius memorat : Item Johannes 
brevis staturae, obedientia conspicuus apud Scya- 
thim ; ad cujus irrigationem surculus aridus fru- 
ctifieavit. Ex Maurolyco habent eumdem Martyro- 
logium Germanicum Canisii, et Ferrarii Catalogus 
Genera lis, denique hos omnes secuti decessores nostri 
ad xxvii Februarii inter Praetermissos, qui cum 
aliam ligni aridi irrigationem non commemorent, 
nisi quam habet Cassianus, Joannis ex Lyco obe- 
dientiam commendans, remittunt consequenter ad 
xxvii Martii, quo die de isto Joanne egerunt. 

19 Jam dictum est supra n. 15, eosdem, in Actis 
S. Joannis ex Lyco, annuntiationem quamdam de 
S. Joanne Parvo proferre, quae in Synaxario Co- 
ptico diei xvii Octobris affigebatur. Hanc porro 
Claudius Chastelain, Tillemontii commentariis fre- 
tus, ut arbitror, ad hunc ipsum xvn Octobris con- 
signavit in Martyrologio suo gallico (8), in hunc 
fere modum : In deserto Scete in fEgypto S. Joan- 
nis Nani solitarii ; notatur in Calendario Coptita- 
rum. Non desun t ergo Ma/rtyrologia quae S. Joannem 
adseripserint, sed ut illi in Collectione nostra locus 
esset, praecipue effecit Missale illud Copticum Romae 
editum, ex quo patet a Coptitis catholicis S. Joan- 
nem Parvum inter praecipuos Sanctos haberi. — 
Subjicienda nunc sunt Apophthegmata Patrum de 
Abbate Johanne Colobo sive Curto, ex editione 
J. B. Cotelerii m Ecclesiae Graecae Monumentis (6), 
adquorum calcem alia quaedam recudentur ex variis 
collecta. Placuit autem retinere Cotelerii indicatio- 
nes marginales, ut quae hic leguntur aliis in locis 
reper iri queant, sed moneo, quae ab h ic editis diversa 


itemque 

E 


apud Latinos. 

E 


(1) De Synetlriis Ebrseor. Franeofurti 1G% p. 1308 et 1320. — 
(2) Veter. Scriptor., 1. c., p. 18. — (3) P. 129. Qx0) et 177 (pol;). — 
(/<) Bora* 1751, t. II, p. 64 et 88. — (5) Corrigendum : Phileas 
Thmueensis, ut monet Aug. Ant. Georgius in Fragmento Evangelii 
S. Joannis Grceco-Copto-Thebaice. Bom* 1789, p. vn. Cfr Acta 


nostra ad iv Februarii de S. Pbilea itemque ad xxn Maii de S. Donato 

M Thmuita (6) Cassiani Instit. V, cap. xxvii, xxvm et Collat. 14, 

cap. iv. -(7) Ex Cassiano 1. c.-(S) Martyrologe universel. Paris 1709. 
( 9 ) T. I, p. 468 et seqq. Paris 1677. 

sunt, 


APOPHTHEGM AT A S. JOANNIS COLOBI. 


E. C. 


44 

sunt, me pcene omnia in Annotatis aut in Appendi- 
cula recudisse. In his Apophthegmatis vix aliquis 
ordo apparet, quapropter juvat, hic capita quaedam 
praecipua indicare ad quae referri possint. Ad Obe- 
dientiam spectat Apophthegma i ; ad Caritatem in 
proximum Apoph. xvii, xvm, xxxix, xl et in Ap- 
pendice n. 5 et 10 ; ad Humilitatem Apoph. vm, xx, 
xxxvi et in Append. n. 1 ; ad Mortificationem 
Apoph. iii, iv, xxviii et in Appendice n. 3, 4, 6, 7 ; 
ad studium Perfectionis et Laborem continuum 
Apoph. xxx, xxxii, xxxiv, xxxvn et in Append. n. 2, 
8, 9, 11 ; ad spiritum Orationis Apoph. xm, xvi, 
xxvii, xxxi, xxxv ; ad Fugam occasionum Apoph, v, 
vi. Reliqua fere varii sunt argumenti, 

APOPHTHEGM ATA. 

Ex Cotelerio, tomo 1 Monu- 
mentorum Ecclesiae greeeee, 
p. 468 et seqq. 


D 


. xvi, 3. 


B 

Vitae Patrum a 
Rosweydo edi- 
tae, libro v, li- 
bello xiv, n. 3. 

a 

b c 


N: 


Libro v, libello 
x, n.27; Ful- 
bert, fol. 183. 

d 

e 


C 


v. IV. 19. 


S. Ephrem edit, 
Vossii, p. 387. 

9 

v. iv, 20 et vn 
xxvii, 2 et Ap- 
pend., p. 1003 
edit. 1628, n. 12 
Append., p. 1003 
n. 13. 

v. x, 28. 


arraverunt de abbate Johanne Curio a, quod 
secedens ad Thebaeum senem b in Sceti c, sedebat 
in deserto. Sumens autem ejus abbas aridum 
lignum plantavit, ac praecepit ei : Quotidie hoc 
irriga una aquae lagenula, donec fructum produxe- 
rit. Procul autem ab iis erat aqua, adeo ut vespere 
pergeret ac mane reverteretur. Itaque post tres 
annos vixit, viruit et protulit fructum. Quem 
fructum senex accipiens, portavit ad ecclesiam, 
dixilque fratribus : Sumite, manducate fructum 
obedientiae d. II. Referebant de abbate Johanne 
Curto, quod aliquando fratri suo majori e dixerit : 
Cuperem esse curis vacuus, sicut Angeli sunt, ni- 
hil operantes, sed absque intermissione Deo ser- 
vientes. Exutoque pallio, egressus est in solitudi- 
nem. Post unam autem hebdomadam redit ad 
fratrem suum. Utque fores pulsavit, agnovit eum 
frater antequam aperiret, aitque : Tu quis es? 
Respondit ille : Ego sum Johannes frater tuus. 
Tum ad illum frater : Johannes Angelus factus est, 
nec amplius inter homines degit. At ille orabat, 
proferens : Ego sum. Nec aperuit, sed reliquit 
eum ad posterum mane conflictari. Postea vero 
aperiens infit : Homo es, necesse est ut iterum 
opereris, unde alas te. Itaque veniam supplex pe- 
tiit, dicens : Ignosce mihi. III. Dixit abbas Johan- 
nes Curtus : f Si voluerit Imperator urbem hostium 
occupare, prius aquam et alimenta retinet, sicque 
inimici fame pereuntes subjiciuntur ei. Ita quoque 
affectus carnis ; si in jejunio et fame homo vixerit, 
inimici erga animam ejus imbecilles evadunt. 

2 IV. g Dixit iterum : Qui satur est et loquitur 
cum puero, jam cogitatione fornicatus est cum 
ipso. V. Adhuc retulit : Ascendens aliquando cum 
plecta per viam Sceteos, offendi camelarium, qui 
■ sermone suo me ad iram provocabat, et relicta 
supellectile fugi. VI. Alia vice cum aestas esset, 
audivit fratrem loquentem ex ira proximo suo, ac 
dicentem : Hei, tu quoque? Et relicta messe fugit. 
VII. Ex otio venerunt in Scetim quidam senes et 
simul cibum sumebant; erat autem cum illis etiam 
abbas Johannes. Surrexit ergo aliquis magnae vir- 
tutis preshvter, ut aquae caucum daret, sed nemo 
voluit ab eo accipere, nisi solus Johannes Curtus. 
Igitur admirati sunt, dixeruntque ei : Quomodo tu 
cum sis omnium minimus, ausus es ministerium 
presbyteri admittere? Ait illis : Ego quando surgo 
ad dandum baucale, gaudeo si cuncti ceperint, ut 


mercedem capiam ; propterea ergo accepi, quo ei 
mercedis causa existerem, ne tristitia afficeretur, 
quod nullus ab ipso suscepisset. Quibus per illum 
pronunciatis, mirati sunt et ex ejus discretione 
profecerunt. VIII. Cum sederet quodam die ante 
ecclesiam, fratres circumdederunt eum, exquire- 
bantque de cogitationibus suis. Quod cernens e 
senibus quidam, invidia agitatus, dixit ei : Baucale 
tuum, Johannes, veneno plenum est. Respondit 
abbas Johannes : Ita habet, abba ; atque sic locu- 
tus es, quoniam sola exteriora conspicis; si autem 
videres interiora, quid haberes eloqui ? 

3 IX. Narrabant Patres, quod manducantibus v.m,6. 
aliquando fratribus in Agape h unus ex illis ad men- h 
sam risit. Quem intuitus abbas Johannes, ploravit, 
dixitque : Quidnam corde gerit frater hic, quod 
riserit, cum potius debuisset flere qui Agapen 
comedat. X. Quidam e fratribus venerunt aliquando v - XI - 13 - 
ut tentarent eum, quandoquidem non sinebat 
mentem suam evagari, nec de ullo saeculi hujus 
negotio loquebatur ; et aiunt ei : Gratias agimus 
Deo, quod hoc anno pluerit multum et palmse 
adaequatae sint, emittantque germina, atque inven- 
turi sint fratres quo pro more manibus operentur. 
Respondit eis abbas Johannes : Ita est Spiritus e 
S anctus; quando descendit in corda hominum, 
renovantur, et germina proferunt in timore Dei. 

XI. De eo dicebant, quod texuerit aliquando ple- v.xi,i4 
ctam duarum sportarum, eamque una in sporta 
conficienda consumpserit, nec adverterit mentem, 
donec parieti appropinquasset. Ejus quippe ani- 
mus vacabat contemplationi. XII. Dixit abbas « 1 , 208 . 
Johannes : Similis sum homini sedenti sub magna 
arbore, ac spectanti feras multas ac serpentes ve- 
nientes ad se ; qui stare adversus cum nequiverit, 
confestim ascendit in arborem ac servatur. Ita 
etiam ego ; sedeo in cella mea, conspicio malas 
cogitationes adversus me insurgentes, cumque non 
valuero contra illas, ad Deum per preces confugio, 
sicque ab inimico eripior. 

4 XIII. Retulit abbas Poemen i de abbate Johanne 
Colobo, quod oravit Deum et sublati ab eo sunt 
affectus, exstititque sine sollicitudine. Tum abiit 
ad quemdam senem, cui dixit : Video me quietum 
et omni impugnatione vacuum. Senex autem ait 
illi : Vade, roga Deum ut tibi pugna contingat, et 
quam prius sentiebas, tribulatio atque humiliatio. 

Nam per certamina anima proficit. Ita ergo preca- 
tus est. Et accidente praelio non amplius rogavit id 
a se auferri, sed dixit : Domine, da mihi in bellis 
tolerantiam. XIV. IIoc relatione abbatis Johannis 
didicimus : E senibus aliquis visionem habuit in 
ecstasi seu mentis excessu ; ecce tres monachi 
steterunt trans mare, venitque ad eos ex adverso 
Ultore vox ejusmodi : Sumite alas ignis et accedite 
ad me. Ac duo quidem ex illis acceperunt, atque 
ad aliud littus volando pervenerunt ; tertius vero 
mansit ; vehementerque flebat et clamabat. Postea 
autem datae etiam ipsi sunt alae, non quidem ignem, 
sed infirmae ac debiles ; adeo ut interdum demer- 
sus, dein ex aquis emergens, cum labore et diffi- 
cultate multa transfretaverit. Pari modo aetas haec, 
quamvis alas accipiat, non tamen igneas, sed in- 
firmas debilesque vix accipit. XV. Frater interro- 
gavit abbatem Johannem : Quomodo anima mea 
vulneribus affecta, non erubescit obloqui de pro- 
ximo? Dicit ei senex parabolam, propter detractio- 
nem. Erat homo quidam pauper et uxoratus, qui 
aliam mulierem speciosam intuitus, eam quoque 
connubio sibi copulavit; ambae vero erant nudae. 

Cum autem nundinae celebrarentur alicubi, roga- 
verunt virum dicentes : Nos tecum ducito. Quare 

utramque 


V. VII, i 


Jo. Climac. 
Gradu 29, et 
Doroth. Doctr. 
13. 


F 


v. xvm, 8. 


vi. iv, 10. 


vi. iv, 13. 


v. xvii, 7. 


v. xi, 15. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A utramque assumptam in dolio collocavit, navique 
conscensa ad mercatus locum pervenit. Postquam 
autem aestus diei advenit et homines quieti se de- 
derunt, una earum respiciens, nec quemquam 
intuita, exiliit in sterquilinium, veteribusque pan- 
nis collectis, sibi subligaculum confecit, ac deinde 
cum fiducia ambulabat. Altera vero intus sedens 
nuda, dixit : Ecce meretricem hanc, non erubescit 
nuda incedere. At aegre ferens maritus excepit : 
Rem miram ! ipsa saltem verecunda corporis obte- 
git, tu vero tota nuda es, nec erubescis ista prolo- 
qui? Ita habet detractionis peccatum. 

5 XVI. Porro senex referebat adhuc fratri, 
de anima quae poenitentiam agere vult : Erat 
(inquit) in quadam civitate meretrix pulchra, 
quae multos habebat amatores. Accedens au- 
tem ad eam unus e rectoribus provinciae dixit 
ei : Promitte mihi te caste victuram, et ego te 
in uxorem accipio. Illa pollicita est. Eam ita- 
que accepit et duxit in domum suam. At ama- 
tores ejus quaerentes eam dixerunt : Praeses 
ille assumpsit eam in domum suam ; si igitur 
illuc iverimus et intellexerit, nos supplicio af- 
ficiet. Sed venite, eamus pone domum, sibilo 

B vocemus eam ; agnito enim sibili sono descen- 
det ad nos, erimusque noxa vacui. Itaque 
postquam sibilum audiit, obsignatis auribus suis, 
ad interius cubiculum prosiliit, foresque occlu- 
sit. Aiebat autem senex, meretricem esse ani- 
mam ; amatores, affectus atque homines ; re- 
ctorem, Christum ; interiorem aedem, aeternam 
mansionem ; sibilantes, malos daemones : hanc 
vero animam semper ad Deum confugere. 
XVII. Cum aliquando abbas Johannes ascende- 
ret e Sceti cum aliis fratribus, a via aberra- 
vit qui ducebat eos ; erat enim nox. Aiunt 
fratres abbati Johanni : Quid faciemus, abba, 
siquidem frater in via erravit, ne forte vagan- 
tes moriamur ? Respondit illis senex : Si dixe- 
rimus ei, tristitia ac pudore allicietur. Verum 
ecce, ostendam me debilem et dicam : Non 
possum incedere, sed maneo hic, usque ad di- 
luculum. Atque ita fecit. Caeteri vero dixerunt : 
Neque nos pergimus, at sedemus tecum. Et 
usque ad matutinum tempus resederunt, neque 
fratri fuerunt scandali auctores. 

6 XVIII. Senex quidam Sceteos, in exerci- 
tationibus quidem corporalibus laboriosus, sed 
in cogitationibus imperitus, abiit ad abbatem 
Johannem ut interrogaret eum de oblivione. 
Auditoque per eum sermone, rediit in cellam 
suam, et oblitus est quod ipsum edocuerat 
abbas Johannes. Igitur venit adhuc ad eumdem 
interrogandum. Cumque simili modo audiisset 
sermonem, recessit. Ut autem ad cellam suam 
pervenit, iterum rei memoriam amisit. Atque 
ita frequenter profectus, in revertendo ab obli- 
vione capiebatur. Postea vero seni occurrens, 
dixit : Nostin, abba, rursus e memoria mea 
effluxisse quod locutus fueras ? Sed ne tibi es- 
sem molestus, nolui venire. Ait illi abbas Jo- 
hannes : Vade, accende lucernam. Et accendit. 
Rursus ad eum : Affer lucernas alias et accende 
ex ea. Hoc etiam fecit. Tum abbas Johannes 
seni : Num aliquatenus obfuit lucernae quod 
ex illa alias accenderis? Senex : Nequaquam. 
Ita, excepit, neque Johannes ; quamvis tota 
adiret me Scetis, non me averteret a gratia 
Christi. Quocirca quando volueris, veni, nihil 
haesitans. Atque sic per utriusque patientiam 
abstulit Deus oblivionem a sene. Caeterum haec 
erat Scetiotarum operatio, alacritatem addere 


iis qui impugnabantur; ad haec sibi vim facie- 
bant, ut se mutuo lucrarentur in bonum. XIX. In- 
terrogavit frater abbatem Johannem sic : Quid 
agam? saepe venit frater, ut me ad opus assu- 
mat ; ego vero miser sum ac infirmus, atque 
ad id fatisco. Quid ergo faciam ad mandatum ? 
Respondit senex his verbis : Chaleb dixit Jesu 
filio Navae : Quadraginta annorum eram, quando 
Moyses servus Domini ex deserto misit me et te 
in ternam hancj et nunc octoginta quinque anno- 
i um sum. Sicut tunc eram , et nunc valeo ingredi 
et egredi ad bellum. Itaque et tu, si validus es, 
ut sicut egrederis ita etiam ingrediaris, vale ; 
quod si ita agere nequeas, in tua cella sede 
plorans peccata tua, et cum invenerint te lugen- 
tem, non cogent ad exeundum. 

7 XX. Quaesivit abbas Johannes : Quis ven- 
didit Josephum? Et respondit quidam e fratri- 
bus : Ejus fratres. Ait illi senex : Nequaquam, 
sed eum humilitas ejus vendidit. Poterat enim 
allegare se fratrem eorum esse, poterat contra- 
dicere ; verum tacens, per humilitatem semet 
vendidit, ac humilitas constituit eum dCgypti 
rectorem. XXI. Dixit abbas Johannes : Leve 
onus relinquentes, hoc est, ipsos se accusare, 
grave portandum suscepimus, quod est se justos 
facere. XXII k. Idem hoc protulit : Humilitas 
et Dei timor, supra caeteras virtutes eminent. 
XXIII. I Idem sedebat aliquando in ecclesia, 
et suspirium duxit, nesciens quempiam pone 
se esse. Quod ubi cognovit, proclinavit se coram 
eo, dixitque : Parce mihi, abba, nondum quippe 
initiatus sum. XXIV. Dixit idem discipulo suo : 
Unum honoremus, et cuncti honoraturi sunt nos ; 
quod si contempserimus unum, hoc est Deum, 
nos cuncti contemnent ac peribimus. XXV. Aie- 
bant de abbate Johanne, quod in Sceti ad 
ecclesiam perrexit, auditisque quorumdam fra- 
trum altercationibus, reversus est ad cellam 
suam, terque circumiens eam, ita introiit. Fra- 
tres autem quidam videntes illum, nesciebant 
cur id fecisset. Venientes ergo percontati sunt. 
Ille ad eos : Aures meae, inquit, contentione 
plenas erant ; circuivi ergo, ut purgarem eas, 
atque sic cum mentis requie ingrederer in cel- 
lam meam. XXVI. Quidam frater sero venit ad 
cellam abbatis Johannis, abire festinans. Cumque 
de virtutibus loquerentur, dies exortus est, nec 
intellexerunt. Exiit ut deduceret eum, et per- 
severarunt in colloquio usque ad horam sextam. 
Introduxit ergo eum, ac postquam cibum sum- 
psisset, ita discessit. XXVII. Monuit abbas Jo- 
hannes : Custodia est, sedere in cella et Dei 
semper meminisse. Atque ita intelligendum est 
illud : In custodia eram et venistis ad me. 
XXVIII m Dixit iterum : Quodnam animal forte 
est ut leo ? et tamen propter ventrem in laqueum 
incidit, omnisque ejus vis deprimitur. XXIX. Et 
iterum n : Sceteos patres panem et sal come- 
dentes aiebant : Ne imponamus nobis necessi- 
tatem vescendi sale ac pane. Atque ita fortes 
erant ad opus Dei. 

8 XXX. Venit frater quidam ut sportas ab 
abbate Johanne acciperet. Hic egressus dixit 
ei : Quid vis, frater? Ille ait : Sportas, abba. 
Ingressus vero ut afferret, oblitus est; sedit, 
coepitque consuere. Pulsavit iterum frater ; cum- 
que Johannes exiisset : Affer, inquit, sportas, 
abba. Intrans autem rursus ad suendum sedit. 
Ille denuo pulsavit. Egressus dicit ei : Quid vis, 
frater ? At ille : Sportam, abba. Tunc appre- 
hensa ejus manu, introduxit illum dicens : Si 

sportas 


EX EDITIS, 
v. XI, 16. 


Jos., xiv ,7, 10,11. 


iii, 155. 

E 

v. xv, 22. 

k 

Append.,p.l001, 
n. 19. 

I 


F 

Lambecii 
Cod. 237. 

Matth., xxv, 36. 

m 

Append.,p.l002, 
n. 1. 

n 


46 


APOPHTHEGMATA S 

ex editis. sportas vis, sume ac recede ; mihi enim non 
vacat. XXXI. Venit aliquando camelarius, ut 
supellectilem ejus sumeret, abiretque in alium 
locum. Ille vero ingressus ad afferendam ei 
plectam, oblitus est, quia mentem in Deum 
intentam habebat. Rursus igitur interturbavit 
camelarius, fores feriens. Et adhuc ingressus 
abbas Johannes, non est recordatus. Tertium 
itaque pulsante camelario, intrans dicebat : 
Plecta, camelus; plecta, camelus. Id autem 
repetebat, ne iterum res memoria excideret. 
XXXII. Idem fuit spiritu fervidus. Itaque aliquis 
visens eum, laudavit ejus opus; plectam autem 
conficiebat. Et tacuit. Iterum ille orsus est 
sermonem ad eum. Et adhuc silebat, dertio 
dixit invisenti : Ex quo huc ingressus es, Deum 
a me ejecisti. XXXIII . Venit aliquis senex in 
cellam abbatis Johannis, et invenit eum dor- 
mientem, Angelum vero adstantem, qui ventum 
ei faciebat ; cumque vidisset recessit. Ut autem 
experrectus est, ait discipulo suo : Venitne quis- 
piam, dormiente me? Respondit : Etiam, ille 
senex. Cognovitque abbas Johannes, quod paris 
secum virtutis esset senex, ac vidisset Angelum. 

B 9 XXXIV. o Haec verba fecit abbas Johannes : 
-: - T lb ' Ego volo ut homo parum ex omnibus virtutibus 
o percipiat. Itaque singulis diebus mane exsur- 
gens, cape principium ad omnem virtutem man- 
datumque Dei ; in maxima patientia, cum ti- 
more ac aequanimitate, in caritate Dei, cum 
omni alacritate animae et corporis, cumque 
humilitate multa, in tolerantia tum afflictionis 
cordis, tum custodiae, in oratione mulla et de- 
precationibus, cum gemitu, puritate linguae, et 
custodia oculorum ; inhonoratus, nec irascens ; 
pacificus, nec reddens malum pro malo ; non 
attendens ad aliorum delicta ; non teipsum me- 
tiens, sed sub omni exislens creatura, per re- 
nunniationem materiae rerumque carnalium ; 
cruce, certamine, paupertate spiritus, in vo- 
luntate et exercitatione spirituali, in jejunio, 
poenitentia, fletu, in agone praelii, in discre- 
tione, in animae sanctimonia, in perceptione 
bona ; cum quiete opus manuum exercendo ; 
in nocturnis vigiliis, fame, siti, frigore, nudi- 
tate, laboribus, atque occludito sepulcrum 
tuum, quasi jam mortuus, ita ut putes mortem 

Append., p. 6M- tuam esse quasi omni hora. XXXV. p Aiebant 
p C de eodem abbate Johanne, quod quando redi- 
bat e messe, aut e congressu cum senibus, 
vacabat orationi, meditationi et psalmodiae, 
donec mens ejus in pristinum ordinem fuisset 
restituta. XXXVI. De eo pronuntiavit patrum 
nonnullus : Quis est Johannes, quod per humi- 
litatem suam c parvo digito totam Scetim sus- 
pendit? XXXVII. Interrogavit aliquis e patribus 
abbatem Johannem Curtum, quid esset mona- 
chus. Ille dixit : Est labor ; quia monachus 
in omni opere laborat. Ita est monachus. 
XXXVIII. Commemoravit hoc abbas Johannes 
Curtus : Spiritualis quidam senex inclusit se, 
eratque in civitate insignis, plenus gloria et 
laude. Huic indicatum est : Sanctorum aliquis 
dissolvi seu mori habet, veni, saluta eum an- 
tequam obeat. Reputavit ergo apud se : Si de 
die exiero, accurrent homines, multaque mihi 
erit gloria, nec in his conquiesco. Unde sero 
sub tenebras abibo, clam omnes. Vespere igi- 
tur egressus e cella, ut qui latere vellet ; atque 
ecce Angeli duo cum lampadibus mittuntur a 
Deo, lumen ei praebituri ; et deinde tota civitas 
concurrit, ut videret gloriam. Et quanto glo- 


. JOANNIS COLOBI. 

riam voluit effugere, tanto magis est consecu- p 
tus. In his adimpletur quod scriptum est : 

Omnis qui se humiliat exaltabitur. Luc XIV( , u 

tO XXXIX. Dixit abbas Johannes Curtus : Non 
potest aedificari domus a sursum ad inferius, sed 
a fundamento ad culmen. Rogant eum : Quid sibi 
vult iste sermo? Respondit : Fundamentum proxi- 
mum est, ut eum lucreris, atque hinc incipiendum. 

Ab ea enim re pendent cuncta Christi praecepta. 

XL. Memorabant de abbate Johanne hunc in mo- 
dum : Cujusdam adolescentulae parentes e vivis 
excesserunt, relictaque est pupilla ; nomen ei 
Paesia. Haec constituit e domo sua facere xenodo- 
chium, ad usum patrum Sceteos. Sic itaque diu 
permansit, hospitio suscipiens et fovens patres. 

Postea consumptis facultatibus, coepit egere. Ad- 
juncti ergo ei sunt perversi homines, qui cam a 
bono proposito averterunt, indeque coepit prave 
agere, adeo ut ad fornicandum perveniret. Quo 
audito, patres summa affecti sunt tristitia. Et advo- 
cantes abbatem Johannem Curtum, dicunt ei : De 
sorore illa accepimus male eam vivere ; illa vero 
cum potuit, caritatem suam erga nos exercuit : 
nunc vicissim nos erga illam ostendamus carita- 
tem, succurrendo ei. Itaque id laboris suscipe, ut E 
ad illam accedas, et juxta sapientiam quam tibi 
dedit Deus, de re dispone. Venit abbas Johannes 
ad eam, dixitque aniculae janitrici : Indica dominae 
tuae me hic esse. Illa remisit eum dicens : Vos ab 
initio bona illius consumpsistis, jam inops est. Ait 
abbas Johannes : Significa ei, magnum enim ipsi 
apporto emolumentum. Tum famuli ejus subriden- 
tes interrogant : Quid enim ipsi daturus es, ut 
velis cum ea colloqui? Respondit : Inde scitis quid 
praebiturus sim ? 

11 Ascendens igitur anus, nunciavit dominae de 
Johanne. Dicit illi puella : Hi monachi ad mare 
rubrum continuo incedunt, ac inveniunt margari- 
tas. Inde cum seipsam exprnasset : Praei, inquit, 
hominem ad me adducas. Utque ascendit, praeve- 
niens illa sedit super lectum. Et accedens abbas 
Johannes, juxta illam assedit, intendensque in vul- 
tum ejus, ita locutus est : Quid in Jesu reprehenden- 
dum invenisti, ut ad hunc procederes statum ? Quo 
audito, tota concrevit. Abbas vero Johannes, incli- 
nato capite, coepit vehementer flere. Tum ei illa : 

Abba, quare fles ? Ille suspexit, iterumque inclina- 
vit se plorans, ac dixit : Video satanam ludentem in 
vultu luo, et non defleam ? Audiens illa : Estne, F 
inquit, abba, poenitentiae locus ? Respondit : Etiam. 

Illa ad eum : Duc me quocumque libuerit. Abbas : 

Eamus. Et surrexit ut sequeretur eum. Porro ad- 
vertit Johannes quod nihil de domo sua mandas- 
set, aut fuisset locuta, et admiratus est. Ut ergo 
pervenerunt ad solitudinem, advesperavit, facit 
ei ex arena cervical parvum, crucisque signo 
super illam facto, ait : Hic dormi. Cumque sibi 
pariter ad modicum intervallum fecisset, atque 
absolvisset preces suas, recubuit. Circa mediani 
vero noctem expergefactus, vidit lucidam viam 
quffi a coelo ad ipsam usque prostabat ; intuitus 
quoque est Angelos Dei animam puellae sustol- 
lentes. Surgens ergo et profectus, pulsavit eam 
pede. Ubi vero mortuam agnovit, procubuit in 
faciem, orans Deum. Tunc audivit quod una hora 
poenitentiae ejus praelata fuerit poenitentiae multo- 
rum, diu quidem perseverantium in poenitentia, 
sed non tantum ardorem ostendentium. 

ANNOTATA. 

a Graece KoXogos, quod proprie significat mutilus, 

curtus. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS, 


47 


curtus. In Vitis Patrum a Rosweydo editis varia 
nomina prodeunt : Joannes Parvus, Joannes Nanus, 
Joannes brevis staturae et Joannes Colob. Coptitae, 
praefixo articulo suo, ex graeco ™lo$6g formarunt 
7 rixo>o6os : unde ab iisdem Joannes Parvus iwawvj ; 
irixoloSog dictUS est. 

b De lxoc sene vide Commentar, n. 11. 
c De Sceti ibidem agunt n. 1 etseqq. 
d Confer Postumiani narrationem in Com- 
rnent. n. 7. 

e Apophthegma istud habet Petrus de Natalibus 
in Catalogo Sanctorum, itemque Liber tertius 
(num. 56) inter Vitas Patrum quem Rufrio tri- 
buunt. ■ Hoc posteriori loco Rosweydus noster addu- 
cit versus quosdam Fulberti Carnotensis episcopi, 
inter sui aevi viros doctissimi, quem anno 1029 
obiisse feriunt. En Rosweydi verba : Fulbertus Car- 
notensis episcopus in fine epistolarum suarum, 
post hymnum de Nativitate Christi et Epiphania 
ex hoc ( Rufini ) loco vel ex Pelagio infra libello x 
num. 27 {uti ad Apophth. n in margine notatum 
habes) hanc de Joanne Parvo narrationem ita ver- 
sibus et rhythmis sui saeculi reddit ( 1 ) : 

In Vitis Patrum veterum quiddam legi jucundum, 

B Exemplo tamen habile, quod vobis dico rhythmice. 
Joannes abbas parvulus statura, non virtutibus, 

Ita majori socio, quicum erat in eremo : 

Volo, dicebat, vivere secure, sicut Angelus, 

Nec veste, nec cibo frui, qui laboretur manibus. 
Respondit frater : Moneo, ne sis incepti properus, 
Quod tibi postmodum sit non coepisse satius. 

At ille : Qui non dimicat, non cadit, neque superat. 

Et nudus eremum interiorem penetrat, 

Septem dies gramineo vix ubi durat pabulo ; 

Octavo fames imperat, ut ad sodalem redeat ; 

Qui sero clausa janua tutus sedet in cellula, 

Cum minor voce debili appellat : Frater, aperi, 
Joannes opis indigus notis assistit foribus, 

Nec spernat tua pietas, quem redigit necessitas. 
Respondit ille deintus : Joannes factus est Angelus, 
Miratur coeli cardines, ultra non curat homines. 

Foris Joannes excubat, malamque noctem tolerat, 
Et praeter voluntariam, hanc agit poenitentiam. 
Facto mane recipitur, satis verbis uritur. 

Sic attentus ad crustula, fert patienter omnia. 
Refocillatus Domino grates agit ac socio, 

Dehinc rastellum brachiis tenlat movere languidis. 
Castigatus angustia, de levitate nimia, 

C Cum Angelus non potuit vir bonus esse didicit. 

f Idem Apophthegma de Joanne brevis staturae 
refert Pelagius Libro v, Libello iv, n. 19 in Vitis 
Patrum et eidem iterum tribuitur in Appendice 
p. 994 cap. xi ; sed Libro m n. 66 eadem iisdem 
pcene verbis abbati Moysi adscribuntur . 

g Idem occurrit inter Apoph thegrnata S. Ephraem 
Syro quondam falso ad scripta, ad quem locum Vos- 
sius (2) non recte conjectavit de Joanne Calybita 
(xv Januar.), vel de Joanne Lycopolitano sive 
Senuphio (xxvii Martii) hic agi. 

■ h Agape forte pro convivio funebri ponitur. 
Apophthegma xxxix S. Arsenii (3i sic habet. Mori- 
turus abbas Arsenius, denunciavit nobis dicens : 
Nolite dare operam ut pro me Agapas faciatis. Ego 
enim, si mihi Agapen feci, inventurus sum eam, 
nempe in ccelo. 

i S. Poemen, cujus Acta data sunt ad xxvii Au- 
gusti tom. vi p. 25. Indicantur in margine Doro- 
theus et Joannes Climacus, ubi scilicet de eadem 
materia agunt non autem de Joanne Parvo, nisi 
posterior Sanctum nostrum designaverit his verbis: 

(1) Bibliotb. Patrum Lugduni. 1677, t. XVIII, p. 52. — (2) Ephrmm 
Syri Opera. Antuerp. 1619, p. 387-88. — (3) Cotelerii monum. grmea. 


Ostendit et ille ( tranquillitatem ) qui ut perturba- 
tionum vitia ad se redirent, Deum rogavit. 

k Pelagius v. xv. 22 hic quaedam addit : Dixit 
abbas Joannes Brevis : Quia janua Dei est humilitas 
et patres nostri per multas contumelias acti, gau- 
dentes intraverunt in civitatem Dei. Dixit iterum 
ipse idem, quia humilitas et timor Dei superat 
universas virtutes. Partis superadditae textum grae- 
cum exhibet Cotelerius in Notis. 

1 In iisdem Apophthegmatis Patrum similia de 
abbate Tithoe referuntur (4) : Sedente aliquando 
abbate Tithoe, erat frater juxta ipsum. Quod 
nesciens duxit suspirium; nec animadvertit prope 
adesse fratrem : erat namque in ecstasi. Itaque 
facta poenitentiae inclinatione, dixit : Ignosce mihi, 
Frater, quia nondum monachus factus sum, qui 
coram te ingemuerim. Apud Roswey dum in Appen- 
dice (5) loco Tithoe, legitur Sisoe. 

m Eadem in Vitis Patrum loco in margine 
indicato abbati Moysi tribuuntur . 

n In Rosiceydi Appendice inter yEgyptiorum Pa- 
trum sententias auctore graeco incerto, Martino 
Dumiensi ep. interprete, num. 1 . idem Apophthegma 
paulo prolixius est et adjicitur aliud quod apud 
Cotelerium deest. Utrumque recitabo in Appendice E 
ad ea quae ex laudato Cotelerio deprompsi. Infra 
num. Q et I. 

o S. Dorotheus Doctrina seu Institutione xiv ex 
interpretatione Corderi nostri : Hoc est autem quod 
abbas Joannes ait : Vellem ego hominem assumere 
pauxillum quid cujuslibet virtutis, et non ut aliqui 
faciunt, unam tantum virtutem amplecti et in ea 
haerere, eamque solam exercere, caeteras vero ne- 
gligere. Confer A ppendiculamquamsubj icimus, n . 9 . 

p Eadem extensius dantur in Appendice nostra 
num. 2, ex veteri interpretatione Lausiacae, quam 
habet Rosweydus. 

APPENDIX EX VARIIS. 

Dicebat abbas Joannes quibusdam fratribus : V i, 
Quia fuerunt tres philosophi amici, quorum unus 84. 
moriens alteri reliquit filium commendatum ; qui 
in aetate juvenili provectus, nutritoris sui adul- 
teravit uxorem. Quo scelere cognito, missus est 
foras. Deinde cum plurimum poeniteret ; non ei 
concessit regressum ; sed ait illi : Vade, et esto F 
tribus annis inter damnatos qui metalla in flumine 
deponunt et sic indulgeo tibi culpam tuam. Quo 
post triennium redeunte, rursus ait : Vade alios 
tres annos; da mercedes ut injurias patiaris. Ille 
vero fecit sic alios tres annos. Qui dixit ei : Veni 
ergo nunc ad civitatem Atheniensium a ut phi- 
losophiam discas. Erat autem ad portam civitatis 
quidam senex philosophus sedens atque intrantes 
contumeliis afficiebat, injuriavit ergo et juvenem 
illum. At ille injuriatus risit. Cui senior ait : Quid 
est hoc, quod tibi ego injurias facio et tu rides? 
Dicit ei juvenis : Non vis ut rideam qui tribus 
annis, ut injurias paterer dedi mercedes, et hodie 
gratis eas patior ? Prorsus ob hoc ego risi. Dixit- 
que ei senex : Ascende et ingredere civitatem. 
Cumque hoc retulisset pbbas Joannes, dixit • Haec 
porta Domini et patres nostri per multas injurias 
in ea gratulantes ingressi sunt. Joannem hunc 
S. Joannem Parvum esse conficitur ex postremis 
verbis quae eidema tibi tribuuntur. Vide Apophthegma 
xxn et Annotatum ad illum locum. Eadem porro 

t. I, p. 369. — (4) Ibid., p. 700. — (5) P. 1001 Palladii Lausiaca, Jib. xx, 
cap. xix. 


habet 


48 


APOPHTHEGMATA S. JOANNIS COLOBI. 


ex editis. habet Rufium apud Rosweydum lib. m. c. 84 : 
Cujusdam philosophi discipulus peccavit; et cum 
sibi indui geri vellet, dicit ei philosophus : Non 
tibi indulgeo, nisi in his tribus annis portaveris 
onera aliorum. Cui reverso post tres annos etc. Re- 
liqua verbis vix differunt. 

2 In veteri quadam editione Lausiacse Palladii 
cap. xi hsec leguntur (1) : Dicebant sancti patres 
de sancto Joanne, qui cognominabatur Colob, quia 
cum de messis opera reverteretur valde fatigatus, 
repraesentabat se sanctis senioribus, factaque cum 
eis oratione, statim pergebat ad cellam suam et 
per multa tempora in silentio vacabat orationibus 
et lectionibus ac meditationi scripturarum sancta- 
rum, et opera manuum quotidie exercens, nullum 
ad se permittebat venire. Dicebat enim : Quoniam 
per occasionem in messis opere dispergitur et 
pervagationem patitur mentis intentio et ideo 
diversis cogitationibus obligatur. Addebat autem 
sibi magis abstinentiam dicens : Quia propter la- 
borem messis in diebus illis quotidie panem in 
saturitate edebam. Nunc autem quoniam in cella 
mea quiesco, oportet me abstinentiam et vigilias 
addere ut compensetur et reparetur quod in illis 

B diebus intermissum est. 

3 Quidam ex fratribus interrogaverunt hunc 
ipsum Beatum Joannem de causa abstinentiae. Et 
respondit dicens : Quia Daniel propheta dixit : 
Panem in concupiscentia non comedi. Dicebat 
etiam monendo fratres : Considerate, dilectissimi, 

IIIi66 . quoniam niliil fortius est in bestiis leone, et tamen 

propter ventrem suum cadit in laqueum, et illa 
feralis et magna fortitudo ejus humiliatur. 
ni. 92 ; v. xvi, et 4 Abbas Joannes dum sederet inter fratres et 
supra Apoph. singuli eum de propriis cogitationibus inquirerent, 
vin. atque ille responsum omnibus daret, quidam senex 

ex invidia dicit ei : Sic est hic Joannes quomodo 
mulier meretrix ornans semetipsam ut congreget 
sibi amatores. Cui abbas Joannes ait : Verum 
dicis, abba, et non est aliter, nam et hoc ipsum 
Deus tibi revelavit. Respondit illi iterum ille senex 
dicens : Nam et vas tuum, Joannes, veneno ple- 
num est. At Joannes ait illi : Sic est, abba, ut 
dixisti , et hoc dicis quia illa tantummodo quae 
deforis sunt vides ; nam si ea quae intrinsecus sunt 
videres, quanto plus haberes quod diceres? Et 
post hoc quidam ex discipulis ejus dixit ei : Non 
es conturbatus interius, abba, in verbis senis hujus ? 

C Cui ille respondit : Non, sed sicut sum deforis, ita 
sum deintus. 

m, 135 et supra. 5 Solebat dicere abbas Joannes : Parvam sar- 

Apoph. xii. cinam dimisimus, id est non ipsos reprehendere ; 


et gravem portare elegimus, id est ut nos justifice- p 
mus, et alios condemnemus. 

6 Abbas Joannes (2) dicebat ad discipulos suos : 

Patres manducantes panem tantum et salem, fortes 
facti sunt in opere Dei, dum angustiarent seipsos ; 
constringamus ergo nos in ipso pane et sale. 

Oportet enim servientes Deo in ipsis coarctari, quia 

ipse Dominus dixit : Arcta et angusta est via quae Mattii. 7 . 
ducit ad vitam. 

7 Interrogavit frater eumdem senem dicens : 

Jejunia et vigiliae quas agimus quid faciunt ? Re- 
spondit : Ipsa faciunt animam humilem fieri. 

Scriptum est enim : Vide humilitatem meam et 
laborem meum et dimitte omnia peccata mea. Si 
enim laborat in his anima, miseretur et condolet 
illi Deus. 

8 Hujuscemodi fuisse novimus (3) eum, qui 

in fovea solitaria quiete silebat, Joannem Parvum, 
sive potius praemagnum monachum, qui ex Dei 
consortio mansit, immotus, daemone in speciem dra- 
conis circumvoluto ejusque carnes mandente et in 
faciem ejus eructante. 

9 Frater aliquis percontatus est abbatem Poe- 
menem : Potestne homo confidere in una actione ? 

Respondit senex abbatis Johannis Curti sermonem E 
exstitisse : Ego cupio ex omnibus virtutibus non- 
nihil assumere (4). 

10 Item retulit (abbas Pcemen) quod si quis frater 
adiisset abbatem Johannem Curtum, tradebat ei 
ille caritatem de qua apud Apostolum legitur : Ca- 
ritas patiens est, caritas benigna est (5). 

1 1 b Frater percontatus est abbatem Poemenem Misceiian. Vos 
hoc modo : Quare non permittor libere loqui cum sii p- 13 ^ 133 - 
senibus de cogitationibus meis? Et senex retulit 

ei sententiam abbatis Johannis Curti : In nullo ita 
gaudere inimicum, ac in iis qui volunt manifestare ni > 177 - 
cogitata sua (6). 

ANNOTATA. 

a Rosweydus hic Gregoriuni Nazianzenum ad- 
ducit, in oratione de S. Basilio ritum describentem 
quo tirones Athenis excipiebantur. 

b Miscellanea in margine indicata, ea sunt qux 
Vossius edidit cum Operibus S. Gregorii Thaurna- 
turgi, sed editio mihi non est ad manum. Rufinus 
lib. iii. 177 apud Rosweydum hxc habet : Abbas 
Poemen dixit : I 11 nullo sic gaudet inimicus, quo- F 
modo in illo qui non vult cogitationes suas mani- 
festare. 


(I) Append., p. 994. Cfr. supra Apophth. xxxv. — (2) Ex Append., 
n. 1002. Vide Annotat., p. 1002 au. Apoph. xxix. — (3) Ex S. Nili 
Opusculis Romte 1673, p. 502, tractat, de Orat., cap. 107,— (4) Coteler. 


anum, eccles. graec.. t. I, p. 602 de S. Pcemen® Apoph. xlvi etia 
:tis Sanctorum ad 27 Augusti. - (5) Ibid., lxxiv. — (6) Ibid., ci. 


DE 


A 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


49 


DE S. CLEMENTE, PRESBYTERO ET CONFESSORE 

LAUDE POMPEIA IN ITALIA. 

SYLLOGE HISTORICA. 

Laus Pompeia vetus et nova; S. Clementis cum S. Bassiano 

episcopo suo gesta. 


CIRCA ANNUM 
CCCC. 

Laude Pompeia Aus Pompeia antiquissima civitas , quam 

a Gallis Boiis aedificatam volunt (I), sub 
.saeculi finem iii episcopalis sedes facta vide- 
-1 — Jtur( 2 ). Secundum Tabulam Peutingeria- 
nam et Antonini Itinerarium xvi P. M. a Mediolano 
distabat (3), donec mense Junio anni 1111 a Me- 
B diolanensibus extremum excidium passa est (4). 
Verum anno 1 1 58 imperator Fredericus Barbarossa 
civitatem novam aedificandam curavit (5), quae qua. 
hior circiter passuum millibus a veteri distat. Haec , 
quae nunc inter rivum Lambrum et Addam vicus 
est, Lodi Vecchio appellatu/)' (6) et amplissimae urbis 
vestigia etiamnum refert ; illa Lodi, Neapoleonis 
imperatoris victoria celeberrima, jacetque ad Ad- 
dam fluvium Mediolanum inter et Placentiam. 
Anno 1163, nova constructa ecclesia , praesentibus 
imperatore Frederico et Victore antipapa, multa 
celebritate extra ecclesiam majorem de Laude 
veteri corpus S 1 * 3 . Bassiani episcopi et patroni Lau- 
densis ad novum Laudae transvectum est (7), atque 
ex hoc tempore hic etiam sederunt Laudenses praesu- 
les. Adeoque quum S. Clemens saeculo iv exeunte 
floruerit, et saeculo xvi exeunte officium ecclesiasti- 
cum de eo fleri coeperit, vita ejus ad Laudem veterem 
maxime pertinet, cultus ad novam. 

2 In Martyrologiis classicis S. Clementis nomen 
omnino non apparet, neque in Calendariis, quan- 
tum novimus, aliquantum vetustis. Verum ad prae- 
sentem diem signatur ejus nomen in Martyrologio 
universali Castellani, in Hagiologio Italico, in Ca- 
talogo generali Sanctorum Ferrarii et in ejusdem 
Ca talogo SS. Italiae. Et quidem recte ; nam, ut habet 
Ferrarius (8), ab episcopo Bossio Novariensi, 
Laudensis dioecesis apostolico visitatore, in tabulas 
Ecclesiae Laudensis referri et celebrari hac die 
illius natalem praeceptum est. Francisci Bossii, 
antea episcopi Perusini, deinde procurante S. Ca- 
rolo Borromaeo cmno 1579 ad cathedram Novarien- 
sem translati, laudes maximas apud Ughellium (9) 
videre licet. Jussus fuit a Gregorio XIII dioeceses 
Genuensem, Laudensem, Burgensem ac S. Domnini 
v is i tare (10); quo munere apud Laudenses functus est 
anno 1583, ut ex liis equae de visitatione corporis 
S. Bassiani Zaccaria (11) habet, palam fit. Ab hoc 
itaque tempore magis invaluit S. Clementis cultus. 

3 Omnino vero pauca de hoc Sancto ad nos per- 
venere. Ex monumentis Ecclesiae Laudensis haec 
collegit Ferrarius : Clemens presbyter Laudensis, 


inquit (12), sanctitate florebat, cum S. Bassianus 
episcopus Laudem venit. Cui, quum urbs esset 
sine episcopo, divinitus revelatum est Bassianum 
episcopum Ravennae agentem a Deo praeordinatum 
esse, et populum ut eo mitteret, qui eum Laudem 
deducerent, admonuit. Cum vero Bassianus episco- 
patum coepisset, Clemente usus est familiari ; eum- E 
que, cum ad episcopum S. Ambrosium visendum 
pergeret Mediolanum, comitem suum adhibuit. Is 
denique, ubi Domino in omni sanctitate famulatus 
esset, obiens abiit in coelum xvi Kal. Novembris. 

4 Prior hujus encomii pars fidelis breviatio est Ei Deus s. 
eorum quae in \ita S. Bassiani leguntur. Traditur Bassianum 
enim ibidem (13), vacante sede, triduanas a populo e P isc <>pumeli- 
Laudensirogationes secundum leges tunc vigcntes( 1 4 ) genclum esse 
institutas fuisse. Quorum devotioni auditu benigne 
inclinato, Clementi ejusdem Ecclesiae venerabili 
presbytero, dum quieti artus committeret, postu- 
lata his verbis a divina pietate nuntiata fuisse : 

Bassianum, gemmis coelestibus insignitum, vobis 
divinitus praeponendum scitote, qui suorum jam 

securus, pro aliorum excessibus rogare non desi- 
nit, multosque Ravennatium, apud quos Deo mili- 
tat, honestis moribus informare satagit. Tunc 
Clemens, ita pergit biographus, revelatione gavisus, 
accitis de clero et populo religiosis, audita refert. 

Protinus duos facundia et conversatione pollentes 
eligunt, per quos ad virum Domini legationem 
sacram confidenter referunt. Sequitur dein narra- 
tio de visione S. Bassiani, hos ad se venire ccelitus 
intellig entis, deque ejus Laudem adventu et episco- ^ 
patu. Verum licet hic multa occurrant, quae utpole 
ad modum eligendi olim et inthronizandi episcopos 
pertinentia maximi suntmomenti, ut animadvertit 
Zaccaria (15), ea tamen mittimus utpote minus ad 
S. Clementis laudes facientia. 

5 Atque hinc intelligitur quo arvo vixerit sanctus inter annum 
ille presbyter ; quum enim, ut ex citata Vita elici- ™ et 378 reve ' 
tur (16), S. Bassianus die ultima anni 373 cathe- ‘ ' 
dram Laudensem adeptus sit, aut die prima anni 378 
secundum lectiones secundi nocturni in ejus festo 
recitatas (17), aut die ultima anni 376 juxta inscri- 

p tionemve ter en i ([8), aut tandem, prou tvoluntUghel- 
Uus (19) et Zaccaria (20), die prima anni 374, vel 
denique (ut diem Dominicam pro intlironizationc 
habeamus et simul adhaereamus potius consuetudin i 
et traditioni Ecclesix Laudensis quam signis nume- 
ralibus, quae in Vita sunt) die prima anni 377 ; 


preesenti die ab 
anno saltem 
1583 colitur S. 
Clemens, 

c 


cujus enco- 
mium texuit 
Ferrarius. 


(1) Cfr. Ughelli, ap. Zaccariam, Laudensium Episcoporum series 

P- vii ct 1. — (2) Zaccaria, Diss. 2, cap. i, n. I, Op. cit., p. 65. — 

(3) Ibid., p. x. — (4) Ibid., p. 59. — (5) Morena, ap. Zaccariam, p. 62 
el seq. et ap. Muratori scriptt. rer. Ital., t. VI, coi. 1011. — 
(6) Zaccaria, p. x; cfr. Caria amministrativa dei regno d ltalia, edit. 
1813. — (7) Morena, ap. Zaccariam, p. 63 et seq. et ap. Muratori, 
coi. 1121. — (8) Calalog. SS. Italia;, ad 17 Oct., pag. 654. — (9) Italia 


sacra, t. IV, coi. 725, edit. Coleti,— (10) Ibid., loc.eit. — (11) Laudens. 
Episc. series, p. 92 et 93. — (12) Catalog. SS. Italia;, p. 654. — 
(13) Act. SS., t. II Januarii, p. 224. — (1?) Cfr. Zaccaria, op. cit., 
p 68. — (15) Ibid., Ioc. cit. — (16) Act. SS., t. II Januar., p. 226. — 
(17) Ibid., Ioc. cit.— (18) Ap. Zaccariam, op. cit., p. 92. — (19) Ibid.. 
p. 90. - (20) Ibid., p. 92. 


7 


neat 


DE S. CLEMENTE PRESB. ET CONF. 


v D .B. nemo hinc non colliget S. Clementis ortum saltem 
ad medium saeculum iv esse referendum. 

Et Mediolanum 6 Altera pars encomii nonaeque fidclitei aFci- 
cum s. Bassia- rcm0 contexta fuit. Prout enim loquitur Ferrarius , 
no ad sepui- crederes de visitando S. Ambrosio agi, dum hic 
erum s. Ambro- ^ v [ v i s esset. Sed secus res habet apud 

mercatorem di- S.Bassiam biographum, ita loquentemi 1) : Sequenti 
vinitus detegi etiam tempore, scilicet post mortem S. Ambrosii, 
videt dum Mediolanum proficiscens S. Bassianus qua- 

tenus almi confessoris ejusdem suffragia appetenda 
postularet, factum est ut urbem ingressus quemdam 
dolose librantem stateram, ASthiopemque parvu- 
lum in lance una conspiceret. Petiit a Deo sanctus 
vir ut et alii hujus rei essent testes. Precibus itaque 
Deo oblatis, concessit ccelestis pietas Clementi 
presbytero atque Elbonio diacono idipsum, quod 
Patri sancto videre concesserat. Statim fallacem 
mercatorem monuit S. Bassianus cumque ad Deum 

(1) Act.SS.,t. II Januarii, p. 225. — (2) Archiepiscop. Mediolan. 


convertit. Verum haec iterum fusius a nobis prose- D 
quenda non sunt. 

7 Porro, quum secundum Henschenium S. Am- post annum 397. 
brosius obierit anno 398, seu potius secundum 
Maurinos ejus operis editores et Saxium (2) anno 
397, hinc sta tuere licet aliam metam quam attigerit 
S. Clemens. Quocirca ejus mortem ad annum circi- 
ter 400 initio retulimus ; licet nil velet aliquandiu 
etiam ejus vitam producere. Plura de hoc sancto 
colligere nequivimus. Ad litteras enim quas jam 
pridem La udem destinavimus, hucusque responsum 
fuit nihil. Caeterum, quum ipse Zaccaria nil de ejus 
cultu aut memoria, etiam raptim, operi suo deLau- 
densibus episcopis inseruerit, et quum tam jejunus 
sit Ferrarius, cui tabulae Loudenses patuere, non 
crediderim plura quam quae tradidimusLaudensibus 
de S. Clemente innotescere. 


series, 1. 1, p- 89. 


DE S. DULCIDIO SEU POTIUS DULCITIO EP. CONF. 

AGINNi, LEMOVICIBUS ET CAMBARETl IN GALLUS. 

COMMENTARIUS PRJEVIUS. 


Cultus; distinctis» a S. Dulcidio Tolosano; nomen; tevum, 
translatio Martyrum Aginnensium. 


1NLUNTE SAECU- 


LO V. 

S. Duleidius, 
episcopus 
Aginnensis, die 
xvi et xvii Oct 
cultus, 

* Agen. 


c 


a Simone Pey- 
ronnet probe 
distinguitur a 
S. Dulcidio To 
losano ; 


Q uemadmodum ad diem praecedentem intei 
praetermissos notatum fuit, S. Duleidius, 
Aginnensis * episcopus, Martyrologio Uni- 
versali Claudii Castellani et Parisiensi 
Card. de Noaliis ad xvi Octobris annun- 
tiatur. Et quidem, ut testes sunt Simon de Peyron- 
net (1), Ms. Breviarium Aginnense citans, et Dio- 
nysius Sammarthanus (2), cui praeluxit Proprium 

Aginnense, fxebatolimatqueetiamnumfitejvs festum 

ab Ecclesia Aginnensi hac die. Verum in dioecesi 
Lem ovicensij ampridem prop ter occurr ens S . Juniani 
festum agitur S. Dulcidii natalis die xvii Octobris. 
Hinc Saussayus, cui adfuit in concinnando S . Dul- 
cidii elogio Lemovicense Breviarium, retulit ejus 
memoriam ad xvii Octobris, itemque post eum Fer- 
rarius in Catalogo generali Sanctorum. Astvix venia 
dignum est quod ille, postquam in opere satis iecte 
Sanctum Dulcidium ad xvii Octobris signasset, in 
Supplemento (3) iterum ejus memoriam fecerit ad 
diem vi Octobris, festum S. Fidei Martyris Agin- 
nensis, oblitus se de eo jam dixisse. Verumtamen 
eodem in errore ei praevii fuerant Grevenus, Marty- 
rologium Germanicum, et priscum F lorarium Ms. 
quod penes decessores erat, et comitem se addidit 
Ferrarius. 

2 Hic vero Duleidius distinguendus est ab alio 
qui in dioecesi Tolosana colitur, et de cujus cultu 
male dubitavit Papebrochius (4). Quam inrem factu 
optimum videtur Simonis Peyronnet, viri Tolosani, 
recitare verba (5) : Doux, Dulcius, seu Duleidius, 
Confessor, S. Germerii antistitis Tolosani discipu- 
lus, cujus fit mentio in Vita ejusdem S. Germerii, 
quae exstat tom. 11 Sanctoralis Bernardi Guidonis 


episcopi Lodevensis , ex quo officia peculiaria 
dioecesis Tolosanse xvi Maii, quo die venerantur 
ejus sacrae reliquiae una cum S. Germerii in eccle- 
sia parochiali S. Jacobi de Murello. Ad eam diem 
antiquiorem Vitam, quae praeluxit Bernordo Guido- 
nis, edidit Papebrochius (6), licet et ipsa genuina 
non sit, ut ostenderunt Occitaniee historiographi (7). 
Alibi vero habet idem Simon Peyronnet : Ejus 
(S. Germerii) ac discipulorum corpora, Dulcidii 
scilicet ac Pretiosi servat hodie ecclesia de Murello 
dioecesis Tolosanae, ad quam asportata fuerunt ex 
veteri ecclesia priorali ejus nomini dicata, in qua 
antea jacuisse manifesto liquet ex Cartulario visi- 
tationis ejus ecclesiae, factae anno 1407 a Willelmo 
Rigaudi abbate Lesatensi, cujus autographum vi- 
dere licuit. De cultu itaque S. Dulcidio Tolosano 
Murelli, non vero Mureti praestito, ambigendum non 
est. Sed est et S. Duleidius, inquit Peyronnet, 
qui et Dulcius et Duleidius, episcopus Aginnensis 
in Aquitania, qui SS Fidei et Caprasii Martyrum 
cineres transtulit et utriusque memoriae basilicam 
consecravit, ut habetur in Actis horum Martyrum 
apud Surium vi Octobris et in Breviario manu 
exarato Aginnensi , cujusque corpus , uti legitur 
in Proprio Aginnensi die xvi Octobris, qua die co- 
litur ab Ecclesia Aginnensi officio duplici, ad 
Cambaretum, Chamberet, vicum Lemovicensis 
dioecesis est translatum, ubi inter caetera ejus 
ingentia miracula Cardiaci sanantur, vulgoque 
S. Doux et S. Doulcet audit. De posteriori itaque 
S. Dulcidio nobis sermo habendus est. 

3 Vitam ejus nancisci potuimus nullam, neque 
arbitramur eam uspiam exstare. In Catalogo qui- 


F 


Vita non vide- 
tur exstare ; 


(1) Catalogus Sanctorum ac Sanctarum, p. 285,— (2) Gallia Christ. 
nov., t. II, coi. 897. —(3) Marlyrolog. Gallic., p. 1177. — (4) Act. SS., 


laii, p. 592. — (5) Catalogus Sanctorum, etc., p. 285.— (6) Act. 
III Maii, p. 592. — (7) Hist. du Lang., 1. 1, Not. coi. 6/2 et seq. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


dem Bibliothecae regiae seu nationalis Parisiensis (1) 
signatur Vita Boati Dulcii sive Dulcidii episcopi, 
quam descripsit nobis R. P. Carolus Cahier ; verum 
nil aliud est quam finis Passionis SS. Fidei et Ca- 
prasii; adeoque, quum textus turba tissimus sit, nul- 
lius frugis videtur esse posse. Quocirca pro docu- 
mentorum penuria pauca tantum de S. Dulcidio 
colligenda sunt. 

ejvs nomen 4 Ejus nomen quam maximevarie scribitur. Dul- 
erat potius Dui- cius et Dulcidius appellatur in memorato S . Fidei 
citius; Passionis fragmento; Dulcius, Dulcedius et Dulci- 

dius dicitur a Simone Peyronnet ; Dulcedius et 
Dulcissimus a Saussayo, arbitrante esse nomina 
distincta ; Dulcidius in Martyrologiis Universali et 
Par isiensinecnon in Gallia Christiana ; Dulcissimus 


in Breviario Lemovicensi anni 1625 ; Dulcis tandem 
in prisco Florario seu Martyrologio Ms. quod de- 
cesso i 'es nos trih abcban t . Gallice eum appellat Castel- 
lanus S 1 * 3 Doucis, Simon de Peyronnet, ut vidimus, 
Doux et Doulcet. Atque hinc ipsas feminas saepius, 
maxime in Aquitania, dictas fuisse Dulcias tradit 
idem scriptor (2). Ast in media hac varietate, quod 
demum seligendum ? Dulcidium Sanctum nostrum 
appellatum esse in antiquioribus monumentis (3), 
B quin etiam potius attendendum videri dicendi mo- 
dum Aginnensium quorum episcopus fuit, quam 
vicinorum Lemovicensium, qui eum a saeculo sal- 
tem xiv Dulcissimum appellant (4), dabo ego facile. 
Verumtamen arbitrarer neutrum nomen essegenui- 
num, sed dicendum esse Dulcitium. Nomina enim 
latina non per dius accrescunt, sed per tius aut cius 
pro varietate dialectorum ; dein saeculo v et vi Dul- 
citii (5) nomen comparet quidem, non vero Dulcidii; 
quod saeculo demum ix in Hispania oriri vide- 
mus (6). Et quidem in omnium optimo exemplari 
Passionis SS. Fideiet Caprasii, nempe Ultrajectino, 
Dulcitius, non autem Dulcidius legitur; nihilomi- 
nusne turbemus lectorem, vocabimus ewm Dulcidium. 
Introducto autem semel Dulcidii nomine, ex solita 


verisimiliter 
occupavit ca- 
thedram Agin- 
nensem initio 
sceculi v ; 


G 


suppressione litterae d inter duas vocales, ortus fuerit 
Dulcius, atque hinc vulgaris appellatio. 

5 De tempore S. Dulcidii episcopatus fusius jam 
disputavit Ghesquierus noster in Commentario de 
S. Fide. Refert imprimis Tillemontii (7), Riveti (8), 
fra trum Sammarth anorum (9) et Dionysii Sammar- 
thani (10) de hoc argumento inter se non ita discre- 
pantes sententias, ostenditque valde probabile esse 
S. Dulcidium circa iniens saeculum v Aginnensem 
cathedram occupasse. Urget (11) imprimis auctori- 
tatem Aginnensis Breviarii, in quo traditur post 
mortem sanctissimi praesulis Phcebadii, magistri 
sui, Deo volente, omnique populo acclamante in 
episcopali cathedra constitutus ; in quae animad- 
vertam ea tanto majoris esse ponderis, quo accu- 
ratius veterem eligendorum episcoporum formam 
re ferat[\2) . Pro secundo argumento urget Ghesquie- 
rus uxorem Ragnovaldi anno 581 confugisse in 
ecclesiam S. Caprasii, a S. Dulcidio aedificatam 
tamquam ad antiquareligione venerandum asylum; 
verum S . Gregorius Turon ensis (13), ex cujus scri- 
ptis haec depromuntur, non habet haec verba : Ad 
antiqua religione venerandum asylum, nec alia 
similia.- Nil aliudvult F rancorum historicus quam 
ea occasione violatum fuisse jus asyli ; quod quum 
ad ecclesias aeque novas ac veteres pertineret, mi- 
noris ponderis fit Gregorii locus ad referendam 


structuram Caprasiani templi ad sacculum v potius v . d. b. 
quam ad vi : unde seponendam arbitramus' hanc 
probationem. Tertium argumentum desumit Ghe- 
squierus ex traditione Ecclesiae Aginnensis, secun- 
dum quam, teste Labenazie, S. Caprasii basilica 
exeunte saeculo iv aedificata fuerit a S. Dulcidio jam 
episcopo. Quartum argumentum repetit ex aetate 
scriptoris Actorum SS. Fidei et Caprasii, coaevi (ut 
videtur) S. Dulcidii, et quem arbitratur ineunte 
sarculo v vixisse. Ex omnibus his argumentis crede- 
rem BreviarjiA ginnensis testimoniumvalidissimum 
esse. Fratres Sammarthani et post hos Dionysius 
Sammarthanus indubitanter asserunt S. Dulci- 
dium anno 504 cathedram Aginnensem tenuisse; 
sed unde hauserint non produnt, quin etiam conti- 
nuo subjiciunt de eo in antiquis monumentis nil 
reperiri, nisi quae ad translationem SS. Fidei et 
Caprasii spectant. 

6 Et recte quidem : quocirca hanc jam transla- transfert cor- 
tionem ex vetustissimo illo scriptore, adjectis Ghe- pora ss • Fidei 
squieri animadversionibus exhibeamus : « Quo in et Caprasu ' 
loco (inquit ille anonymus (14), de prima sepultura 

loquens) multis annorum recursibus Sancta jacue- 
runt corpora (SS. Fidei, Caprasii, Primi et Feli- 
cioni), donec, ablata omni gentilitatis prophani- e 
late, S. Dulcidius * episcopatum susciperet et -Dulcitius in 
pastoralem curam gerens pro omnium salute vi- Ms - uitrajecti- 
gilaret. Cui praesuli ante omnia placuit, ut Sancto- ”°' 
rum reliquias ab indecenti elevans loco, in eorum 
veneratione, nova constructa basilica, in lucem 
efferret, ecclesia ipsa sanctae Virginis titulo dedi- 
cata. Qui cum lanium thesaurum aperiret, non 
tamen incredulus, sed metu et reverentia territus, 
diutius dubitaret ; ad ultimum per noctis quietem 
admonitus, ne negligenter dimitteret, quod fide- 
liter coeperat, convocatis monachorum turbis ac 
caeteri ordinis praelatis, secretum suum omnibus 
detegit, quorum consilio adjutus ad effectum us- 
que perduxit. Eorum autem votis caetera plebs 
concordans Sanctorum reliquias de loco ignobili 
honorifice erigunt et in locum sacrum statuunt, 
quorum meritis ad salutem omnium innumera coeli- 
tus patrantur miracula. Haec S. Fidei ecclesia erat, 
teste scriptore translationis Concliensis, foris mu- 
rum urbis ad septentrionale clima in suburbio (15). 

7 « Porro non in hac, sed in ecclesia omnino di- e t non duas sed 
versa, S. Caprasii ac reliquorum fortassis A ginnen- unam wdpi- 
sium Martyrum corpora aS . Dulcidio condita fuisse casse videtur 
apertissime declarat ipse scriptor, ita pergens : F 
Sanctum vero Caprasium intra muros urbis ad 
ecclesiam, ibidem (ab ipso Dulcidio, ut fert anti- 
quissima traditio) fundatam detulit, eumque con- 
simili honore in sarcophago item marmoreo dili- 
gentissime posuit. Consentit, qui et fortassis (ut 

aestimat Ghesquierus) anonymo illi praeivit Trans- 
lationis secundae metrice conscriptae auctor, duas- 
que pariter adstruens ecclesias, in quarum altera 
S. Fidei, in altera vero S. Caprasii corpus conditum 
fuit, juniorem ab antiquo anonymo dissentientem 
conciliat, dictisque lucem affundit, dum in una 
quidem eademquebasilica SS . Fidei, Caprasii alio- 
rumque Martyrum exuvias in lucem elatas dcccn- 
terque compositas a Dulcidio fuisse, at sanctae Mar- 
tyris corpus deinde in suburbana ecclesia, aliorum 
vero corpora in ipsius urbis majori basilica de- 
center tumulata fuisse insinuat, ita de Dulcidio 


(1) Catalogue de la Biblioth. nation., t. IV, Mss. in append., p. 512, 

n. 3809. A. Vita 51. — (2) Catalogus Sanctorum. elu., p. 472. — 

(3) Translatio Metrica S. Fidis. Act. SS., t. II Oclob., p. 290; Translatio 
altera, ibid., p. 295. Acta S. Fidei, ap. Labbe, Bibliot. nov. Mss., t. II, 
p. 530 et seq. — (4) Cfr. Bernardus Uuidonis, Opuse. Hist ap. 
Labbe, Biblioth. nov. Mss.. t. l,p. 033.— (5)Clr. Labbe, Concil. ind., 
episcoporum, coi. 89. — (6) Ibid. loc. cit.. — (7) Memoires pour servir 


d 1’Hist. eccl., t.lV, p. 543. — (8) Hist, litt-, t. III, p. 373. — (9) Gall. 
Christ. vet., t. II, p. 70.— (IO)Gall. Christ. nov., t. II, coi. 877,- (1 1) Act. 
SS., t. II Octob., p. 271. — (12) Cfr. inter alios plures Zaccarin, 
Laudensium Episcop. series, p. 68; item Martenius.Tfiomassinus.etr 
— (13) Hist. Francor., lib. vi, cap. xn.ap. D. Bouquet, t. II, p. 27i.— 
(14) Act. SS., t. II Sept., p. 272. — (15) Ibid., p. 273. 


canens : 


52 


DE S. DULCIDIO EPISC. ET CONF. 


t.d.b. canens : Iste diu absconditas invenerat reliquias 
Fidei, praeclarae martyris, una cum suis sociis, 
quae intra urbis moenia in majori ecclesia, quae 
capitalis aderat, decenter composuerat ; solius 
autem Virginis corpus seorsum condidit in quo- 
dam aedificio, constructo in suburbio. » Hactenus 
Ghesquierus (1), duplex adstruens templum, 
cciesiam scili 8. Verum tamen quum auctor antiquissimus Pas- 
cet s. caprasii. sionis SS . Fidei et Sociorum unius tantum ecclesiae 
meminerit] quum similiter Hildebei tus (2) in Cul- 
minibus de eadem Passione loquatur de[uno tan tum 
templo ; quumque demum tertio plane hi affirment 
corpora SS. Martyrum in uno eodemque condita fuisse 
loco ;crediderimaudiendosnonesse scriptores Trans- 
lationis Conchensis, quorum alter post annum 937, 
alter inter annum 1020 et 1060 manum calamo 
admoverunt (3), etproin unam tantum a S. Dulci- 
dio constructam fuisse ecclesiam, alteram vero quae 
s se culo x exstaret ab aliquo e suis successoribus. 
Quodsi qusera tur quaenam sancto prsesuli debeatur, 
respondendum videtur S. Caprasii, quxeiat intra 
urbis moenia et de qua sermonem habet S. Gregor ius 
Turonensis. Neque obstat quod in antiqua Passione 
SS. Fidei et Sociorum legatur: Ecclesia ipsa Sanctae 
B Virginis titulo dedicata ; id recentioris temporis 
additamentum esse ex codicibus Mss. ostendit collega 
meus in Commentario de S. Caprasio num. 30, 
quernin praesenti volumine ad diem xx Octobris ha- 
bes. Quod additamentum quum S. Hildeberlo quoque 
praeluxerit, nil mirum quod ipse quoque adscripse- 
rit S. Dulcidio ecclesiae S. Fidei fabricam, omiserit 
vero templum S. Caprasii. Alia S. Dulcidio attii- 
buta gesta in annotatis ad ejus lectiones dilucidari 
poterunt. [Vide supplementum ad finem hujus torni 
pag. 1 106 et 1 107. j 


VITA S. DULCIDII 

Ex Breviario Lemovicensi 
anno 1625 edito. 

S. Dulcidii, epi- Dulcissimus a, regali Francorum sanguine ge- 
scopi Aqinnen- nitus b, adolescens audita Fedarii c episcopi Agin- 
sis, zelus lau- nensis f ama> a q e um relictis omnibus se contulit. 
" trn 'a A quo in divinis litteris apprime edoctus, mirum 
b c quam brevi post tempore in ipsis profecerit, pie- 
tatemque magna cum omnium admiratione exer- 
cuerit. Quare statim cognita egregia animi indole, 
d diaconus d ordinatur, ac futurus Aginnensium epi- 
e scopus, consentientibus omnium volis e designa- 
tur, neque conceptam de se opinionem fefellit. 
Nam ad eam promotus dignitatem, ita in pauperes 
beneficus fuit, ut nihil sibi suorumque usibus re- 
servaret. Fidem catholicam acerrime propugnavit 
et in exstirpandis hseresibus, praesertim impietate 
f Ariana totam fere vitam traduxit f. Post tot labo- 
res et certamina, gravis annis, vitae sanctitate et 
miraculis clarus, decimo septimo Calendas Novem- 
ur bris g feliciter obiit. Cujus corpus postea Cambare- 
h tum h vicum dioecesis Lemovicensis delatum est : 
ubi inter caetera ejus ingentia miracula cardiaci 
i i sanantur. 


ANNOTATA. 


D 


a De varia h ujus nominis forma diximus in Com- 
mentario num. 3. 

b Frustra tereremus tempus, si hujus asserti exa- 
men institueremus. Vel ipsum nomen fabulam pro- 
dit : non enim latina nomina filiis suis dabant 
Franci. Praeterea circa annum 400 Aquitaniae ne- 
quaquam dominabantur Franci. 

c Imo Phoebadii episcopi, qui Ecclesiae Aginnensi 
ab anno 347 ad annum saltem 392 praefuit (4) . Ejus 
gesta illustravit Henschenius ad diem ejusnatalem 
xxv Aprilis (5). 

d Saeculo xvii interpretabantur S. Dulcidium ar- 
chidiaconum fuisse (6); nec male , quantum primo- 
rum temporum diaconi munia conveniunt cum offi- 
ciis archidiaconi recentioris aevi. 

e Breviarium Aginnense, ut num. 5 docuimus, 
non tantum de omnium votis, i. e. cleri et populi, 
mentionem facit, verum etiam de accla mationepo- 
puli. Hoc loco et in Breviario Aginnensi innuitur 
S. Dulcidium S. Phoebadio successisse. Culpat Dio- 
nysius Sammarthanusfl ) Ballandum, quod in An- 
notatis ad Vitam S. Hilarii Pictaviensis (8) Gavi- E 
dium inter S. Phoebadium etS. Dulcidium posuerit, 
nullo fretus argumento. Verum impr imis hsecscriptio 
non est Bellandi, sed Henschenii (9). Deinde non 
haec est singularis hujus solertissimi viri sententia, 
sed consequentia receptissimae opinionis de patria 
S. Sulpicii Severi. Quum enim hic (10) de S. Phoe- 
badio Aginnensi loquens dixisset : Noster Foegadius 
et Servatio Tungrorum episcopus, senserunt Sca- 
liger, Rosweidus, Dupinius, Natalis Alexander, 
Bailletus, Clericus, Tillemontius (dubius tamen) et 
alii( 11) Su lpicium fuisse patria Aginnensem ; hinc 
quum idem scriptor paulo ante dixisset (12) : Hoc 
ego Gavidium episcopum nostrum quasi obtrec- 
tantem referre solitum audivi, aestimavit Hensche- 
nius Gavidium Aginni sedisse circa annum 402, 
quum totus esset Sulpicius in sua conscribenda 
historia (13). Verumtamen argumentatio liaecminus 
certa videtur, quoniam multiformis est vocabuli 
noster apud Sulpicium usus (14). Adde Sulpicium 
Severumpotius Tolosae stabilem suam sedemhabuisse 
videri (15). Quocirca Henschenii sententiam propu- 
gnare non a udemus, neque etiam prorsus improba- 
bilem dicere. 

f Ejus decessor S. Phcebadius totam fere vitam F 
verbo et calamo adversus Arianos pugnarat. Nec 
meliora erant tempora, Dulcidio episcopo; quum 
anno 414 Gothi, Ariani omnes, Aquitania politi 
sint, ut habemus inProsperi Tyronis Chronico (16). 
Atque ex hoc tempore paulatim Aquitaniae et Qcel- 
taniae ecclesias pastoribus et presbyteris viduatas 
fuisse, quum demortuisnon liceret successores dare, 
res notissima est. Atque hinc forsan ft ut nullus 
post S. Dulcidium in Aginnensi cathedra reperiatur 
episcopus ad annum usque 549 (17). 

g Num. 1 Commen tarii praevii diximus Aginni 
celebratum fuisse S. Dulcidii natalem die xvi Octo- 
bris ; quare ad praesentem diem eum transtulerimus , 
inveniet ibidem etiam lector. 

h Cambaretum, g allice Chamberct, ad dioecesim 
Tutelensem nunc pertinet, quod per novam divisio- 
nem adseriptus esset praefecturae Tutelensi (ddp 1 de 
la Corrdze, arr. de Tulle, eant, de Treignac). Ab 


(I) Act. SS., t. II Sept., loc. cit. — (2) Vide infra in praesenti tomo 
ad xx Octob., ae S. Caprasio. — (3) T. II Sept., p. 274. — (4) Gallia Chnst. 
nov., t. II, coi. 896. — (5) Act. SS., t. III April., p 365 et seq. — 
(6) Gallia Clirist. nov., tom. cit., coi. 332. — (7) Ibid., coi. 897. — 
(8) Act. SS., 1. 1 Januarii, p. 790. — (9) Cfr. Papebroehius m Vita 
Henschenii, Act. SS., t. VII Maii, p. 4, et ipse Henschenius, t. III 


April., p. 365. — (10) Historiae sacrae lib. n, cap. xuv.opp., t. II, 
p. 234, edit. Hier, de Prato. — (11) Cfr. Hier, de Prato, Opp., t. I, 
Vita Sulpicii Severi, p. lvii. — (12) Hist. sacr., lib. n. cap. ili, t. II, 
p. 223. — (13) Hier, de Prato, p. lxviii. — (14) Ibid., p. lvii, t. II, 
p. 222, 223, 234 et 235. — (15) Ibid., p. lvii. — (16) Ap. D. Bouquet, 
1. 1, p. 638. — (17) Cfr. Gall. Ghrist. nov., t. II, coi. 897 et seq. 

Uzerckio 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A Uzerchio quinque distat leucas, octo a Tutela (1). 
Porro erat olitn Cambaretum prioratus ab User- 
chiensi monasterio dependens(2) . S. Dulcidii reliquiae 
Cambareti asservantur saltem a saeculo duodecimo 
exeunte ; quum Gaufredus, Vosiensis coenobii prior , 
eoque florens aevo, scribat (3) ; Apud Chambaret 
cernitur bustum Dulcissimi, quem praesulem 
Agenui Sanctae Fidis Acta fuisse declarant. Simili- 
ter Bernardus Guulonis , qui ineunte saeculo xiv 
claruit : S. Dulcissimus dulciter quiescit apud 
Chambaretum, quem praesulem etc. Verum jam diu 
ante saeculum xn S. Dulcidii reliquias Cambaretum 
delatas crederem. Bernardus enim Andegavensis, 
quem satis illustravit Ghesquierus in Actis S. Fi- 
dei {i), inopusculo, quod circa annum 1012 Fulberto 
Carnotensi episcopo nuncupavit, haec habet : Urbs 
Aginnum, inquit (5), super omnes urbes Aquitaniae 
multis olim Sanctorum patrociniis illustris emi- 


cuit, quibus pene omnibus temporum processu, 
ignoto quo nescio suo peccato, viduata remansit^ 
partim vi, partim furto sublatis. Invenies, Aqui- 
taniae viator, quod ipse experimento comperi, 
di\ ei sis in locis qui tibi dicant : Hoc est corpus 
illius martyris ab Aginrio translatum ; hic illius 
virginis vel confessoris, vel tanta portio illius 
Sancti. Licet autem bustum seu sepulcrum S. Dul- 
cidii Cambareti esset et populorum veneratione ho- 
nestaretur, id tamen itaintelligendum non est quasi 
nihil de reliquiis Aginni remansisset vel potius post- 
liminii jure receptum fuisset. De Claudio enim de 
Gelas , ab anno 1609 ad 1630 Aginnensi episcopo, 
legimus (6) : Reliquias S. Dulcidii episcopi et 
archidiaconi suae ecclesiae, ut hic ( scilicet Claudius 
de Gelas) olim fuerat, capsa donavit argentea. 

i Cardiaciintelliguntur non tantum hi, qui corde 
laborant, verum etiam stomacho. 


t ({) pictionn umv. de Ja Fraaee, 1. 1, p. 901.— (2) Gallia Christ. nov. 
t. II, p. 897. — (.1) Labbe, Biblioth. nov. Mss. t. II, p. 286. — (4) Act. 


SS. t U Se ptembr p. 286 et seqq. - (5) Gall. Christ, nov. t. II, 
coi. 896. — (6) Ibid., coi. 932. 


v. D. B, 


b DE S. MAMELTA MARTYRE 


IN PEBSIDE. 

SYLLOGE. 


Martyrologia; mors brevi post baptismum; distinctio a 

S. Mamlacha; Ecclesia CP. 


PROBAB. SI- 
CULO V. 

Varia Marty- 
rologia San- 
ctam memo 
rant, 


c 


latissime vero 
Menologium 


O ptabat jam in suis Ephemeridibus Graecis 
Doniel Papebrochius noster (1), ut sanctae 
Mamelchtae seu Mameltae Acta aliquando 
invenirentur : sed ad hunc usque diem 
nihil de S. Martyre reperire licuit, praeter ea quae in 
sacris Ephemeridibus leguntur. In Octobri Graeco - 
rum metrico sub die v ejusdem mensis refert Pape- 
brochius l. c. sequentem versiculum : 
lUpnzy |3Xijro HQoi; xxi Qopbv xf/jxe MAMEAX0H. 

Obruitur saxis quinta, expiratque MAMELCHTA. 

Ad eurndem diem duplicem versiculum recitat 
Siberus in Ecclesiae Graecae Martyrologio metrico (2) : 
Opou hlovpivYW y.i, Xp/.zzi, npotrSe-ypv, 

M xpekyfx fOTi, xxi \iOol; v . 

Mamelchta, me jam, Christe, lotam, clamitat, 

Et imbre saxorum protectam suscipe. 
Kalendarium quoque CP. binis diebus, scilicet v 
Octobris et vi Junii, memoriam S. Mamelchtae ce- 
lebrat, sed nihil praeter nudum nornenadfert. De hoc 
tamen Kalendario latius infra agam. 

2 Magis S. Mamellam illustrat Martyrologium 
Romanum hodiernum his verbis : In Perside San- 
ctae Mameltae Martyris, quae a cultu idolorum ad 
fidem angelico monitu conversa a gentilibus lapi- 
data est et in profundum lacum demersa. Quod 
encomium adhuc particulatius evolvit Menologium 
Basii ii Imperatoris sub die iii Nonas (v) Octobris , qua 
Sanctae memoriam agunt Graeci, 'n xylx MxuiiyQx 

'r/ropye pev ex llepxLdo;, iepeix Se roo vaoo A pzepuSo;, 
eyoorsx xxl xSe^ynv ypizzixvzyj. KxzeveyOetrx Se ei; 
xjttjov , etSsv A.yyekov 0eov Setxvvovzx xvz ri zx pvuzYipix 
Z'x>n ■ypurzixvSri). Kxi xvxtzxi tx ep.' foSo; , SigyTizxi zJ\ 


xSelif-T). H Se xyei aurf/v npo; zov enirrxonov . Kxi pxOuv 
iniaxono; zx zri; onzxzix ; , elnev xxjzrj, ozi 6'fei.lei; 
Xpiaztxvii yeviaQxi- i» euQew; eSxnzKre , xxi eSe^xzo 
xxizriv t iSix xSelyo. O0ev pxvhze; oi EMujvej, ezipw- 
pyaxvzo xvzyv, xxi xnexzeivxv ev IWoiq, ezi zx epfeiizcx 
zo\i xyiou ftxnzizu.xzoq nepiMlnpivnv. Kat eppiipxv ei; 

Ixxxov (jxOxjzxzov i; o\j oi XP l<T ™ vo ' 1 golt; x.iizriv ivi,— 
qxyov. llporn/Siyj Se zw fixxikei t<uv n epxuv 6 eniuxo- 
no;, xxi xizyiTx;, elxSev e^oxtrrixv roo xxzxluaxi pev zov 
vaov zft; ApzipiSo ; , oixoSopgirxi Se ixxlmixv en ovo- 
pxzi zn; xyix; Mxpzopo;- r,v xxi xziux ; , ev uxjtyi to F 
Ttpttov CCUTSIS CCTriOcTO ^et\j>avov . 

3 Quae verba ex editione Annibalis Card. Albani ,, ■,■■■ 

i . uasuii 

latxne sic sonant : Sancta Mamelchta ex Perside ratoris-. 
fuit, templi quidem Dianae sacerdos, sed sororem 
Christianam habens. Cum autem in somnis vidis- 
set Angelum Dei sibi Christianorum mysteria 
ostendentem, excitata cum terrore de somno, rem 
omnem sorori aperuit : a qua ad episcopum ad- 
ducitur. Episcopus vero intellecto visionis sym- 
bolo : Christianam, inquit, oportet te fieri. Sta- 
timque illam , sororis manibus de sacro fonte 
susceptam, baptizavit. Quare vehementi furore cor- 
repti gentiles, multis excruciatam tormentis lapi- 
dibusque obrutam interfecere, splendida adhuc 
sacri baptismatis veste indutam, atque in profun- 
dissimum lacum demersere: unde vix a Christia- 
nis extracta est. Adiit autem Persarum regem 
episcopus, impetravitque, ut everso Dianae tem- 
plo, ecclesiam Sanctae Martyris nomine excitaret : 
quod cum aedificassct, pretiosas ejus reliquias ibi 
deposuit. Ilaec Menologium Basilianum, quem prae- 


it) Pnef., 1. 1 Maii, p. xlv. — (2) P. 318. 


cipuum 


3. V. H. 

quod habet San- 
ctam habuisse 
sororem suam 
matrinam, 


et adhuc vesti- 
bus albis 


indutam occu- 
buisse : 


DE S. MAMELTA MART. 


54 

cipuum, ne dicam unicum fontem de gestis S. Ma- 
meltae habemus. 

4 Virum archacologiae Christianae curiosum non fu- 
gerint, quaedam in brevi licet Legenda enarrata. Im- 
primis h a bemus S . Maffiel tam a sorore pridem Chris- 
tiana e sacro fonte susceptam fuisse, xai iStfaro aOrJiv v 
£St’« aoe/fC Antiquissimum esse susceptorum seupa- 
tr inorum, qui Graecis avaSoj^oi appellabantur, usum , 
jama Tertulliano habemus, quilib. debapt.c.xv m(l) 
susceptores sponsores vocat dicens . Quid enim ne- 
cesse est, si non tam necesse, (agit de differendo 
baptismate parvulis extra casum necessitatis) spon- 
sores etiam periculo ingeri? qui et ipsi per mor- 
talitatem desii luere promissiones suas possunt et 
proventu mala? indolis falli. Unde et S. A ugustinus 
epist. xcvm, alias xxiii ad Bonifacmmepiscopwn{2) 
petrinos vocat fidedictores, eosdemque, appellatione 
e juri civili derivata, fidejussores dicit S. Cacsarius 
Arelatensis (3): Qui filios, inquit, aut filias excipeie 
religioso amore desiderant, et antequam baptizen- 
tur, 0 et posteaquam baptizati fuerint, de castilate, 
de humilitate, de sobrietate vel pace eos admonere 
non desinant et agnoscant se fidejussores ipsorum. 
Notatu dignum est atque ad rem nostram propius 
spectat in Ecclesia Orientali licet heterodoxa venire 
eodem fidejussorum nomine patrinos, u t monstra t 
Jos. Sim . Assemani in sua Bibliotheca Orientali U). 

5 A Iterum, occurrit in Graeca Legenda momen- 
tum non plane spernendum, scilicet S. Mameltam 
adhuc splendida sacribaptismat is ves te indu tam, la- 
pidatam fuisse : Ert ra ig . epeona rou aytov /3a7rn'a-p.«T o; 

Est, nempe satis notum, consuetu- 
dinis fuisse universalis, tam in Oriente quam in Oc- 
cidente, ut recens baptizatis vestis alba imponeretur, 
qua per octiduum induebantur : cujus quidem ritus 
vestigium adhuc servatur in hodiernis ritualibus, 
v. g. Romano, quod praescribit ut absterso loco in- 
uncto, scilicet vertice recens baptizati, sacerdos im- 
ponat capiti ejus linteolum candidum, loco vestis 
albffi. Similiter et grseca Ecclesia in officio sancti ba- 
ptismatis habet (5) ; K«i avrov ra dpfta 'D-/v. : 

EvSustki 6 §ou>,o; tou ©eoO 6 Seiva /irtova Stxetioffuvus. Et 

induens eum suis involucris, dicit : Induitur ser- 
vus Dei N tunica justitiae. Similia habent libri li- 
turgici Orientales, quos videre licet apud Jos. Sim. 
Assemani l. c. (6). 

6 Neque illud praetermittendum est vestem bap- 
tisma lem, qua induta fuit S. Mamelta, vocabido 

C lucina designari, oireo? splendidus vertunt le- 
xica) ; quod quidem apud Archaeologos, quos mihi 
consulere licuit, ad significandam vestem candidam 
non reperi : nam Graeci passini baptizatos albis ad- 
huc vestibus indutos Mnysiy-ovotjvzeg a verbo ).eux a t tovs&> 
albis induor appellabant : utebantur quoque voce 
xdSavov id est, pannus seu linteum asperius, siccando 
in balneis aptum, ut tradunt lexicographi. Verum 
autem Sabanum non tam vestem candidam signifi- 
cabat, quam linteum, quo ascendentes e sacro fonte 
abstergebantur. Tandem operae pretium fuerit obser- 
vasse inimagineS. Mamelta evestemhabereornamen- 
tum versus scapulas scissurae quasi simile, quod in 
aliis f oeminis in Menologio Basiliano depictisnon oc- 
currit, nisi in S. Martyre Domna ad diem xxvii De- 
cem b. , quae erat ei ipsa sacerdos duodecim deorum in 
palatio. In viris senatorii aut militaris Ordinis, imo 
et in eunuchis idem ornatus recurrit. A st hujusmodi 
ornamenti significatio aut interpretatio me fugit. 

7 Joseph Simonius Assemani in sua Bibliotheca 

<V> Ter tuli- Oper.. p. 465. Edit. Plantin. Pamelii an. 1584. — 
/nO l Aue Oner l II, coi. 266. Edit. Maur. an. I0i9. — (3) S. Aug. 
£>er t. Wpp . coi. 441. - (4) T- 111. part. i, p. 536. - (5) Goar. 
Fuchol. P - 355.— (6) Qui plura circa hos baptismatis rituscognoscere 
voluerit, adeat Bingbam Orig. Eccles., lib. xi, cap. via et lib. xn 


dens Mameltam 
cum Mamla- 
cha : 


Orientali (7) aliquatenus insinuat Mameltam no- refute tur Asse- 
strcim eamdem esse cum S. Mam lacha, cum aliis duo- nv f' 07i l lin 

bus Virginibus Abiat et Hat i passa. Quam opinatio- 
nem patruisui S tephani Evodii Assemani, tamquam 
factum indubitatum accipere videtur, dum dicit (8); 

Mamlacham Martyrologium Romanum Mameltam 
vocare, et, recitatis elogiis tum Romani Martyrologii 
tum Menologii Basiliani, addit : Unde hocce elogium 
desumpserit (Menologium), nos prorsus latet, difli- 
cillimeque adducimur, ut verisimile esse, Sapo- 
rem regem, adeo in Christianos furentem, templa 
Martyribus excitandi licentiam impertiisse ci eda- 
mus. Et quidem recte Basilianam Legendam ad 
fa bulas am an darit, posito Mam la ch ani eam demesse 
cum nostra S. Mamelta: verum solidis, meo judicio, 
rationibus id in dubium vocat Stephanus Moi ce Ili 
noster in Commentariis ad Kalendarium Constan- 
tinopolitanum, cujus verba refero (9) : Assemanus, 
inquit, martyrium ejus pertinere putal ad annum 
cccxliv, quippe de ipsa mentionem fieri arbitratur 
in historia Martyrii Sanctorum Narselis episcopi 
et Josephi discipuli ejus, quem Chaldaice a Maru- 
tha episcopo scriptam, ex codice Nitriensi Vati- 
cano i edidit, et latine interpretatus est. Haec 
autem interpretationis verba sunt : « Simili etiam E 
exitu Christianam fidem consecravere Abiatha, Hates 
et Mamlacha Virgines ex provincia Bath Garmaea, 
a Sapore rege, cum forte in eo loco versarentur, 
supplicio affectae. » Existimat scilicet Mamlacham 
hanc Virginem plane ipsam esse Graecorum Ma- 
melchtam et Mameltam Latinorum. Enimvero in 
ejus sententiam libens concederem, si quae de 
Sanctae Virginis Mamlachae exitu referuntur, cum 
iis convenirent, quae in Menologio Basiliano legimus 
de Mamelchtae martyrio : sed discrimen in hoc non 
leve deprehendimus. Primum enim nullas ei 
socias adseribi apparet. Tum necis ejus auctores 
fiiwit oi eMvsvs s non rex Sapores, et genus mortis 
additur quo extincta est sub ipsum baptisma, 
nondum albis depositis : K«i «TreVreivav h H6oi? sVt 
ra iufoWtc/. rou aywu (3carxhyv.xoq nepi6e6foy.evrri. De- 
nique aliud omnino tempus indicant, quae in fine 
narrantur de episcopo, cui rex Persarum indulse- 
rit, ut fano Dianae everso, templum exstrueret, et 
Mamelchtae Martyri dedicaret : in quo etiam Mar- 
tyris Reliquias composuisse ille dicitur. Haec Mor- 
celli: quibus addere licet Mamlacham, de qua agitur 
apud Assemanum, ab ipso reponi in Ordine Filia- 
rum foederis, seu- Diaconissarum (10); quum nostra 
Mamelta uno quasi passu ab idolorum sacerdotio ad 
illustre martyrium transiverit. 

8 Quum itaque verisimile non sit eamdem Mar- 
tyrem esse Mamlacham et Mameltam, ruit quoque 
Assemani conjectura circa tempus passionis, quod 
statuit esse annum Christi 344. Quoniam vero in 
vis, quae adhuc conservata sunt de S. Mamelta, nihil 
occurrit quod tempus martyrii propius determinet, 
videtur ejus mortem incidere inilla tempora, quibus 
cessabant Pcrsarumreges a persequendo Christianos. 

Etenim e Menologio supra allatoliquet Sanctaenecem 
illatam fuisse a gentilibus, nulla interposita judicis 
sententia, et proinde in tumultu populari. Deinrex 
permisit, petente episcopo, ut everso Dianae fano, 
templum sub titulo S. Martyrisconstrueretur . Quare 
mihi satis placet assignare saeculum quintum mar- 
tyrio : nam anno hujus sarculi xxii, ut habet 
Pagius (11), pacem cum Persis pepigit Theodosius, 
Christianorum in Perside commorantium sanguini 

caD iv Selvagg. Antiq. Eccles, v lib. m, cap. m, § v. cap. v. Binterim 
Denkw I. part. 1 . 159 et 187. - (7) T. b p. 160. - (&) Act. Marti. 

Orient. et Occident.; part. i,p. 103. not. 10.-(9)T. II. ad diem yiJunn, 
p. t 27 _ (10)Act. Mart., part. i, p.52,— (ll)Crit. Baron. ad an. § xi. 

parci lurus. 


passa videtur 
S. Mamelta 
scec. v : 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


55 


^ parcilurus. Inducis; centum annorum tunc sancitae 
fuere , neque dubitandum imperatores C. P. pacem 
Christianis pactossarlamtectamconservarevoluisse, 
quae etiam usque ad annum 502 perseveravit. Itio 
igitur intervallo Martyrium S. Mameltae accidisse 
putem , etquAkxn tumultuario Sancta lapidibus obruta 
fuisset, rex, ne fracti foederis reus apud Romanos 
traduceretur, templum idoli Christianis permisit, ut 
ecclesiam construerent. Haec utcumque verisimilia 
sint, tamen deper ditionem veterum Actorum, quam 
doluit Papebrochius, reparare non possunt, 
hibebatque 9 Caeterum celebrem olirn in C. P . Ecclesia fuisse 
olim c.p.du- s. Mameltae cultum, monstrat jam supra laudatus 
pheem festwi- Morcelli e duplici festo in ejus honorem instituto, 
scilicet die v Octobris et vi Junii. Qua occasione 
scite adnotat : Dies hic alter (vi Junii) memoriae 
Martyris ejusdem dicatus non exiguum praebet 


argumentum, quare censeamus Reliquias ejus ,, v . H 
Constantinopolim demum esse translatas, ejusque 
nomini aediculam aliquam aut templum in regia 
urbe consecratum fuisse. Hic autem ut diximus 
(ad diem v Octobris : annus enim in Kalendario 
Graeco ab initio Septembris orditur) translationis 
dies habendus esse videtur, quum caeteri fasti 
nihil hodie de Mamelchta habeant : iidem contra 
ad diem v Octobris plerique meminerint. Quam- 
quam vel ipsa etiam aedis dedicatio satis caussae 
esse potuit, quare rursum hoc die festum ageretur ; 
quemadmodum geminam ob id Cosmae et Damiani 
in regia urbe celebritatem fuisse, mox paullo 
ostendemus. Recte igitur ad v Octobris pronuntia- 
verat Morcellius hanc diem esse S . Mameltae mar- 
tyrio sacram. 


DE S. TROESIO, ABBATE ET GONF. 

NIVERNI IN GALLIA 

SYLLOGE HISTORICA. jv. h. 

Sancti cultus; fundatio Buxidensis; tempus vitae et obitus. 


■+ 


SJBC. V. VEL VI. 

Licet cultus S. 
Troesii certus, 
tamen 


C 


incertcc sunt 
ejus res gestce: 


S Troesius seu Trojecius (gallice S. Trob 
vel TrohbJ extra territorium Nivernense 
vix notus est, deque eo silent, sirecentiores 
• aliquot excipias, fasti ecclesiastici. Ejus 
itaque mentionem faciunt Martyrologiarecentiora, 
Castellani, Parisiense Cardinalis de Noailles et Au- 
iissiodorense Caroli de Caylus, quod sic habet : 
Apud Nivernenses, Sancti Troesii abbatis. Ejus 
nomine jam insignita erat Niverni saeculo nono 
abbatialis ecclesia, nunc parochialis, in qua San- 
cti abbatis corpus sub majori altari reconditum 
est. Atque hsec sunt fere omnia, quse de S. Troesio 
ad nos pervenerunt, ut ad me die vii Augusti 1847 
rescripsit R. D. Crosnier, parochus Donziacensis 
(Donzy, Nibvre, arrond. de Cosne), auctor lia- 
giologii Nivernensis adhuc inediti. Profecto licet 
S. Troesius monachus et abbas fuerit, de ejus tamen 
gestis tacent auctores, qui de Sanctis Ordinis S. Be- 
nedicti scripserunt, quosque consulere mihi licuit. 
Joannes Mabillon in suis Annalibus neque verbo 
attingit S. Troesium, nisi ubi agitur de ecclesia et 
monasterio in ejus honorem constructis. 

2 Imo tam jejunae sunt, quas habemus de S. Troe- 
sio, notitiae, ut nullo certo argumento definiri liceat, 
quo saeculo floruerit. Id aperte significat citatum 
Martyrologium Autissiodorense, quando, ut quali- 
cumque modo tempus Sancti nostri indicaret, dicit 
jam nono saeculo ecclesiam sub ejus nomine exsti- 
tisse. Nihilominus laudatus Nivernensis hagiologus 
censet S. Troesium circa saeculum septimum vixisse. 
Et hoc quidem verisimillime, si constaret certo San - 
ctum nostrum eumdem, esse ac Trogetium seu Tre- 
cium, qui in diplomatis Cenomanensibus occurrit. 
Nam in Charta Caroli Calvi anni 854 (1) pro mo- 


(I) D. Bouquet, t. VIII, p. 531. — (2) Vales. Notit. Gall. V° 
Herbatilicum, p. 245. Cfr. Vita S. Philiberti, t. ad XX August., t. I V , 


nasterio Deensi, hodie parochia S ■ Philiberti de 
Grandi-lacu (S 1 - Philbert-de-Grand-lieu, d6p‘ 

Loire-Infdr., arrond. de Nantes) (2), dicitur quam- 
dam cellam, in pago Cenomanico sitam, in honore 
B. Petri, Apostolorum principis, a Sancto Troge- 

tio fundatam monasterio Deas, in quo S. Fili- 

bertus habetur sepultus, conferri. Atque eadem 
cella paulo infra Bussogilum appellatur. Si autem 
iste S. Trogetius idem sit cum S. Troesio nostro, 
quanto propius originem monasterii Bussogili atti- 
gerimus, tanto etiam accuratius aetatem Sancti in- 
veniemus. 

3 Erat porro in episcopatu Cenomanensi duplex ridetur ex fun- 
locus, qui nomine Bussogili seu Buxidi censebatur dato Buxido, 
et monasteriolum habebat. Alter a S Lonegisilo 
fundatus saeculo v n, ut liquet ex ejus Vita, sub die 

xm Januarii in Appendice edita (3), et ex Actis 
episcoporum Cenomanensium, in quibus sub Harle- 
mundo episcopo dicitur fuisse (4) monasteriolum 
quoddam, cujus vocabulum est Buxidus, quod.... 

Iladuindus, supplicante et ordinante S. Lonegi- 
silo.... in quodam vico canonico su® sedis Eccle- 
siae sancti Beaverat, et monachos in eo una cum 
supradicto Sancto viro aliquos collocaverat. Ast 
alterum Buxidum nobis exhibet charta quaedam 
Caroli Magni anni 802, in qua inter monasteria 
juris Ecclesiae Cenomanensis numeratur etiam (5) 
monasteriolum S. Joannis et S. Trechii in Buxido, 
et paulo infra in eodem instrumento (6) alterum 
monasteriolum Buxidi recensetur. Clare igitur du- 
plex Buxidum manifestatur. 

4 Nunc porro videndum est utrum Buxidum quod postea s. 
aliquando fundaverit S. Trogetius : et mea quidem Loncgwiu* 
sententia illud est praeferendum, quod patronum 


87 annot. — (3) Act. SS.,t. I. Januar. 1120. - (4) Mabillon Vct. 
: alect. 289. — (5) Ibid., p. 294. — (6) Ibid., p. 2Do. 

nanciscebatur 


56 


DE S. TROESIO ABB. ET CONF. 


j. v. h. nanciscebatur S. Petrum Apostolum , ut fert 
charta Caroli Calvi citata num. 2. Ast ipsum mo- 
nasterium, aS. Lonegisilo fundatum, eumdum pa- 
tronum praeferebat (1), quod exterum etiam praesu- 
mere licet ex historia mox narranda ; heee enim 
habet Vita S. Lonegisili cap. ii num. 6 (2) : Quadam 
nocte (S. Lonegisilus) more suo oratorium (Buxi- 
dense) ingressus, ut matutinarum solemnia perage- 
ret, pavore subito turbatus est. Quam ob causam 
cognovit olim locum illum, publicis conventio- 
nibus dicatum, qui diversis Sanctorum Reliquiis 
fuerit adornatus. Sentiens cultum eorum ob ne- 
gligentiam disperiisse, convocans concives, in 
quorum praedio commanebat, intimavit desiderii 
sui esse Romam orationis causa petere, postulans 
in eo itinere eorum vota se comitari. Progressus 
tandem ad loca beatorum asylorum, devotus 
orator accessit. Ibi siquidem coram Domino an- 
xietatem cordis sui ingeminans, Sedis illius diu- 
tius flagitabat antistitem, ut mereretur exoptatum 
munus pignorum ab eo accipere. Multo certe la- 
bore pro hujuscemodi negotiis fatigatus, cum jam 
pene desperaret, ecce pridie quam reverti decer- 
neret, ipsius noctis medio astitit ei Angelus Do- 
B mini, cui et dixit : Lonegisile, quid inter curas 
aestuas, quidve dejiceris ? Accingere igitur, et 
clam accedens ad aram B. Petri, quod inveneris, 
tecum defer. Continuo a visione surgens, exse- 
quitur, quod sibi fuerat jussum, invenitque den- 
tem Apostolorum Principis altari suo superposi- 
tum. Quem assumens, comitem reversionis suae 
habuit, et, laetitia mulla refectus, ad propria 
remeavit. 

olim destru- 5 Ex hac narratione habemus imprimis ratio- 
ctum instaura- nem, cur S . Lonegisilus oratorium suum sub nomine 
vit : S. Petri Apostoli dedicatum voluerit, nempe ob Re- 

liquias, tam prodigiose Roma allatas. Sed simul 
etiam monstratur ante fundationem S. Lonegisili, 
atque adeo ante medium saeculum septimum exsti- 
tisse Buxidi locum publicis conventionibus dica- 
tum, qui diversis Sanctorum Reliquiis fuerit 
adornatus : et id quidem tam diu ante aetatem 
S. Lonegisili, ut omnis ejus memoria penitus oblite- 
rata esset, ac nonnisi coelesti visione reviviscere po- 
tuerit. Quid igitur impedit, quominus S. Trogetium, 
in charta Caroli Calvi citatum, dicamus prioris 
conven tus seu monasterii fu isse funda torem ? Etenim 
per locum publicis conventionibus dicatum, rno- 
C nasteriumintelligo ; quoniam, quando illuc advenit 
S . Lonegisilus, locus non carebat sua ecclesia et cle- 
ricis, u t aperte in dican t A cta episcoporum Cenorna- 
nensium, quandoipse S .Lonegisilus dicit, (3)sc inBu- 
xiaco vico canonico detentum fuisse a presbyteris 
et pagensibus ejusdem loci. .. quia locus popularis 
erat et eleemosyna multa ibidem veniebat etc. 
Quando igitur coelestis visio Sancto viro manifesta- 
bat locum illum olim fuisse publicis conventionibus 
dicatum, diversis Sanctorum Reliquiis adornatum, 
non indicabat sane ecclesiam- laicis destinatam, 
utpote quae tunc jam existebat, sed conventum mona- 
chorum, qui suum olim habuera t fundatorem, S. Lo- 
negisilo antiquiorem, ; nam post hunc funda tio mo- 
nastica non interrupta serie con tinuavit (4). 

6 Quum ita se res habeat, probabile evadit Tro- 
getium, fundatorem S. Petri in Buxido fuisse : sed 
saeculum est re- simul etiam consequitur ejus institutionem, medio 
vocandum: saeculo septimo jam penitus abolitam, ad sextum aut 

etiam quintum sseculumpertinuisse :ad quod tempus 
etiam referenda esset S. Trogetii aetas. Fateor qui- 


unde Sancti 
tempus ad vi 


demhaec omnia satisanibigua esse ; sedubinihil certi 
occurrit, conjecturis probabilibus indulgere licet, 
maxime quia per similes quasi divinationes via 
sternitur quandoque ad aliquid certi attingendum. 
Interim diluenda est duplex difficultas : prior scili- 
cet, qua in charta Caroli Magni citata, num. 3, 
monasteriolum Sancti Joannis et Sancti Trechii in 
Buxido memoratur, ubi S. Trechium facileS. Troe- 
sium interpreteris ; quocirca, siquidem diversus est 
patronus, etiam diversa videtur ecclesia ab ea, quam 
S. Lonegisilus fundavit. Non dicam plane illic agi 
de duplici monasterio, altero S. Joannis, S. Trechii 
altero, nam in singulari numero vox monasterio- 
lum adhibetur-, sed numquid feri potuit, ut in 
nomine primarii patroni pro Petro Joannes positus 
fuerit, sive id erroris chartae originali obrepserit, 
sive ad transsumpta librariorum oscitantia acces- 
serit ? 

7 Sed restat a Itera difficultas, non sane spernenda, 
an scilicet S. Trogetius, in charta Cenomanensi lau- 
datus, idem sit cum S. Troesio, Nivernensi. Id certe 
suadet peregrinitas nominis, quodeaeterumnuspiam 
inveni, nisi in S. Trojcecia, Virgine Ruthenensi, ad 
diem ix Junii (5), ubi et nominis etymologia expo- 
nitur. Huc etiam facit, quod Sancti nullam men- 
tionem apud Cenomanensesrepererim, unde suspicio 
n ascitur apud illos diem non obiissesupremum,alio- 
quin sepulturae quaedam memoria superstes mansis- 
set. Si au tem supponimus S . Troesium Cenomanis Ni - 
vernum abiisse, atque hic post fundatum monaste- 
rium diem clausisse extremum, recte intelligim/us, 
apud Cenomanenses, maxime abolito monasterio, 
nullam sui memoriam reliquisse. E contrario 
quamvis nihil apud Nivernenses reliquerit; quoad 
ejus res gestas attinet, attamen ejus tumulo nomen, 
cultus, et gloria perennant. Hactenus jejune satis 
de rebus gestis S. Troesii. 

8 Nam ex Martyrologio Autissiodorensi discimus 
nono jam saeculo fuisse Niverni ecclesiam S. Troesii 
nomine insignitam. Hoc quidem constat ex diplo- 
mate Caroli Crassi, dato xv Kal. Januarii 887 (6), 
quo imperator , petente Emmeno, Nivernensi epi- 
scopo, confirmat omnes ecclesias episcopatus Niver- 
nensis, inter quas venit abbatiaS. Troesii. Perse- 
veravit utcumque status abbatialis in hac ecclesia 
usque ad Ilugonem II de Champaleman, qui cathe- 
dram Nivernensem ab anno 1013 ac? 1065 tenuit (7). 
Hic enim circa annum 1023 donat ad supplemen- 
tum victus canonicorum Beati Christi Martyris et 
infantis Cyrici et ejus matris Juliltae, quorum cor- 
pora haec sancta mater amplectitur ecclesia, 
quamdam abbatiam in honore S. Troesii, confes- 
soris et monachi, consecratam, et in suburbio 
hujus urbis sitam, cum omnibus suis appendiciis, 
videlicet terris, vineis, pratis, silvis, aquarumque 
cursibus, molendinis et furnis, consensu quidem 
et voluntate Euvrardi canonici atque praepositi, 
cujus beneficium esse videbatur (8). Dixi supra 
stafum abbatialem in S. Troesii ecclesia utcumque 
perseverasse ; tum quia data erat in beneficium 
Euvrardo canonico, tum quia nulla- fit mentio mona- 
chorum, quorum tamen consensus ad alienationem 
fuisset necessarius, si ibidem status monasticus 
perseverasset. 

9 Sublato abbatiali titulo, ecclesia S. Troesii 
facta estparochialis sub patrocinio capituli Niver- 
nensis, ut scribit hagiologus Nivernensis ; a ttamen 
collatio parochiae pertinuisse videtur ad episcopum, 
uthabet Polyptychum istius dioecesis (9). Ad tempus 


I) 


dummodo non 
duplex fuerit 
Troesius. 


Sancti corpus 
in ecclesia ejus 
nomine quie- 
vit. 


donec initio h-u 
jus sacculi ad 
ecclesiam S. 
Stcphani trans 
latum fuit. 


(!) A nnuaire liist. pour l'an 1838, p. 145.— (2) Act. SS., 1. 1 Januar., Ann. Bened., t. IU, p. 638. Gall. Christ., t. XII. 

. 1121 . — (3) Vet. Analeet.. p. 265. — (4) Cfr. Piolin. Hist. de l’Egl. — (7) Gall. Christ., t. XII, coi. 634. — (8) Ibid.In 

u Ma ns, 1. 1, p. 336. — (5) Act SS. t. II Junii, p. 178. — (6) Mabul. (9) Pouille de Nevers, p. 7. 


Instrum., coi. 311. 
Inslrum., coi. 323. — 


tamen 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


57 


\ tamen ista ecclesia cum omnibus appendiciis data 
fuit in usum fructum Hugoni, praeposito Nivernensi, 
postquam hic cessisset praeposituram capitulo , ut 
constat ex charta Hugonis episcopi, firmata a 
Lerne IX in concilio Vercellensi anno 1050 (1). 
Anno 1471 die xxvii Januarii sepulchrum S . Troesii, 
quod tumulo lapideo constabat et sub altari majori 
recondi tum era t, apertum fuit per officialem episcopi 
Nivernensis , Petri de Fontenay, ut habet saepe lau- 

(1) Gall. Clirist., t. XII Instrum., p. 325. — (2) Cfr. Parmentier, 


datus hagiologus (2). Ast saeculo proxime praeterito 
exeunte, circa annum 1793 destructa funditus fuit 
ista ecclesia ; sed felici piorum industria vastationi 
ereptae fuerunt Reliquiae S. Troesii, quae hodie quie- 
scunt in parochiali ecclesia S. Stephani Niverni , 
destructa aede vicina. Atque haec sunt quae de 
S. Troesio collegimus, non tam ut res gestas, 
nobisignotas, illustraremus, quamut debitam sancti 
viri memoriam hic consignaremus . 

Archiv. de Nevers, t. II, p. 313. 


DE SS. LEUTHERNO ET LEYIANO, EPP. CONFF., 

DEQUE S. SCOPHILO ABBATE, 

IN BRITANNIA MAJORI ET MINORI, 


SYLLOGE HISTORICA. 


Sanctorum cultus, reliquiarum translatio et inventio. 


INCERTO 

TEMPORE. 

Quare hac die 
de his SS. aga- 
tur. 


A S. Luctigcrno 
abbate Hiberno, 
cujus gesta in- 
dicantur , 


c 


I nter praetermissos cid S. Maglorii nomen me- 
minimus octodecim Sanctorum, quorum reli- 
quiae saeculo x ex Britannia Minori Parisios 
delatae fuerunt. De parte horum Sanctorum 
in opere nostro dictum jam fuerat, de alia parte ad 
certos dies adhuc dicendum est ; sed tertia pars, ex 
tribus constans Sanctis, a decessoribus nostris vel 
ad suos dies omnino est omissa, vel festum alium 
prae ter praesentem diem non habent. Quocirca visum 
est hic loci pauca de eis colligere ; et quidem initium 
ducemus a distinguendis a se invicem S. Leutherno 
episcopo et S. Lucti gemo abbate Hiberno, qui ab 
aliquibus scriptoribus confunduntur. 

2 Porro de S. Luctigerno, filio Huatrati et ab- 
bale Inis-Tomensi in Tuamonia, et de quo agitur in 
Vita S. Idae Virginis num. 30, cid diem xv Januarii 
in opere nostro edita, non secus ac in Vita S. Mo- 
chcemoci sive Pulcherii abba tis adxniMartiinum. 5, 
dictum fuit inter praetermissos ad xxvm Aprilis, 
quoniam ad hanc ejus memoriam faciunt Festologia 
Tamlactense, Mariani et S. Mngussii ; sed brevi- 
ter valde quoniam non plura cie ejus vita aut cultu 
reperiebantur ; et quidem praeter ejus ad S. Idam vi- 
sitationes unamque celebriorem cum S. Lasreano in- 
stitutam ( 1 ), vix quidquam de eo ulterius ad nos per- 
venit. R. D. Tresvaux canonicus Parisiensis innova 
sua : editione Vitarum Sanctorum Britanniae mino- 
ris (2) docet nos eum discipulum fuisse S. Buaclhani, 
idemque praesta t R. L). Garaby (3), nisi quod ejus 
liber tigpotlietee vitio S. Ruadloni discipulum eum fa- 
ciat; quod unde ipsi hauserint non indicant : certo 
non ex Vita S. Rodani seu Ruadhani abba tis, quam 
apud nos habes ad diem xv Aprilis (4). Uterque tra- 
dunt eum postea crnnS. Columbano in Bcnchorensi 
monasterio versa tum fuisse, et quidem repentur ejus 
nomen inter discipulos, quos ad monasteria con- 
denda emisit S. C omg alius (5). Conveniunt insuper 
scriptores omnes eum saeculo vi floruisse. 


3 Verum deserendi nobis sunt RR. DD. Tresvaux 
et Garaby atque etiam Castellanus (licet hic dubius 
si t), quum docent huncS. Luctigernum eumdem esse 
ac episcopum, quem in fronte hujus sylloges annun- 
tiavimus. Scriptores enim Hiberni, Martyrologos 
intelligo et historicos, in hoc conveniunt ut S. Lucti- 
gernum abbatem dicant, dum noster episcopus habe- 
tur et qua talis jam pridem colitur. Deinde, licet 
fateamur plures Sanctos in Hibernia abbates cceno- 
bia sua reliquisse, ut in Britanniam aliasve in re- 
giones religionis causa migrarent, haec tamen res 
supponenda non est, sed probanda. Quod hic non 
fit ; nam nominum similitudinem seupotius identita- 
tem (Leuthernus enim, Loutiernus, Luctigernus, 
Luchtighernus, ejusdem nominis variae formae vi- 
dentur), nemo habebit pro firmo argumento, dumalia 
non adsunt adminicula. 

4 Porro de S. Leutherno quam paucissima novi- 
mus. Recensetur ejus nomen in litaniis veteribus 
Anglicanis seu potius Britannicis, ad saeculum vii 
pertinentibus, quae quam plurima referunt Sancto- 
rum Britannorum, nulla Ang lorum nomina. Finem 
versus scilicet Confessorum venit invocatio (6) : 
S. Loutierne, ora pro nobis. In Historia ejus tmns- 
lationis Parisios, qualiter venit in editione Lucensi 
Annalium Mabillonii (7), dicitur Lencernus episco- 
pus ; sed in alio Ms. codice Claudius Castellanus (8) 
non secus ac Chesnius (9) legit Leuthernum ; adeo- 
que gallice appellabant Parisiis S. Louthiern, quod 
vel maxime ex eo patet quod capsa S. Leutherni, 
aliorum etiam Sanctorum reliquias continens, di- 
ceretur la Chasse de S. Louthiern (10). Quum vero 
Historia illa translationis ad medium saeculum x 
pertineat, hinc habemus eum jam tum temporis ut 
episcopum cultum fuisse. Ceeterum cujus sedis epi- 
scopus fuerit, ubi vixerit, quo anno mortuus sit, 
haec omnia ignorantur. Crediderim tamen eum 
vixisse in Britannia majori, quoniam olimin Cor- 


ti) Cfr. Lanigan, ecoles. Hislory of Ireland, t. II, p. 88 et, 89. — 
(2) Vies des Sairits de Bretagne, 1. 1, p. 348. Paris 1830. — (3) Vies des 
Bienheureux et des Saints de Bretagne, p. 444. — (4) Acta SS., t. II 
Aprilis, p. 382 et seqq. — (5) Act. SS., t. II Martii, p. 383; cfr. t. VII 


>tembris, p. 144 et 145. - (6) Mabillonii Veter. Analect., p. 08 
t. 1723. — (7) Annal. Boned.. t. III. app.. P- 667. — (8) Martyrologe 
vers., p. 802. — (9) Cfr. Act. SS., 1. 1 Martii, p. 248. - (10) Ibid., 
115. 


8 


nubia 


J. V. H. 


E 

V. D. B. 


diversus vide- 
tur S. Leutber- 
nus episcopus, 


F 

qui colitur Pa- 
risiis, et fors in 
Cornubia sub 
nomine Lud- 
gran. 


de ss. leutherno, leviano et scophilo. 


V. D. B. 


S. Levianus 


58 

nubia paroecia erat cum nomine S. Ludgran,p«- 
troni ; ut testatum reperio in eruditissimo libello 
Anqlico, in Martyrologii formam confecto (i). Hxc 
si ita fuerint, oportebit ut ejus saerx ex u vix in 

Armoricamscu Britanniam minorem delatx fuerint 

vel ineunte sxculo vi (2) vel circa annum 586 (3), 
quum tot episcopi Britanni cum sacris reliquiis in 
has partes et ad montes fugermtprxhostium terrore. 
De earumdem translatione Parisios , dicetur ad 
finem hujus sylloges. 

5 Post S. Leuthernum venit in narratione de 

S. Levianus 


episcopus idem translatis sacris corporibus Parisios 


videtur ac S. 
Levarius, cultus 
in Cornuhia ; 


idem ac S. Le- 
vias, cultus in 
Minori Britan 
nia. 


episcopus, seque obscurus. Porro tribus in locis me- 
moria superest S. Leviani, seu Levani, siquidem 
admittatur in omnibus agi de eodem. Primo nempe 
Parisiis, de qua re plura occurrent, ubi de transla- 
tione • deinde in Cornuhia ; et demum tertio in A r- 
mor ica seu Britannia Minori. Quod ad Cornubiam 
attinet, in prxlaudato Martyrologio Anglico legi- 
mus ad xxiv Decembris (4) : In Cornubia comme- 
moratio S. Levani et S. Mellini, qui nomen suum 
communicarunt cum vicis, in quibus eorum coi- 
pora quiescunt in exspectatione gloriosae resurrec- 
tionis; in appendice vero altera, qux nomina 
B continet eorum quorum dies natalis ignoratur, 
dicitur (5) : S. Levan dat suum nomen ecclesiae et 
parochiae Cornubiae ; et quidem hic locus ad maris 
littus in extrema Cornubia in mappis major ibus 
Britannix facile deprehenditur. Vix dubium est 
quin utrobique de eodem S. Levano sermo sit, unde 
xstimandurn est eum ex arbi trio scriptoris ( fatetur 
enim se aliquando hac libertate usum esse (6) ) ad 
diem-w iv Decembris memoratum fuisse. Unde ex 
hac parte nil obstare videtur quin idem habeatur ac 
S. Levianus . Quod vero illius corpus in Cornubia 
quiescere dicatur, id ex mera conjectura seu or na- 
tus gratia adjectum fuisse videtur, nisi forsan ali- 
quot corporis particulx intelligantur. Porro non 
nominum sola similitudo, verum etiam traditio A r- 
moricana dc ejus ortu huc facit. 

6 Sanctus enim Levias seu Levianus, qui ibidem 
colitur putatur ab incolis e Britannia Majori 
oriundus, ut locuples testis est R. D. Garaby (7). 
Fertur autem a teneris pietatem coluisse et virtutem, 

Deoque se vovisse intra nionasterii septa, non ita 

multo post fratribus fuisse prxposilus cum abbatis 
titulo, eoque munere laudabUHme functus , ut autem 
la tior pateret viro Dei excolendus campus, conse- 
C cratus fuisse episcopus, et dein episcopi regionarii 
partes in Armorica multo zelo explesse. Sacellum 
habet prope Trecorium (Trcguiorj in vico Tredar- 
zec, ubi ejus etiamnum memoria in veneratione est, 
quoniam forsan his in regionibus sacrum exci cuit 
ministerium. Quum ante annum 1793 de eo die 
xn Septembris feret officium, colebatur tamquam 
confessor non pontifex, quod ad abbatiale ejus mu- 
nus solum attenderetur. Verumtamen ex alia parte 
habebatur atque etiamnum ha betur pon tifex, siqui- 
dem eodem in loco ejus imago senem referat, alba, 
casula, chirothecis, baculo pastorali et mitra orna- 
tum; unde (si imago haec aliquantum vetusta sit) 
hinc etiam nullus exsurgit obex, quin idem habea- 
tur ac S. Levianus, cujus reliquiae Parisiis servan- 
tur. Addit R. D. Garaby, a quo hxc mutuamur, 
eum invocari maxime pro salute puerorum defor- 
mium et languidorum ; agitur nunc ibidem ejus 
festum Dominica secunda Septembris. 


7 De S. Scophilo (8) , seu Scofilo (9) , gallice 
Escuiphle (10), nil omnino scitur, nisi quod cum 
titulo abbatis inHistoHa translationis reliquiarum 
veniat; adeoque RR. DD. Tresvaux et Garaby ne 
ejusquidemspecia lem mentionem faciunt. In Dictio- 
nario universali Gallix (11) apparet vicus nomine 
St Escobile, seu potius S 1 Escobiile, ut in Mappis 
topographicis Cassini scribitur ; in quo nomine 
quum omnes litterae radicales vocabuli Scopliili re- 
periantur, dein quum S. Escobilli nomen ad aliud 
nullum Sancti a licujus nomen accedat, et tertio 
quum verisimillimum sit ex h istoria Sancti Scopliili 
reliquias illuc delatas fuisse, vix aut nevix quidem 
dubito quin ibidem Sanctus noster Scophilus colatur. 
Vicus autem S 1 Escobiile in praefectura Sequanae et 
vEsix (ddpt Seine-el-Oise) tribus leucis ad occiden- 
tem Stamparum (Etampes) jacet. 

8 Jam pauca deSS. Leutherni, Leviani et Scopliili 
reliquiarum translatione. Scilicet occasione bello- 
rum, qux inter Richarclum Normannorum ducem 
ac Theobaldum Blesensem comitem primis Lotharii 
principatus annis seu circa annum 962 exarserun t 
et usque ad fines Armoricx pervenerunt, Salvator 
A lethesis episcopus, imminentis cladismetu, Sancto- 
rum dioecesis sux reliquias collegit et Parisios secum 
deportavit. In itinere Dolenses et Bajocenses clerici 
ei se adjunxerunt, secum et suas habentes San- 
ctorum exuvias. Atque hoc pacto reliquix SS. Leu- 
therni episcopi, Leviani episcopi et Scopliili abba- 
tis Parisios advectx sunt, atque interventu Hugonis 
Capeti ducis, dein regis, in ecclesia S. Bartholo- 
mxi, post S. Maglorii, prope palatium regium, die 
xvn Octobris anno circiter 965, repositx fuerunt. 
Pace reddita, cum corporibus Sanctorum Britanni 
alii in patriam redire, alii ad alia Gallix loca mi- 
grare disposuerunt . Quod cum duci nuntiatum esset, 
vim inferre nolens, retentis quibusdam membris 
Sanctorum, illos abire permisit. Qui recedentes alii 
Corboilum castrum (Corbeil, d6p‘ -Seine-et-Oise), 
alii Bellum-montem ad JEsiam (Beaumont-sur- 
Oise) expetierunt, ubi et quieverunt. Corboili reli- 
quere S. Giienaili reliquias ( 1 2) et Bello-monte S. Leo - 
nori (13). Alii etiam ad alia Gallix loca abierunt. 
Neque dubito quin tum in vicum S 1 Escobiile, ali- 
quot leucis ad occidentem Corboili jacentem, deve- 
nerint S. Scopliili reliquix. Octodecim tamen San- 
ctorum, quorum vel corpora vel corporum partes 
Parisios delata fuerunt, insignes aliquot reliquix 
in S. Bartholomxi, dein S. Maglorii, templo reman- 
serunt. 

9 Quum Magloriani monachi anno 1138 mutas- 
sent sedem suam, illuc transtulerunt partem The- 
sauri sui, et inter alia sacrapig nor a reliquias S. heu - 
th erui et S. Scopliili. Die ix Julii anni 1318, quum 
ex veteri feretro ligneo deaurato desumpta fuissent 
S. Magloriiossa, in novum reponenda, positx fuere 
aliorum Sanctorum, nominatim S. Leutherni, exu- 
vix in veteri illa capsa. Anno 1706, clum scribet et 
Castellanus, servabant Patres Oratorii ad S. Ma- 
glorii capsam e ligno sculpto, dictam S. Leutherni ; 
in qua erant reliquix hujus episcopi, S. Scopliili et 
undecim aliorum Sanctorum. Dubitabatur utrum 
aliquot ossium fragmenta essent S. Leviani, an 
S. Ciferiani (14). Unde factum est ut in Breviario 
Parisiensi anni 1736 ad diem xxiv Octobris hxc 
addita fuerit clausula ad lectionem m de S. Maglo- 
rio : Demum in ecclesia S. Jacobi, quae nunc 


S. Scophilus ab- 
bas idem cen- 
sendus ac S. Es- 
cobilus. 


Circa annum 
965 transferun- 
tur horum SS. 
Reliquicc Pari- 
sios, 


E 


anno 1318 po- 
liuntur in alio 
feretro, 


(0 Memorial of anclent Bntish piety or a British Marlyrology, 
annend D 45. — O) Cfr. Alfordus, Aunal. eccles. Angi, ad an. 506, 
nTet se.m t. II, p. II. - (3) Cfr. id. ann. 586, n. 1 et seqq. t. II, 
n 94 et seqq — (4) Memorial etc., p. 176 — (5) Ibid., app., p. 45,— 
(6) Ibid., preface, p. 7. - (7) Vies des Bienheureui et des SaiDls de 


Rretaene n 490 — (8) Act. SS., t. I Martii, p. 248. — .(9) Maliillonius, 

SSi&feiBs S;.S.S 


S. Maglorii 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


59 


A 


anno 1793 sepe- 
liuntur , 1797 
effodiuntur, 
1835 iterum in- 
veniuntur. 


S. Maglorii dicitur, cum ossibus Sanctorum Samp- 
sonis et Leuterni episcoporum , Wingantonis et 
Scopliili abbatum , aliorumque plurimorum qui- 
escit. 

10 Quum anno 1791 P. Tournaire, Oratoriano- 
rum S. Maglorii superior, in apostasiam lapsus 
esset, biennio post, seu anno 1793 jussit omnia Jure 
sacra pignora a fratre laico in horto sepeliri. Hic 
ea indicavit anno 1797 presbytero schismatico Du- 
val, curam parcecix gerenti. Quocirca die ix Se- 
ptembris ejusdem anni reliquiae illae in tumba majo- 
ris altaris vicinae ecclesiae S. Jacobi, vulgo du Haut- 
Pas, coram testibus et cum additis commentariis 
compositae fuerunt. In oblivionem abierat hic the- 
saurus , quum repertus fuit anno 1835 ; atque tunc 
post diligens examen dic xm Octobris ab archiepi- 
scopo Parisiensi, Hyacintho de Quelen, reliquiae hae 


iterum authenticae declaratae fuere et in una capsa 
[quod nesciretur ad quos Sanctos singula ossa perti- 
nerent) inclusx. Est autem capsa ex ligno deaurato, 
in quinque partes divisa, prout medicus in quinque 
classes sacra ossa distribuerat. Celebravit ipse ar- 
chiepiscopus hanc reliquiarum inventionem die 
xxiv Octobris, jussitque ut ejus deinceps anniversa- 
ria memoria ageretur die Dominica proxima prae- 
dictae Octobris diei. Quae omnia non lubet fusius 
prosequi, quoniam de eadem solemnitate maxime 
dicendum erit ad diem festum S. Maglorii, xxiv Oc- 
tobris. Interea legat, si placet, lector quae de hac 
inventione conscripsit R. D. Tresvaux (1), qui ma- 
gnam in his rebus partem habuit, vel Notitiam de 
inventis reliquiis (2), vel demum narrationem Ephe- 
meridum 1’Ami de la Religion (3). 


(I) Vies des Saints de Bretagne, t. I, p. 349. — (2) Notice historique 
sur les reliques nouvellement ddeouvertes. — (3) Jeudi 17 Decembre 


1835, t.LXXXVII. p. 532. 


DE SS. HERICIO I ET RURICIO II, 

EPISCOPIS CONFESSORIBUS, LEMOVICIS, 

COMMENTARIUS PRAEVIUS. 

§ I. Silentium de utroque Sancto in sacris fastis, cultus 
tamen certus; genus eorum nobilissimum; S. Ruricii ! 
vita in saiculo acia, matrimonium et liberi. 


CIRC. ANN. 507. 
Silentibus 
Martyrologiis, 
monstratur cul- 
tus tum S. Ruri- 
cii I, 


c 


A liquamdiu deliberandum mihi fuit, ante- 
quam hos episcopos in Acta Sanctorum 
referrem. Mirum enim est de utroque 
Ruricio in omnibus, quae consulere licuit, 
Martyrologiis silentium. Frustra Usuardina, alia- 
que Auctaria, elogiorum exterum non parca, per- 
volvi, ipsi Saussayus et Castellanus, Sanctorum, 
qui in Gallus floruerunt, indagatores seduli, tacent 
Ruriciorum nomen ; Gallix Christianae auctores 
eosdem nulla sanctitatis appellatione exornant. Ve- 
rum silentio, etiam obstinato, prxvalere debent argu- 
menta cultus publici, utrique Sancto exhibiti. Et- 
enim quoad S. Ruricium I spectat, sanctitatis ejus 
publice cclebratx testem habemus Bernar dum Gui- 
donis, celebrem sxculi xiv scriptorem, in opusculo 
de Ordinibus Grandimontensi et Artigix ; atque 
istic (1) non solum Ruricium sanctum vocat, sed et 
fundatorem ecclesix ac ccemeteriiS. A ugustini Lome- 
vicis, ubiquoquecanonicos regulares instituisseref er- 
tur : In eo, inquit, monasterio viginti octo episcopi 
tumulati dicuntur, quorum tumuli duodecim dis- 
cernuntur, et duorum Sanctorum episcoporum 
Roricii et Asclipii corpora in capsa supra majus 
altare cum S. Flavia Virgine et Martyre (2). 
S. Asclepiidies festus habetur xxm Decembris, ut 
videre est in Breviario Lemovicensi anni 1625. Ast 
S. Ruricii I oblitterata fuisse videtur apud Lemo- 
vicenses memoria donec, teste hagiographo Lemovi- 
censi accurato, Labiclxe de Reignefort (3), editores 
novi Breviarii Lemovicensis anni 17 83 denuo nomen 


et festum Sancti nostri in libros liturgicosintulerun t. 
Ex Kalendario liturgico Lemovicensi pro anno 1832 
consta t Sancti cultum ad diem xx Julii usque in 
hodiernam xtatem perseverare. In ecclesia autem 
succursali Palatio (le Palais), Lemovicis vicina, in 
veneratione habetur caput S. Ruricii I, ut ad nos 
die xxv Augusti 1848 R. D. Thezard, reverendissimo 
episcopo Lemovicensi a secretis. 

2 Sanctitatem pariter et cultum S. Ruricii II 
testatur imprimis supra jam laudatus Bernardus 
Guidonis, qui, quum dixisset hunc episcopum in 
monasterio S. Juniani sepultum jacere (4), reco- 
lit (5) inter Sanctos qui ornant Lcmovicensem dice- 
cesim, Sanctum Roricium, Lemovicensem episco- 
pum, ibidem [in ecclesia S. Juniani ) in capsa 
requiescentem. Hagiographus Lemovicinus Labiche 
dicit (6) Rainaldum sive Reginaldum, Petragori- 
censem episcopum, anno 1102 elevasse corpus S. Ru- 
ricii II, inclusumque capsa, laminis argenteis or- 
nata, ad sinistram partem summx arx collocasse. 
Sancti vero Ruricii memoria hac die, forsan qua- 
tenus postridie festi S. Juniani, jam quintodecimo 
sxculo colebatur (7). Nunc, stabilito utriusque 
Sancti cultu, genus utrique commune exponendum 
est, ut postea singulatim de unoquoque agamus. 

3 Et quidem illustre atque antiquum fuisse Ruri- 
ciorum genus monstrant tum avitx divitix, tum 
connubia et parentela cum A nicia gente. Venanti us 
Fortunatus, poeta et Pictaviensis episcopus, Ruriciis 
cocevus, hxc de illis lib. iv carm. v canit (8) : 


(1) Labbe, Bibliotli. Mss., t. II, p. 277. — (2) Cfr. ibid., p. 207. — 
(3) Six mois des Vies des SS. du dioc. de Limoges, 1. 1, p. 45. — 


(4) Labbe, Bibliotli., 
mois, t. II, p. 250. — 


t. II, p. 257. — (5) Ibid.. 1. 1, 
(7) L. c. — (8) Biblioth. Max. 


p. 633. — (C) Six 
Patt., t. X, i>.547. 

Invida 


V. D. B. 


E 


J. V. H. 


F 

tum S. Ruri- 
cii II: 


utriusque elo- 
gium a Fortu- 
nato episcopo, 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


v „ Invida mors rapido quamvis miniteris hiatu, 

Non tamen in Sanctos jura tenere vales. 

Nam postquam remeans domuit feratartara Christus, 
justorum meritis sub pede victa jaces. 

Hic sacra pontificum toto radiantia mundo 
Membra sepulclira tegunt, spiritus astra colit. 
Ruricii, gemini flores, quibus Anniciorum 
Juncta parentali culmine Roma fuit. 

Actu, mente, gradu, praenomine, sanguine nexi, 
Exsultant pariter, hic avus, inde nepos. 

Tempore quisque suo fundans pia templa patroni, 

Iste Augustini, condidit ille Petri. 

Hic probus, ille pius, hic serius, ille serenus, 

Certantes pariter, quis cui major erit. 

Plurima pauperibus tribuentes divite censu, 

Misere ad coelos, quas sequerentur, opes. 

Quos, spargente manu, redimentes crimina mundi, 
Inter apostolicos credimus esse choros. 

Felices, qui sic de nobilitate lugaci 
Mercati, in ccelisjure senatus habent. 
et genens nobi- 4 Porro quam illustris esset Aniciorum gens, 

litos. qumi necessitudineRuvicnattmgebant,pr%ter argu- 

menta a Baronio in suis ad Romanum Martyrolo- 
gium Adnotationibus sub die xxxi Maii prolata, 

[j ostendunt pr se asteris Prudentius et Hieronymus , 
Ruriciis aetate proximi. Et hic quidem in epistola 
xcvn, aliis vm (1), dicit : Nunc mihi Proborum et 
Olybriorum clara repetenda sunt nomina et illu- 
stris Anicii sanguinis genus, in quo aut nullus aut 
rarus est, qui non meruerit consulatum. Pruden- 
tius vero agens de conversione Senatus Romani ad 
Christianam fidem in priori suo libro contra Sym- 
machum de Anicia gente haec profert (2) : 

Jamque ruit, paucis Tarpeia in rupe relictis, 

Ad sincera virum penetralia Nazareorum 
Atque ad apostolicos Evandria curia fontes, 
Anniadum soholes et pignora clara Proborum. 
Fertur enim ante alios generosus Anicius Urbis 
Illustrasse caput : sic se Roma inclyta jactat. 

Quin et Olybriaci generisque et nominis haeres, 
Adjectus fastis, palmata insignis abolla. 

Martyris ante fores Bruti summitlere fasces 
Ambit et Ausoniam Christo inclinare securim. 

Quae omnia abunde ostendunt qua ntus essetsexto, 
quo floruere Ruricii, saeculo Aniciae familiae honor 
et splendor. Arverniam Ruriciis patriam fuisse, de- 
monstrant tum Ruricii I nuptiae cum Iberia Ar- 
verna, quas Sidonius, Arvernorum postea episcopus 
C decantavit, tum contentio filiorum ejus Ommatii et 
Eparchii cum Aprunculo , pariter Arvernorum 
episcopo. Nunc adS. Ruricium 1 regredimur, 
s iiuricius i 5 Parca sunt valde argumenta, quibus seriemre- 
circa ann. 430 rum gestarum s. Ruricii I ordinare nobis licet, quo- 
natus videtur, niam unum, accurate de finitum, temporis momen- 
tum nobis suppeditat historia; nempe anno Christi 
506 ,quo concilium Agathense celebrabatur, S. Ruri- 
cius cathedram Lemovicensem occupabat. Reliqua 
vero omnia conjecturis, iisque non undequaque 
circumscriptis, expiscari nos oportet. Atqui scimus 
aliunde S. Ruricium ad sedem Lemovicensem promo- 
tum fuisse anno 484 aut sequenti ; siquidem S. Faus- 
tus Regiensis unaeademque epistolari ib. i (3) Ruricio 
nostro et gratias agit pro beneficiis tempore exilii, 
quod, mortuo Eurico, rege Visigothorum (4), desiit 
et assumptionem ad episcopatum gratulatur : haec 
itaque circa unum tempus acciderunt. Dein aliud 
momentum chronologicum nobis praebet deliberatio 
a S. Ruricio cum Fausto instituta, in qua agebatur 
de genere vitae austerioris capessendae. Faustus tres 


modos proponit, inter quos medius in eo consistit, ut p 
pervideatur, ait epist. 5 (5), si aliquis filiorum tam 
arduo sufficiens esse possit obsequio, seu admini- 
strationi bonorum temporalium ; ex quo datur intel- 
ligere Ruricium, quum id consilium moliretur, jam 
habuisse flios gerendae rei familiari idoneos ; quod 
quidem multo citius anno 480 accidere non potuit. 

Tandem S Ruricius in epistola sua 32 lib. ii (6), 
qua absentiam a Concilio Agathensi anni 506 apud 
S. Caesarium Arelatensem purgat, etsi causetur prae- 
cipue valetudinem suam infirmam j caloris aestivi 
impatientem, insinuat tamen aetatem suam ingra- 
vescentem, cui reverentia deberetur. Ex quibus om- 
nibus satis probabiliter conficere posse videmur, 
maximesi et attendamus sat seras nuptias celcbi atas 
fuisse, S. Ruricium anno Christi 506 septuagenario 
majorem fuisse, proindeque circa annum 430 fuisse 
natum.. Quae hic attulimus ex epistolis SS. Fausti 
et Ruricii ac de Concilio Agathensi, latius infra 
explicabuntur. 

6 Ruricium nostrum primo curis et negotiis sae- et uxorem du- 
cularibus implicitum fuisse, habemus tumex episto- xit cir ™ an ' 
lis Fausti, infra ex parte recitandis, tumex Epitha- 
lamio, quod in ejus cum Iberia, Ommatii filia, 

nuptiis cecinit Apollinaris Sidonius, post Arverno- U 
rum episcopus. Carmen istud, ex meris ethnicorum 
fabulis compositum, monstrat nullatenus tunc eccle- 
siastico ministerio depu ta tum fu isse Sidon ium, atque 
adeo ante annum 470 conscriptum fuisse. Sed quo- 
niam utcumque conjicimus natum S. Ruricium circa 
annum 430, habemusque ex Sidonii poematio (7), 

Ruricium illum superbum calere amoris facibus, 
rebellem victum jacere, omnino verisimile est non in 
prima, sed adulta satis juventute uxorem duxisse; 
atque adeo viginti quinque annos natum, seu circa 
annum Christi 455 nuptias celebrasse. Neque multis 
annis aut. citius aut. tardius matrimonium ponere 
possumus, quin in scopulum aliquem, impingamus . 

Si enim nuptias multum anticipamus, decrepitam 
S. Ruricii anno 506 fateri nos necesse erit aetatem, 
quam tamen supra laudata epistola ad Caesarium 
non indicat, quoniam ad alium conventum se acces- 
surum promittit. Sivero multum nuptias retarda- 
mus, tempus deerit, quo filii ad aetatem perveniant, 
aptam ad regendam familiam et fortunam com- 
mun em a dm inis t> ~an dani. 

7 Erat autem Iberia, ut diximus, Ommatii filia, rberiam, om- 

cujus genus laudat Sidonius his verbis (8) : mata tiliam, 

Dum (amor) festa parat celeberrima Gallis, * 

Quae socer Ommatius, magnorum major avorum, 

Patritiaeque nepos gentis, natae generoque 
Excolit auspiciis faustis ; 
et paulo infra (9) : 

Quare age, jungantur: nam census, forma, gemfsque 
Conveniunt, nil hic dispartua fixit arundo. 

Eumdem esse arbitror Ommatium, quem Sidonius 
apposito epigrammate invitat ad celebrandum diem 
natalem suum[\0), et quoniam excusat frugali- 
tatem ciborum ac supellectilis, etiam hac ratione 
ostendit Ommatium ejus fuisse conditionis, ut ex- 
quisito aliquo luxu excipi dignus videretur. 

8 Ex Ruricii et Iberiae conjugio bini saltem flii ex qua filios 
prodiere. Id constat ex epistolis 56 et 57 lib. ii (11). suscepit, Epar- 
Etenim Ommatium et Eparchium filios vocat, et, chium, 
quum culpam Eparchii deprecatur, dicit id se facere 
consanguinitatis affectu impulsum. Videtur autem 
Eparchius graviter offendisse apud Aprunculum, 

Arvernorum episcopum ab anno 482 ad 491, quin 
indicetur culpae genus, quod Ruricius noster igno- 


ti) T.IV,part. n.Oper. coi. 785. EdU. Maurin. - (?) Oper.,p. 277. p. 350. - (6) Canis t. I p 397. - ® io;# 6 - tt 1) fonte' 

Edil llanov 1013 — (3) Canis. Thes. monument., t. I, p. 359. Edit. — (8) L. c. — (9) Ibid., p. K43. — (10) ILid., p. 12/0. ( ) ’ 

Basnag. — (4) Act. SS., t. VII Sept., p. 703, n. 169. — (5) Canis., t. I, t. I, p. 405. 

rantiam 


die DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A 


B 


ct Ommatiiim, 


c 


probabiliter 
episcopum 
Turonensem , 


rantiam et errorem appellat. A s t gravem fuisse hunc 
qualemcumque errorem indicat ipse patet , quum 
scribit : Quia humilitatem meam dignati estis pro 
ea, quae inter nos est, propitio Deo, caritate con- 
sulere et nobis utrum justa esset vestra districtio, 
meis potissimum apicibus indicarem, sciat domi- 
nus noster, quod ego factum vestrum et probo et 
conlaudo et vehementer admiror. Quia dum uni 
per admonitionem gladii spiritalis pro reddenda 
salute intulistis dolorem, multis contulistis lan- 
guentibus sanitatem. Multi etenim in Ecclesia, qui 
curari nequeunt verbo, sanantur exemplo, 8upei 
est, severitatem misericordia consequatur, ut 
recipiatis lenitate patris, quem corripuistis aucto- 
ritate pontificis. Et juxta illum Evangelicum, invo- 
cantes quem nos per omnia et sequi et oportet 
imitari, qui filio, paternae substantiae decoctori, et 
facinus confitenli , non solum veniam clementer 
impertiit, verum etiam pristinam gratiam libenter 
indulsit, et nos condoleamus lapso, subveniamus 
attrito, amplectamur reversum, laetemur inven- 
tum. Quod et apostolatum vestrum propterea 
fecisse certus sum, ut paululum infirmantem filium 
excluderetis a matre, ut eum ipsi post modicum 
restitueretis incolumem, et eum contristaretis ad 
tempus, de quo gaudere concupiscitis in aeternum. 
Exhis liquet Eparchium extra communionem eccle- 
siasticampositum fuisse, quampcenamsolvipostulat 
S . Ruricius. Neque aliud de Eparchio occut i it. 

9 Alter Sancti nostri filius, renovato, ait Sir- 
mondus (1 ), avi materni nomine, Ommatius dictus 
fuit. Vivente etiam patre, clero adscriplus, presby- 
teratus honorem fuit adeptus, ut patet ex epistola, 
mox citanda, si tamen ad illum directx sunt binx 
litterx inter Ruricianas, scilicet lib. lep. 18 et lib. n 
ep. 27 (2). Prior quidem per se id aperte nonprodit; 
quod enim Ruricius episcopus Ommatium filium 
appellet, quod eidem monita salutaria prxbeat, at- 
que domum suam invitet, hxc ejuscemodi sunt, ut 
facile ista de mutua conditione episcopi et presbyter i 
interpretari liceat. Sed qux erat Ruricium inter et 
Ommatium necessitudo, manifeste ostendit altera 
epistola. Prxmisso enim adagio, veterascendum in 
amicitiis, si, inquit, amicus relinquendus non est, 
quanto magis, qui erudiit, qui nutrivit, qui, adju- 
vante Domino , ad sacerdotium usque perduxit , 
cui fortasse etiam juxta divinam roisericoidiam 
lucis istius debetur usura. Sed ego bealitudini tuae 
scribo, non quasi aliquid imputans aut exprobrans, 
sed ut filio carissimo, quem sine ullo naevo cupio 
in hoc mundo impietatis incedere, ut purum atque 
immaculatum in illo die judicii coram Deo et 
Angelis ac congregatione carnis totius apparere. 
Qux lectorem in hoc fragmento offendere possit par- 
ticula fortasse, non continuo quasi dubitantis ver- 
bum accipere debemus ; etenim hic fortasse idem est 
ac forte, id est casu, grxee <n u^Sav significat, quasi 
diceret id etiam ad amorem conciliandum concur- 
rere, quod lucis usuram Ruricio deberet Ommatius. 

10 Sunt, qui existimant (3) hunc Ommatium 
fuisse episcopum Turonensem, de quo hxc scribit 
S. Gregorius Turonensis Hist. Francorum lib. x, 
cap. 31 (4) : Duodecimus ( episcopus Turonensis) 
Ommatius de senatoribus civibusque Arvernis, 
valde dives in praediis, qui, condito testamento, 
per ecclesias urbium in quibus possidebat, facul- 
tates suas distribuit. Ipse exaltavit ecclesiam infra 
muros urbis Turonicae, Sanctorum Gervasii atque 
Protasii Reliquiis consecratam, quae muro con- 


ci) Oper, t. I. coi. 124‘>, not. a. - (2) Canis., 1. 1, p. 380 et 396. 
(3) D. llouquet, t. II, p. 387, not. m. — (4p — (5) Labbe^t. 


IV 


Cone.', coi. 1395. — (6) Greg. Turon. ap. D. Bouquet, t. II, p. 183. — 


juncta est. Ilie coepit aedificare basilicam Sanctae 
Mariae infra muros urbis, quam imperfectam reli- 
quit. Sedit annos quatuor menses quinque : obiit- 
que et sepultus est in basilica Sancti Martini. Hxc 

certe omnia in Ommatium, S. Ruricii filium, apte 
quadrant : patria, Arvernus fuit ; ordinatio, sub 
patre presbyter ; xtas, Licinius enim qui nec citius 
anno 506, quo decessor ejus Concilio Agathensi per 
Leonem diaconum, legatum suum, interfuerat (5 ) ; 
nec tardius anno 507, quo prxlium Vocladense con- 
tra Gothos commisit C lodovxus (6), duodecim annis 
ep iscopa tum tenuit, quem deinde b iennio adminis tra- 
runt Theodorus et Proculus, quibus suffectus fuit 
decem mensibus Dinifius , quem tandem excepit Om- 
matius (7) : unde initium ejus episcopatus in an- 
nirmyyn aut xxm sxculi sexti incidit, quod tempus 
optime convenit Ommatio, filio S. Ruricii. 

1 1 Impenso etiam studio curabat rectam institu- 
tionem eorum, qui erant paternxsux fidei commissi. 
Cujus quidem rei luculentum argumentum nobis est 
ejus epistolx, ad Hesperium directx, scilicet 3, 4 et 
5 lib. i (8). Licet enim easdem interpretetur D . Ceil- 
lier(9), quasi, Hesperio in matrimonium collocasset 
fliamsuam Ruricius, malumus tamen illas ep istolas 
de liberorum recta institutione intelli 'gere ; nam om- 
nia eo collimant, ut Hesperium exhibeant non quasi 
maritum, sed tamquam juventutis doclorem, qui 
debet assidua lima aciem sensuum purgare. Erat 
autem Hesperius vir litteratus, quem Sidonius Gem- 
mam amicorum litterarum appellabat (10) quemque 
multis nominibus dilaudat epistola 10 lib. ii (1 1), ad 
eurndem data; unde apparet S. Ruricium primarios 
viros adhibuisse in liberis suis instituendis. Scribit 


V. H. 


quos optime 
institui curat 
per Hesperium. 


E 


autem in citata epistola 3 : Jam in vocem pietatis 
erumpimus et desideriorum verba ructamus, com- 
mendantes libi pignus nostrum, depositum tuum, 
cujus nos susceptione cepisti. Tibi enim spem 
posteritatis meae, tibi solatium vitae praesentis et 
levamen, si divinitas annuerit, futurae.; tibi uni 
omnia mea vota commisi. Te elicitorem et forma- 
torem lapillorum nobilium et rimatorem auri, te 
repertorem aquae latentis elegi, qui scires abstru- 
sas lapidibus gemmas propriae reddere generosi- 
tati, quae utique in tanta rerum confusione 
amitterent nobilitatem, si judicem non haberent. 
Aurum quoque, arenis vilibus mixtum, nisi arti- 
ficis solertia lavetur aquis, ignibus eliquetur, nec 

splendorem poterit retinere nec meritum 

Ita et tenerorum adhuc acies sensuum ignorantiae ^ 
nubilo, quasi crassitate scabrosae rubiginis obsessa, 
nisi adsidua docturis lima purgetur, nequit sponte 
clarescere. Tuum ergo nunc, tuum est in his om- 
nibus et opinioni tuae et nostro pariter respondere 
judicio, ne aut tu praesumpsisse illicite, aut nos 
inconsiderate elegisse videamur. Atque ad libero- 
rum suorum institutionem respexisse videtur Ruri- 
cius noster, quando epistola 5 petit ut ad illum 
aliquos de ramusculo, quem ex amaritudine in 
domesticum saporem vertendum susceperat, flo- 
sculos destinaret, quorum, inquit, odore cognosce- 
rem , quam spem spei gerere deberem ; utrum- 
nam ipsi flores germina, aut rursus ipsa germina 
fructus sui qualitate promitterent, iidemque ite- 
rum fructus utrum possint, te excoquente, mi- 
tescere etc. Quid porro emolumenti ex accurata 
liberorum institutione perceperit S. Ruricius, nobis 
non constat. Hactenus de vita Sancti nostri sx- 


culari. 


id., p. 387. — (8) Canis., 1. 1, p. 374 et seq. - (9) Hist. dos Aut. 


2H- 


62 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


S. Ruricius du- 
cem vita; seve- 
rioris 


B 


C 


adhibet S. Faus- 
tum Hegiensem 


§ II. S- Ruricius I consilio 
S. Fausli, Regiensis epi- 
scopi, austerius vit* genus 
capessit. 

f ) uamdiu S. Ruricius negotiis et deliciis suculi 
implicitus vixerit , nullo argumento evincere 
possumus. Id certum est. Sanctum nostrum, vivente 
etiamnum conjuge sua, ut infra videbimus, auste- 
rius vitee genus capessere coepisse. Ducem istiusmodi 
consilii habuit S. Faustum, episcopum Hegiensem. 
Nam in epistola 1 lib. i Ruricius scribit (1) : Ad- 
hsesit, doctor eximie, anima mea post te. Me 
autem adjuvent orationes luse, ut possim, terrenis 
actibus spretis, coelestibus inhiare. Quia corpus, 
quod corrumpitur, adgravat animam, ut inclinare 
aurem suam ad oracula divina non possit, ut do- 
mum patris, oblivio obediens, quae vocantis im- 
perio de terra sua et cognatione discedat, atque 
illam, quae ei demonstratur, potius concupiscat. 
Non enim adhuc valet pusillitas nostra metum 
obnoxiae conditionis expellere et charitati per- 
fectae purgata corda reserare, ut relinquentes 
praesentia, petamus aeterna, ejectaque ancilla, 
haereditatem paternam liberi possimus adipisci. 
Quamobrem spero, Domine mi, ut pro me indesi- 
nenter oretis, et, quoties dignati fueritis aridita- 
tem terrae meae eloquentiae vestrae imbre perfun- 
dere, non mihi, sicut nunc fecistis, et adhuc 
meae infirmitatis ignari, delicatos et dulces cibos, 
sed austeriores et aegritudini meae congruos sug- 
geratis; quia non expediunt stulto deliciae; post- 
modum proditoribus meis censorium praebeatis 
assensum, qui, more humani ingenii, affectu ni- 
mio praepediti, a veritate judicii declinantes, in- 
currunt pro amore mendacium. Sane nec vereatur 
Sanctitas vestra, ne vulneribus meis gratior sit 
foventis dextera, quam secantis; quia ea nec me 
posse curari et tamen graviter computruisse, 
Domino dante, jam sentio. Et ideo eligo, ut me 
justus misericordiae increpatione corripiat, quam 
caput meum oleum peccatoris impinguet. Supplici 
itaque prece deposco, ut de illo thesauro penetra- 
lium vestrorum, unde nova et vetera proferre con- 
suevistis, peritissimi utpote medici, qui languen- 
tium innumeras et varias aegritudines quotidie, 
gratia Dei adjuvante, sanatis, languori quoque 
meo, quae convenire cognoscitis, medicamenta 
mittatis. 

13 Eodem quoque modo S. Ruricius Fausto scri- 
bit epistola 2 lib. i (2) : Potestatis et judicii tui est, 
utrum velis ulceris mei putredinem ferri rigore 
rescindere, an medicamentorum lenitate curare. 
Pise invita tioni respondisse videtur Faustus epistola 
sua quarta, quae, nescio qua de causa, apud Cani- 
sium quinta numeratur. In eanempe triplex modus 
abdicandi res terrenas indicatur, quin scriptor, 
quem ex istis prae fer a t , ullo modo indicet. En 
verba (3) : De eo autem quod quidam (scilicet Ru- 
ricius) provocationis amore consuluit, salutifera et 
perfecta meditatio est, curas animi, partito per 
plores terrenae regimine rei, sublevaret post haec 
triplici deliberatione tractare , quid melius sit : 
Locare vel administrare vel distrahere propriam 
portionem ? Primum revera bonum esset, ut Christi 
famulus Christi pauperis vias, ex toto pauper, 


studeret incedere, si perfectam magni alicujus D 
monasterii scholam, vel certe insulam (Lerinensem, 
ubi Faustus abbas pr se fuerat) Angelicae congrega- 
tionis militiam liceret expetere : nam in medio 
saeculi institutionem eremiticam profiteri, quanta 
magnanimitas, tanta est difficultas. 

14 Suis vero vicis suae pondus imponere, secun- qui vana vita 
dum pro animae revelatione compendium. Sed °^ ra propo 
praevidendum, si aliquis filiorum tam arduo suffi- 
ciens esse possit obsequio Optimum est in 

secundo gradu subnoxio beneficiis administratore 
consistere, si vel voluntas suppetat vel facultas 
necessitatem annuae pensionis impleverit. Tertium 
est, per fidelium famulorum electa solatia, impo- 
sitis procurationis officiis, sub propria ac minore 
sollicitudine quantitatem reservatae gubernare sub- 
stantiae et eam per viam regiam tota mediocritate 
dirigere. Quod quum suadeo, videor vel nostram 
utilitatem, vel pauperum cogitare. In quo ordine 
non parum est lucri, si, reservato usu, proprietas 
distrahatur. Itaque breviter indicantes, quid pri- 
mum, quid secundum, quidve sit tertium, electio- 
nem judicio et possibilitati reservavimus consu- 
lentis. Quid magis competat, quod promptius 
possit impleri, ille insinuare dignetur, pro cujus E 
timore et amore consolatio ( consultatio ?) ipsa 
tractatur. Dominus noster beneficia in nobis sua 
felici et placita longaevitate multiplicet, Domine 
piissime et in Christo summo mihi honore singula- 
riter excolende fili . 

15 Atque haec quidem S. Ruricio dicta interpre- ex quibus s. 
tamur : quoniam Faustus amico suo gratulatur 

epi stola 6 hisce verbis (4) : Ego autem hanc primam camseligiti 
munificentiam, Domino largiente, percepi, quod 
piissimus meus Ruricius post vitae hujus ja- 
ctationes ad portum religionis proram salutis, 

Excelsi manu gubernante, convertit etc. Habemus 
porro ex epistola ejusdem Fausti septima (5) Ruri- 
cium nostrum ici geniis vitae accepisse, quando binos 
amicos locorum intervalla discriminabant, scilicet 
ante Fausti exilium seu ante annum 481, quo sede 
sua Regiensipulsum existimavit Stiltingus noster in 
Commentario praevio ad ejus Vitam, die xxvni Se- 
ptembris num. 269 ct seq. (6). Verumtamen non 
arbitramur S. Ruricium expetiisse alicujus mona- 
sterii scholam, sed potius intra domesticos parietes 
perfectioni Christianae allaborasse. Nam Faustus 
epistola 7 aperte dicit Ruricium cum uxore sua, 
quam Saram vocat, in omni castitate perseverasse : F 
Quasi, inquit, avidus fcenerator, per pretia capti- 
vorum in sinu remuneratoris, seminantis more, 
commendas ; de usu proprietatem facis, et in 
perennes thesauros peritura convertis. Inde est 
cum fidelissima Sara tua sub uno Christi jugo ad 
communem tendens coronam, terrenorum despe- 
ctor et coelestium competitor, saeculi peregrinus et 
paradisi candidatus, mundo huic, qui jam non 
habet, unde decipiat vel seducat, miles Christi 
secretus inludis, cum regni interminabilis socia 
jejuniis et orationibus et quadam fidei manu 
januam vitae pia conjuratione pulsatis, ut duplicem 
palmam de mutua salute capiatis. Quae hic indican- 
tur de communi cum conjuge sua domicilio, et 
Fausti verba, quibus secretus Christi miles appella- 
tur, plane evincun t, S. Ruricium non monachum in 
hiscesaltem initiis induisse, sed segregatum a curis 
saccularibus, quamvis adhuc speciem mundani 
hominis prae se ferret, vixisse Deo et saluti suaepro- 
curandae. 

16 Nam omnino ignoramus, utrum Ruricius emisso voto cas- 

titatis. 


£1) Canis.. 1. 1, p. 373. 


(2) Ibid., p. 374. - (3) Ibid., p. 356. - (4) L. c. - (5) Ibid., p. ?58. - (6) Act. SS., t. VII Septembr., p. 703. 

noster 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


^ noster postmodumper foetius quidpiammolitus fuerit 
sive consentiente sive mortua conjuge : quamvis 
secundum disciplinamEcclcsix tunc vigentem, subito 
ad sacerdotii fastigium, non administratis mediis 
Ordinibus, ascendissenon credamus (1). Erat etiam 
praescriptum can. 43 Concilii Arelatensis II anni 
451 (2), ut secundum synodi instituta non ordi- 
narentur diacones conjugati, nisi qui prius con- 
versionis proposito professi fuerint castitatem. 
Quamvis autem frequentissime conversionis nomine 
monachatus venia t, hic tamen simpliciter separatio- 
nem et votum castitatis perpetux significat juxta 
can. 16 Concilii Agathensis anni 506, quo san- 
citur (3) : Si conjugati juvenes consenserint ordi- 
nari, etiam uxorum voluntas ita requirenda est, ut 
sequestrato mansionis cubiculo, religione prae- 
missa, posteaquam pariter conversi fuerint, ordi- 
nentur. Si conversio hic professionem monasticam 
demonstraret, supervacaneum esset loqui de seque- 
strato mansionis cubiculo. Indubium igitur est, si 
quidemusque ad episcopatum viri suivixeritlberia, 
in hujus modi conveisionem consensisse, imo ,utvidi- 
. mus supra, etiam ante hxc tempora cum Ruricio suo 
arduam Christianx perfectionis semitam trivisse. 

[j Jam ad Sancti nostri episcopatum divertimus . 
vun functo Eu - 17 Gregorius Turonensis in Historia Francorum 

riro rege Aria- m K c . xxv (4) refert quod tempore S. Sidonii , 
no ' Arvernorum ab anno 472 ad 482 episcopi (5) : E va- 

rix, rex Golthorum, excedens Hispanum limitem, 
gravem in Galliis super Christianos intulit perse- 
cutionem. Truncabat passim perversitati suae non 
consentientes, clericos carceribus subigebat; sacer- 
dotes vero, alios dabat exsilio, alios gladio truci- 
dabat. Nam et ipsos sacrorum templorum aditus 
spinis jusserat obserari, scilicet ut raritas ingre- 
diendi oblivionem faceret fidei. Maxime tunc 
Novempopulanae, geminaeque Germaniae urbes ab 
hac tempestate depopulatae sunt. Exstat hodieque 
et pro hac causa ad Basilium episcopum nobilis 
Sidonii ipsius epistola, quae ita loquitur. Sed per- 
secutor non post multum tempus ultione divina 
percussus interiit. Erat Evarix seu Euricus, Visi- 
gothorum rex, Arianus, volebatque impietatis sua 
participes fieri, quos sceptro suo subigebat populos. 
Eodem igitur modo, quo Vandali in Africa, in sub- 
ditis provinciis procedebat, ut, quum episcoporum 
obitus obvenisset, non liceret alios civitatibus ordi- 
nare (6). Quod autem in gemina Germania propa- 
C gata dicatur persecutio, id de utraque Aquitania 
merito interpretantur erudi ti, sive librarii oscitantia 
vox Germania pro Aquitania in textum perperam 
irrepserit ; sive, ut vult Valesius, Germanix nomen 
a Gregor io datum fuerit Aquitanix, quod ibiregnaret 
Euricus, quem e Germania oriundum existimat (7). 
Gallice viduatis 18 Quidquid sit, textum de Aquitania intelligen- 
Ecclestis dum esse, luculenter citata epistolaS. Sidonii ad Ba- 

silium, Aquensem episcopum, demonstrat, ac simul 
indicat, qua ratione varix cathedrx episcopales in 
Galliis inter quos et Lemovicensem numerat vacantes 
fuerint : Fatendum est, inquit lib. yii, epist. 6 (8), 
praefatum regem Gothorum (Euricum), quamquam 
sit ob virium merita terribilis, non tam Romanis 
moenibus, quam legibus Christianis insidiaturum 
pavesco. Tantum, ut ferunt, ori, tantum pectori 
suo catholici mentio nominis acet, ut ambias, am- 
plius ne suae geniis, an suae sectae teneat princi- 
patum. Ad hoc armis potens, acer animis, alacer 
annis, hunc solum patitur errorem, quod putat sibi 

( I) Epist. Coelest. Pap;e ad episc. I’rov. Vienn. et Narbon., can. in. 
Labbe, t. II. Cone, coi. 1620. — (2) Ibid., t. IV, p. 1016. — (3) Ibid. , 
coi. 1386. — (4) D. Bounuel. Kecueil, t. II, p. 174. — (5) Gall. Christ., 
t. II, coi. 232. — (6) Viet. Vit. de Perseeut. Vand., lib. i, cap. vn, 


63 

tractatuum consiliorumque successum tribui pro , v H> . 
religione legitima, quem potius assequitur pro feli- 
citate terrena. Propterea discite cito catholici status 
valetudinem occultam, ut apertam festinetis adhi- 
bere medicinam. Burdegala, Petrocorii, Ruteni, 

Lemovices, Gabalitani, Elusani, Vasates, Convenae, 

Auscenses, multoque jam major numerus civita- 
tum, summis sacerdotibus ipsorum morte trunca- 
tis, nec ullis deinceps episcopis, in defunctorum 
officia suffectis, (per quos utique minorum Ordi- 
num ministeria subrogabantur) latum spiritualis 
ruinae limitem traxit. Exposito dein detrimento, ex 
viduitate Ecclesiarum parto, pergit : Tu sacratissi- 
morum pontificum, Leontii (Arelatensis) , Fausti 
( Regiensis ), Graeci ( Massiliensis ), urbe, ordine, cha- 
ritate medius inveniris. (Erant quippe Aqux Sex- 
tix topographice medix inter tres civitates supra 
citatas.) Per vos mala foederum currunt, per vos 
regni utriusque pacta conditionesque portantur. 

Agite quatenus haec sit amicitia, concordia prin- 
cipalis, ut episcopali ordinatione permissa , popu- 
los Galbarum, quos limes Gothicae sortis incluserit, 
teneamus ex fide, etsi non tenemus ex foedere. 

E 

19 Hanc epistolam scriptam existimant eruditi providetur, et 
anno Christi ili aut sequenti (9). Quoniam porro Lemovicus. 
Euricus in consilio non permittendi ordinationes Ruricius 
episcoporum ad mortem usque perseverarit, Ecclesia tRtst0 ^ JMS • 
Lemovicensis solido decennio pastore suo viduata 
exstitit. Nam Eurici obitus circa finem anni 484 
aut ante Martium mensem sequen tis accidit. Tunc 
quoque, ut habet Stiltingus noster ad S. Fausti Vi- 
tam die xxviii Septembris n. 269 (10), episcopus Re- 
giensis ab exilio revocatus fuit ; vixque redux ad 
sedem suam S. Ruricio gratias agit pro impensis 
tempore calamitatis sux beneficiis et episcopatum 
adepto amico gratulatur, epistola 6 his verbis (11) : 

Domino beatissimo, debita pietate suspiciendo 
atque apostolica sede dignissimo, fratri Ruricio, 
episcopo, Faustus. Gratius ad vos, dum vobis de 
patria scribimus, qui nobis patriam in regione 
fecistis, qui indefessa liberalitate patriae desideria 
temperastis, vim quamdam divinae justitiae, suc- 
cedentibus sibi beneficiis, inferentes, ut quod in- 
tulerat ad castigationem, converteret ad honorem, 
conferret ad consolationem, mutaret ad requiem 
mentis, nostra praetermitteret, ut vestra cumula- 
ret, debita obliviscens et lucra vestra multiplicans ; 
apud utrasque partes magnitudinem suae bonitatis 
exercens, nos vestro locupletaret obsequio, vos F 
nostro ditaret exilio. Unde factum est, ut jam in 
praesenti benedictionem, futurorum impatiens, 
dispensaret et fidelissimum famulum suum super 
candelabrum domus suae, cooperante misericordia, 
justitia, sinceritate, continentia, benignitate, id 
est, domesticis suffragatoribus, sublimaret. Ecce 
quali pretio Ruricius meus summum sacerdotium 
comparavit. Unde emit, ipsum est, quod emit, et, 
testibus propriis acclamantibus, in se honoris 
causa, refugia honoris exhibuit. Tantum itaque 
munus scit in Christi nomine custodire, qui scivit 
acquirere.... Dominus noster magnificandam mihi 
beatitudinem vestram Ecclesiae suae profectibus, 
nostrisque gaudiis perfecta longaevitate conservet, 

Domine beatissime, debita pietate suspiciende at- 
que apostolica sede dignissime frater. 


. 10. Edit. Paris, 1699. — (7) Cfr. D. Bouquet, t. II, p. 174, not./i.— 
I) Sirmondi Oper., t. I, p. 1024. - (9) Tillemont. 1 .st. des Emp. 
VI, p. 176. Edit. Bruxell. 1732. Sirmond., t. I, p. 909, not a. - 
0) Act. SS., t. vii Septemb., p. 703. — (1 1) Canis., 1. 1, p. 359. 

I HI- 


64 


I)E SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


§ III. S. Ruricii I epistolare 
commercium cum variis. 

s. Ruricii epi- ix (JtlidfiOXH 0(1 ii os porvonit 'O icbuSj (l 

stola pietatem ^ j{ ur jcio m episcopatu gestis, quamvis binos ha- 
beamus libros epistolarum, e quibus jam aliquas 
notitias hausimus, quseque imprimis virum piissi- 
onum exhibent. Cujus rei argumenta nobis pr sebet 
inter alias epistola 12 lib. ii (1), in qua laudat con- 
silium viri sarcularis, quem in salo saeculi istius 
adversis et diversis tempestatibus fluctuantem 
ratem ad portum salutis tandem aliquando, Do- 
mino gubernante, applicuisse congaudet. Hortatur 
dein ut clavo manum inserens astra semper inten- 
tus aspiciat. Et adductis variis tum exemplis tum 
dictis sacra; Scripturae, ad cujus studium diu mul- 
tumque incubuisse Sancti scripta testantur , conclu- 
dit ut saepius Psalmus quinquagesimus, poenitudini 
dicatus, pariter et remissioni repetatur. Sic quum 
duo presbyteri Lemovicenses, Foedamius et Vilicus, 
ab episcopo suo dissedissent, epistola 13 {2) scribit 
y S. Ruricius ; Ut desiderio satisfacerem et sciibendi 
aditum prius, prior utpote, patefacerem, ne in 
posterum locus relinqueretur excusationi, et ies 
voluntatis diffidentiae et verecundiae esse dice- 
retur. Salutem itaque in Christo Domino plurimam 
dico bealitudini vestrae, et spero, ut me, sicut 
decet ecclesiasticos viros, non labiis sed corde 
diligatis, et de me charitate sincera in alloquio 
prisUna dicere praesumatis. Quia si illa luisset 
vera, permanserat; et si fuisset mutata, non fue- 
rat. A cujus tamen fuerit parte mutata, et con- 
scientiae nostrae noverint et conscientiarum co- 
gnitor sine adsertore cognoscit, quem ego testem 
adhibeo professioni meae : nec de initio simultatis 
me esse culpabilem, nec in corde meo quidquid 
actum est di ctumve resedisse; quia scio nobis ab 
aeterno et vero judice dictum, quod nisi ex corde 
dimiserimus fratribus, nobis dimitti non . debeat. 
Habetis itaque sponsionem meam, reddite mihi 
fidem vestram.... Nec mihi aliquid de judice prio- 
ris temporis imputetis, quia definitionis meae est, 
in comitiis servare concordiam, et in judiciis te- 
nere censuram etc. 

imprimis spi- 21 Possemus alias plures epistolas adducere ad 

rant ; C ostendendum quanta cura S. Ruricius virtutes ho- 

mine Christiano e t episcopo dignas excoleret, a qui- 
bus citandis consulto abstinemus, quoniam infra 
ejusdem argumentiplura recurrent. Pietati conjun- 
gebat S. Ruricius litterarum sacrarum amorem, ut 
monstrant plures epistolae, quae eo colliniant ut 
Sanctorum Patrum opera sibi colligat. Sic epist. 6 
lib. i (3) scribit Nepotiano presbytero, se recepisse 
codices transmissos, ac remittere unum, qui erat 
S. H Harii Pictaviensis, retento alio ad trans- 
ferendum, id est transcribendum, ut, ait, quod 
memoriae commendare non possimus, saltem vel 
paginis mandare curemus. Epistola 7 ad Bassu- 
lum, episcopum (4), significat se libros remisisse, 
oratque ut apud Dominum deprecetur, quatenus 
doctrinae ejus pinguedine terrae suae amaritudo 
infructuosa dulcescat. Similiter apud amicum Si- 
donium excusat furtum suum (5), quia codicem, 
quem a Leontio accipere jusserat Sidonius, trans- 
sumere curaverat Ruricius noster : Cum de dapibus 
ipsius adhuc pauca libassem, taliter me gustu ille- 
cebrosi saporis illexit, ut primi quodammodo pa- 


rentis imitator, Domino repente contempto, ad D 
satietatem studuerim pervenire, magisque consi- 
lium suadentis, quam imperium dominantis audie- 
rim... Ego tamen libens mulctam, quam intuleritis, 
excipiam , quia remedium meum vestrum credo 
esse decretum, et sententiam vestram medelam 
duco esse, non pcenam. 

22 Demum a Turentio, quem Dominum subii- 
mem semper magnificum fratrem appellat, rogat Hrant . 
epist. 16 lib. u (6) ut, sicut promittere dignatus est 
Turentius librum S. Augustini de Civitate Dei per 
portitorem litterarum sine dilatione mittat. Cujus, 
inquit, dum nos lectione aedificatis in terris, vobis 
ejusdem civitatis habitacula praeparetis in coelis, 
ad quam tamen aliter pervenire non possumus, 
nisi charitatis gradibus conscendamus. Neque solum 
litteris vacabat S. Ruricius, sed artem quoque picto- 
riam excoli curabat, quod nobis manifestum fit epi- 
stola 1 4 lib. ii (7), ad Cerauniam data ; in qua dicit se 
pictorem, quamlibet hic esset occupatus, cum disci- 
pulo destinasse, quia maluit suae detrahere neces- 
sitati, unde Cerauniae satisfaceret petitioni ; atque 
inde orditur S. Episcopusbene longum sermonem , ut, 
aiens, quemadmodum pictor parietes variis colo- 
rum fucis multimodo arte depingit, ita vos animam E 
vestram, quae est templum Dei, diversis virtutum 
generibus excolatis, ut vere de spiritali domo 
vestra spiritaliter cum Propheta dicere possitis : 

« Domine dilexi decorem habitationis tuae et locum 
habitationis gloriae tuae etc. » 

23 Sed longe major numerus epistolarum sunt 
monumenta amicitiae, quam S. Ruricius cum viris 
primariis saeculi et provincia’ suae contraxerat. In- 
ter hos primum sibi locum vindicant S. Sidonius, 

Avernorum episcopus et N ornatius ejusque conjux, 

Ceraunia. Jam citavimus n. 21 epistolam, ad Sido- 
nium data, qua se excusat, quod absque ejus con- 
scientia librum aliquem exscribere curaverit. In 
altera epistola (lib. i, 9) laudat (8) antiquam dile- 
ctionem Sidonii, et petit ejus praedicationibus in- 
strui, ac tandem scriptum claudit dicendo : Orate, 
errantemque ovem a pascuis saeculi ad caulas do- 
minicas reportate, quia confido, quod intercessio- 
nibus fieri possit agnus, qui vester meruerit esse 
discipulus. A tque ex his verbis probabile mihi fit, has 
litteras datas fuisse, quando Ruricius adhuc saeculo 
implicitus erat, imo praecessisse epistolam octavam, 
quae agebatde transcriptione libri. Satis enim inter 
eruditos convenit, Ruricianas epistolas ordine chro- 
nologico dispositas non fuisse, ut patet ex epistola 
Eonio, Arelatensi episcopo data (9) (lib. i, 15), 
quae loquitur de obitu Leontii, pariter Arelatensis, 
ad quem tamen scriptam reperimus epistolam 41 
lib. ii (10). 

24 Intimam amicitiam fovebat quoque, ut dixi - et Namatw - 
mus, S. Ruricius cum Namatio ejusque uxore Ce- 
raunia, quibuscum erat necessitudine conjunctus. 

Er at a u tem Namatius, si tamen i dem cum homonymo 
suo, ad quem directa est S. Sidonii epistola 6 
lib. viii (11), venationi, aedificationi et rusticationi 
deditus : Sanctum quoque nostrum affinitate attinge- 
bat, ut liquet ex epist. 1 et 3 lib n (12). Etenim in 
prioribus litteris agit de utriusque pignorum votiva 
conjunctione jamjam facienda, seu de nuptiis con- 
ciliandis ; in posterioribus vero dicit : Nos non so- 
lum fide concorporamur in Christo, sed etiam filio- 
rum conjunctione connectimur. Quos affinitatis 
titulos etiam alibi repetit S. Ruricius. Ex mox ci- 
tata epistola 3 habemus Namatium prolem, juven- 
tute florentem, perdidisse, quo minus vero ipse 


(1) Canis., 1. 1. 
(4) Ibici. — (5) Ibi 


■ (3) Ibid., p. 376. — 
[., p. 389. — (8) Ibid., 


p. 377. — (9) Ibid., p. 87 
Oper., 1. 1, p. 1062. — (12 


9. — (10) Ibid., p. 401. — (11) Sirmond. 
) Canis., 1. 1, p. 381. 

consolator 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


65 


^ consolator accurrat, obtendit curarum magnam 
intemperiem : atque ex consequentia epistolae insi- 
nuare videtur Namatio filium obiisse. Et vere, ait, 
non minimum potestis capere de Christi voluntate 
solatium, quod quatenus ipsum immaturus mane- 
bat interitus, talem eum est dignatus assumere, 
qualium regnum dixit esse coelorum ; ut et patro- 
num haberetis ex filio, et minus doleretis amis- 
sum, quem a Domino videbatis assumptum. 
ejusqve conjuge 25 Verum sequens epistola 4 (1) aperte loquitur 

ceraunia , de morte filiae, unde dubius evadit sexus personae de- 

functae. Nam ad eamdem orbitatem a lludere videtur, 
quum scribit : Saepius, charissimi fratres, propter 
communis luctus acerbissimum casum vobis scri- 
bere, aut ad vos venire disposui, sed semper me 
ab itineris procinctu infirmitas corporis et ab 

epistolari officio nimius dolor cordis retraxit 

Perdidi enim filiam, quam et me suscepisse et 
vos genuisse gratulabar, perdidi vitae solatium, 
posteritatis spem, decus familiae, cordis gaudium, 
lumen oculorum. Nec simplici sum orbitate percul- 
sus ; nam cum filia et fratres amisi, quorum me 
solabar affectu, quorum me conjunctione jacta- 
bam. Disruptum est, fratres charissimi, vinculum 
B germanitatis nostrae, ablatum est pignus mutuae 
charitatis — Sed quo immemor officii, memor 
gratiae, dolore impellente, progredior? Et tempore 
aliquatenus vulnus obductum rediviva recorda- 
tione, tamquam nova sectione, rescindo ; et qui 
consolari vos potius per divina promissa cupie- 
bam, consolationem ipse non capio. Causas tamen 
recidivi hujus doloris exponam etc. Haec omnia 
indicant Ruricio nostro saepe redintegratum fuisse 
dolorem, et saepe de eo cum amicis locutum fuisse ; 
quod si Namatius praeter filiam, etiam filium ami- 
sisset, mirum esset utramque ejus prolem cum liberis 
S. Ruricii matrimonium contraxisse. 


quam viduam 26 Habemus a liam ad Namatium epistolam, scili- 
ad virtutem cet 61 lib. ii (2), qua invitat S. Ruricius amicum ut 
hortatur; ocius ad illum accedat, neque istiusmodi festinatio- 
nis aliam praetendit causam, quam ut, ait, pectoris 
nostri, quod parvi temporis solatio suscitastis, 
exstinguatis incendium. Ex epistola autem 22 
lib. ii, jam supra num. 22 citata, scimus Cerau- 
niam maritum suum Namatium perdidisse, his 
enim verbis epistolam suam concludit Ruricius 
noster (3) : Pater orphanorum et arbiter viduarum 
cum te de se tantum sperare compererit, et pu- 
^ pillis tuis tribuet paterna pietate praesidium et de 
remuneratione judicis perducet ad praemium. Ex 
reliqua vero epistola liquet Cerauniam viduam seve- 
rius vitae genus sectatam fuisse, ac summam virtu- 
tum expetendarum exponit noster dicens : Ideo, in 
Christo Domino charissima soror et filia, pristinae 
conversationis ambitione deposita , humilitatem 
debes cordis induere, misericordiam indigentibus 
foenerare, castitatem non solum corporis, sed ani- 
mae procurare, quod, adjuvante Domino, ut acqui- 
rere valeas pariter et custodire, jejunandum est 
saepius et semper orandum. Atque haec latius evol- 
vuntur in decursu epistolae. 

lepide objurgat 27 Ex hactenus dictis liquet S. Ruricium sancte 
constantium. amicitiam coluisse, ita ut amicorum defectus et cul- 
pae illum non praeterierint. Hujuscemodi liberae 
objurgationis specimen nobis praebent binae Sancti 
epistolae, ad Constantium datae (4), quem tamen con- 
' fundendum non credimus cum suo homonymo, pre- 
sbytero Lugdunensi et Vitae S. Germani A I Ussi odo- 
reris is scriptore (5) : ad hunc directae magis dici 


possunt litterae S. Sidonii, quoniam Constantium j. v. H . 
vocat (6) aetate gravem, infirmitate fragilem, reli- 
gione venerabilem, quae omnia minime quadrant 
Constantio, S. Ruricii amico. Nam haec habet prior 
epistola , ordine 23 lib. ii : Quamlibet Baccho, 
symphoniis et diversis musicis , nec non etiam et 
puellarum choris te deditum esse cognoverim, 
tamen quia bonum est ab his, dum pervalde fervet 
adolescentia, aliquoties respirare et magis Do- 
mino vacare quam Libero ; parentibus quoque 
operam dare quam cantibus ; moneo ut crastino, 
quod erit feria quarta, Brivae (hodie Brive-la- 
Gaillarde), temporius tamen, quod te facturum 
minime credo, mihi jejunus occurras. Et quum ad 
Ruricium nostrum transmisisset Constantius ali- 
quot volatilia, ille vicissim tergum aprugnum offert, 
epistola 43, cum illa tamen monitione : Cujus, ait, 
tamen malo carne , quam vita capiaris , quia qui 
semper de saecularibus cogitat et jugiter terrena 
mediatur*, huic animanti a Scripfura divina merito * nieditat ur? 
comparatur. Quia de omnibus animalibus solus 
homo sublimis creatus est et effectus, ut auctorem 
semper coelo intentus aspiciat, non mundalia opera, 
solo ineessabiliter defixus, exerceat. p 

28 Epistolare commercium habebat S. Ruricius Acl vanos epi- 
cum variis episcopis sui temporis. Sic se commenda t scopos luteras ' 
Bassulo, episcopo ignotae sedis, epistola 7 lib. i (7), 

ut severiorem sententiam orando differat , donec 
doctrinae ejus pinguedine tamquam terra amari- 
tudo fructuosa dulcescat. Amicissime agit cum 
Lupo, quem Tricassinum episcopum existimat Bas- 
nagius epistola 10 lib. i (8), et adductis fabulosis, 
ut ipse dicit, exemplis Herculis ac Thesei aliorum- 
que, serviamus, inquit, nobis in charitate candida, 
non adulatione fucata. JEonio quoque Arclatensi, 
qui decessoris sui Leontii obitum et suam promotio- 
nem nuntiaverat, respondet Ruricius noster epi- 
stola 15 lib. i (9) semultum doluisse mortem Leontii, 
quem coram aspicere numquam potuerat, solari 
tamen sese ordinatione JEonii. Alteram epistolam, 
ordine 8 lib. ii (1 0), scripsit ad eumdem Sanctus, qua 
commendat presbyterum, Possessorum nomine, qui 
quod habuit, pro fratris redemptione profudit, 
roga tque ut Pomerium presbyterumet insign emistius 
temporis rhetorem non solum non retineat, verum 
etiam venire compellat (11). Demum tertia est epi- 
stola adJEonium, ordine 15 lib. n (12), quae tota est 
in commendanda fraterna charitate. p 

29 Ex epistola 17 lib. n (13) ad Sedatum, Nem au- etiam li 9 ( ' t0 
sensem episcopum, missa, elucet ligato etiam stylo st v lo ' dm 9 lt: 
Sanc tum nostrum se exercuisse : ejus poeticae facul- 
tatis specimen aliquod exhibent versiculi, ad calcem 

hujus epistolae affixi. Verum et aliud carmen lon- 
giusculum conscripsisse concludere, mea sententia, 
licet ex allegatis in eadem epistola, quoniam, ait, 
credimus, quod pietati vestrae nec longitudo pagi- 
nae nostras ad ferat satietatem, nec rusticus sermo 
fastidium : quae carminis longitudo intelligi non 
potest de viginti tribus versiculis ante dictis. Praeter 
epistolam 33 ejusdem libri (14), quae tota est de reli- 
gione, est et tertia de qua infra loquemur, quando 
examinanda veniet quaestio, cur Sanctus noster 
Concilio A gathen si anni 506 non interfuerit. Operae 
pretium etiam fuerit animadvertere ejusdem libri 
epistolam 12(15), exceptis leviusculis differ en tiis, quae 
solum ad grammaticam spectant et mutatione Lupi 
in Lupicino, omnino eamdem esse ac epistolam 52 
et ad eumdem Praesidium, primarium virum, dire- 
ctam fuisse (1 6). Asthseipsacvarietatcs,quaevtramquc 


(I) Canis , p. 382. — (2) Ibid., p. 406. - (3) Ibid., p.390. - (4) Ibid., 
p. 394 et 401. — (5) Cfr ibid., p. 394, not. u et Ceilier. Hist. des Aut. 
liccles., t. XV, p. 489,— (fi) Sirmond. Oper., t. 1, p. 911. — (7) Canis., 
1. 1, p. 376. — (8) Ibid., p. 377. — (9) ibici., p. 379. — (10) Ibid., p. 384. 


9 


lectionem 


66 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


nisi 


, v H lectionem inspergunt, argumen to nobis sunt plura 
o lim Ruricianarum epistolarum exemp lanaexstitis- 
se . U tinam aliquando accuratius edantur, cujus rei 
spem, sed non impletam, fecerat Steph. Baluzius(i)! 
ast epistola ad 30 Inter omnes vero epistolas, ad varios episcopos 
Volusianum , Ratas, nullaestqua majorem admirationem Soccitare 

debet, quam postrema, ad Volusianum, episcopum 
Turonensem directa (2), in qua non reperimus 
no tam Sane tinos tri mensu e tudinem etbenignita tem. 
Eamdem integram exhibemus : Ruricius episcopus 
fratri Volusiano episcopo. Ita quod pejus est, 
charitatem antiquam et insitam nobis, partim 
(quoniam confitendum est) negligentia nosti a, 
partim necessitate temporis, partim corporis infir- 
mitate faciente, longa delevit oblivio, ut penitus 
immemores nostri facti non solum vos nullis offi- 
ciis, sed nec litteris requiramus. Miror nobilita- 
tem tuam quasi filium ad me litteras destinare, cum 
sine ullo respectu religionis aut propinquitatis tibi 
injuriae nostrae sic placeant, ut eas vindicare non 
velis. Unde nisi existimationem personae meae, aut 
officii cogitassem, portitorem litterarum tuarum 
talem ad te miseram, quales homines meos non 
matrona vestra, sed domina procax et effrenata 
B nimium perduxit. Cujus mores si tutanto tempoie 
cum famae tuae diminutione, aut voluntarie aut 
necessitate supportas, alios noveris nec velle ferre, 
nec esse contentos. Nam quod scribis, te metu 
hostium hebetem factum, timere hostem non debet 
extraneum, qui consuevit sustinere domesticum, 
s. Ruricium de- 31 Nisi porro dicamus S . Ruricium circa S Vo- 
ceptum dica- lusia/num deceptum fuisse quorumdam susurratio- 
mus, dubia vi- n iy US ; qui lapsus est, ut exaliorum sanctissimorum 
detur ■ virorum exemplo constat, a magna sanctimonia 

non semper alienus ; asserendum esset epistolam 
istam omnino deflectere a reliquis, qua omnes humi- 
litatem, mansuetudinem et summam indulgentiam 
spirant. Conferantur reliqua; omnes, ad octoginta 
et unam ascendentes, nihil simile occurrit, maxime 
ubi agitur de injuriis, propria persona illatis : re- 
legantur, qua supra extraximus ex epistola ad 
Foedamium et Viticum num. 20, ipse Ruricius, licet 
gra viter offensus, primus tamen occurrit presbyteris 
suis et viam ad reconciliationem sternit. Ast in 
epistola ad Volusianum abrupte incipit et quodam 
modo iratus pergit. Colitur S. Volusianus xvm Ja- 
nuarii, ad quem diem Ballandus de eo scribit (3) : 
e senatore factus est episcopus, unde inteUigitur vox 
c matrona, qua plus aquo dominabatur episcopo. 
Martyrium subiit sub Gothis Arianis ; quare si 
propter epistolam citatam censeatur h umani aliquid 
passus, dicendum erit martyrio deletam fuisse Cul- 
pam, humana fragilitate contractam. 

§ IV. Fundat S. Ruricius I 
ecclesiam et coenobium 
S. Augustini Lemovicis; 
qua occasione inquiritur in 
genus vita* illorum qui coe- 
nobium incolebant. 

Fundato cano- Sanctus Roricius, inquit Bernardus Guidonis (4), 
bio s. Augustini, xxiv episcopus a S. Martiale, creditur locum supra 
proposuisse s. yi^ennam fluvium , ubi commune coemeterium 

Ruricium 6 


erat, in honore S. Augustini episcopi dedicasse et q 
instituisse ibidem sub S. Augustini Regula cano- 
nicos regulares et plures capellas.... In eo mona- 
sterio viginti octo episcopi tumulati dicuntur, quo- 
rum tumuli duodecim discernuntur. Postmodum 
Turpio sive Turpinus, qui ab initio saculi x ad 
annum 944 Lemovicensem sedem tenuit (5), mona- 
sterium, ut habet laudatus Bernardus (6) , S. Augu- 
stini Lemovicensis resedi ficavit, atque ibi mona- 
chos, qui antea canonicos saeculares, priusquam 
rex Pipinus urbem Lemovicensem destrueret (nam 
ecclesias et monasteria ibidem funditus evertit) 
instituit. S. Ruricium adificasse ecclesiam subur- 
banam S. Augustini habemus auctorem subaqua- 
lem Venantium poetam, cujus verba supra num. 3 
attulimus. Ast omnino rejiciunt Auctores Gallia 
Christiana, quod refert Bernardus de institutione 
canonicorum regularium hisce verbis (7) : Canoni- 
cos regulares hac in ecclesia positos somniavit 
Bernardus Guidonis lib. de Progressu monasterii 
S. Augustini [id est lib. de Ordinibus Grandimon- 
tensi etc. (8)) quos tamen cap. vi ejusdem libri ca- 
nonicos saeculares vocat (non habet hac in eodem 
libro, sed in tractatu de Gestis Episcoporum Lemovi- 
censium). Hanc fabulam jure merito exsufflat Gui- e 
lielmus Cave in Historia litteraria de nostro Ruri- 
cio agens. Certe Ruricii tempore ignorabatur hoc 
discrimen canonicorum regularium et saecularium ; 
imo ipsum canonicorum nomen nondum usurpa- 
batur, neque mos illorum temporum ferebat, ut 
extra civitates collegia clericorum instituerentur, 
sed monachi, quibus ubique Galbarum tunc extra 
urbes exstructa esse monasteria certis argumentis 
constat. 

33 Hactenus laudati auctores, qui commode lo- canonicos requ- 
auuntur , quando nullo verbo probare asserta tentant. lares nefiant 
Verum quidem est Cavaum decretorie eloqui (9) nn- d 
nimam apud illum fidem mereri, quod refert Ber- 
nardus Guido, cum ( Sanctum nostrum) in communi 
Lemovicae coemeterio supra Vigennam fluvium 
in honorem S. Augustini monasterium fundasse 
et in eo canonicos regulares instituisse. Sed cur 
tandem fidem ullam non mereatur Bernardus, non 
attingit. An fides deneganda circa adifeationem 
ecclesia ? Ast id affirmat Venantius conceptis verbis, 
neque in dubium vocare videntur anciores Gallia 
Christiana. H i enim unum in controversiam vocan t, 
aut potius extra omnem ponunt, incolas Ruriciani 
monasterii monachos fuisse. Non vacat multis sol- F 
vere difficultatem, ortam ex nomine canonici, sive 
sacularis sive regularis ; non quidem hic de nomine 
agitur, sed de re. Esto Bernardus imprudenti, nec 
satis coceva voce usus ; fuerint hi clerici Lemovicen- 
ses, quales suos esse volebat S. Augustinus Hippone, 

Vercellis S. Eusebius : id certe non evincet mona- 
chos in ecclesiam S. A ugustini introductos fuisse. 

Quod si loquatur Bernardus de iisdem canonicis, 
quos nunc regulares, nunc saculares vocat : id non 
ad eadem tempora re ferendum est .-vocat illos regu- 
lares, quatenus a S. Ruricio institutos, saculares 
vero, quales ipsos Turpio quadringentis post annis 
reperit. 

34 Et vero regularem disciplinam, qualem in plures more s. 
clericis suis volebat S. Augustinus, illo maxime Augustini 
tempore, quo vivebat, et in illis pracipue Ecclesiis, 
quibuscum majorem necessitudinem contraxerat 
S. Ruricius, viguisse et propaga tam fuisse, habemus 
c monumentis cocevis. Sic Pomerius , Afer, sed Are- 
late consistens, quocum ipse S. Ruricius epistolare 


jn£k Tn ? fc- i 

S» '1: 1 ,, p. e> o*. “■ - 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


67 


vivebant in 
Galliis, 


B 


unde eadem 
vestigia presse- 
rit S. Ruricius, 

c 


commercium habuit et quem, ut adiret ipsum, invi- 
tavit (1), haec scribit in opere de Vita contemplativa 
lib. ii, cap. ii (2) : Sacerdos (id est episcopus), cui 
dispensationis cura commissa est, non solum sine 
cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a 
populo dispensanda.... Se in numero pauperum 
paupertatis amore constituit : ita ut, unde paupe- 
ribus subministrat, inde et ipse tamquam pauper 
voluntarius vivat. Clerici quoque, quos pauperes 
aut voluntas aut nativitas fecit, cum perfectione 
virtutis vitae necessaria, sive in domibus suis, 
sive in congregatione viventes accipienda non eos 
habendi cupiditas ducit, sed cogit vivendi neces- 
sitas. In capite autem sequenti docet quid facere 
debeant clerici, quorum infirmitas non potest sua 
contemnere. Hic tractatus, quem citata Biblio- 
theca Patrum sub nomine S. Prosperi Aquitani 
edidit, suo auctori Pomerio vindicat Jacobus Sir- 
mondus (3). 

35 Erat maxime in Ecclesia Arelatensi summa 
imitandi S. Augustini aemulatio. Sic in Vita S. Hi- 
larii Arelatensis, a S. Honorato Massiliensi con- 
scripta et apud nos ad diem v Mali edita, legitur 
poeta exclamasse (4) : Si Augustinus post te, Hi- 
lari, fuisset, judicaretur inferior. Et reapse vix 
episcopatum adeptus (5), congregationem subito 
instituit, secreti cupidam, continentiae virtute 
crescentem , quam suo non minus pene imbuit 
exemplo, quam formavit eloquio. Unde factum 
est, ut, quemadmodum loquitur ejus biographus (6), 
non solum in successoribus, sed adhuc in mul- 
torum pontificum renasci non cessaverit augmen- 
tis. Quanlicumque seu per ipsum nutu coelesti, 
seu post ipsum Dei providentia, ordinati sunt ejus 
intercessione sacerdotes, respondere ejus erudi- 
tioni, doctrinae ac crescentibus meritis, gratia 
juvante, contendunt. Talis certe fuit quintus ejus 
successor, S. Cxsarius. Hic per omnia Augustinum 
episcopum episcopus sectatus(l), imprimis Regulam 
suam pro Sanctimonialibus ad normam Augu- 
stinianae conformavit, utpote qui multa ad verbum 
excerpserit. Con feran tur, si placet, regulse xix, xx 
et xxi (8) cum num. 6, 9 et 10 epist. eexi al. cix 
S. Augustini (9). 

36 Quae quum ita sint, quis infxciari audeat 
etiam S. Ruricium nostrum, qui isthoc tempore 
vixit, cum iis viris aut coram aut per epistolas egit, 
eamdem disciplinam sectatum fuisse, atque adeo 
clerum suum aci imaginem Augustiniani cleri effin- 
gere tentasse ? Qua igitur ratione ad fabulas aman- 
dari potest dictum Bernardi Guidonis, scriptoris 
accuratissimi, qui si erravit in voce, rem tamen , 
sicuti erat saeculo quinto, exposuit, nempe S. Ruri- 
cium in suburbana ecclesia S. Augustini instituisse 
clericos, qui formam Augustinianam sequerentur ? 
Ast scilicet extra civitates non erant collegia cleri- 
corum : id nullo, quod sciam, idoneo testimonio 
ostendi potest, nisi forsitan in argumentum indu- 
catur vigens disciplina, qua, incolatu civitatum 
monachis interdicto, rus solum illis permitteretur. 
Sedisthinc nullatenus consequitur vicissim clericis 
ruris fuisse habitationem prohibitam, imo vero ex 
xxv canone Concilii Epaonensis planum est nere 
collegia fuisse clericorum, utpote qui in oratoriis 
villaribus psallendi frequentia famulabantur. 
Quoad monachos attinet, videntur ii initio e civita- 
tibus exsulasse, id docet S. Hieronymus epist. xlix 
al. xiii ad Paulinum de Institutione monachi (10), 


quum dicit : Si officium vis exercere presbyteri, 
si episcopatus te vel opus vel honor forte delectat, 
vive in urbibus et castellis, et aliorum salutem, 
fac lucrum animae tuae. Sin autem cupis esse, 
quod diceris monachus, id est, solus, quid facis 
in urbibus, quae utique non sunt solorum habita- 
cula, sed multorum ? 

37 IIxc quamvis ad Orientem magis, ubi S. Hie- 
ronymus habitabat, spectare videantur, similem 
tamen disciplinam vel usque ad provectum sxculum 
septimumviguisse liquet ex Concilio Augustodunensi 
anni 670, in quo canone vi sta tuitur (11): Ut in ci- 
vitatibus non inveniantur (monachi). Quod si causa 
utilitatis monasterii, cum litteris abbatis sui ad 
archidiaconum civitatis scriptis dirigantur. Hic 
agi non tam de monachis, qui, intra civitatem habi- 
tantes, per plateas vagantur, sed de iis, qui rus in- 
colunt, atque adeo non nisi, necessitate cogente, ad 
civitatem accedunt, manifestum est . A lioquin nimis 
ardua fuisset canonis observatio, si intra ipsam 
civitatem fuisset commoratio monachorum. Quod si 
monachi saeculo quinio extra civitatem manerent : 
ergo monachi proprie dicti non erant illi, qui, 
paupertatem euangelicam professi, ministerio sacro 
sub episcopo vi suae vocationis deputabantur , quales 
erant clerici Ecclesiae Vercellensis sub Eusebio (12), 
Hipponensis sub S. Augustino (13) ; quod dein insti- 
tutum ad alias provinciaspropagatum est, maxime 
in Galliis, uti vidimus in SS. Arelatensibus episco- 
pis Hilario et Caesario. 

38 Neque juvat dicere omnes, euangelicam pau- 
per ta tern professos, essemonachos.Nam tunc quidem 
lis esset mera de nomine, atque hodie etiam, quo- 
niam essentia status religiosi in tribus substantia- 
libus votis , paupertatis, castitatis et obedi enti ae con- 
stituitur, omnes regulares subnominemonachorum 
recensendi venirent. Verum quemadmodum hodie, 
ita etiam olim fuere istiusmodi viri, in quos vi suae 
inst itu t ionis ministerium sacrum incumberet. Certe 
tales erant illi clerici, quos secum habitare in epi- 
scopio suo volebat S. Augustinus, et quidem, quan- 
tum apparet, diversi ab illis, quibuscum ante suum 
episcopatum consuevera t S . Doc tor. Haec en im omnino 
aperte explicat sermone ccclv, quum dicit (14) : 
Quia hoc disponebam (jam presbyter factus), in 
monasterio esse cum fratribus , cognito instituto 
et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius 
dedit mihi hortum illum, in quo nunc est mo- 
nasterium. Ccepi boni proposili fratres colligere, 
compares- meos, nihil habentes, sicut nihil habe- 
bam; et imitantes me, ut quomodo ego tenuem 
paupertatulam meam vendidi et pauperibus erogavi, 
sic facerent et illi, qui mecum esse voluissent, 
ut de communi viveremus : commune autem no- 
bis esset magnum et uberrimum praedium ipse 
Deus. 

39 Perveni ad episcopatum : vidi necesse ha- 
bere episcopum exhibere humanitatem assiduam 
quibusque venientibus sive transeuntibus ; quod 
si non fecisset episcopus, inhumanus diceretur. Si 
autem ista consuetudo in monasterio permissa es- 
set, indecens esset. Et ideo volui habere in ista 
domo episcopii mecum monasterium clericorum. 
Ecce quomodo vivimus : nulli licet in socielate 
nostra habere aliquid proprium : sed forte aliqui 
habent, nulli licet ; si qui habent, faciunt quod 
non licet. Hic mea sententia duplex apparet mo- 
nasterii forma, eorum scilicet qui in solitudine per- 


(1) Canis., t. I, p. 379 et 385. — (2) Biblioth. Patt., t. VIII, p. 64. — 
(3) Hist. litt. de Fr.. t. II. p. 070— (4) T. II Maii, p. 29, n. 14— (o) Il.id., 
p. 28, n. 9— (6) Ibid ., p. 33, n. 32— (7) Lelarge. De Ord. Canon., p.240. 
— (8) Codex reg. Holstein, t. I, p. 355. — (9; Labbe, t. IV Cone., 


. 1579. — (10) T. II, Oper., p. 563. — (11) Labbe, t. VI Cone., coi. 535. 
(12) Breviar. Roman., xvi Dee. - (13) Serm. ccclv etcccLvial. 

. tv : i. /n ’• 4 \T iTTQ nt <?P.fTfT. — I I- V 


Oper., col. 1380. 


jiciuntur , 


J. V. H. 


maxime in vici- 
nitate urbis : 


E 


tandem ex S. 

Augustino 

monstratur 


F 


distinctio inter 
monachos et 
clericos regula- 
res. 


68 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


3 v. h. ficiuntur, quibusque indecens fuisset visitatorum 
turba, et eorum, qui, in episcopio versantes, specia- 
liter clerici vocantur et episcopum in ferendo onere 
pastorali adjuvant , quos merito clero regulari ac- 
censemus. Non est ergo unde tantopere sugillent 
auctores G allite Christianae Bernardum Guidonis , 
qui scripsit canonicos regulares positos fuisse in ec- 
clesia suburbana S. Augustini a S. Ruricio. Nam 
ideo Sanctorum Vitas compilavit Bernardus, ut, 
quemadmodum dicit scriptor anonymus ejus Vitae ( 1 ), 
cui ordinatio Fratris Jacobi de Voragine diminuta 
et in plerisque dubia videbatur, originales legen- 
das Sanctorum repraesentaret. Profecto istiusmodi 
viri auctoritatem nuda negatione non facile quis 
tollet. 


§ V. De causa absentiae S. Ru- 
ricii i a Concilio Agathensi. 


Excusat S. Ru- 
ricius suam ab- 
sentiam a Con- 
cilio , B 


* legendum : 
eestus. 


quin agat de 
omissa lega- 
tione presby- 
teri ; 


\jnicum, ut diximus supra num. 5, defmitumque 
momentum chronologicum in vita S. Ruricii ha- 
bemus, scilicet illum, ad Synodum Agathensem 
anni 500 convocatum, non comparuisse. Hanc ab- 
sentiam suam excusat Sanctus noster data ad 
S. Caesarium, epistola 32 lib. ii (2) : Quod vero, 
ait, scribitis, cur ad synodum, sicut conlocutio 
habuit nostra, non venerim, fecit hoc infirmitas 
non voluntas. Ipsi enim recolere potestis , quam 
fessum me Burdigalia videritis, et hoc liyeme, 
quando esse soleo fortior solito. Quia aestivis die- 
bus etiam in hospitio meo et locis frigidis, ipsam 
consuetudinariam infirmitatem sustentare vix va- 
leo, ne dicam illos coetus * regionis illius ferre qui- 
verim, si venissem. Unde magis spero, ut pro me 
orare dignemini, et ad tempus aliud, quod inti- 
matis, si Deus vitam cesserit, venire vultis, no- 
bis per hominem vestrum maturius indicetis. Quia 
litteras vestras ad me modo tardissime venisse 
significo. Quia etsi pro dignitate vel pro mtate non 
debemus tardius, quam alii, commoneri, qui for- 
tasse (ut minus prudens dicam) merebamur am- 
biri. Quia si aliis nomen urbium praestat aucto- 
ritas, nobis auctoritatem demere non debet urbis 
humilitas. Siquidem mullo melius, multoque emi- 
nentius est, civitatem de sacerdote, quam sacer- 
dotem de civilate noscere. 

41 Ast aliam causam absentiae S. Ruricii a Con- 
cilio Agathensi suspicatur D. Joannes Lirem , 
Mauro-Benedictinus. Etenim, ut ratiocinatur (3), 
si valetudo obstabat, quominus praesentem synodo 
se sisteret Ruricius noster, nihil certe impediebat 
legationem alicujus presbyteri vel diaconi Lemovi- 
censis Ecclesiae, qui vices episcopi sui obiret ; tales 
in hac ipsa Synodo sunt (4) : Avilius presbyter ad 
vicem Caprarii Narbonensis, Pauli nus presbyter 
pro Eufrasio Arvernensi, Leo diaconus pro Vero 
Turonensi et plures alii. Imo ipse S. Caesarius 
idem aperte dicit in epistola ad S. Ruricium, inter 
Faustianas 18 (5) : Dum, inquit, nimium tribu- 
laretur animus meus, quare ad synodum vestram 
praesentiam non meruimus obtinere , Sanctus et 
Dominus meus Verus episcopus mihi dignatus est, 
quod per suum diaconum mihi Agathae vestras 
litteras destin asset, quas ego nescio quo casu aut 
qua negligentia me non retineo suscepisse. Sed 
tamen Sancto et Domino meo, fratri veslro, cer- 


tissime credo, et malo hoc portitoris negligentiae p 
imputare. Sed licet sanctos et desiderabiles vestros 
apices miseritis, tamen, sicut ipsi optime nostis, 
dignissimum fuerat, ut personam dirigeretis, quae 
ad viceni vestram subscriberet, et, quod sancti 
fratres vestri statuerunt in persona vestra firma- 
retur. Sed quia novi, quam sancto ac frequenti et 
pio desiderio interesse volueritis, omnibus fratri- 
bus vestris votum vestrum et sanctam voluntatem 
exposui : pro qua re nihil pietati vestrae vel potui- 
mus vel debuimus imputare. 

42 Hinc manifestum est S. Caesarium non tam vncle suspican- 

doluissede ipsius S. Ruricii absentia, quamde omissa cau ' 

legatione alicujus presbyteri aut diaconi. Quam 

tamen posteriorem expostulationem nullo verbo 
excusat Sanctus noster. In isto igitur negotio ali- 
quid subest, quod neutra ex parte nitide et aperte 
expositum est. Laudatus D. Liron causam absentiae 
quaerit in eo, quod nolueritS. Ruricius sudpracsentia 
in Agathensi Synodo, quae ut habet praefatio Acto- 
rum (6), ex permissu regis Alarici convenerat, 
offendere animum Clodovaei, regis Francorum, tunc 
quidem bellum parantis adversus Alaricum, quem 
annosequenti in campo Vogladensi apud Pictavos, 
fugato exercitu, interfecit, ut refert Gregorius Turo- E 
nensis lib. ii Hist. Francorum cap . 37 (7). Imo su- 
spicatur D. Liron ex Vero Turonensi, qui tunc jussu 
Alarici exui Lemovicis morabatur, S. Ruricium 
didicisse, qusemonstrabantbellum e propinquo immi- 
nere. Mihi quidemdisplicethaecconjectura : quoniam 
si ex Vero didicerit S. Ruricius rationum 'momenta, 
ob quas Synodum Agathensemvitare debeba t, qui fit 
ut ipse Verus diaconum suum, Leonem, adeamdem 
miserit ? videntur enim Vero valere debuisse argu- 
menta, quae S. Ruricium moverunt. 

43 Ex simili ra tione probare non possum alteram timorem belli 

o tx * * ? 171171X71 CTlt i ^ * 

D. Liron conjecturam, quatenus nempe S . Ruricius 
a Synodo refugerit, ut imminentis Clodovaei offen- 
sionem a se et grege suo averteret. Nam idem argu- 
mentum etiam movisset finitimos episcopos, Tetra- 
diumBitur icens em, En frasiumArvernensem, Verum 
Turonensem, quitamen omnes perse autper legatos 
suos Concilio inter fuerunt, ut constat ex eorum sub- 
scriptionibus (8). Nihil magis timendum videbatur 
Ruricio quam reliquis, imo in istiusmodi adjunctis 
numerus peccantium, si nonculpam, tamenpcenam 
aut minuit aut abstergit. Quare mihi probabilis 
potius videtur causa absentiae episcopi nostri, negli- 
gentia in indicanda tempestive Synodo. Petit enim, ' 
ut si quidem illum Caesarius ad Concilium venire 
voluerit, ei maturius indicet, nam litteras convoca- 
tionis tardissime venisse significat. Atque ex ista 
tard i ta te baj uloru m con te mp tu m qu emdam person ae 
suae ac sedis Lemovicensis subodoratur : Quia, 
inquit,, si aliis nomen urbium praestat auctoritas, 
nobis auctoritatem demere non debet urbis humi- 
litas. 

44 Hanc suspicor causam fuisse absentiae S. Ru- sed rectc omnm 

L j n • , t\t explicantur 

ricii ; si tamen aha, quam valetudo fuerit . nam 
epistola sua ad Sedatum, Nemausensem episcopum, 
ord. 34 lib. n (9), non aliud obstaculum causatur, 
quam valetudinem. Per archiatrum, ait, Palladium 
litteras.... accepi, quae nos ad visionem mutuam 
voto pectoris invitabant. Sed quid facimus, quod 
desideriis animorum nostrorum diversa membro- 
rum resistit infirmitas? Dum vos nimietate robusti, 
nos tenuitate exesi corporis impedimur : dum vos 
alieni et quatuor pedes ferre nequeunt pondero- 
sos, me etiam proprii et duo sustinere prae defe- 


(1) Labbe. Biblioth. Mss., t. II, p. 512. - (2) Canis., t. T, p. 397. - 
(3) Singularitas historiq., t. II. p. 1 et senq. — (4) Labbe. L lv Cone., 
coi. 1395. — (5) Canis., 1. 1, p. 350. — (6) Labbe, t. IV Corie., coi. 1382. 


— (7) Bouquet, t. II, p. 182. - (8) Labbe, t. IV, p. 1394 et seq. — 
(9) Canis., 1 . 1, p. 399. 


ctione 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


69 


A ctione vix possunt. Quo fit, ut implere communia 
vota nequeamus. Ego enim (testis est Dominus) 
quod si valuissem, ad synodum condictam omni 
aviditate venissem. Sed, mea disposita itineris 
voluntate, necessitas imbecillitatis inhibuit, quia 
aeres regionis illius praesertim hoc tempore ferre 
non poteram, quod et vos ita credere confido, et 
pravos ad aliud derivare non dubito. Ex his 
videre est, jam tum aliquos sinisPre interpretatos 
fuisse S. Ruricii absentiam, quamvis unicam ipse 
proferat causam, valetudinem suam. Ast dicetquis, 
cur saltem, sicut alii episcopi collegae, legatwm non 
misit? Quia disposita, ipse inquit, itineris volun- 
tate, subito oppressus fuit infirmitate, ut nec lega- 
tum, debite instructum, mittere potuerit. Hac 
ratione absentiam S. Ruricii a Concilio Agathensi 
explica tam utcumque censeo. 

subita infirmi- 45 In citata supra num. 41 epistola S. Caesarlus 
tute in senem indicat superveniente anno Tolosae synodum , 
incuicnte. Christo propitio, habendam esse, ad quam etiam 
Hispani episcopi sunt convocandi. Ast istiusmodi 
conventus nullum vestigium reperitur (1). Ut recte 
animadvertunt Benedictini auctores Historiae Occi- 
taniae (2), videntur bella, quae anno subsequenti, id 
B est 507, inter Clodovaeum Francorum et A laricum 
Visigothorum reges exarserunt, omnem conventum 
episcopalem impedivisse. Nam Clodovseus, ait Gre- 
gorius Turonensis lib. ii c. 37 Historiae (3), apud 
Burdegalensem urbem hyemem agens, cunctos 
thesauros Alarici a Tholosa auferens, Ecolismam 


[A ngouleme) venit. Quoniam porro magis Hispano- 
rum, ut patet ex epistola, quam Gallorum intere- 
rat, in extrema parte regni Concilium celebrare, 
omnino intelligitur episcopos anno 507 Tolosam non 
convenisse. 

Topographiare ■ 46 Quoniam sermo de Concilio Agathensi inci- 

gni dit, opportunum censemus lectorem monere, ex no- 

minibus episcoporum, qui Agatham convocati 
fuere, desumi satis accurate posse fines regni Gothici 
in Galliis, ut recte animadvertit Sirmondus (4). 
In Vita S. Florentii, Arausicani episcopi, sub hoc 
etiam die edenda, idem observare licebit, quoad 
regnum Burgumdicum spectat. Ast quando laudatus 
scriptor idem affirmat de Concilio Aurelianensi I 
anni 511, non mihi videtur undequaque certum; 
quamquam enim varii episcopi, qui Agathensi 
Synodo subscripserant anno 506, post cladem Vogla- 
densem anni 507 et fractam Visigothorum potem 
C tiam, sub Francicum jus transierint, Aurelianis 
tamen abfuerunt alii v. g. Rhemensis, Tornacen- 
sis etc.; unde forsan non soli, ast certe non omnes 
' antistites Franci adfuere; quocirca difficile foret ex 
Afure lianensium Patrum sedibus terminos Francici 
imperii, quale erat tunc sub Clodovaeo recte definire, 
visigothorum 47 Sed talem difficultatem nobis non objicit 
in Gallus. Agathensis Synodus. Etenim ex Patrum sedibus 

determinare licet fines regni Gothici in Galliis, 
quod meridiem versus Pyrenaeis montibus et mari 
Mediterraneo includebatur ; ad occidentem autem 
Oceano ad ostium Garumnae finiebatur ; dein gres- 
sum ad Septentrionem dirigentibus occurrunt Petro- 
corii (Pbrigueux) et Lemovicenses, quibus Turones, 
Bituriges atque Arverni acc ludebantur : hinc vero 
meridiem versus occurrunt Gabalitani (hodie Mima- 
tum, Mende), Lutevenses, Ucetienses, transmissoque 
Rhodano, Avenionenses, atque in sinistra ripa 
Druentiae, Arelutenses, Aquenses, Antipolitani (An- 
tibes, post Grasse) , Forojulienses (Frejus), Sane- 
tienses (Scnez) et Dinienses. Atque adeo ex hac 


Synodo certum fieri nequit an Glannatera (Glan- 
de ve) et Ventium, extrema ad Orientem oppida, 
ad Visigothos spectarint. Duo quoque sunt in hac 
Synodo episcopi, quorum sedes determinari non 
potest, nempe Pappulus, qui nomen civitatis suae 
nonaderipsit, et Petrus episcopus de Palatio, quem 
aliqui Lemovicensem, quatenus isti urbi vicus Pa la- 
tium (le Palais) adjacet, existimarunt ; sed prohibent 
quae adhuc deS. Ruricio retulimus. Equidem opinor 
Petrum fuisse episcopum aulae regiae, atque ex officio 
nomen episcopi Palatini derivasse ; cujus rei proba- 
bilitatem faciunt ea, quae scripsit Josephus Carafa, 
Clericus Regularis circa Capellas regias (5). 

48 Censent illi, qui de rebus gestis S. Ruricii 
scripserunt (6), Sanctum nostrum vitam clausisse 
paulo post Concilium Agathense, adeoque circa 
annum 507. Certe ipse S. episcopus in epistola ad 
S. Caesarium aperte insinuat, sibi etiam ratione 
aetatis rever en tiam deberi : quae maxime ra tio sua der e 
debet Sanctum nostrum non diu Concilio Agathensi 
superstitem mansisse. Demortui corpus in ecclesia 
S. Augustini, ab ipso aedificata, conditum fuit : erat 
enim haec ecclesia commune coemeterium cleri Lemo- 
vicensis. Id sepulturae jus servavit dicta ecclesia 
usque ad Aimericum de Malamorte , episcopum 
Lemovicensem, qui primus anno 1272, non contra- 
dicentibus monachis, in cathedra lem suam, ad cujus 
fabricam absolvendam reliquerat magnam pecuniae 
summam, illatus fuit (7). Nam quum anno circiter 
1086 diem supremum obiisset Guido et in principe 
sua ecclesiaS. Stephani tumulatus fuisset, coegit, ca- 
nonicos abbas S. Augustini corpus exhumare et in 
suum monasterium inferre. 

49 Rem ita, in suis Chronicis refert Gaufredus, 
prior Vosiensis (Vigeois, dbp' de la Correze (8)) : 
Defuncto Guidone episcopo, tumulatum est corpus 
ejus in monasterio S. Stephani ante altare perpe- 
tuae Virginis Mariae ab ipsis canonicis, cum in illa 
urbe nullius cadaver defuncti jacuerit. Tunc Ge- 
raldus, abbas S. Augustini, convocato * comite 
Pictaviensi, corpus pontificis, ab ecclesia subla- 
tum, infra paucos dies apud S. Augustinum magna 
cum frequentia diversorum Ordinum recondit * . 
Unus tamen de turba, lapide jacto, caput sacer- 
dotis mortui percussit, unde sanguis non sine ad- 
miratione multorum exivit. Et quamvis a saeculo 
tertio decimo episcopi Lemovicenses alium sibi lo- 
cum sepulturae eligere potuerint, nihilominus mo- 
nachi Benedictini saeculo etiam decimo septimo 
contendebant suo monasterio deberi luminaria, in 
exsequiis episcoporum et canonicorum adhibita, ut 
constat ex libello supplici, officiali Lemovicensi 
oblato, quodj us solidis fundamentis niti dicebant (9) . 
Hactenus de S. Ruricio I ; nunc ad ejus nepotem, 
S. Ruricium II, itidem Lemovicensem episcopum, 
gradum facimus. 

% VI. S. Ruricius II, nepos 
S. Ruricii I ; ejus vibe syn- 
opsis,, concilia quibus in- 
terfuit; obitus. 

De S. Ruricio II, episcopo Lemovicensi, non ita 
multa occurrunt, praeter ea, quae in Vita S. Juniani 
anachore tae referuntur, quaeque in f ra da bimus. 1 h mc 


(I) Labbe, t. IV Cone., eoi. 1827. — (2) Histoire du Languedoc, 1. 1, 
p. 243. — (3) Bouquet, t. II, p. 183. — (4) Sirmond. Oper., t. II, p. 119. 
— (5) De Capella regis utriusq. Sic., p. 14. — (6) Uall. Christ., t. II, 


1. 502. Labiehe. SS. de Lira., t. I, p- 45. — f7) Gall. Christ.. t. II, 
530. — (8) Labbe. Biblioth. Mss., t. II, p. 289. — Labiehe, t. I, 
43 et seq., not. 

Q n/n /'t/t i/nt. 


v 


S. Ruricii obi- 
tus. 


E 


el in ecclesia 
S. Augustini se 
quitura. 


* aliis conni- 
■vente 

* recommenda 
vit 


F 


Inter posteros 


70 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


S. Ruricii 1 
satis 


numerosos, 


Sanctum non filium fratris Ruricii I fuisse , sed ex 
filio vel filia nepotem aperte monstrat epitaphium, 
utrique Ruricio a Venantio Fortunato positum su- 
pra num. 3, in quo alterum avu i n , nepotem alte- 
rum appellat. Etenim licet non nimis urgendam 
existim em nudam vocem nepos, tum quia in contro- 
versiam vocari posset, ut pervolventi Lexica patebit, 
an apud auctores etiam aureae latinitatis non aliam 
habuerit significationem, quam filius filii, tum prae- 
sertim, quia aetate Vcnantii non tam defaecata erat 
latina phrasis, ut aliquod subesse non potue- 

rit; attamen propter correlatas voces avi et nepotis 
res extra controversiam posita videtur. Maxime 
quoniam certum est S. Ruricium I ex suo cum 
Iberia conjugio liberos procreasse; id enim clare 
ostendit epistola 5 Fausti (t), in qua, quum in deli- 
berationem adduceretur, quod vitae genus praecipue 
sectari cleberct Ruricius, dicit videndum, si aliquis 
filiorum tam arduo sufficiens esse possit obsequio. 
Idem argumentum deducitur ex epistolis ad Hespe- 
rium et Namatium, uti ostendimus supra num. 8, 
9 et 24. 

51 Habemus quoque ex epistola 36 lib. n (2) 
Parthemium et PapianiUam fuisse S. Ruricii 

B dulcissimos nepotes, quorum discessit maxime con- 
tristatur, quosque admonet, ut verborum suorum 
sint memores, quia, inquit, certum est, vos juxta 
Salomonis sententiam posse in bonis, Deo diri- 
gente, proficere, si seniorum consilia et amori 
habeantur et usui apto bene agatis. Occasione 
hujus epistolae Basnagius attonitus stupet Parthe- 
mium laudari ab episcopo : At, inquit, episcopus 
homo est, et nihil humani a se alienum putat. 
Verum ut Teren tianum adagium tanto hiatu profe- 
ratur, nihil video subesse causae. Amorem spirat 
epistola paternum, sed nihil occurrit, quod laudem 
sapiat : monet quidem nepotes suos Ruricius, sed id 
ipsum aliqua tenus monstrat tales fuisse nepotes ejus, 
ut adhortatione etiamnum indigerent. Dein Parthe- 
rnius anno Christi 547 occisus fuit, jam igitur 
quadraginta circiter annis distabat ab obitu Ruricii, 
quo temporis intervallo mores, licet initio optimi, 
in pessimos degenerare potuerunt. 

52 Res gestas Parthemii, quem ipse Parthenium 
vocat, hisce verbis adumbrat Gregorius Turonensis 
lib. iii Hist. cap. xxxvi (3) : Franci cum Parthe- 
nium in odio magno haberent, pro eo quod eis 
tributa antedicti regis ( Theodoberti ) tempore in- 

G flixisset, eum persequi coeperunt. Ille vero in pe- 
riculo positum se esse cernens, confugium ab 
urbe facit, et a duobus episcopis suppliciter exo- 
rat, ut eum ad urbem Trevericam deducentes, 
populi saevientis seditionem sua praedicatione com- 
primerent. Quibus euntibus, nocte dum in stratu 
suo decumberet, subito per somnium vocem 
magnam emittit dicens : « Heu, heu ! Succuriite qui 
adestis, et auxilium ferte pereunti. » A quo clamore 
expergefacti, qui aderant, interrogant, quid boc 
esset. Respondit ille : « Ausanius, amicus meus, 
cum Papianilla conjuge, quos olim interfeci, ad 
judicium me arcessebant, dicentes : Veni ad res- 
pondendum , qui causaturus eo nobiscum coram 
Domino. » Zelo enim ductus, ante annos aliquot 
conjugem innocentem amicumque peremerat. 
Igitur accidentibus episcopis ad antediclam ur- 
bem, cum strepentis populi seditionem ferre non 
possent, eum in ecclesia abdere voluerunt, scili- 
ret ponentes eum in arca et desuper sternentes 
vestimenta, quae erant ad usum ecclesiae. Populus 
autem ingressus perscrutatusque universos angu- 


los ecclesiae, cum nihil reperisset, frendens egre- p 
diebatur. Tunc unus ex suspicione locutus, ait : 

« En arca, in qua non est inquisitus adversarius 
noster. » Dicentibus vero custodibus, nihil in ea 
aliud nisi ornamenta ecclesiae contineri ; illi ela- 
vem postulant, aientes : « Nisi reseraveritis velo- 
cius, ipsi eam sponte confringimus. » Denique 
reserata arca, amotis linteaminibus, inventum 
extrahunt, plaudentes atque dicentes : « Tradidit 
Deus inimicum in manus nostras. » Tunc caedentes 
eum pugnis, sputisque perungentes, vinctis post 
tergum manibus, ad columnam lapidibus obrue- 
bant. Fuit autem in cibis valde vorax; sed quae 
sumebat, quo celerius ad manducandum commo- 
veretur, sumpto aloe, velociter digerebat. 

53 Haec de S. Ruricii nepotibus, inter (quos accen- venit etiam s. 
sendus venit S. Ruricius II, quamvis nihil sciamus iluncius 11 '• 
de ejus parentibus, utrum nempe ex filio vel filia 

Ruricii 1 originem traxerit. Ignotum quoque nobis 
est tempus nativitatis et episcopatus ; ejusque res 
gestas, quatenus ad nostram notitiam pervenere, 

Vita S. Juniani, edita ad diem xvi Octobris (4), et 
Acta Conciliorum Galliae complectuntur. Damus 
imprimis quae in laudata Vita S. Juniani referun- 
tur (5) : Quidam illustris ortus natalibus, vir no- E 
bilis Ruricius, qui alio nomine Proculus vocaba- 
tur, rerum ditatus affluentiis, dum in superbiae 
fastu fuisset elatus , non immerito , Dei omnipo- 
tentis dispensante judicio, ei traditur, qui se in 
superbiam primus extulerat. Humiliatus sensit, 
quantum tumidus amisisset, sed cum per medicos 
ac etiam, quod gravius est, per maleficos ac prae- 
cantatores a fidelibus suis etiam et a propriis ver- 
naculis disceretur*, partemque substantiae suae •duceretur? 
per tales consumpsisset, qui etiam dum sanitati 
eum vellent restituere, gravius eum persequentes, 
dum ab eo unum vellent ejicere, mox, ut fertur, 
legio in eum ingressa est. Si quidem vera narret 
S. Juniani biographus, ex hoc manifestum fit, 

S. Ruricium I filios ac nepotes nactum fuisse, qui 
paternis monitionibus non semper obtemperabant. 

Forsitan id etiam in causa fuerit, quod tuneprimum 
vitam sanctiorem instituere coeperit, quando, ut 
vidimus in epistola Fausti Regiensis supra num. 5, 
jam adultiores liberos, atque adeo non facile re for- 
mandos, habuerit. Excerpta nostra continuamus. 

54 Sed cum a pluribus ( daemonibus ) acrius agi- quiopeS.Junict- 
tarctuF, quid etiam sui agerent, ad se reversi co- ni conversus, 
gitare coeperunt, scilicet ut eum ad Sancti viri 

Juniani cellulam perducerent, ut qui ante a medi- 
cis curari non poterat, sancti viri orationibus 
sanaretur. Salubri igitur consilio inito , ad homi- 
nem Dei pergitur. Hoc tantum vir Dei hortabatur, 
ut jejuniis et orationibus ac vigiliis insisteret et 
eleemosynas de sua substantia largas pauperibus 
erogaret, quia hoc genus daemonum aliter non 
potest vinci, juxta quod etiam Domini nostri Jesu 
Christi sententiam prolatam confirmabat. Sed 
cum ipse multas offerret pecunias, ut a tanto hoste 
mereretur curari, hoc sanctus vir protulit in re- 
sponsis, quod non erat justum, qui sua propter 
Deum sponte reliquerat, ut aliorum opibus dita- 
retur : sed quod sibi offerebatur, hoc in pauperum 
substantiam erogaret, quia ipse eum potens erat 
a tanto hoste eripere, qui ex egredienle daemo- 
niaco homine legionem pepulerat, et in porcos ire 
permiserat. Sed cum diutius fuisset oratum et pro 
ejus sanitate multis jejuniis et vigiliis Dominum 
deprecaretur, ejus meritis sanitati pristinae resti- 
tuitur, et ita divina praestante misericordia, tam 


(!) Canis.,- 1. 1, p. 356. - (2) Ibid-. p- 399. - (3) Bouquet, t. II, p. ‘202 


— (4) T. VII Octob., p. 848. — (5) Ibid., p. 849, n. 9. 


sanus 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


71 


^ sanus redditur, ut jam in eo ex ipsa malignorum 
spirituum turba ad imperium praedicti Dei famuli 
nullus praesumeret ad ejus corpusculum habere 
regressum, sed corpore ac mente a praedicti Sancti 
viri Juniani oratione et correctione ita est sanitati 
redditus, ut post discessum patruelis sui, sanctae 
memoriae Domini Ruricii, quondam praesulis Lemo- 
vicae urbis, institueretur episcopus. 

Lemovicensibus 55 Non est quod pluribus monstremus mendose 
prafuit arca s. Ruricium / patruelem, seu fratris filium appel- 

annum 50/, lari, avum illum vocari oportebat. Ast ex hac 

oscitantia milii argumentum consurgit , Vitam 
S. Juniani satis diu ab ejus obitu conscriptam 
fuisse, atque adeo, si ex antiquioribus documentis 
compilata fuerit, propria quaedam minus certa 
interpolasse scriptorem. Si porro insistamus verbis 
laudati biographi, concludendum erit S. Junianum 
quadraginta annis in solitudine vixisse post eve- 
ctum’ S. Ruricium II seu Proculum ad cathedram 
Lemovicensem, qui ante annum Christi 507 pro- 
moveri, vivente avo episcopo, non potuit. Narrata 
enim S. Ruricii II in episcopali sede institutione, 
uno tenore verborum addit : Ac post etiam prae- 
dictus vir Dei [Junianus), multis pollens virluti- 
B bus, per quadraginta annorum spatia in supra- 
dicto loco duxit solitariam vitam. Verum assumpta 
hac interpretatione, vita S. Juniani proroganda vi- 
debitur saltem duodenis annis, ut annum Christi 547 
attingat ; quod quidem minus verisimile est. Nam 
in Commentario praevio Actis S. Juniani, hujus 
obitus circa ann. 535 statuitur (1) : quamvis juxta 
Chronicum Comodolia, cense ex quo utriusque Ruri- 
cii res gestas excerpemus, obierit S. Junianus secun- 
dum Vitam Ruricii II num. 4 anno aetatis suae 
quinquagesimo quinto et suae inclusionis anno 
quadragesimo et Incarnationis dxl. Ex quibus 
verbis manifestum est totum eremiticae vitae S. Ju- 
niani cursum quadraginta annis contineri; adeoque 
S. Junianum septem saltem annis sub Ruricio I in 
solitudine Comodoliacensi vixisse. Fidem autem 
assertis suis mihi conciliare videtur Stephaniis Ma- 
leu, Chronici Comodoliacensis auctor, ex eo, quod 
candide fateatur se obitus diemet annum quandoque 
ignorare. Sic de S. Ruricio 1 dicit num. 2 diem et 
annum, in quibus S. Roricii anima de corpore mi- 
gravit ad Christum, in scriptis hodie non haberi. 
Similiter de S. Ruricio II num. 7 profitetur sibi 
diem et annum obitus esse ignota. Quando igitur 
C tempus mortis S. Juniani tam diligenter notavit, 
credendum omnino est facem aliquam scribenti 
praeluxisse. 

ac s. Juniano 56 S. Ruricius II avo suo, nemine intermedio, 
basilicam cedifi- successisse videtur. Id suadent documenta, quae 
cavit: supersunt et eruditorum opinio (2); et V enant ius 

Fortunatus utrumque conjungit lib. iv carminum, 
quae citavimus supra num. 3. Quemadmodum porro 
S. Ruricius noster B. Junianum vitae sanctioris 
initiatorem habuit, ita procul dubio eumdem sibi 
ducem et magistrum ordinandae vitae reliquae secu- 
tus est ; tanto magis, quod vicinus esset Lemovicis, 
a quibus Comodoliacum sex circiter leucis gallicis 
distat. Confirmatur id etiam ex sollicitudine, quam 
circa sepulturam S. Juniani exhibuisse legitur. 
Quocirca, ait biographus num. 10 (3), nedum im- 
memor anledictus vir Ruricius seu Proculus quanta 
erga se praedicti viri Sancti fuisset consecutus 
beneficia, basilicam jussit fabricari, ubi sancta 
membra beatissimi Juniani collocarentur, in quo 


etiam loco antea conversatio ejus fuit. Latius de- 
scribitur eadem basilica in jam saepius laudato Com- 
mentario S. Juniani num. 27 (4) : initio monaste- 
rium fuit, quod procedente tempore ad sacculares 
presbyteros transiit ; sua jam aetate scribebat Ber- 
nardus Guidonis in suis Miscellaneis historicis (5) : 
S. Juniano eremitae et Confessori jubilant Como- 
doliacenses canonici ; sic enim antiquitus vocaban- 
tur, qui nunc S. Juniani canonici nominantur. 
Permansit canonicorum collegium usque ad finem 
lapsi saeculi, constans personis qua tuor et viginti (6). 
Praeter hanefundationemadseribitur quoque Sancto 
nostro ecclesia S. Petri de Quadrivio (du Queiroir) 
Lemovicis, ubi tumulatus aliquamdiu quievisse 
narratur (7). Ignoro autem , utrum hodiernum 
parochiale templum S. Petri idem sit ac illud, quod 
de Quadrivio appellatur . 

57 Haec fere sunt, quae de S. Ruricio II ad no- 
s tram venere notitiam . Qui bus su bn ec tim us quae 4 a m 
de iis Conciliis, quibus interfuit Sanctus noster, 
aut ipse aut per suos legatos. Anno Christi 535, 
consentiente, aiunt Acta (8), domno nostro glo- 
riosissimo piissimoque rege Theodeberto , filio 
Theodorici, cui Metense regnum obtigerat, in Ar- 
verna urbe sancta synodus convenit. Actis quinto 
loco inter quindecim subscriptum legimus Ruri- 
cium, episcopum Ecclesiae Lemovicae. Notatu in 
ista Synodo digni sunt canones 3, 7 et 8, quibus 
cavent Patres, ne ecclesiae supellex indecoris usibus 
profanetur. Sic canon 3 prohibet ne pallis vel mi- 
nisteriis divinis defunctorum corpora obvolvan- 
tur. Duplex porro pallae genus in ministerio sacro 
adhibebatur, scilicet lineus pannus, quo totum 
altare operitur et utrinque ad ejus pedem defluit, 
quique nobis, juxta Rubricas generales Missalis 
Romani num. 20, mappae seu lobaleae dicuntur. 
Altera palla, hodie Corporale vocatui', extenditur- 
que ante Missae celebrationem super altare ad Sa- 
cram en tum recip iendum . 

58 Quoniam infra similem prohibitionem circa 
sepeliendum presbyterum habemus, atque istic oper- 
torium dominici corporis appelletur ; crederem fa- 
cile, pallam, qua involvi dicuntur defunctorum 
saecularium corpora, interpretandum esse tobaleas. 
Etenim canone vii prohibetur ne opertorio domi- 
nici corporis sacerdotis umquam corpus, dum ad 
tumulum evehitur, obtegatur ; ne sacro velamine 
usibus suis reddito, dum honorantur' corpora, 
altaria polluantur. Opertorium dominici corporis 
est ipsum corporale, quo etiam oblata operieban- 
tur (9), er atque tam grande, ut, juxta Ordinem Ro- 
manum vi apud Mabillonium (10), diaconus illud, 
alio adjuvante diacono, super altare distenderet 
et tantae quantitatis, ut totam altaris superficiem 
caperet : quocirca facile intelligitur, qua ratione 
opertorio isto sacerdotis corpus obtegeretur. Tan- 
dem ob similem rationem prohibent Patres Arverni 
can. 8, (11) ne ad nuptiarum ornatum ministeria 
divina praestentur. Consuevisse sacerdotem, imper- 
tita nuptiali benedictione, conjugibus velamen im- 
ponere, testatur nobis Nicolaus PP. 1 (12); talis 
probabiliter erat usus ministeriorum divinorum. 

59 In eodem quoque Concilio notatu digna est pe- 
titio episcoporum ad Theodebertumregem directa, ut, 
inquiunt [Vi), nullum de rebus vel possessiunculis 
propriis alienum pictas vestra permitteret, et, 
dum unius regis quisque potestati ac dominio sub- 
jacet, in alterius sorte positam cujuscumque, ut 


J. V. H.- 


interfuit Conci- 
lio Arvernensi 
anno 535, in quo 
varia 


F 


ad, disciplinam, 
imo ad statum 
civilem spectan- 
tia; 


(1) Act. SS.,t. VHOctob., p. 842, n. 26. — (2) Gall. Christ., t. II, 
coi. 503. — (3) T. VII Oetob., p. 842. — (4) Ibid. , p. 850. - (5) Ibid., 
p. 842. — (0) Labbe. Biblioth., t- I, p. 633. — (7) Pouillb du dioc. 
de Limoges a°. 1648, p. 15. — (8) Gall. Christ., t. II, coi 503. — 


(9) Labbe, t. IV. coi. 1803. — (10) Binterim Denkwiird, t. IV, part. i, 
p. 136. — (11) Museum Ital., t. II. p. 73. — (12) Labbe, t. VIII Cone., 
coi. 517 et xxx, qu. v, can. i. — (13) Labbe, t. IV, coi. 1805. 

assolet, 


72 


DE SS. RURICI1S EPP. CONFF. 


J. v. H. 


* patruorum'.' 


et utrique Con- 
cilio Aurelia- 
nensi : 

H 


obit circa an- 
num 553, 


sepultus jacet 
ad S. .lania,' 


assolet, im petitione non amitteret facultatem 

Unde reverentissime, ut dignum est, supplicantes 
qutesumus, ut hoc nostrae petitioni divino intuitu 
pietas vestra non deneget, ut tam rectores Eccle- 
siarum, quam universi clerici, atque etiam saecu- 
lares, sub regni vestri conditione manentes, nec- 
non ad domnorum regum, patrum * vestrorum 
dominium pertinentes, de quod in sorte vestra est, 
extraneos, de quod habere proprium semper visi 
sunt, non permittatis existere, ut securus quicum- 
que proprietatem suam possidens, debita tributa 
dissolvat domino, in cujus sortem possessio sua 
pervenit. Quod et thesauris vestris omnino utilius 
esse censemus. Grandia jam tunc sibi arrogabat 
fiscus ex istiusmodi adventitiis bonis, neque id sine 
summo discrimine regni G allise, qu se, ut tunc erant 
res, post sin gu lorum regum obi tum invat ios dom inos 
dispertiebatur . Similibus exemplis liquido monstra- 
tur, quam efficax fuerit episcoporum actio ad 
regnum Gallicanum sartum tectum servandum . 

60 Interfuit S. Ruricius noster binis Conciliis 
Aurelianensibus, nempe quarto et quinto, annis 54 1 
et 549, ac priori quidem ipse subscripsit quintus 
inter triginta octo episcopos (1). Posteriori nomen 
suum addidit Bantaredus, archidiaconus, directus, 
inquit, a Domino meo, Ruricio, episcopo Ecclesiae 
Lemo vici nae. Ad alterutrum Concilium referendum 
est, quod narrat Gregorius Turonensis in Vitis Pa- 
trum cap. 6 (2) : Apud Aurelianensem urbem , 
incriminato ab iniquis episcopo Marco, et in exi- 
lium truso , magnus episcoporum conventus est 
aggregatus, Childeberto rege jubente, in qua 
synodo cognoscentes beati episcopi , hoc esse 
vacuum, quod contra eum fuerat mussitatum, eum 
civitati et cathedrae restituunt, Haec causa magis 

re fert ur ad concilium Aureliam ense quartum quam 

quintum, quoniam in priori subscriptio Marci ultimo 

loco inter episcopos regeritur, abest vero a quinto ; 
unde datur intclligere anno 549 vacuam fuisse Au- 
relianensem cathedram. Nihilominus Franciscus Le 
Maire in Historia Aurelianensis Ecclesiae (3) Marci 
episcopi purgationem et absolutionem magis quinto 
Concilio adscribit. 

61 Quamvis nihil certi circa tempus mortis 
S. Ru licii habeamus, non videtur tamen sanctus 
episcopus multum Concilio Arelatensi V anni 549 
superstes mansisse : idque valde probabile evaderet, 

" si undequaque certum esset, Exotium quindecim 
annis post Ruricium nostrum Lemovicinam cathe- 
dram occupasse. Etenim anno 576 Sanctus Fer- 
reolus legitur apud Gregorium Turonensem lib. v 
Hi st cap. 29 (4; Marcum, regis Chilpericireferenda- 
rium, a furore populi Lemovicensis liberasse. Quod 
si ab anno Christi 575 distrahimus annos quinde- 
cim, quibus, teste \ enantio Fortunato (5), sedit 
Exotius, ad annum aerae vulgaris 560 devenimus : 
quoniam porro nullatenus certum sit tunc primo 
Exotium episcopatum accepisse, quando commotio- 
nem populi sui compescuit, nihil vetat obitum 
S. Ruricii nostri usque ad annum 553, ut habet 
Labiche (6), procrastinare. Quocirca quamvis tem- 
pus obitus non possit accurate determinari , circa 
annum 553 prudenter statui potest. Neque etiam 
multum prorogandum videtur, quoniam isto anno 
e vita discedens annis triginta sex, adcoqve usque 
in senectutem, episcopale munus gessisset. 

62 Quum, ut supra vidimus num. 49, ordinaria 
sepultura Lemovicensium antistitum in ecclesia 
S. Augustini fuerit, verosimile est S. Ruricium 


istic etiam tumulatum fuisse. Refert tamen Gallia p 
Christiana (7) illum in ecclesia S. Petri de Qua- 
drivio sepulchrum nactum fuisse, equa tandem ad 
ecclesiam S. Juniani translatus fuit. E terra leva- 
tum atque ad sinistram altaris majoris S. Juniani 
in capsa, laminis argenteis adornata, honorifice 
collocatum narrat Labiche (8). Ast hic occurrit 
aliqua difficultas, quum laudatus scriptor addit, 
istam elevationem a Regina tdo Petra goricensi prae- 
sule anno 1102 peractam fuisse, dum contra 
R. D. Arbellot (9) contendit Reginaldum Petragori- 
censem anno 1101 mortuum fuisse et proni hanc 
elevationem ad annum 1100 esse reponendam. In 
Commentario de S. Juniano omnino praetermissa 
non fuit haec quaestio, et genera tim dictum fuit de 
R. D. Labiche asserto nil esse quod repugnaret. Re 
quidem vera nos non praeteribat controversia de 
successione episcoporum Petra goricensium ; sed ita 
res perplexa videbatur atque etiamnum videtur, ut 
haec episcoporum series nullam lucem a ffundat aliis 
historicis argumentis, sed potius ab his accipere 
debeat. Ex dicendis judicabit lector : Gaufredus 
Vosensis capite xxxn Chronici tradit ad an- 
num 1101 sequentia (10) : Dux Aquitanorum Guil- 
lelmus cum multis aliis Uierosolymam perrexit : E 
verumtamen nomini Christiano nihil contulit.-... 

Tunc trucidatus est exercitus ejus a Sarracenis 
una cum Radulpho venerabili pontifice Petrago- 
ricensi. Rex interea (1100) Godefredus de Boillon 
vitam finiens sceptrum fratri tradidit Balduino. 

Contra in Fragmento de Petragoricensibus episco- 
pis, quod ex Bibliotheca Mss. Labbei non secus 
ac Gaufredi Vosiensis Chronicum edidit D. Bou- 
quet { 11), alia omnino pugnantia leguntur. Ecce 
ea : Post hunc (Guilhermum de Monte Berulpho) 
in eumdem episcopatum successit Reynaldus de 
Tiborio et rexit ecclesiam annos xvn menses tv 
et dies unum et xx. Obiit autem anno Domini mxcix 
octavo idus Seplejnbris apud S. Georgium de 
Rama. Ilie episcopus obsidioni Antiochenae inter- 
fuit, sed dum die quadam divina celebraret, a 

Sarracenis super altare decollatus est Hunc vero 

secutus est in eadem sede Guilhermus de Alba 
Rocha et ecclesiam rexit annos xxiv , obiitque 
anno Domini mcxxiii, iv Nonas Aprilis. Atque huc 
quoque facit inscriptio quam tumulo S. Juniani . 
a Rcimnulpho tunc temporis C omm odo liacen si prae- 
posito appositam tradit Maleu (12) : llic jacet corpus 
Sci Juniani in ipso vase in quo sepelivit eum bea- F 
tus Roricius eps. Rainaudus vero Petragoricens. 
eps. qui meruit martir fieri, collegit eum in 
[sjerineis ligneis infra vase positis. 

63 Verum en inivero , si admittatu/i episcopum cordus ejus eie- 
Petragoricensem circa annum 1 1 00 in Syria obiisse, vante episcopo 
quis demum ille est an Reginaldus seu Rainaudus, Petragoncenst, 
an vero Radulphus? An interfuit anno 1097 obsi- 
dioni Antiochenae , an vero profectus tantum est 

anno 1101? Est ne mortuus apud S. Georgium de 
Rama, an vero in partibus Heracleae, ubi fusae sunt 
Pictavienses copiae? 

64 Verum, quum haec i ta dubia sint et nequa quam negi naldo vcl 
inter se componi nequeant, sunt alia quae suadeant Rainaudo. 
nec Radulphum [qui numquam Petragoricis sedit) 

nec Reginaldum a liquando cum crucesignatis abi is- 
se. Etenim Reginaldus Petra goricensis anno 1 098 iii 
Nonas Octobris cum suae dioecesis abbatibus Concilio 
Burdigalensi interfuit (13), et dicitur anno 1099 
Uzerchiensem consecrasse ecclesiam (14), licet ego 
arbitrer id ab eo factum anno 1097 (15). Insuper 


di Labbe t. V Cone., eoi. 388. — (2) Biblioth. mas. Patt., t XI, 
p 939. _ (3) Histoire de 1'Egl. d'Oil., p. 149. - (4) Bouquet, t. II, 
h 251. — (51 Ibid., p. 492- — (6) Six mois, t. II, p. 249. —.(0 Oall. 
Christ.., t. II, coi. 503.— (8) Six mois, t. II, p. 150. Gall. Chnst., l. II, 


eoi. '461. — (9) Chronique de Maleu. p. 91. — (10) Ap- D. Bouquel, 
t. XII, ]>. 430,- (1!) Ibid., p. 391. -(12) Chronique de Maleu, b. 44. 
— (13) Gallia Christ., t II, eoi. 1461. — (14) Ibid., 1. e- — (15) {““k’ 
col. 585 et Mabillonius, Annal- Bened. ad au. 1095, u. 32, t. V, p. 066 . 

Maleu 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


73 


\ Maleu, qui prae oculis forsan habuit instrumentum 
dedicationis ecclesia; sui monasterii scribit (1) : 
Anno siquidem Domini mgii, mense Octobris, vi- 
delicet xu Kal. Novembris, ipse reverendus pater 
dominus Raynaldus, rogatus per praefatum Ram- 
nulphum praepositum advenit Comodoliacum pro 
ecclesia S- Juniani dedicanda, etc. Re quidem vera 
satis novi in Gallia Christiana (2) ab anno 1101 
usque ad annum 1 104 venire Raimundum II ; sed 
'nequaquam ostenditur eum quadriennium Petrago- 
ricis sedisse et multo minus eum anno 1102 jam 
fuisse episcopum. Repugnare tamen nolim , et si qui 
dedica tionem et transla tionem Comodoliacensem ab 
hoc Raimundo factam esse et Reginaldum in Syria 
infidelium telis necatum fuisse velint, habent argu- 
menta quibus se tueantur ; si qui contra Canonico 
Maleu con tendant esse adhaerendum, neque hosiner- 
mes esse patet. Satis fuerit nobis utriusque sententiae 
ponderasse argumenta. S. Ruricii lipsana non in 
sola ecclesia S. Juniani remanserunt : legimus enim 
anno 1659 canonicos San-Junianenses binos legatos 
fuisse ad Oratorium oppidum, olim Scotorum (le 
Dorat, llaute-Vienne, arrond. de Billac), ut canonicis 
ejusdem collegiatae Reliquias S. Ruricii offerrent, 
R ea lege, ut et Oratorienses e collegio suo quosdam 
deputarent, qui sacras exuvias transferendas susci- 
perent (3). Laudatus supra n. 1 D. Thezard nobis 
scribit matronam quamdam,, in oppido S. Juniani 
degentem , affirmare quasdam apud se Reliquias 
Sancti nostri conservatas esse : de quarum tamen 
authentitia, quoniam easdem ecclesiae parochia! i 
reddere recusat, dijudicare ad lmnc usque diem non 
potuit episcopus . Atque haec sunt, quae de utroque 
S. Ruricio satis operose colligere potuimus. Subne- 
ctimus porro utriusque Sancti Vitam, ex Chronico 
Comodoliacensi seu Ecclesiae Sancti Juniani ad 
Vig.enno.rn , Stephano Maleu S. Juniani canonico 
auctore conscripto, excerptam. 


TRANSITUS 


S. RORICII I, LEMOVICENSIS EPISCOPI, 


Ex Chronico Comodoliacensi 
c seu Ecclesiae S. Juniani ad 
Vigennam , anciore Stepha- 
no Maleu , ejusdem Eccle- 
ske canonico a. 


S. Ruricius I, 
fundato mona- 
sterio 


b 


c 


d 


Oanclus autem Roricius I, Lemovicensis episco- 
pus, avunculus Roricii jam curati b, aedificavit et 
dedicavit monasterium S. Augustini Lemovicensis 
ad honorem S. Augustini, Episcopi Confessoris et 
Doctoris egregii ; ibique instituit sub ipsius S. Au- 
gustini Regula Canonicos Regulares c; et plures 
ipsi monasterio ecclesias et redditus, ex quibus 
ipsi canonici sustentarentur et viverent, idem 
episcopus acquisivit. Locus tamen ipsius monaste- 
rii fuit post per tempora ex persecutione tyranno- 
rum et principum, et ex guerris Normannorum , 
Wandalorum et aliorum quam plurium totaliter 
dissipatus d. Completo igitur feliciter agone ipsius 
domini Roricii I, Lemovicensis episcopi, ad coelos 
ejus anima per Angelos est evecta ; et ipsius sancta 


membra Lemovicis, in praefati S. Augustini mona- 
sterio, ubi mos erat Lemovicensium praesulum 
corpora sepelire, fuerunt per clerum et populum 
honorifice tumulata ; ejusque sanctae Reliquiae post 
per tempora ibidem una cum B. Asclepio e et 
S. Flavia f in capsa propria supra altare fuerunt 
honorabiliter translatae, et devote a fidelibus vene- 
rantur. Deus enim ejus meritis et intercessionibus 
a cordibus eorum, qui sancte et devote eum ex- 
postulant, zelotypiae rancorem et malencoliam era- 
dicat et evellit, et exstinguit ardorem luxuriae et 
libidinis incentivum g. 

2 Dissipato tandem, ut praedixi, praefato mona- 
sterio ex persecutione varia tyrannorum, S. Turpio, 
qui post plures Lemovicenses episcopos in episco- 
patu Lemovicensi successit, vir sanctitate et mira- 
culis clarus /?, reaedificavit praefatum locum sive 
monasterium S Augustini et in locum canonico- 
rum regularium ibidem substituit monachos regu- 
lares i, prout hoc in chartis ipsius monasterii, quae 
Praecepta vocantur, plenius continetur. Quia tamen 
dies et annus, in quibus S. Roricii anima de cor- 
pore migravit ad Christum in scriptis hodie non 
habentur, pro eo videlicet quia tyranni, qui ipsum 
monasterium diruentes, libros ipsius monasterii, 
in quibus dies et anni felicium obituum domini 
Roricii et aliorum episcoporum Lemovicensium 
scripti erant, igni horribili concremarunt, idcirco 
per religiosos ipsius monasterii exstitit ordinatum, 
ut unum solemne festum processionale ad honorem 
ipsius S. Roricii et aliorum Sanctorum, quorum 
Reliquiae in ipso monasterio requiescunt, colatur 
a populo annuatim, et xm Kal. Augusti per reli- 
giosos ipsius monasterii celebretur, quae quidem 
ordinatio adhuc nostris temporibus observatur k. 

ANNOTATA. 

a Chronicum Comodoliacense , quod hactenus 
inter codices manuscriptos latebat, publici juris 
fecit R. D. Arbellot, cathedralis ecclesiae Lemovi- 
censis vicarius, nobisque lubentissime donum misit. 
Stephaniis Maleu, conditionem et aetatem suam pro- 
dit, offerendo quidem Chronicum suum praeposito 
et capitulo ac clero et collegio ecclesiae S. Juniani 
Lemovicensis dioecesis seque dicendo humilem pres- 
byterum et inter alios ipsius ecclesiae canonicos 
infimum (4) ; quoad aetatem spectat, testatur anno a 
Nativitate Domini Jesu Christi mcccxvi in octava 
Beati Andreae Apostoli opusculum consum- 

masse. Addit editor laudati Chronici Stephanum 
Maleu obiisse quadragenarium anno 1322 v Idus 
Julii, adeoque natum esse anno 1282. Exstat etiam 
lapis funebris, quo liquet eumdem in ecclesia S. Ju- 
niani sepulturam nactum fuisse (5). Jacobus Le 
Long, in Bibliotheca historica Galliae, duplex Ste- 
phani opus indicat : nempe Chronicum Comodolia- 
cense sub num. 37,591, et in Supplemento ad 
num. 5,137 Historiam Ecclesiae S. Juniani ad 
Vigennam, qui titulus gallico idiomate exhibetur (6). 
Dubito tamen vehementer , an opus sit diversum, 
licet diverso idiomate exhibitum, quoniam ecclesia, 
Comodpliacensis et ecclesia S. Juniani est una, 
eaclemque ecclesia. Caeterum de S. Juniano , ac ejus 
magistro S. Amando, adeoque Comodoliacensis coe- 
nobii fundatione actum fuit die praecedenti (1). 

b Agitur hic loci de curatione S. Ruricii II, 
precibus S. Juniani impetrata, quam Stephaniis 
noster eodem modo, licet aliis verbis, ac in Vita 
edita refert (8). 


AUCTORE 
STEPII . MALEU. 


e 

f 


9 

S. Augustini, 
sancte obit. 


h 


i 


E 


k 


F 


p.3 etseqq. — ((>) Le Long. Biblioth. List, dola France. t. III, p. 512 et 
t. IV, p. 275.- (7) Act. SS., t. VII Oetob., p. 835. — (8) Ibid., p. 819, n. 9. 

10 c De 


(1) Chronique, n. 41 et infra i.i hoc tomo.— (2) T. II, coi. 1401 etseq. 
—(3) Six mois, t. II, p. 250.— (4) Chron. Comodoliac., p. 7,— (5) Ibid., 


74 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


AUCTORE 
STEPII. MALETJ. 


B 


c De hac fundatione S. Ruricii I prolixe scripsi- 
mus £ iv hujus Commentarii praevii. 

B Pagus Lemovicinus variis temporibus a Gothis, 
Sarracenis etNormannis fuit occupatus : cujus rei 
testes adducere non estnccesse, quoniam istiusmodi 
calamitates obviae fiunt legenti historiam Gallica- 
rum ' rerum qualemcumque. 

e Acta S. Asclepii Lemovicensis episcopi, ad 
trutinam vocabuntur , die quo colitur, xxin Decem- 
bris. 

f Sancta de qua lac sermo, est Flavia Domitilla, 
ut videre est in Chronico Vosiensi Gaufredi apud 
Philipp. Labbe (1) ; de ea igitur actum fuit sub die 
xii Maii una cum SS. Nereo et Achilleo. 

g Ex hisce verbis liquet, quibus morbis et malis 
S. Ruricius tamquam medicus coelestis adhibetui . 

Ii Turpio seu Turpinus, Lemovicensis episcopus, 
anno 944 defunctus, inter praetermissos ponitur 
ad diem xvi Julii (2). 

i De fundatione seu instauratione Lemovicensis 
monasterii S. Augustini vide, quae habet Joan. 
Mabillon in Annalibus Benedictinis sub anno 934 
l lvii (3) et Gallia Christiana (4). 

k Festum processionale, de quo loquitur Stepha- 
niis, videiur jam cessasse ante turbationes Galliae: 
nam nuperus Lemovicensis lxagiologus dicit id ad- 
huc durasse tempore Bernardi Guidonis (5). Erat 
probabiliter solemnis circumla tio Reliquiarum. Cx- 
terum hujus festivitatisvestigiumsuperest, quoniam 

eadem die xm Kal. Augusti seu xx Julii S. Ruii- 
ciusl apud Lemovicenses colitur. 


VITA 

B. R0RICI1 II, EP1SC. LEMOVICENSIS. 


traditam? 


S. Ruricius II 
avo succedit, 


dona, tribus insignibus virtutibus resplendebat, p 
Florebat enim in eo humilitas erga Deum, et vir- 
ginitas erga se ipsum, et charitas erga proximum 
refulgebat. In sermonibus enim suis populo prae- 
dicabat, humilitatem esse sectandam et superbiam 
fore vitandam ; propter eam enim primus Angelus 
de coelo corruit, et Adam primus parens de para- 
diso est expulsus, et ipsemet episcopus asserebat, 
se propter superbiam fuisse angelis satanae libera- 
tum \ 0 quis est hodie, qui peccatum suum audeat 
in publico confiteri ! Iste enim facta sua non 
erubuit in publico confiteri, memor Apostoli, qui 
post conversionem suam dicebat Galatis : « Au- 
distis, inquit, conversationem meam aliquando in 
Judaismo, quoniam supra modum persequebar 
Ecclesiam Dei et expugnabam illam » b etc. Et b 
alibi ad Colossenses : « Gratias agentes Deo Patri, 
qui dignos nos fecit in partem sortis Sanctorum 
in lumine, qui eripuit nos de potestate tenebra- 
rum » etc. c 0 

3 Praecipiebat autem idem S. Roricius debere verbisprwiucet; 
virginitatem, castitatem et continentiam obser- 
vari, et contra carnis tentationes et luxuriam esse 

per orationes et jejunia resistendum. Luxuria 
enim Deo et Angelis foetet et ipsimet luxurioso E 
displicet, verecundiam tollit, bona fortunae dimi- 
nuit , rixas, contentiones et homicidia generat, 
carnes et ossa luxuriosi debilitat et enervat, san- 
guinem purissimum effundit et devastat, et ad 
ultimum facit animam corruere in infernum. Haec 
et iis similia B. Roricius praedicabat, et, ut fertur, 
numquam fuit aliqua faece luxuriae in anima nec 
in corpore maculatus. Pauperibus enim et piis 
locis, quidquid habebat, libentissime erogabat 
largissimas eleemosynas effundendo : multaque 
bona alia faciebat, quae, Deo largiente, in sequen- 
tibus narrabuntur. 

4 Sanctissimus autem Junianus, finitis et com- 
pletis laudabiliter quadraginta annis in solitudine, 


S. Juniani se- 
ctator, eumdem 


. /1 „ Deo, cui devotissime servierat, spiritum reddens, 

tx Chronico Lomoaoiiacensi in Domino obdormivit vii Kal. Novembris, anno 


rn 


gregi operibus cl 


Stephani Maleu. 


_ andem sancto domino Roricio sic , ut retuli , 
honorifice tumulato, dominus Proculus, alio tamen 
nomine vocatus Roricius junior, vir magnae absti- 
nentiae, et theologiae lucerna et sanctitatis specu- 
lum, nepos domini Roricii tumulati, slatim in 
ipsius sedis Lemovicensis episcopum concorditer 
est electus, divina gratia inspirante. Beatus vero 
Roricius, qui antea Proculus vocabatur, electionem 
hujusmodi de se factam, non sibi ipsi, sed san- 
ctissimi Roricii meritis attribuens, eumdem san- 
ctissimum Junianum in sua cellula frequentissime 
visitabat, et honore condigno venerabatur eum- 
dem. In suis orationibus semper gratias agens 
Deo, qui eum ad suum sanctum servilium evocare 
et a legione daemonum liberare dignatus est inter- 
cessionibus sanctissimi Juniani. Adeo enim affe- 
ctabat cum B. Juniano semper esse, quod, nisi eum 
retraheret necessitas regiminis pastoralis, in qua 
positus exsistebat, totum cursum vitae suae cum bea- 
tissimo Juniano in eremo finivisset. Nolebat enim 
venire contra doctrinam Apostoli dicentis : Ut quis- 
quis Deo militet in ea vocatione qua vocatus est a. 
Licet tamen corpore distaret a B. Juniano, affectu 
tamen et corde secum in eremo semper erat. 

2 Beatus siquidem Roricius, postquam luit a 
legione daemonum liberatus, inter alia virtutum 

✓ 1 \ Rihlioth nov Mss.« t. II, p. 28G. Cfr Act. SS., t- III «Itiii, p. 0. — 
(2) Act. SS?, t. V? Julii, p. 229. — (9) T. III. p. 391. - (4) Gall. Artat., 


aetatis suae quinquagesimo quinto et suae inclu 
sionis anno siquidem, ut praedixi, .quadragesimo 
et Incarnationis Dominicae anno dxl, domino si- 
quidem Vigilio papatum sedis apostolicae obti- 
nente, ac domino Roricio juniore tunc Lemovicis 
praesul ante d. Praefatus autem S. Roricius junior, 
beatissimum Junianum affectu diligens singulari, 
ipsius exsequias fecit fieri largissimo apparatu, et 
ejus sepulturam nobilium et excellentium praela- 
torum, religiosorum, virorum et mulierum prae- 
sentia decentissime decoravit. Ac subtus arborem, 
quae Spina dicitur e, in illo siquidem loco, in quo, 
ut superius retuli, mos eidem sanctissimo Juniano 
erat orare, ejus sancta membra ipse Sanctus epi- 
scopus reposuit condecenter. Et ne idem episco- 
pus posset a populo de ingratitudine reprehendi, 
si tantum more plebeio sanctissimi Juniani mem- 
bra relinquerentur humata, idcirco Sanctus epi- 
scopus, non immemor sanitatis sibi sanctissimi 
Juniani meritis restitutae, quoddam oratorium, 
quo inhumati corporis cineres legerentur, statim 
supra beatissimi Juniani tumulum construi faciens, 
ad caput ipsius sanctissimi corporis altare adap- 
tari praecepit, ipsumque in honore S. Andreae 
Apostoli consecravit. 

5 Beatissimo vero Juniano, sic, ut praemittitur 
tumulato, ad diversas mundi paries ejus fama se 
intulit, quod ad ipsius sepulchrum tot et tanta 
miraculorum prodigia divinitus sunt patrata , ut si 

t. II coi. 575 et lustrum, coi. 167. Cfr La Biche. Six mois des Sainls 
de Limoges, 1. 1, p. 47. — (5) La Biche. Ibid-, p. -<6. 


F 


honorifice sepe- 
lit, 


anteriora 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


75 


\ anteriora ejus vitae testimonia defuissent, per ipsa 
tamen miracula posset constanter et liquido com- 
probari ipsius sanctissimam animam esse in coeles- 
tibus sublimatam. Ad ejus «nim tumulum caeci vi- 
sum, claudi gressum, surdi auditum, daemoniaci 
libertatem, vesani sensum recuperant ; et quot- 
quot infirmi eum devote expostulant, sanitatem a 
Deo oblinent meritis sanctissimi Juniani. 

6 Quumque idem B. Roricius adhuc praesulans, 
paucis fere annis quatuor elapsis, sanctissimi Ju- 
niani corpus Lemovicis in S. Augustini monasterio 
disponeret transferendum, et de loco oratorii, in 
quo prius positum fuerat, amovere et ejicere co- 
naretur, nullis humanis viribus amoveri exinde 
potuit ; sed quasi rupes immobilis in ipso loco 
permansit. Quod praesul sanctus aspiciens, nolens 
voluntati divinae contraire, humum profundius 
effodi fecit ; et corpus ipsum reposuit infra sarco- 
phagum, et eum in loco sic profundius effosso re- 
condidit; tellurem tamen superponens, lapidem- 
que alium post adaptans, novissime aliam tellurem 
superposuit , et supra ipsam terram alium ter- 
tium lapidem super adjecit : ea siquidem ratione, 
ut si furtim vel violenter sanctae aggrederentur 
B Reliquiae, ad eas nisi cum magno vel casso labore 
f non posset de facili perveniri /'. Sepulchrum enim 
beatissimi Juniani et altare B. Andreae in loco a 
parte australi hodie fontibus baptismatibus oppo- 
g sito tunc temporis exsistebat g. Fontes tamen 
baptismales illo non erant in ipso oratorio, nec in 
ipso oratorio jus parochiale aliquod residebat. Ex 
tunc tamen B. Roricius inccepit parietum fundamenta 
et situm ipsius oratorii dilatare. 

et ipse comodo- 7 Eo vero sic inchoante et ampliante, idem 
Uaei, R. Roricius Lemovicis in corporis proprii aegritu- 

dine constitutus, testamentum suum condens, in- 
fra ipsam ecclesiam, quam fecerat inchoari, cor- 
pus suum disposuit sepeliri absque pompa aliqua 
saeculari : idemque episcopus praefici voluit abba- 
tem et certos regulares canonicos in eadem ; et 
legavit magnam pecuniae quantitatem pro fabrica 
ipsius ecclesiae consummanda. Tandem in confes- 
sione fidei perseverans, laudabili fine quievit in 
Domino, ejusque sanctum corpus , die et anno 
mihi ignotis, fuit ad vicum Comodoliaci allatum et 
ibidem infra ipsam ecclesiam tumulatum, prout 
h ipse vivens in suo disposuerat testamento h. 
quod ditaverat, 8 Ipsa vero Comodoliacensis ecclesia, postquam 
sepeliri praeci- s. Roricius junior, Lemovicensis episcopus, feli- 
pit ' C citer in Domino requievit , ex largitate ipsius 

Sancti Pontificis et ex eleemosynis, maxime Picta- 
vensium et Turonensium confluentium ad sepul- 
chrum beatissimi Juniani , fuit constructa in 
Comodoliaco, nobili canonicorum regularium ab- 
batia. Et tam in situ suo, quam officinis, membris, 
locis, possessionibus, redditibus et jurisdictioni- 
bus adeo dilatata , quod abbatia ejus ecclesiae 
inter eae teras canonicorum regularium abbatias per 
Lemovicensem dicecesim et circumquaque Lemo- 
vicinum constitutas, insignior habebatur. Quia 
tamen dies obitus S. Roricii ignoratur, per abba- 
tem et canonicos ipsius Comodoliacensis ecclesiae 
fuit ordinatum, ut ipsius S. Roricii commemoratio 
inierim celebretur annuatim in crastinum Inven- 
tionis S. Stephani, donec corpus ipsius S. Roricii 
i relevetur i. 

ANNOTATA. 

a Duo hic textus P au lini fragmenta coalescunt: 
nempe ex Epistola ii ad Timotheum, ii, 4. Nemo 

(1) Cbron. deMaleu, p. 127.— (2) Act. SS., I. VII Octob., p. 843. — 


militans Deo implicat se negotiis saecularibus, et ex 
i Corinth.x ii, 20 : Unusquisque in qua vocatione vo- 
catus est in ea permaneat. 

b Galat. i, 13. 

c Coloss. i, 12, 13. 

d Egimus de obitu S. Juniani in Commentario 
nostro praevio num. 56. Recte animadvertit editor 
Chronici, R. D. Arbellot, perperam omissum nu- 
merum x, ut S. Junianus obiisse legatur die xvii Kal. 
Novembris (1). 

e Arbusti genus, etiam Alba Spina (Aubcpine) 
dictum. 

f De translationibus S. Juniani, vide Commen- 
tarium praevium ad ejus Acta sub die xvi Octobris 
num. 31 (2). 

g Mihi invenire non licuit tempus, quo Como- 
doliacensis ecclesia jus parochia lita tis acquisivit : 
certe id tunc possidebat, quando Comodoliacum in 
civitatem erectum fuit, quod certo jam acciderat 
saeculo xn ultra medium provecto (3) : absurdum 
enim foret, illis temporibus civitatem sibi fingere, 
non omnibus absolutam numeris, adeoque sua eccle- 
sia baptisma li carentem. 

h Difficultatem chronologicam circa translatio- 
nem Reliquiarum SS. Amandi, Juniani, et Ruricii 
junioris attigimus in Commentario praevio, num. 62 
et seqq. Rem ex 1 onit hisce verbis Stephaniis Maleu : 
Antequam ipsam basilicam dedicaret ( Raynaldus 
Petragoricensis episcopus, qui vicarius in pontificali 
officio erat Petro Viroaldo, olim Burdegalensi de- 
cano) corpus S. Roricii junioris, quondam Lemovi- 
censis episcopi, in suo tumulo infra septa ipsius 
ecclesiae adhuc jacens, inde amovit, volens ipsum 
revelare et honorabilius collocare ; ipsumque infra 
mundum linteum involvens, ejus sancta membra 

nccnon et thecam in qua corpus S. Juniani 

idem episcopus extra septa ecclesiae ad horam 
segregavit, tradiditque ipsa sancta tria corpora et 
testibus et personis custodienda fidelibus, donec 
ipsius dedicationis ecclesiae essent completa so- 
lcmnia. Dedicavit ergo ipse dominus Raynaldus 
ipsam ecclesiam ad honorem B. Andreae Apostoli ; 
et ipsa dedicatione sic completa, statim cum hym- 
nis et canticis tria sancta corpora ad ipsam eccle- 
siam reducens, ea in modum qui sequitur, collo- 
cavit. Agit dein de corpore S. Juniani, in medio 
altari collocato et prosequens : Corpus vero, ait, 
S. Roricii de linteo accipiens, ipsum reposuit infra 
pulchram pellem corii ; fecitque eam firmiter consui 
in qualibet parte sui, et ipsum corpus sic repositum 
collocavit infra aliam thecam, argento contectam, 
quam in sinistra parte majoris altaris decentissime 
adaptavit. Claudit multiplicem translationem repo- 
sitio corporis S. Amandi, in simili theca argentea 
collocati, in dextero ejusdem altaris cornu. 

i A lio loco idem Chronista conqueritur hisce ver- 
bis translationem S. Ruricii 11 non celebrari die xii 
Kal. Novembris, nempe ipsa die, quo ritus peractus 
est (4) : Si gaudium tunc temporis {dedicationis) ma- 
gnum fuit, major supercrevit ingratitudo et tristitia 
in iis diebus : ex eo videlicet, quia de tanto opere 
meritorio ad salutem nunc per clerum et populum 
Comodoliacenses nulla festivitas annuatim hac die 
anniversaria recolitur, nec etiam celebratur. Cer- 
tum est enim, quod illo tunc, quousque per mo- 
dernam ipsius ecclesise fabricam forma ipsius 
ecclesiae esset mutata, recolebatur annis singulis 
et festivabatur ipsa dic anniversaria dedicatio ec- 
clesiae sanctissimi Juniani et de ipsorum Sancto- 
rum translationibus nulla tunc mentio agebatur 
propter dedicationem, quae debet et debebat di- 

(3) Cbron de Maleu, p. 154. — (4) Ibid., p. 44. 

gnior 


AUCTORE 
STEPH. MALEU. 


E 


AUCTORE 
STEPH MA.I.EU. 


• relevatum? 


2. V. H. 


CIRCA ANNUM 
rixxvi. 
Memoria S. 
Florenti i in 
fastis Ecclesia; 


ejus Acta, nui 
gna ex parte 


DE SS. RURICIIS EPP. CONFF. 


gnior reputari. [Mutationem formae ecclesia Co- 
niodoliacensis interpretor illam, quam incepit et 
consummavit anno 1230 Itterius Gros, canonicus 
S. Juniani (1) : nam quae fuit consecratio facta 
anno 1488 aJoanne de Montbas (2) Stephano Maleu 
recentior est). Quia tamen hodie nulla ipsius dedi- 
cationis festivitas celebratur, pro eo quia forma 
ipsius ecclesiae est mutata, nec est aliquod dignius, 
quod impediat, quominus possit ipsa die annis 
singulis saltem B. Roridi translatio celebrari, de- 
cebat, ut ipsius B. Roricii translatio annuatim ipsa 
die colatur a populo et a clero etiam celebretur. 
Beatissimi enim Juniani translatio alia die, vide- 
licet vKal. Februarii, solemnius celebratur. Nam 
illo tunc corpus ejus fuit de terra revelatum *, et 
supra altare honorifice per abbatem Itterium 
[anno scilicet 990 (3)) ut superius retuli, trans- 
latum similiter et B. Amandi translatio alia die, 
videlicet vn Kal. Septembris festivius recolitur; 
nam tunc ejus corpus inventum exstitit et de cella 

(I) Chron. de Maleu, p. 08 et seq.— (2) Ibid . , p. 192. — (3) Ibid . , p. 30. 


sua, in qua sepultum fuerat, luit ad S. Juniani ba- jj 
silicam apportatum et supra altare per Ramnul- 
phum presbyterum et Amelium tunc praepositum 
honorifice collocatum ( nempe anno 1083 (4)). Unde 
expedit, ut non S. Juniani nec S. Amandi transla- 
tiones hac die celebrentur, sed tantum B. Roricii 
translatio recolatur. Nec est mirandum, quod ejus 
celebrari consuevit 11 nonas Augusti ; nam tunc 
i sia translatio facta non fuerat ; quia vero dies 
ejus transitus ignorabatur, nec ejus corpus adhuc 
fuerat translatum, fuit illo tunc ordinatum, ut in 
crastinum Inventionis S. Stephani, in cujus eccle- 
sia idem B. Roridus episcopatum exercuerat, ejus 
aliqualis commemoratio ageretur. Numeratur enim 
festu m Inven tionis S . Stephani Protomartyris, qua- 
tenus est ecclesiae cathedr alis Lemovicensis patronus , 
inter primarias festivitates dictae ecclesiae, ut con- 
stat ex Breviariis tum antiquis tum recentior ibus, 
quod exterum observatur in aliis ecclesiis, quorum 
patronus est S. Stephanus (5). 

— (1) Ibid , p. 35. — (5) Cfr Guyel. Heort,ologium, p. 201 . 


DE S. FLORENT IO EPISG. ET CONE. 

ARAUSICA IN GALLIA 

COMMENTARIUS PRAVIUS. 

§ unicus. Memoria in sacris fastis; ejus Acta incerta ex 
VitaS. Verani excerpta; Concilia, quibus interfuit; obitus 
et Reliquiarum translatio. 


Florendi, Arausicanse Ecclesiae episcopi, 

L. 1 sanctitatem proclamant Martyrologia , 
quae Classica vocamus, Ado et Usuardus, 

K f ® quibus Romanum hodiernum concinit. 
Ado, quem exscribunt fere Usuardus et Romanus, 
hoc encomio Sanctum nostrum exorna t : In Galbis 
civitate Arausica, Sancti Florentii episcopi, qui 
mullis clarus virtutibus in pace quievit. Quae 
ipsissima verba adhibet quoque Notkerus{[). Neque 
dubito quin Wandelbertus in suo Martyrologia me- 
trico, licet Teutonicus et Prumiensis monachus, de 
Sancto nostro scripserit ad diem xvi Kalendas 
Novembris (2) : 

Sedecim um sacer antistes Florentius ornat. 
Etenim ne hanc laudem ad S. Florentium, Trevi- 
rensem episcopum, derivemus, vetat tum celebrioi 
Arausicani cultus, tum dux Wandelberti, Florus, 
Lugdunensis Ecclesiae, subdiaconus (3), cui notior 
esse merito debebat Arausicanus, quam Irevivensis 
Florentius, utpote Lugduno vicinior, et subscriptor 
variarum Synodorum, in Galliis celebratarum, ut 
fusius infra explicabimus. 

2 Acia S. Florentii quod attinet, vix aliqua 
habemus, si Lectiones Breviariorum excipimus. 
In schedis quidem Bollandianis, quae in biblio- 
theca regia Bruxellensi sub numero 8912 asser- 
vantur, reperitur Sancti Vita, manu Papebrochii 
nostri olim exscripta ex Legenda membraneaCaroli 
Strozzi, Senatoris Florentini. Verum ista maxima 
ex parte hausta videtur ex Actis S. Verani, Cabal- 


licensis episcopi, quae apud Labbe (4) habetur et in 
hoc volumine sub diem xix Octobris edetur. Etenim 
postquam S. Florentius ortu Turonensis, loco S. Ve- 
rani, Gabalitani, designatus fuerit, reliqua per 
ordinem iisdem fere vepbis in utraque biographia 
decurrunt. Sic uterque dicitur genere non fuisse 
minimus nec praecelsus, uterque vigilat in eccle- 
sia, Veramus quidem S. Privati, Mimatensis atque 
adeo Gabalitani patroni, Florentius autem ad cor- F 
pus S. Martini, nocteque transacta uterque petiit, ut 
depositis capillis, in clericorum numero admitte- 
tur. Iter dein Romanum, cum omnibus circumstan- 
tiis idem utrique est, parque reditus, idem Honora- 
tus, Albinganus episcopus, qui excipit peregrinum, 
cujus ope pagani, impetrata pluvia et dracone ab- 
acto, ad fidem Christi convertuntur. Quin et uler- 
que transitis Alpibus ad desideratam Galliam ad- 
venit et ad S. Thyrsi basilicam, in agro Cassiano 
positam, accessit. Cespitat tamen in Florendo nostro 
biographus, dumeum fingit Cabillonempervenisse et 
mortuiepiscopiCabillonensis sedem occupasse, nullus 
enim Florentius hanc cathedram occupasse legitur. 

3 Restat igitur dispiciendum , utri Sancto Acta ex v ita. s. ve- 
ista, inter duos communia, adseribenda sint. Fa- ram desumptu 
tendum vero est illa melius S. V erano, quam S. Flo- 
rendo aptari. Imprimis quia agitur de Cabillonensi 
seu Caballicensi episcopo, qualis Florentius noster 
numquam fuit. Dein quando omnia facillime S . Vo- 
rano decurrunt, multa obstant, quominus eadem 
S. Florendo applicemus. Unum proferam exem- 


(I) Canis., t. II, part. ii, p. 181.— (2) D’Achery. Spicii., t. II, p. 54. 


— (3) Ibid., p. 39. — (4) Biblioth. manusc., t. II, p. 690. 

pium, 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


77 


pium, in quo agitur de puella, Florentiolae resusci- 
A tata, precibus Sancti nostri. Hinc ergo (scilicet 
Albinga ) regressus, continuato itinere properavit 
ad Galli as, et cum, pertransilis Alpibus, proxi- 
masset ad quemdam vicum, viae proximum, situm 
in territorio civitatis Placentinae, orandi causa se, 
ut fit, defixit. Qui ibidem in ecclesiam veniens, pri- 
mum ut intravit, plangentium voces audivit. Tunc 
percunclatus quidnam boc esset, dixerunt puel- 
lam quamdam fuisse defunctam ; unde misericor- 
dia et pietate commotus: Eamus, inquit, visitare 
lamentantes, et, si quid illis consolationisimpen- 
dere possumus , conferamus.- Et in ipso verbo, 
oratione facta , gressus festinus amovit , atque 
intrans hospitium, ubi defunctae corpusculum te- 
nebatur, indicto silentio, his, qui secum erant , 
orare praecepit. Et cum ab ipsa oratione sur- 
rexissct, apprehendens manum puellae exanimis, 
tertio illam nomine proprio altiori voce clamavit , 
quae, auxiliante Domino, a captivitate mortis 
erepta, respondit, et vitae reddita, parentum fletus 
immensa gaudii ubertate removit. Refertur dein 
quomodo iste vicus in memoriam pa trati prodigii 
Florentiolae nomen accepit. 

B 4 Haec quidem minime quadrant cum serie Acto- 
suspecta viden- rum ]y am properans in Galliam et Albingam in- 
tur ' gressus, non videmus, qua ratione dici possit 

S. Florentius, transitis Alpibus, ad territorium 
Placentinum pervenire potuisse, id enim non pro- 
gredi, sed regredi est. Quoniam Albinga in ora 
Occidentali Liguriae sita, Galliis proxime adjacet, 
quando Placentia ad Padum a Gallia saltem centum 
viginti milliaribus Italicis distat Orientem versus. 
Ast haec eadem optime S. Verano convenire possunt: 
habet enim ejus Legenda illum, transilis Alpibus, 
ad vicum' quemdam, qui non nominatur, pervenisse, 
atque istic puellam resuscitasse,ac tandem Galliam 
attigisse. Ex his igitur opinor laudata Acta minus 
adS. Florentium, Arausicanum episcopum, potius 
ad S. V eranum spectare; quare et in hoc ipso volu- 
mine edentur ad diem xix Octobris, ubi accuratius 
etiam expendi poterunt. 

quoniam et sce- 5 Caeterum haec confusio biographica eo devenit, 
pe Cabiiionen- ut fuerint, qui S. Florentium inter Caballicenses 
sis episcopos adm.imerandumcensuerint.Et reipsa tum 

apud S. Antoninum in suis Chronicis part. ur, 
tit. xxiv, cap. xm, §2(1), tum in Breviario Ani- 
ciensi satis, ut dicitur, vetusto, cujus apographum 
^ olirn ad Joannem Bollandum submisit Claudius 
Perry, Historiae Cabillonensis scriptor. Florentius 
noster ejusdem civitatis Cabillonensis, cum Cabal- 
licensicon fusae, episcopus legitur. Cui quidem errori 
assens it Saussayus in Supplemento Martyrologii 
Gallicani ad hanc diem scribens .-Cabillone in Aeduis 
(Chdlons-sur-Saone) S. Florentii , istius civitatis 
episcopi et Confessoris. Hic Turonis natus, gratia 
Di i repletus, virtute multa iri liberandis energu- 
menis, cum Gratianopoli tum Mediolani etiam 
enituit : ac tandem humilitate et charitate praecel- 
lens, coeli gaudia a divino largitore adeptus est. 
Ejus ossa, multis rutilantia supernae virtutis coru- 
scationibus, partim Anicii, partim in Lausonio , 
Velaunorum viculo, cum religione adservanlur. 
Quin et illorum pars in Italiam, virtutum ejus 
memorem, votivo munere transvecta , in oppido 
Florentiolae, ab eo cognominato, collocata in tem- 
plo ipsius nominis, magna cum reverentia habetur, 
ubi et hodie officium ejus solemniter celebratur, a 
sancta sede Apostolica approbatum. 

6 Hic evidenter CabiUonensiseu Caballicensi Flo- 


rentio tribuuntur , quae uni Arausicano propria v 
sunt, qualis est translatio Reliquiarum Flor entio- aut cabailicen - 
lam, quae, ut infra videbimus , Arausionem agrum sis episcopus 
Placentinum transvecta fuerunt. Similia habet Bre- vocatur: 
viarium Aniciense anni 1784, in quo dicitur 
S. Florentius Arausicamts episcopus, sepultus in 
urbe episcopali, unde translata sacra illius ossa, 
honorifice asservantur partim in ecclesia cathe- 
drali B. Mariae Aniciensis , partim in parochiali 
ecclesia apud Laussoniam , Aniciensis dioecesis , 
partim Florentiolae in supradicto templo , illuc 
opera Dionysii, Placentini episcopi delata. Ex 
quibus liquet ea, quae Saussayus et antiquum Bre- 
viarium Aniciense Cabillonensi episcopo, omnibus 
ignoto adseribebantur, tandem Arausicano Floren- 
tio vindicata fuisse. Atque id quidem jure optimo, 
quoniamcertumeratfuisseepiscopum Arausicanum 
Florentium, Conciliis vi saeculi notum et authenticis 
Martyrologiis inscriptum; ex altera vero parte, 
plane incognitus erat Florentius Cabillonensis sive 


Caballicensis episcopus. 

1 Quin et illi ipsi, qui Florentium sedi Cabillo- 
nensi adseribebant, nihilominus alterum, Arausi- 
canum, sanctitatis fama celebrem, admittebant, ut 
liquet ex Saussayo, qui laudat Cabillonensem in 
Supplemento, ast in ipso suo Martyrologio nostrum 
exornat sequenti elogio : Arausione sub metropoli 
Arelatensi Sancti Florentii, episcopi et Confessoris, 
qui gratia divinitatis plenus, post Verum, S. Eu- 
tropii encomiastem, sedis hujus creatus pontifex, 
salutem animarum coelesti sapientia et apostplico 
fervore ac opere procuravit : mira Religioni incre- 
menta tam vi sanctae praedicationis, quam ema- 
culatae vitae exemplis addidit. Deinde inter prae- 
cipuos Ecclesiae Gallicanae Patres in Epaonensi 
Concilio, quod sub Hormisda Papa coaluit, hono- 
rifice considens, sanctionibus de sacra politia 
editis suffragium ac symbolum praebuit. Ac de- 
mum tramitem immortalitatis ingressus, praemio 
quod emeruerat in fideli dispensatione, politus est. 

8 Ex hactenus dictis consequitur nihil nobis cer- 
tum innotuisse circa S. Florentium praeter iter 
Italicum, episcopatum ejus Arausicanum ct prae- 
sentiam in quibusdam Conciliis Galliae. Et quidem 
quantum ad iter Italicum pertinet, illa aetate devo- 
tionis causa frequentissimum, vix dubium esse po- 
test propter traditionem Placentinorum : etenim, 
Joannes de Mussis, qui saeculo xiv finiente floruit, 
scribit anno 1057 delata fuisse ossa S. Florentii 
episcopi ab Orenga civitate (Arausica) ad castrum 
Florenzolae (2) ; unde datur intelligere incolas Flo- 
rentiolae, quum cuperent patroni sui Reliquias ha- 
bere in ecclesia sub ejus nomine dedicata , Arau- 
sione easdem repetiisse, quatenus optime scirent non 
Cabillonensem quemdam episcopum, sed Arausica- 
num in vico suo et patrasse insigne miraculum et 
deinceps cultum solemnem obtinuisse. In hoc tamen 
cespitat Placentina traditio, quod S. Florentium 
circa medium saeculi iv floruisse referat, dicens (3 r. 
Anno Christi ccclxv S. Florentius per episcopatum 
Placentiae transivit , qui ecclesiam S. Bonifacii 
visitavit, ibidem plurima miracula faciendo. Eam- 
dem chronologiam sequitur Petrus Campi in 
sua Historia ecclesiastica Placentina lib. n sub 
anno 364 (4), neque ullus dubito, quin eamdem ex 
laudato Joanne de Mussis hauserit. In partem vero 
omnino oppositam abire videtur historicus Arausi- 
canus La Pise (5), quum insinuat S. Florentium 
fuisse fratrem Alataidis, Comitis Arausicanae,ejus- 
que episcopatum differt usque in finem saeculi ix et 


unde fuere 
qui duos Flo- 
rentios sibi fin- 
xerint: 


E 


certa censemus 
iter Italicum et 


F 


1. 1, p. 60. — (5) Hist. de la prine. d’Orange, p. 57. 


(1) T III, p. 801. Edit. Lugd. 1586. — (2) Murator. Scriptt. rer. 
1 ta 1 . , t. XVI, p. 451. — (0) Ibid., p. 448. —(4) Hist. Eccl. di Ciaeenza , 


initium 


78 


DE S. FLORENTIO EPISC. ARAUSIO. 


3 . V. II 


■praesentiam in 
Concilio 
Epaonensi , 


cujus ope limi- 
tes 


c 


regni liurgun- 
dici , 


initium x (ab 880 ad 91 0U Ast, Gallia Christiana, 
seriem episcoporum Arausicanorumpei s re cula i xetx 
texens, ne per modum quidem dubii Florentium ali- 
quem Catalogo inserit, aut ullam ejus mentionem 
facit : quocirca nullam ejus opinionis ra tionem ha- 
bendam esse consuit (1). 

9 C ceterum neutra chronologia ullatenus qua- 
drat cum certis documentis, quae de S. Florentio 
habemus in Actis Conciliorum. Quamvis enim in- 
certum sit initium episcopatus Sancti nostri, quo- 
niam decessoris ejus, Veri, tempus ignoramus (2), 
id tamen extra omnem controversiam est positum, 
nempe S. Florentium Concilio Epaonensi anno 
Christi 517 praesentem interfuisse, ut patet ex ejus 
subscriptione (3) : Florentius in Christi nomine 
episcopus civitatis Arausicae relegi et subscripsi, 
die et consule suprascriplo, nempe die xvn mensis 
Octavi seu Octobris et A gapito consule seu anno 
Christi 517, ut in sua subscriptione habet S. Avi- 
tus Viennensis, Concilii praeses. Nihil quidem in 
dicta Synodo occurrit, quodmores istius tempestatis 
specialius, prae aliis Conciliis coaevis, exprimat, quam 
forsan Canon xxv (4), quo cavetur ne Sanctorum Re- 
liquiae in oratoriis villaribus ponantur, nisi forsitan 
cujuscumque parochiae vicinos esse contingat, qui 
sacris cineribus psallendi frequentia famulentur. 

10 Ast Epaonense Concilium egregie, mea senten- 
tia, quaestionem geographicam illustrat, nempe 
amplitudinem regni Burgundiae, quale sub Sigis- 
mundo rege constitit tum erat. In ter erud i tos convenit 
S. Avitum non tam episcopos suae Viennensis pro- 
vinciae, quam totius regni Burgundici convocasse, 
ut recte aclnotat Sirmondus ad epistolam lxxx 
S. Aviti (5), quemadmodum Concilium Agathense 
anni 506 episcopos sub Wisigothis (6) et Aurelia- 
nense i anni 51 1 antistites, quamvis non omnes, sub' 
Francis constitutos anvplectebatur(l) . Atque hinc li- 
quet facili negotio Galliam omneminter tres praeci- 
puas gentespro illa tempestate de finiriposse, praeser- 
tim quoniam episcopatuum termini fere immobiles 
ad nostram usque aetatem permanserint. Et quoad 
quidemregnum Burgundionum a ttinet, ejus termini 
Orientem versus erant Alpes Penninae propter epi- 
scopatum Octodurensem, hodie Sedunensem in Va- 
les ia, cujusantistcs Constantius Concilio undecimus 
subscripsit ; Octodurum excipiebat Vindonissa, 
cujus cathedra non ita. diu post haec tempora Con- 
stantiam ad lacum Boda micum transla ta fuit. Hinc 

' ad Avennicam civitatem seu potius Aventicum de- 
venitur, cujus episcopus, Salutaris, ultimus per 
presbyterum suum Pelagium Concilio subscripsit : 
scitur porro A ventico Lausannam migrasse postmo- 
dum episcopos. 

11 Neque attendi debet Avennica civitate Ave- 
nionem magis, ad Rhodanum sitam, quam Aventi- 
cum, hodiernae Helvetiae urbem, Avenches, desi- 
gnari ; unde fuerunt, qui Salutarem episcopis 
Avenionensibus adseripsere (8). Sed perperam; 
quoniam Avenio jam ab anno 506 Visigothorum 
erat, ejus episcopo Juliano per Pompeium presbyte- 
rum suum subscribente Concilio Agathensi, in quo 
Patres flexis genibus pro regno Alarici, qui con- 
gregationis permiserat potestatem, Dominum de- 
precati sunt (9) ; ex quibus verbis datur intelligere 
Avennicam civitatem seu Avenionem ad regnum 
Visigothorum spectasse. Nullus itaque locus-rcpe- 
riri potest Avenioncnsi antistiti inter episcopos 
Burgundiones. Ast e contrario nisi Salutaris fuerit 


Aventicensis episcopus, abfuisse a Synodo dicendus p 
esset istius sedis praelatus, quamvis ejus dioecesis 
undequaque limitibus Burgundiae clauderetur. Du- 
plex igitur momentum nos impellit, ut Salutarem in 
Catalogum episcoporum Aventicensium referamus, 
atque errori librarii adseribamus Avennicam civi- 
tatempro Aventica (10). 

12 Ab Aventicensi episcopatu declinant deinBur- prout erant an- 
gundiae termini ( omisso Rauracensi seu Basiliensi no 517 ’ dete, ‘ 

minantur; 

tractu, cujus episcopus, nisi forte sub Augustodu- 
nensis nomine ( 1 1 ),quod non credimus, lateat ) Occi- 
dentem versus per Vesuntinum, Lingonensem , Ni- 
vernensem et Augustodunensem episcopat/us : unde 
Meridiem versus Lugdunensis, Viennensis , Valenti- 
nus, Decnsis et in dextera Rhodani ripa Albensis 
seu Vivariensis episcopi occurrunt; quos porro, in 
sinistra tamen Rhodani ripa subsequuntur Tri- 
castini, Arausicani, Vasenses et Carpentoractenses 
antistites. Post , Truentia fluvius ( la Durance) termi- 
nus est Burgondionum , et secundum oram dexteram 
fluminis CabelHonensis, Aptensis, Segestericensis 
(Sisleron), Vapincensis et. Ebredunensis episcopatus 
veniunt, a quibus ad Tarantasiensem et Genevenscm 
dioeceses transitur, quae tandem Octodurensem, unde 
incepimus, attingunt. Pari modo terminos Visigo- E 
thorum in Gallia definire liceret. Ast idjamadhunc 
diem in Commen tario praevio ad Vitam S. Ruriciil 
num. 47 praestitimus . 

13 Astcirca Epaonensem Synodum quaestio magis inquiritur in 
ardua eruditos diu vexavit, scilicet quis verus sit sitlim Epaonw, 
locus Epaonae, nobili Concilio celebris. Varii varias 
protulerunt sententias ; sed plerisque eruditis (in- 
ter quos etiam annumerandi sunt auctores Histo- 
riae Ecclesiae Gallicanae (12) et majores nostri tum 

in Vita S. Aviti Viennensis die v Februarii ( 13), 
tum repetita ex Februario propter raritatem volu- 
minum hujus mensis opinatione, in Commentario 
praevio ad Vitam S. Vmantii, Albensis seu Viva- 
riensis episcopi ( 14)) arrisit sententia eorum, qui 
existimarunt Epaonum an tiquum eodem situ fuisse, 
quo hodie est ruralis parochia Yenne, quam collec- 
tores Historicorum Gallicorum Etanna interpre- 
tantur (15), in ducatu hodierno Sabaudix et pro- 


vincia Camberiensi ; varix ad rem stabiliendam 
proferuntur rationes, quas videre licet in citatis ad 
calcem paginx locis . Verum quxstionem commodius 
solvisse mihi videntur, qui locum Concilii in comi- 
tatu Abbonis seu Albonis (Albon, dep 1 de la Drome, 
arrondissement de Valence, canton de St-Vallier) 
constituunt. Etenim in hanc sententiam conspirant 
gravissima rationum momenta, ac imprimis ipsum 
Epaonis nomen, ut constat ex diplomate Ludovici 
Pii, dato Aquisgrani vi id. Martii, anno xvm impe- 
rii, indictione ix, qux notx chronologicx in diem x 
Martii anni xrx vulgaris 831 concurrunt (16). 

14 Porro in citato diplomate hxc leguntur : in cnmitatu 
Spontanea voluntate adiens serenitatem culminis Aibonu, 
nostri vir illustius Abbo comes, qui et vicum, qui 
dicitur Epaonis, qui erat ex ratione S. Mauritii ex 
episcopatu Viennensi, ubi nunc, auctore Deo, Ber- 
nardus archiepiscopus praesul esse dignoscitur , 
beneficiario munere ex nostra largitione habebat ; 
ubi erant etiam ecclesiae destructae et discoopertae, 
quarum sunt vocabula Sancti Andreae Apostoli et 
Sancti Romani Martyris, precibus quibus valuit, 

nostram obsecravit clementiam quantumcum- 

que ipse ibi ex beneficio ecclesiae S. Mauritii 

Viennensis redderemus. Ex hoc fragmento, licet 


(I) Gall. Christ., t. I. rol. 709.— (“2) Ibid.. coi. 767,— (3) Labbe, 1. IV 
Cone. coi. 158‘2. — (4) Ibid.. coi. 1579.— (5) Sirmond. Oper.. t. II, p. 119. 
—(6) Labbe, 1. IV Cono., coi. 1391,— (7) ibid., coi. 1409.— (8) Noguier. 
Hist. Chronol- de l’Egl. d'Avignon, p 19 — (9) Labbe, t. IV Cone., 


coi. 1382, — (10) Cfr Gall. Christ.. t I. coi. 798. — (11) Cfr.Act. Sanet, 
t. VII Oct, , p. 879.— (12) Hist.. de 1’Egl. Gall., t. III, p 149. Edit. Paris. 
1825.— (13) Aci. SS., 1. 1 Febr , p. 6Gb. — (14) Ibid.. t. II August., p. 104, 
n. 6. — (15) D. Bouquet, 1. 1, p. 1 12, nol. 35. — (10) Ibid., t VI, p. 570. 

mutilo, 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


79 


A mutilo, habemus, uti praefati sumus, ipsum Epaonis 
nomen, quod per se jam solidi argumenti loco esse 
polest, et tum quidem maxime, quum aliis rationi- 
bus admin icplari potest, quales sunt, quod Epaonis 
vicus esset tum in ipso episcopatu Viennensi, cujus 
praesul, S. Avitus, Concilium coegit, situs, tum ad 
rationes ipsius Ecclesiae Viennensis pertinens, ut 
liquet excitato fragmento. Ex quibus omnibus ha- 
bemus Epaonum antiquum debuisse infra ter minos 
dioecesis Viennensis constitui, ad ejus ecclesiae cathe- 
dra lis rationem spectare, atque ibidem olim ecclesias 
S. Andreae Apostoli et S . Romani Martyr is exstitisse . 

ut monstrant 15 Quae omnia accurate concurrunt in hodier- 
num vicum Albon. Etenim vicus iste, 27 chilometris 
Meridiem versus Vienna distans, et ante suppressio- 
nem hujus sedis, anno 1801 f actam, ad ejus dicecesim 
pertinebat, ut satis constat ex iis, qui ante novam 
divisionem episcopatuum Gallicorum scripsere (1). 
Dein vicus Albon, qui cum tractu suo comitatus 
titulo insigniebatur, usquead finem saeculi praeteriti 
ad Ecclesiam Viennensem spectabat. Nam comi- 
tatus Albonis successu temporis ad Delphinos 
Viennenses et per hos ad reges Galliae et proin ad 
coronam Francicam devolutus, annis singulis in 
B pervigilio festi S. Mauritii, patroni Ecclesiae Vien- 
nensis, nempe die xxi Septembris, offerebat per 
judicem 'regium Viennensem ad primas vesperas 
candelam duodecim librarum in signum antiqui 
juris et dominii (2). Quoad vero ecclesias, in loco 
Epaonis destructas, attinet; adhucdum hodie A Ibon 
saepius St-Romain-cTAIbon nuncupatur, in ejusque 
territorio exstabant ruinae cujusdam ecclesiae, quae 
ab incolis S^Andre-de-Mocune vocatur (3). 

dipiomatabina, 16 Opinionem hanc etiam confirmat fragmen- 
tum diplomatis, ex Chartulario Ecclesiae Viennensis 
extracti, quod C. Charvet in sua Historia (4) citat 
etvicum Albonem nitide indigitat ; nempe in agro 
Ebbaonensiesse villam, quae dicitur Anarioni (Aney- 
ron) : iste autem vicus A Ibo ne quinque chilometris 
distat atque in eodem pago S . Walarici (canton de 
S‘ Vallier) continetur. En verba diplomatis : Idcirco 
ego Artulfus et conjux mea Adoara.... condona- 
mus et cedimus aliquid ex rebus propriae faculta- 
tis nostrae, quas visi sumus habere et possidere, 

basilicae S. Mauritii quae est constructa infra 

moenia in urbe Vienna, quam dominus ac venera- 
bilis Odlramnus archiepiscopus ad regendam ha- 
bet; hoc sunt res consistentes in pago Viennensi, 
G in agro Ebbaonensi, in villa et loco, ubi dicitur 
Anarioni. Ex insomnibus verisimillime conficitur in 
tractu Albonensi requirendum esse Epaonens is Con- 
cilii locum; nemo enim, qui vel paucula vetera 
documenta versaverit, offendetur mutatione litterae 
p in b. Huc tandem facit, quod S. A vitus, Conci- 
lium indicens et de Epaone agens, dicit (5) : Qui 
locus (Epaonensis parochia), omnium fatigatione 
perpensa conventui satis opportunus electus est. 
Ac reapse Albonis vicus in meditullio regni Bur- 
gundici, prout tunc erat, situs est, quamquam et 
hoc Etannae seu Yennae convenire posse non diffi- 
tear. 

jacentis : 17 Unum nihilominus opinioni expositae objici 

potest, nempe Albonem vicum non tantae fuissema- 
gnitudinis aut decentiae, ut tot episcopos capere et 
hospitio commodo excipere potuerit. Fateor equidem 
praeter binas in eodem loco ecclesias, quae aliquid 
non undequaque vulgare innuunt, nullum nobis 
adhuc occurr i t docum en tum, quod antiquam Epaonee 


magni ficentiam ostendat. Ast in memoriamrevocar e j. v . h. 

oportet, Epaonis vicum , ut loquitur citatum supra 
Ludovici Pii diploma, jam tum habuisse binas suas 
ecclesias destructas et discoopertas. Quod si tantis 
ruinis patuerint templa, probabili conjectura suspi- 
cari licet reliqua aedificia, excipiendis episcopis apta , 
simili casu corruisse: atque ad hanc mediocritatem, 
in qua diu delituit, redactam fuisse. Utrum vero 
nomen A Ibonis ab Abbone comite derivandum sit, et 
sic Epaonis vocabulum antiquaverit, ignoro; nihi- 
lominus loci incolae hodiedum etiam comitatum 
Abbonis, non vero Albonis dicebant (6). Hactenus 
de Concilio Epaonensi. 

18 Eodem anno, quo Epaonense, alterum Con- et concilio 
cilium celebratum fuit Lugduni undecim episcopo- Arelatensi iv 
rum, quorum nomina etiam in superiori Synodo ad f uit - 
leguntur ; inter illos autem ha betur nomen Florentii, 

an nostri, an vero episcopi Tricastini (uterque enim 
Epaonae fuerat) incertum. A st verisimillimum est 
S. Florentium nostrum Concilio Arelatensi jv 
anni 524 interfuisse. Nam licet nomen seclis sub- 
scriptioni suae non apposuerit; quoniam tamen 
eadem plurimorum episcoporum nomina tam in 
Epaonensi Synodo quam in Arelatensi occurrunt, 
imo utriusque Florentii, nempe Arausicani et Tri- "E 
castini subscriptio legitur, vix dubium esse potest 
circa Sancti nostri praesentiam Arelate (7). Huic 
Synodo praesedit S. Caesorius A rela tensis, conditique 
fuere, si tamen textum integrum nobis subministra- 
rint codices, qua tuor canones, quorum tres priores 
de sacris ordinationibus agunt, postremus a utem de 
clericis vagis, qui regulam disciplinae ecclesiastica; 
subterfugientes, apud alienum episcopum defensio- 
nem quaerunt. 

19 Ea S. Florentii subscriptione, collata cum obit Sanctus 
accessu successoris Vindemialis ejus ad Concilium circa an • 526 
Carpentoractense, satis e propinquo definiri potest 

tempus ejus obitus, nempe inter\m idus JuniiNik, 
quo Arelatensis Synodus, et viu idus Novembris 527 
aut 528, quo Carpentoractensis, praesente Vinde- 
miale, celebratae fuere (8). Quocirca tempus mortis 
circa annum 526 in capite hujus Commentarii no- 
tavi. Nam ut recte satis animadvertit Dominicus 
Mansi (9), quamquam characteres chronologici Con- 
cilii Carpentoractensis, videlicet Mavortio v. c. con- 
sule, quo ad annum Christi 527 referendum videa- 
tur, nihil prima facie ambigui contineant; attamen 
si attendantur postrema Synodi verba, quibus statui- 
tur, ut sequenti anno in vico Vasensi octavo idus 
Novembris, Concilium congregetur (10), sua non 
caret difficultate chronotaxis. Nam Vasionem con- 
.venere Patres, sub S. Caesario praeside, nonis No- 
vembris, Decio Juniore v. c. consule, id est anno 
Christi 529 (11) : atque adeo in alterutrius Concilii 
nota chronologica aliquid erroris irrepsisse oportet. 

Mavult laudatus Mansi in Carpentoractensi, quam 
in Vasensi Synodo errorem agnoscere, quia conve- 
nientibus ex consuetudine episcopis feria secunda 
magis quam alio hebdomadis die, haec feriet anno 
bissextili, signato littera dominicali BA, cum octavo 
idus Novembris concurrebat. Posito autem hoc 
anno 528, quoniam Vindemialis, Arausicanus epi- 
scopus Carpentoracti praesens adfuit, consequitur 
S. Florentium medio tempore inter annum 524 et 
528 diem supremum obiisse. 

20 Vita functus S. Florentius, teste Josepho La ejus Reliquia 
Pise (12), secundum morem istius temporis extra Fiorentioiam 
u/rbem in ecclesia a se aedificata terrae mandatus ,ramlalte - 


(I) Charvet. Hist. de 
Trevoux 


Igl. de Vienne, p. 119. - (2) MOmoires 


Trevoux, an. 1737. Noverab., p. 1970. — (3) C 1. — (4) Hist' 
1’EgI de Vienne, p. 120. - (5) Labbe, t. IV Cone., eoi. 1573 
(6) Meni, de frOvoux, t. c., coi. 1973.— (7) Labbe, t. IV Cone., coi. 102 


(8) Ibid., coi. 1664. — (9) Suppi. Cone. Labbe, 1. 1, coi. 411.— (10) Labbe, 
t. IV Cone., coi. 1664.— (11) Ibid., coi. 1679.— (12) Ilist. de la princip. 
d’Orange, p. 58. 


fuit. 


80 


DE S. FLORENTIO EPISC ARAUSIC. 


fuit. Quae ecclesia, initio Claustra vocata (la Clalre), 
nomen deinS. Florentii recepit retinuitque usque ad 
annum 101 4 ? quo Philippus Gulielmus, famosi 
Gulielmi Taciturni ex Anna Egmundana filius, 
princeps Auriacensis, ipse tamen catholicus, de- 
structa veteri ecclesia S. Florentii, eo loci conventum 
FF. Minorum Capuccinorum aedificavit, qui etiam- 
num, si fdes Atlanti Cassiniano adhibetur, extra 
civita tem jacet. Permansit istic Sancti corpus usque 
admedium sarculum xi, dum,utsupra n. 8 diximus, 

A ra usica Flor en ti o lam pars sacrorum ossium trans- 
lata fuit. Namsimilis beneficii participes factae sunt 
aliae civitates, ut testatum facit Breviarium Ani- 
ciense tum antiquum, cujus apographum exstat in 
collectione Mss. Bollandiana num . 80 1 2, tum recen- 
tius, jussu Mariae Josephi Galard de Tcraube anno 
1784 editum, in quo legitur: Sacra S. Florentii ossa 
honorifico asservari partim in ecclesia calhedrali 
Beata? Mariae Aniciensis, partim in parochiali eccle- 
sia apud Laussoniam (Laussonne) Aniciensis dioece- 
sis vicum, parlim Florentiolae. 

21 Cui assertioni omnino consonat Proprium 
Placentinae Ecclesiae, quum dicit : Ex sacris ejus 
ossibus insigniora aliquot, Dionysii Placentini 

B antistitis opera, ad illud, quod diximus, templum 
delata honorificentissimeque excepta sunt. Histo- 
riam istius translationis, rogante civitate Floren- 
tiolae, circa annum 1292 scripsit Jacobus de 
Voragine, Ordinis Praedicatorum et Genuensis 
archiepiscopus, vir sua Legenda, Aurea dicta, cele- 
berrimus. Exstat id documentum, in codice mem- 
braneo manu exarato. Verum vicissitudines tem- 
porum, dum haec scribimus, non sinunt apogra- 
phum expetere; si quid postrnodum reperer imus, in 
Addenda hujus voluminis reservamus. Subnecti- 
mus igitur, quoniam alianonhabemus, lectiones Pro- 
prii Placentini , quales in supra laudata collectione 
Bollandiana exhibentur, quae ideo etiam nobis prae- 
ferendae videntur legendis Aniciensibus, quia omit- 
tunt pier asque vitae circumstantias e rebus gestis 
S. Verani Cabellicensis haustas. Translationis Sa- 
crarum Reliquiarum memoria agitur Florentiolae 
die xix Martii, ut ex recitanda Legenda, patebit. 

V I TA 

c S. FLORENTII EPISCOPI ARAUSICAM, 

Ex Officiis propriis Ecdesiw 
Placentur. 

TA 

•j; X lorentius, apud Turonenses in Gallia natus, exi- 
mia vir sanctitate fuit. Hic a prima aetate optime 
institutus, postquam in clericorum numerum ad- 
scriptus est, in abdita quadam cellula piis medi- 
tationibus egregie exculto animo, Romani ad Apo- 
stolorum limina religionis causa proficiscitur. In 
eo itinere incidit forte in lationes, a quibus post 
multa probra et contumelias, ubi etiam caput suum 
peti stricto gladio videt, nihil ille nisi Deo spiri- 
tum commendat suum. Cum ecce tibi (o rem 
miram !) suspensum in aere latronis ha?ret bra- 
chium irrito conatu. Hoc miraculo cum perterre- 


facti pessimi homines Sanctum virum rogare cce- d 
pissent, Deum ipsis ut propitiaret, illico, impetrata 
illis a Deo misericordia, percussores suos impune 
ac bona cum venia dimisit a. Vicus est in agro « 
Placentino haud ignobilis, Florentiolam hodie 
vocanti; eo cum postea pervenisset, puellam ibi, b 
quae ad sepulturam forte deferebatur, a mortuis 
excitat. Hoc tanto miraculo cum loci princeps, qui 
puella? erat pater, tum etiam incolae pro se quisque 
Florentium invitare, amore et benevolentia prosequi, 
omnia ei sua deferre coeperunt. 

2 Aliquot post annis, ubi illum in coelestem Reliquarum 
patriam migrasse allatus est nuntius, eumdem translatio. 

S. Florentium tutelarem et praecipuum pagi patro- 
num sumendum omnes censucrunt c. Itaque c 
eodem illo in loco, ubi irnella fuerat in vitam 
revocata, ad ipsius Sancti honorem templum idem 
amplificandum curant, quod postea elegantiore 
etiam opere et structura auctum, hodie pie visi- 
tur et frequentatur. Nec unius pagi angustiis tanti 
viri cultus se continuit, sed etiam Romae, Venetiis, 

Mediolani, ubi caeco lumen, mortuo vitam resti- 
tuit ; aliis praeterea in locis magno in honore fuit 
et miraculorum gloria illustris. In sua Gallia tum 
populo universo, tum ipsi etiam regi percarus, E 
Arausicanae Ecclesia? pontifex, multa tum doctri- 
nae, tum etiam pietatis egregia dedit argumenta, 
optimi pastoris et parentis officia muneraque omnia 
diligentissime exequens. Sanctissimam vitam san- 
ctissima consecuta est mors xvi Kalendas Novem- 
bris. Sepullus est in illa urbe et ut talem virum 
decuit. Ex sacris ejus ossibus insigniora aliquot, 

Dionysii antistitis opera d, Florentiolae ad illud, d 
quod diximus, templum delata honorificentissime- 
que excepta sunt, ibique et multis persaepe mi- 
raculis floruerunt, et in summa apud omnes ve- 
neratione habentur. Cujus etiam translationis dies 
ibidem anniversaria memoria xiv Kalendas Aprilis 
recolitur. 

ANNOTATA. 

a Quae hic loci narrantur, cum sim ilibus adjunc- 
tis occurrunt in S. Verani, Cabellicensis episcopi, 

Vita, edenda in hoc ipso tomo sub die xix Octobris. 

Unde propter evidentem utriusque Sancti confusio- 
nem, non undequaque certa habenda sunt, uti su- 
pra num. 2 et seq. Commentarii praevii ostendimus . ^ 

b Nomen loci a S- Florentio nostro aperte deri- 
vat S. Antoninus in suis Chronicis, part. m tit. xxiv 
cap. xm § 2(1) agens : De loco puella resuscitata 
narratur : Ibique in monumentum prodigii con- 
structa est ecclesia, locusque ille in honorem Sancti 
dictus est Florentiola. 

c Supra num. 8 animadvertimus cultum S. Flo- 
rentii non occepisse, allatis ejus Reliquiis; sed ideo 
has fuisse translatas, (quia jam antiquus erat ejus 
cultus, et ecclesia sub ejus invocatione constructa : 
quae monstrant factum narratum firma niti tradi- 
tione, maxime si attendamus agi hic de episcopo 
fere ignoto et alienigena . 

d De hoc Dionysio, Placentino antistite, qui Ca- 
daloi pseudo-ponti ficis schismati adhaesit etdempro- 
pter alia scelera sede sua a S-. Gregorio VII pulsus 
fuit, require in Ughello in ter episcopos Placen tinos ( 2) 
et in Baronio sub an. 1074 g lxxiv et 1075 xi. 


(1) T. III, p. 802. — (2) Ital. Sacra, 1. 11, p. 209. 


DE 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


81 


A D 

DE S. VICTORE, EPISC. ET CONFESS. 

GAPUifi, IN CAMPANIA, 

SYLLOGE HISTORICA •' 

Sancti cultus et memoria in Fastis sacris; ejus scripta ; 
tempus episcopatus et obitus. 


ANNO DLIV. 

s. victoris cui- artyrologium Romanum hodierna die an- 

tus: \ /I nuntiat S. Victorem, episcopum Capua- 

\ I num eruditione et sanctitate conspi- 
-i-W J^cuum. Eamdem annuntiationem habet 
Castellanus sub hoc die, sed iv nonas Aprilis jam 
scripserat : Depositio venerabilis Victoris Capuani, 
B quem laudat venerabilis Beda propter scientiam 
computus ecclesiastici. Ista siquidem die, ii Apri- 
lis, depositus legitur S. Victor in antiquo monu- 
mento, de quo infra agemus. Franciscus Maria de 
As te, Hydruntinus archiepiscopus, in suis ad 
Martyrologium Romanum Annotationibus, habet 
S. Victoris nomen nusquam in Calendario Capuano 
reperiri. Causam hujus incuriae equidem ignoro, 
nisi forte adseribenda sit ignorantiae loci, quo per 
multa saecula delituit Sancti nostri corpus. Haec 
enim habet Ughellus (1) : Sacra Victoris lipsana 
una cum aliis Sanctorum Reliquiis inventa fuisse 
sub altari majori ecclesiae coenobii Montis Virginis 
anno 1480, die xxvii Julii scribit Vincenlius Verax 
in Historia ejusdem monasterii, ubi annuo colun- 
tur officio; tametsi in Capuano Breviario nulla de 
Victore habeatur memoria. Haec sub altari majori 
repositio corporis cum aliis Sanctorum Reliquiis 
antiquum sane cultum demonstrat , sed indicat si- 
mul famam sanctitatisnon late fuisse propagatam ; 
quare eam dem ignorarunt non solum classica Mar- 
tyrologia Adonis et U suar di, sed horum etiam 
Auctaria; solus Petrus Galesinius, qui Baronii 
Martyrologio Romano praeluxit, Sancti breve texit 
^ elogium. Montis Virginis Monasterium, quod est 
caput Ordinis .sub regula Sancti Benedicti, situm 
est in dioecesi Abellinensi (Avellino), ejusdemque 
luculentam descriptionem exaravit Papebrochius 
noster in Appendice ad Vitam S. Gulielmi, abbatis, 
die xxv Junii (2). 

ejus scripta de 2 Acta S. Victoris nulla ; supersunt, praecipuaque 
c y ,:l ° ejus gesta e Venerabili Beda haurienda sunt. Com- 

pendium eorum, neque tamen sine mendis, exhibet 
Hag io logium, Italicum hisce verbis : Victor, epis- 
copus Capuanus, eruditione et sanctitate conspi- 
cuus, confutavit cyclum paschalem Victorii Aqui- 
tani, aliumque composuit, quem quarta Synodus 
Aurelianensis recepit et approbavit. Praefationem 
edidit super Concordanliam Evangeliorum, qua- 
propter ipsum Beda appellavit sanctissimum et 
doctissimum virum, multique scriptores mentio- 
nem ipsius cum laudibus efferunt. Ex hac vita cum 
migrasset, inter sanctos episcopos meruit ad- 
scribi . Dixi suis non carere mendis citatum com- 
pendium Vitae : etenim certe erroneum est dicere 
Synodum Aurelianensem iv, anno 541 celebratam, 

II) Ital . sacr. aucta, t. VI, coi 307. Midi. Monach. Sanctuar., 
Capuan., p. 98. — (2) Act. SS., t. v Junii, p 134. — (3) Labbe, t. V 


Victoris nostri cyclum paschalem approbasse , quo- 
niam canone primo statuitur (3), ut sanctum 
Pascha secundum laterculum Victorii (noti vero 
Victoris) ab omnibus sacerdotibus uno tempore 
celebretur. Nam agit Synodus de Victorio Aqui- 
tano seu Massiliensi, qui anno Christi 463 sub 
Hilaro Papa cyclum paschalem composuit (4), non E 
vero de nostro Victore, qui, uti habemus e venera- 
bili Beda, in libro cie Ratione temporum c. li (5), 
de cyclo scripsit anno Christi 550. En verba 
Bedae : Verum ne nos amatores Victorii (Aqui- 
tani) temere illum aggressos esse lacerent, legant 
librum doctissimi et sanctissimi viri, Victoris 
videlicet, Capuani episcopi, de Pascha, quod 
quindecimo Calendas Maias putabatur celebrari 
debere , Indictione autem decimatertia , novies 
proconsule Basilio, et quanti a prudentibus et 
Catholicis Ecclesiae Doctoribus aestimatus sit suus 
magister, invenient, cujus principium libri est ; 

« Cum paschalis veneranda solemnitas, quanam 
u die potissimum proveniret per anni praesentis 
» Indictionem tertiam decimam a nobis solicite 
» quaereretur, et juxta Patrum venerabilium con- 
ii stituta octavo Calendarum Maiarum diceremus 
» Resurrectionem Domini procul dubio celebran- 
ti dam. Aliquibus minime rationabilis visa est 
ii nostra responsio, eo quod Victorius quidam in 
ii circulo paschali, quem edidit, aliter diem Do- 
» minicae Resurrectionis adfixerit, licet et hunc 
» designaverit, quem nos celebrandum pariter 
» profitemur. » Et in processu Operis : « Sed F 
i» nunc, inquam, ordo expetit, ut cyclorum, quos 
ii Victorius edidit, patefaciam evidenter errores, 

» dum nescit legitimum diem definire paschalem, 
u ut, cum in praeteritis ostensus hoc modo fuerit 
ii deliquisse, in praesentibus ac futuris et auctori- 
» tate careat, et occasionem pravae persuasionis 
•i amittat. » Hxc Beda. 

3 Ex ipsius igitur S. Victoris verbis constat paschali, qiuni 
illum scripsisse de cyclo 'paschali post consulatum victorius 
Basilii, anno nono qui cum anno vulgari 550 
concurrit , quando reapse dissidium prat inter 
Occidentales et Orientales circa diem celebrandi 
Paschatis, aliis vm, aliis xv Kalendas Maias assi- 
gnantibus. Quare manifestus est error eorum, qui 
dixerunt Patribus Concilii Aurelianensis iv proba- 
tum fuisse cyclum paschalem Victoris nostri, utpote 
qui toto novennio serius lucubrationem suam edi- 
derit. Usque ad Victorii Aquitani tempora in duo- 
bus maxime dissidebant circa quxstionempaschalem 
Occidentales et Orientales -.primum, caput mensis 
Nisan, seu initium Iunx paschalis, quod Occiden- 

Cone., coi. 381. — (4) Cfr Baron. ad h. a. 5 u, I’agi, Cnt. S m. — 

(5) T. II. Op., p. 92. Edit. Colon. 1612. 

H tales 


82 


DE S. VICTORE EPISC. CAP. ET CONF. 


iaks seu Latmi a die v Martii ordiebantur ; a Iterum xxi Aprilis) coarctandos esse, ita ut nec citeriorem j 
respiciebat dominicas paschales, quas hi quoque a praeoccupare, neque ulteriorem limitem transilire 
luna xvi ad xxn propagabant. Prius, circa caput liceret. Quod quidem in eodem casu pro anno 455 
mensis Nisan, etiam Victorius rejecit ; quoniam fieri vetat S. Leo , epist. 88 ad Paschasinum, epi- 
id habebat incommodi, ut ante JEquinoctium ver- scopum Lylibxtanum, dicens (3) : Id a regula eccle- 
num diei XXI Martii seu xn Kal. Aprilis decreto siastica penitus invenimus alienum. Nihilominus 
Niceeno affixum, aut in ipso Aequinoctio festum Sanctus Pontifex, licet Orientalium rationibus non 
paschale Dominicae Resurrectionis celebraretur, convictus, solum tamen unitatis ac pacis studio, 
quoties cum littera dominicali R novilunium pa- Pascha in ipsorum sententiam indixit. Sed iccu/i — 
schale in v Martii incidebat : tunc enim xiv Iunx rente eadem controversia post circulum nonaginta 
seu plenilunium diem xvm Martii, xv Kal. Apri- quinque annorum, seu anno Christi 550, recruduit 
lis signatum littera G, afficiebat. Unde consequens disceptatio, inquam credo Victorem nostrum opus 
fiebat ut Pascha una die Aequinoctium vernum suum concinasse de cyclo paschali, ut scilicet ulte- 
pr secederet. Praeterea quoties idem novilunium do- rior limes paschalis ab xi ad vn Kalendas Maias 
minicalem litteram C nanciscebatur, toties Pascha (xxn — xxv Aprilis) transferretur, quod etiam co- 
in ipsum Aequinoctii diem incidebat. Utrumque au- natus fuerat exsequi Dionysius Exiguus circa an- 
te m contra placitum Patrum erat, quare et statas num 526. Sed fluctuavit diu agendi modus Latino- 
r e gulas violare cogebantur Occidentales. rum, solumque sub Carolo Magno post annum 784 

Aquitanus nec- 4 Malo remedium attulit Victorius Aquitanus, controversia composita fuit (A). Qui plura videre 
dum omni statuendo ut neomeniae paschalis initium duceretur cupit, adeat Aigid. Rucherii et Petavii libros de 
a die vi Martii, cumque haec dies nullum aureum Doctrina temporum. 

numerumcontineret,noviluniumrevera numquam 6 Aliud quoque S. Victoris nostri opus celebra tur, 
ante diem vn Martii incipiebat. Mac ratione conse- videlicet Consonantia Quatuor Euangeliorum, quam 
quebatur quidem Victorius, ut Pascha semper acci- e grxeo in la tinum idioma transtulit. Remigius 
B der et post Aequinoctium vernum, diei xxi Martii Ceillier Ord. S. Ren. in opere de Auctoribus Eccle- 
affixum. Sed ex hac Victorii ordinatione aliud siasticis (b) dicit S. \ictorem non satis firmis ratio- 
enascebatur incommodum, circa quodaltera versa- nibus nixum , quando Ammonio Alexandrino hanc 
batur Occidentales inter et Orientales dissensio. Euangelicam ConsonantiamseuHarmoniamadscri- 
Etcnim quum luna xvi prima dies esset, in quam bit. Ast legenti pontificis Capuani prae fationem, 
Dominica paschalis incidere poterat ; sequebatur, elucet omnino illum dubium haesisse inter Ammo- 
ut, quoties dies Dominica concurrebat cum lunaxv, nium et Tatianum, utri eorum lucubrationem tri- 
toties solemnitas Resurrectionis in lunam xxii trans- biteret. Id enim veiba plane testantui (6) . A i biti o i , 
ferenda esset. Quam methodum sequentibus verbis ait, non Ammonii, sed lnijus ( Tatiani ) editionem 
reprehendit Ven. Reda de Rat. temp. c. lvii (I) : esse memorati voluminis, quod Ammonius Matthaei 

Qui dominicum Paschae diem a xvi luna ad xxn fertur relationi Evangelistarum reliquorum rela- 
celebrandum existimant, duplici miseria laborant, tionem discretos annexuisse sermones : hic vero 
quia et legitimum Paschae principium numquam Sancti Lucae p i in ci pia sunt assumpta, licet ex 
habent, et crebro evenit, ut nullum dierum, qui maxima parte Evangelio S. Matthaei reliquorum 
in lege praescripti sunt, in sua paschali observa- trium dicta conjunxerit : ut jure ambigi possit, 
tione°consequantur : dum et vesperam quartide- utrum Ammonii an Tatiani inventio ejusdem ope- 
cimi diei, quo Pascha initiari statutum est, et mane ris debeat aestimari. Imo ex hoc textu sumpsit 
quintidecimi, quo septem azymorum solemnilas Raronius ad annum 174 § vi Victorem Harmoniam 
inchoari praecepta, a sua prorsus festivitate repu- Euangelicam Tatiano adjudicasse. Verum mihi po- 
diant, atque insuper in hujus poenam peccati, tius videtur dubius inteo uti umque hxsitas.se, quo- 
xxii diem, qui in tota paschali institutione per Moy- niam deceptus relatione eorum, qui ferebant Am- 
sen nec semel appellatus invenitur, frequenter in rnonii lucubrationi S. Matthxiprxsertim Evangeli- 
sui Paschae principium sanciri praecipiunt. um substratum fuisse, dum in edito, a \ ictore nostro 

5 Verum neque hoc dissidium attingebat quxstio- Consonantia S. Lucas prxcipuas partes usurpasse 

]rer'u- tt ' 'c nem motam circa Pascha anni 550, de qua scripsit leg amus ,Ammoniiopus agnoscere non potuit; qua/m- 

S. Victor noster. Nam isto anno Occidentales sole- vis exterum doctissimum virum pigeret id Tatiano 
vinita tem Resurrectionis, apud Orientales inxuxKal. hxretico tribuere. 

Maias dilatam, die xv Kalendas celebrarunt, et 7 Atque haec quidem de scriptis S. Victoris Ca- 
quidem ipsa xiv luna paschali, ut patet ex hujus puani jam exaraveramus, quando ad nos allatum 
anni Numero aureo, qui erat xix incidebatque in fuit insigne amicitix donum, Spicilegium Soles- 
ii Nonas (iv) Aprilis, cui si addantur trcdecim dies, mense, in quo antiquitatis reliquias solerter colli- 
devenitur adplenilunium seu adxxn Aprilis (xv Kal. git, accurate edit atque evolvit docte et eleganter 
Maias) : titubasset certe calculus, quoniam post hanc R. D. Joannes Raptist. Pitra Ord. S. Rened. Ex 
diem, videlicet ne judaizare viderentur Christiani, hoc vero monumen to liquet Victoris nostri fra- 
dominica Resurrectionis recolenda fuisset. Ne tamen g menta super esse, hactenus inedita (7) . Nempe Scho- 
suspicemur Latinos regulam a Nicxna Synodo lia in Genesim, et forsan in Exodum, (frequenter 
prxscriptam violasse, quasi in ipsa decima quarta \ enim istius libri textus exponitur) : videntur autem 
luna Pascha cum Judxis celebrare voluissent. Ete- scholia ista editori Solesmcnsi fuisse excerpta vario- 
nimaltius repetenda est hujus dissidii causa: Occi- rum auctorum, maxime Grxcorum, quos latinitate 
dentales diemiuApr ilis extremam metam Neornenix donabat noster; atquehac ratione servata nobis fuere 
paschalis statuebant, quambiduoprorogabantOrien- fragmenta S. Polycarpi, quorum partem jam edi- 
tales (2), unde fiebat ut quam lunam xiv numera- derat Franciscus Eeuardent in editione Operum 
banthi, latinis xvi computabatur. Id etiam fixum S. lrenxi (8), reliqua hodie in lucem dat laudatus 
ratumque erat, paschalis festivitatis limites intra D. Pitra (9). Huc accedunt quxdarn ex Origene, 
xi Kal. Aprilis et xi Kal. Maias (xxn Martii— et quidem revelant Originis librum, in varios tomos 


(I) T. II. Oper., p. 95. — (2) Sanclementii de Vulg. Callerin. JE rse 
eniend., p. Ml.— U) T. I.Oper., coi. 1060. Edit. Ilallerim. Vcaet. 1753. 
— (1) L’Artde v6rif. les dates. Tali. Chrouol.— ( 5 ) Hist. gen. des Aut. 


Ecclds., t. XVI, p. 547. - (6) Bibi. Max. Patt., t III, p. 
Lugdun., 1678.— (7) Spicii. Solesm. Proleg., p. i. et 265 — (8) 
Oper., p. 240 et seq. Edit. Paris., 1675. — (9) Spicii. Sol., p. 


266. Edit. 
S. Ireiwei 
266. 


distributum , 


edit quoque lu- 
tine Harmo- 
niam Evangcli- 
cam, 

E 


F 


et alios libros . 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


83 


* distributum , quem nemo editorum hactenus suspi- 
catus fuerat, nempe n epi ^jac«v; similiter fragmenta 
nobis servavit Victor Basilii Magni, Severiani Ga- 
balitani et Diodori Tarsensis. Scripsit quoque li- 
brum, Reticulum, seu de Arca Noe, ex cujus men- 
suris xta tem Christi xxxm annorum eruit ( 1); 
laudatur quoque et aliud opus, nempe Capitula de 
Resurrectione Domini, in quibus de una vel du- 
plici Maria Magdalena quaestionem ad arbitrium 
lectoris derelinquit (2). Tandem apud Joannem 
Diaconum occurrit aliqua explicatio lunae pascha- 
lis, occasione verborum Exodi xxii, 2, in qua mensis 
paschalis dicitur principium mensium, primus in 
mensibus anni (3). 

s. victoris for- g Ilisce tandem' addenda videtur aut commen- 

san autogra- au f re censio correctior Actuum Apostolorum', 

phum hodie ' J 

Fuidce exstat. Epistolae S. Jacobi ad dispersos et Apocalypseos. 

Nam hujus Victoris nostri lucubrationis antiquis- 
simum exstat monumentum, nenipe liber, quem 
anno 755 secum detulerat S. Bonifacius, Germa- 
norum Apostolus, quum a Frisiis paganis occisus 
fuit,. Etenim, caede peracta, quum ad spolia dilapsi 
fuissent barbari, eaque in navigia deportassent, in- 
venerunt in sarcinis nihil praeter libros, quos per 
B campum disperserunt et in arundineta paludum 
projecerunt. Bccuperati sunt tamen subinde ex iis 
permulti , quorum aliqui in bibliotheca Hasso-Cas- 
sellana, tres vero, ait Joan. Georg. ab Eckhart{ 4), 
Fuldae supersunt maximi prae caeteris aestimandi... 
Alter codex Bonifacianus, qui Fuldae exstat, habet 
pollices xiv in altum et vi in latum, fibulisque 
argenteis ac lamellis hinc inde rudi opere satis 
excultus est, ac continet i Harmoniam qualuor 
Evangeliorum. n Tabulam lectionum in Ecclesia 
recitari solitarum, m Epistolas B. Pauli, iv Desi- 
gnationem, quibus locis Apostoli jaceant, v Actus 
Apostolorum, vi Epistolam S. Jacobi ad dispersos. 
vii Apocalypsis, ad cujus calcem adjecti sunt 
versus Damasi Papae in B. Paulum Apostolum. 
Literis quadratis omnia sunt conscripta. In fronte 
legitur: Incipit praefatio Victoris episcopi Capuae. 
Post Actus Apostolorum cursoriis litteris scriptum est : 
f Victor famulus cri et ejus gratia episc. capule 

LEGI NONAS MAI D INDICTIONE NONA QUINQUE POST 

consulatum Basilii v. c. c. Post Apocalypsin vero 
cernuntur haec : Victor famulus christi et ejus 

GRATIA EPISCOPUS CAPUA3 LEGI APUD... IND. NON... 

legi ind. x die PRiD. iduum APRiL. Unde elucet Vic- 
L torem, episcopum Capuanum, hunc codicem anno 
Christi 546 relegisse, et anno 547 absolvisse. Hujus 
igitur sanctissimi, inquit Ant. Franciscus Gori (5), 
Capuae episcopi cura fuit sacros codices relegere ad 
exemplum alterius vetustioris libri, et, si opus es- 
set distinguere et emendare, quod etiam, ut poste- 
ris fidem faceret, in principio scripsit x. f hoc est 
Christi famulus, in fine vero propria itidem manu 
legi, meum signum. Schannatus adferl characterum 
specimina (6). Quibus ex verbis deducere licet, li- 
brum hunc duplici honore dignum: quatenus manu 
S. Victoris exaratum et S. Bonifacii Martyris usui 
perpetuo attributum. Ilaec sunt quidem praecipue 
Sancti nostri scripta, quorum notitia adnos devenit. 

(I) Spicii. Sol., p. 288.— (2) Ibid., Proleg., p. liv,— (3; Ibid., p. 296. 
— M) De Reb. Franc. Orient. et episcopat. Wiroeburg.. t. I, p. 539. Et 
Schannal. Vindem . Iit. collect. i, p. 2 19.— (5) Thes- Vet. Diptych., t. III, 


9 Porro praeter jam dicta, non habemus alia, j. v . n. 
quae res gestas S. Victoris illustrant. Exstabat Ca- Tempus cpisco- 
puae, teste Micliaele Monacho (7), prope sedile de patus 
Antiniano dictum, maenianum prominens super 

viam, cujus in pavimento stratus lapis, hoc intra 
sculptam Coronam sculptum habens epitaphium: 

Victor episc. sedit ann. xiii. dies xxxviii. Depo- 
situs sub die iv (in Ughello perperam m) (8) Non. 

April. ann. xiiip. c.Basiliv.c. Indictione secunda. 

Basilius consulatum gessit anno Christi 541, unde 
annus tertius decimus post hunc consulatum cum 
anno Christi 554 concurrit: tunc obiit S. Victor et 
(quidem die iv non. (ii) Aprilis, postquam sedisset 
annos xiii dies xxxviii. Unde quoque habemus ejus 
ordinationem incidere in diem xxiv Februarii, 
quae erat anno 541 signato littera dominicali F, 
dominica n Quadragesimae et S. Matinae Apostolo 
sacra : scimus enim antiquis etiam temporibus ser- 
vatam fuisse consuetudinem, ut episcoporum Ordi- 
nationes dominicis diebus aut festis SS. Apostolorum 
celebrarentur. Neque praetermittendum in epitaphio 
S. Victoris numerari annos et dies supra triginta; 
quod quidem aliqui veterum mori repugnare suspi- 
centur. Sed, licet plerumque p er a nnos, menses et dies 
numerare solerent antiqui, occurrunt tamen ex em- E 
pia, quae monstrant, quoties dies bimestre spatium 
non superant, tunc, omisso mense, dies supra tri- 
ginta expressos fuisse. Epitaphium profert Baronius 
ad an. 357 § 1 : Fl. Jovina qu,e vixit annis tri- 
bus, D. XXXII DEPOS. NE0F1TA IN PACE XI KAL. 0CTOB. 

1 0 Scrupulum etiam lectori peregrino in re anti- et obitus, 
quaria movere posset omissio tituli, quo Beatos 
insignire consuevimus ; scilicet nudum nomen des- 
cribitur, non apposita Sancti appellatione. Ast haec 

ipsa omissio argumento est mox post obitum lapidem 
esse positum : eadem enim simplicitas recurrit in 
aliis lapidibus. Duos afferam inscriptos viris, quo- 
rum sanctitas et cultus nemini dubia esse possunt. 

Baronius ad an. 604 g xvii affert epitaphium S. 

Gregorii Magni, hisce verbis: Ilie requiescit Gre- 
gorius Papa, qui sedit annos tredecim, menses sex, 
dies decem, Depositus quarto idus Martii. Eodem 
anno defuncto S. Augustino, Ang lorum Apostolo, 
positum fuit monumentum, in quo nulla San- 
ctitatis appellatio tribuitur, et simpliciter Dominus 
Augustinus vocatur, Baron. ibid. § lxii. Tandem 
mirum quibusdam videbitur S. Victorem nostrum 
a Bomano Martyrologio sub die xvii Octobris recen- 
seri, quoniam obitus ejus diei ii Aprilis, inventio ^ 
xxvii Julii illigatur. Despondet vero Mich. Mona- 
chus (9), in Martyrologiis hujusmodi diversitates 
passim occurrere, neque id quidem temere : In insti- 
tuendis, inquit, Sanctorum festis, praeter obitum et 
depositionem, considerari solent inventio, transla- 
tio, recondilio, memoria alicujus vel suscepti tor- 
menti, vel patrati miraculi ; item conversio, ordi- 
natio, canonizatio et id genus alia (10). Ex hactenus 
dictis liquet falli Phil. Ferrarium , qui in suo Cata- 
logo Sanctorum Italiae refert S. Victorem anno 527 
cathedram Capuanam conscendisse et hac die obiisse. 


Schannat. Vindem. cit.. p.21.— (6) Cfrp.219.— (7) Sanetuar Capuan., 
p. 91. -(8) Itui. Sacr., t. VI, eoi. 306.— (9) Ibid. -(10) Pag. Crit. llron. 
ad an. lxix, § xxii et seq. 


DE 


84 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. ZENONE SEU ZOSIMO, 


EPISCOPO CONFESSORE, BENEVENTI 

SYLLOGIi HISTORICA. 


CIRCA. ANNUM 


DLXXXV. 

Tempus episco- 
patus ; 


B 


Y ix aliud certum habemus de S. Zenone 
seu Zosimo, quam ejus episcopatum in 
cathedra Beneventana, ej usque ibidem ad 
hunc usque diem perseverantem cul- 
tum. Ughellus in Italia sacra lisec de eo scribit (1) : 
S. Zenon, vel, ut alii scribunt, Zosimus quo tempore 
Beneventanam sedem administravit, non constat: 
vixisse tamen de conjectura scribit Vipera circa 
annum Domini 543; cujus festus dies celebratur in 
Beneventana Ecclesia die xvn Octobris, habetque 
Beneventi templum ei excitatum parochiale. Secun- 
dum hanc igitur Viperae opinionem, S. Zeno 
vigesimo octavo loco inter episcopos Beneventanos 
veniret. Addit vero Hagiologium Italicum sub hac 
die, ejus corpus in ecclesia S. Sophiae asservari. 
Eadem fere habet Joannes de Nicastro (2), nisi 
quod dicat, templum praeterito aevo habuisse ejus 
nomini exstructum, in praesens (nempe anno 1720) 
temporum injuria solo aequatum. Idem Joannes 
habet S. Zenonem S. Marciano (3) circiter annum 
Domini quingentesimum tertium, Vigilio Papa, 
subrogatum, quae epocha manifesto vitio, quod 
typothetae adseribimus, laborat; quoniam Vigilius 
Romanam cathedram ab anno 537 ad 555 occupa- 
vit ; proindeque Joannes laudatus censere videtur 


cum aliis Sanctum anno Domini 543 episcopatum 
inchoasse, quem deinper annos ferrne quadraginta 
duos cont inuavit ; ita circa annum Domini 585 diem 
clauserit extremum. 

2 In eo conveniunt omnes, S. Zenonem in templo e t i 0 cus sepui- 
S. Sopii iae compositum fuisse. Est autem ista ecclesia turee, 
dedicata non Sanctae alicui fceminae hujus nominis, 
sed aeternae Sapientiae, seu Christo Salvatori, utaperte 
dicit Arichis, dux Beneventanus, de gente Longo- 
bardorum, in charta fundationis dictae ecclesiae.: 

Ego, inquit (4), qui fragilis equidem creatura sum, e 
A richis, eximius princeps, caducae vitae casus per- 
currens et perennis immortalitatis opes adipisci 
cupiens, credo equidem nec vana spe divinitus in- 
spiratus, consecrari aulam tuae S. Sophiae nomine, 
qui es vera Domini sapientia, Christe. Sed dux iste 
Arichis principatum Beneventanum occupavit ab 
anno 758 ad 787. Quocirca si a fundamentis S. 

Sophiae templum erexit, necesse est Sancti nostri 
corpus ex priori quodam sepulchro, forsan secun- 
dum morem eorum temporum extra civitatis moenia 
sito, in alterum transtulisse; cujus quidem transla- 
tionis nulla superest memoria. Nihil praeterea oc- 
currit, vel reperire nobis licuit, quo S. Zenonis no- 
men et gloriam illustremus . 


(I) Uglielli Ital.Sacr., t. VIII, p. 17. Edit. Venet., 1721.— (2) Pina- (4) Chron. S. Sophias Ughelli. Ital. Sae., t. X, p. 422, 
cotiieca Benev., p. 77. — (3) Cfr Act. SS., t. II Jun., p. 9o8. 


DE S. VINCENTIO, PRESB. ET CONE. 

MAGNIACI IN AGRO NIVERNENSI. 


SYLLOGE HISTORICA. 


Memoria in Usuardi Martyrologio, cujus primse editionis 
telas inquiritur; cultus auctus ob victoriam Caro! i 
Calvi; reliquiae. 


CIRCA MEDIUM 


S A * 1 C* V I J • 

Memoria in Fa- ^ e S. Vincentio jam breviter actum est m 

siis ad xni | \ Praetermissis ad diem praecedentem , ob id 

Martn, | gj quod in Hagiologio Franco-Gallico apud 

1. / Labbcum legitur (1): In territorio Niver- 
nensi SS. Vincentii et Salvii confessorum ; verum 
pleraque Martyrologia ad diem xm Martii vel xvii 
Octobris S. Vincentium memorant. Inter Auctaria 
Martyrologii Usuardini, ut a Sollerio editum 


est (2), ad vn Martii solus codex Camberiensis 
S. Vincentii meminit, his verbis: Apud Nivernen- 
sem civitatem S. Vincentii presbyteri ; sed ad 
diem xm referunt eum codices duo plerumque inter 
se convenientes, Reginae Sueciae n. 130 et Victo- 
rinus, de quo Henschenius noster olim scripserat : 
Videtur fuisse alicujus monasterii in dioecesi Ni- 
vernensi (3). En horiam codicum annuntiationem : 


(l)Nov. Bibi. Mss., t. II, p. 699.— (2)Martyrol. Usuardi. Antu., 1714. — (3) Ibid. Prasf.,p. lxi. 


In 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


85 


^ In territorio Nivernensi, Sancti Yincentii presby- 
teri et confessoris. Similiter , sed corrupto nomine, 
Martyrologium quod exeunte saeculo xi ad usum 
Ecclesiae Autissiodorensis confectum est (1) : In 
territorio Nevernensi Sancti Viventii presbyteri. 
Ex praelaudatis fontibus eumdcm habent Mauroly - 
cus, Galesinius, Du Saussay et demum copiosius 
paulo et simul accurate Martyrologium Autissio- 
dorense auctius, quod anno 1751 excusum est : In 
territorio Nivernensi Sancti Vincentii presbyteri de 
Magniaco cujus praesidium Carolus Calvus rex 
Francorum in conflictu fraternae altercationis ex- 
petiil, potitusque victoria, cultum ejus, sicut vo- 
verat, auxit et ecclesiam instauravit. In Kalen- 
dario et Breviario Nivernensi dies illi sacer est 
similiter Martii tertius decimus; sed cum .Majo- 
ribus nostris tum de cultu et vita vix quidquam 
innotuisset, ad dictum diem memoratus est solum 
inter praetermissos. 

2 Ad xvn Octobris non paucioribus Fastis ad- 

et ad XVII Octo- . TT „ 

bris scriptus est. In Usuardo Sollerii, referunt eum 

codices undecim, unusque Pistoriensis apud Zacca- 
riam (2), iisdem ubique verbis quibus ad xm Martii 
annuntiabant eum duo codices supra relati; verum 
B exemplar Pulsanense et Florentinum eum perperam 
episcopum dicunt : in territorio Nivernensi Sancti 
Vincentii episcopi et confessoris, quod ex ama- 
nuensium oscitantia irrepsit, nec ullo niti funda- 
mento comperimus . Porro codices illos Usuardinos, 
quoad diem cultus, secutum est Martyrologium Pa- 
ris iense anni 1728, itemque Ebroicense anni 1752, 
ubi elogium idem comparet, quod modo ex auctiori 
Martyrologio Autissiodorensi recitavimus. Confici- 
tur autem ex allatis omnibus testimoniis, ea Mar- 
tyrologia aut Kalendaria quae in pago Nivernensi 
olira in usu fuere, diem cultui assignare generatim 
decimum tertium Martii, quo die Niverni etiamnum 
S Vincenlius colitur. A ttamen si fides antiquissimo 
U suar di testimonio (nam ab ipso Usuardo adseri- 
ptum fuisse Vincentium statim probabitur), ad hunc 
xvn Octobris referendus est ; qui dies num primitus 
eiin dioecesi Nivernensiobtiger it, vel quam ob causam 
eidem fuerit assignatus, non liquido nobis constat. 
Qunre solierius 3 ^ tc Proferenda Sollerii nostri annotatio, 
eum Martyr olo- quam Usuardi primigeniae lectioni, ex codicibus 
gio usuardi ad- Heriniensi et Tornacensi ac Molani editione erutae, 
ditum censuerit. subjecit his verbis : Multos hic denuo codices e pu- 
rorum numero exclusi, quod variis abundent 
C auctariis. Pratensis imprimis in fine subjungit : 
« In territorio Nivernensi Sancti Vincentii pre- 
sbyteri et confessoris » ubi notavit Castellanus 
eadem quidem manu, sed non eodem atramento 
scripta esse. Ceterum ordinarii sequaces duo, 
Antuerpiensis major et Rosweydinus,in Pratensi de- 
nuo subscribunt, licet omiserint titulum presbyteri 
et prior male pro Vincentii scribat Vincii.... : Hic ex 
ceterorum probatissimorum codicum auctoritate 
omnino censeo, dictam annuntiationem merum 
esse additamentum. Quae ut r it e intel ligantur, reco- 
lendum est illos codices Sollerium ut primarios sele- 
gisse, a quibus reliqua exemplaria, inter triginta 
duo quae integra habuit, et alia fer me quinquaginta, 
rarius discederent. Si enim codicem Pratensem, qui 
non habet alios perpetuos sequaces quam Antuer- 
piensem majorem, Rosweydinum et Aquicinctinum , 
si illum, inquam, ut primarium assumpsisset , opus 
sibi conflasset monstruosum ; in quo tanta multitudo 
exemplarium variam lectionem, ut loquuntur, sibi 
adeo constantem exhibuissent, ut primaria- lectio ex 
quatuor tantum petita codicibus, fuisset necessario 


respuenda. Recte igitur eam lectionem retinuit quam 
plerique codices repraesentabant ; quae vero in aliis 
adjiciebantur , additamenta nuncupavit. 

4 D. Jacobus BouiUart, qui anno 1718 Praten- 
sem codicem in lucem emisit, in Annotationem Sol- 
lerii de S. Vincenlio haec observat : Sancti Vincentii 
commemorationem merum esse additamentum 
censet Solierius ex Heriniensis et Tornacensis 
probatissimorum codicum auctoritate (quidni ad- 
scribit hic quindecim alios codices quos Solierius 
inter Auctaria recensuit?) quamvis decem codices 
ipse referat, qui Pratensem imitantur, et eamdem 
lectionem habeant nostri omnes. Jam diu me con- 
tineo. Dein genio indulgens plura profert quae huc 
non spectant. Censet itaque Bouillartius annuntia- 
tionem illam vere Usuardi esse, sed conscripto jam 
Martyrologio ab eodem fuisse additam ; neque aliam 
ejus esse mentem, liquet etiam ex iis quae in epistola 
praevia ad Sollerium disserit (3), tum ex his quae 
scribit alibi in simili occasione (4) : Neque tamen 
diffiteor Carolini autographi (sic mihi loqui liceat 
brevitatis causa, ut Martyrologium Carolo regi 
oblatum significem) Sollerianam fuisse lectionem. 
Correcta ab Usuardo in Pratensi fuit. 

5 Verum hic opinandi modus ineo tantum diver- 
sus est a suspicionibus Sollerii, ut ubi hic dubitat, 
ille asseveranter loquatur. Audiendus est itaqueipse 
Solierius, de eodem argumento in praefatione ad 
Usuardum sic disserens (5) : Certe... alterutrum 
forte probabilius confici posse videbitur : vel di- 
versa Usuardum scripsisse Martyrologia, seu ejus- 
dem Martyrologii variata exempla, ex quorum 
uno Heriniensis noster atque alii processerint, 
quemadmodum ex aliquo alio, Pratensi simili, 
sumpti apparent Antuerpiensis major, Roswey- 
dinus et Aquicinctinus ; vel ad Usuardi aetatem 
praedictum Pratense manuscriptum pertingere 
non posse. Unde, pro priori hypothesi, cum Solie- 
rius vulgo additamenta nuncupet quae ex probatis- 
simis codicibus noverat in primitivo Usuardi opere 
exstare non potuisse, satis liquidum est praesentem 
S. Vincentii commemorationem habitam ei esse veluti 
primigeniae editioni adjectam, licet non prorsus in- 
ficias iverit ab Usuardo ipso hanc additionem postmo- 
dum factam fuisse; satis habens id dubium reliquisse, 
quod nec ipse sibi nec alii plene evincere potuerant. 

6 Nihil igitur obstat quin ea nobis prae/placeat 
sententia, qua admittitur Usuardi duas aut plures 
fuisse editiones. Si enim ipsius Usuardi non esset 
haec annuntiatio S. Vincentii, quomodo in tot codi- 
cibus descripta esset verbis iisdem ubique? Etenim 
inter 36 codices, quos habet hoc loco Solierius, un- 
decim (ut omittam alios quatuor indicatos supra n. 1 
et 2) numerantur quibus S. Vincendus adseriptus 
est. Mirabitur fortasse quispiam S. Vincentium a 
primigenio Usuardo non annuntiari, cum passim is 
feratur non ante annum 869 aut etiam 875 suum 
edidisse Martyrologium, Carolus autem rex, cui 
librum suum Usuardus dicavit, jam inde ab 
anno 859 publice testatus sit se reportatam a fratre 
victoriam S. Vincendo debuisse. Verum haec circa 
Usuardini Martyrologii aetatem sententia hic ad 
crisim revocanda est. Orta est scilicet ex his quae 
Mabillonius scripsit de codice suo Pratensi quem 
autographum fuisse subdubitans aestimat (6) : Et 
sane antiquissimum ejus Martyrologii exemplar 
habemus, eo tempore (saeculo nono, quo Usuardus 
vivebat) exaratum, cum subjecto Necrologio, in 
quo primaria manu mors Irmenlrudis reginae, 
uxoris Caroli Calvi, signata est Nonis Octobris ; 


E. C. 


Id quidem con- 
cedit J. Bouil- 
lart, sed 


E 

ab ipso Usuar- 
do id facium 
contendit. Con- 
ciliantur. 


Mabillonius in- 
ter annum 869 
et 877 editum 
Usuardum cen- 
set, 

F 


(I) Martene. Amplissima Collectio, t. VI, p. 694. — (2) Biblioth. (6) Sec. iv, Bened. parte n, p. lxxxvii. 
Pistor., p. 154. — (3) P. xxi et seq. — (4) P. 36. — (5) P. lii. — 


obitus 


86 


de s. vincentio 

E . c. obitus vero Caroli II imperatoris, pridie Nonas 
Octobris manu recentiori. ltacjue hic codex sci i- 
ptus est eo temporis intervallo, quod effluxit inter 
annum 869, Irmentrudis supremum ; et an- 
num 877, quo Cardus Calvus defunctus est. Idem 
etiam confirmatur ex Ebroini episcopi et abbatis 
sancti Germani obitu, qui anno 868 contigit, 
prima manu xiv Kal. Maii consignato : cum suc- 
cessorum ejus Hilduini et Gozlini, xvi Kal. Maii , 
atque Eboli, vi Nonas Octobris obitus secunda 
manu conscripti sint. 

sed fundamento 7 Demus autem codicem Pratensem ante an- 
num 877, et quidem ab ipso Usuardo, in iis quae 
primae manus sunt, fuisse exaratum : non inde 
sequetur ibi pure textum primarium sive primx 
editionis repraesentari, neque etiam, primam Mar- 
tyrologii editionem post annum 869 esse factam. 
Codex enim Pratensis lituris scatet et additamentis, 
plerumque taonen ejusdem manus; ex quo deducitur 
diversis temporibus eumdem fuisse expolitum, ac 
Irmentrudis mortem a prima manu, cum dudum 
jam codex esset exaratus, eidem potuisse adseribi. 
Atque id idem autumavit etiam Bouillartius sic 
scribens (I) : Sive majoribus negotiis distractus 
p fuerit Mabillio, cum conjecturam scribebat, sive 
ego tardus sim, omnino non capio, cur, ex eo 
quod Ermentrudis Caroli uxoris alia, alia Caroli 
mors notata sil manu, necesse sit exaratum fuisse 
Martyrologium hoc temporis intervallo, quod inter 
utriusque mortem effluxit. Quid vetat scriptum 
esse duobus, quatuor, sex annis ante Necrolo- 
gium ? An quod eadem sit manus ? Sed manus 
cum annis non mutatur praesertim tam paucis. 
Fieri etiam potuit, ut, cum Usuardus Necrologium 
scriberet, nullius mors esset, quae nonis Octobris 
consignaretur. Erat enim hoc in more positum, 
ut qui Necrologium scribebant, omnes anni dies 
primum ordinarent, posteaque mortuum quem- 
que diei adseriberent, quo mors ejus acciderat : 
quod in causa est cur in Usuardino Necrologio 
plurimi sint hodieque dies omnino vacui; plurimi 
etiam quos replevit manus Usuardina recentior. 

8 Nec vero dici potest Carolo Calvo jam impera- 

non satis firmo. u 1 . 

Anno 859 tori dicatum fuisse Martyrologium, idcoque non 

ante annum 875 quo ei imperium obtigit, fuisse 
editum ; nam fluxit is error ex corrupto U suar di 
Prologo, prout legitur in editione Molani et in co- 
dicibus aliquot: sed in utraque editione Greveni, 
C in probatissimo codice Heriniensi, in Pithceano 
quoque ac Dervensi et aliis nonnullis, omittitur 
Augusti titulus et Karolus dicitur simpliciter Re- 
gum piissimus. Minime igitur constat post an- 
num 869 Martyrologium istud conscriptum esse, et 
quidem ex eo quod S. Vincentius a primigenia edi- 
tione abest, in sequentibus vero adjectus est, pronum 
est aestimare ipso anno 859 Usuardi Martyrologium 
primitus fuisse emissum, quando nimirum nondum 
poterat vulgo esse notum a rege Carolo insignem 
suam victoriam, tanquam intercessioni Sancti Vin- 
centi i debitam, referri. En enim quibus verbis gra- 
tum animum die xx Decembris anni 859, m instru- 
mento quod infra recitabitur, testatus est : Notum 
sit omnibus fidelibus Sanctae Dei Ecclesiae, praesen- 
tibus scilicet atque futuris, quia in conflictu alter- 
cationis fraternae, quando me notissima concertatio 
agebat, ut vires resistendi penes me restauraren- 
tur in fratrem, Nevernensem comitatum deveni 
apud Magniacum vicum, ubi corpus sacratissimum 
B. Vincenlii confessoris Christi memorabili vene- 
ratione percolitur, ibique munificum largitorem 

(1) p. XX. — (2) T. II Martii, p. 89, n. 1. - (3) Cfr Usuardum 
Sollerii ad xx Sept.et H Florez Espana Sagrada, t. X, p. 461. Au 


PRESB. ET CONF. 

Deum in ejus commemoratione adorans, depre- p 
catus sum ut ejus suffragiis munimen divinae 
protectionis adipiscerer, quatenus per suam 
exoptabilem intercessionem tranquillae prosperi- 
tati restituerer. Enimvero sub spe talis adsecu- 
tionis, volis me obligavi ibidem, ac beneficia 
temporalia conferre ejus ministris perseveranter 
promisi ; quocirca percepta quiete, potitusque 
victoria etc. 

9 Arbitror itaque ante conditum hoc instrumen- avt&coprimvm 
tum, vel antequam rei fama increbuerit, id est cur- fuisse editum, 
rente anno 859 aut ad summum 860 , primigenium 
Usuardum fuisse emissum. Neque opponi kiepotest 
Eulogium celeberrimum martyrem Cordubensem, 
qui passus est xi Martii 859(2), ab Usuardo adseitum 
fuisse; nani id de posterioribus editionibus facile 
concedendum , sed negandum de exemplari prima- 
rio, quocl regi Carolo oblatumest et ex equo vulgatior 
lectio est deprompta. Eulogius, licet xi Martii mar- 
tyrium sit consecutus, iniis codicibus Usuardinis 
quieum adseripsere signatus est ad diem xx Septem- 
bris; qua vero de causa id factum sit, inter eruditos 
controversum est (3). Ad hunc porro diem xx Se- 
ptembris codices nonnulli illustrem Martyrem omit- 
tunt, nec usquam alias ejusdem meminere; inter E 
quos commemorandus probatissimus ille codex Heri- 
niensis ex quo Sollerius primigeniam Usuardi lectio- 
nem perpetuo depromit, quique, ubi Galliae Sanctos 
quosdam ad dititios habet, tractus potissimum Rhe- 
mensis, nihilominus Usuardinas annuntiationes 
puras servat omnes, nihil contrahens, nilnl im- 
miscens. 

10 Is igitur codex loco Eulogii habet Eustachium ex annuntiatio- 
et socios, Adriano Imperatore passos, uti etiam nibusS. Eulogii 
Dervensis codex seculi ix aut x, si recte Bouillar- 
tium interpretor , quem is ex Carolino autographo 
aut alio purissimo desumptum vult, quocirca ejus 
lectiones passim Carolino autographo adseribit (4). 

Deinde codex Pratensis hoc die versus quatuor era- 
sos habet, iisque annuntiatio Eulogii martyris 
superinducta ; quam ob causam haec ibi Bouillar- 
tius : Carolinum autographum (uti deducit ex codi- 
cibus Heriniensi et Dervensi) primam inter et se- 
cundam annuntiationem haec interserit : « Item 
temporibus Adriani Imperatoris passio Beatorum 
Eustachii etc. » Nec verbum habet de Eulogio Cor- 
dubensi. Demum tria alia exemplaria apud Solle- ■ 
rium Eulogio carent, Ultra jectinum videlicet, 

Vaticanum et Belini editio prima, quorum duo 1' 
posteriora loco Eulogii Eustachium cum Heriniensi 
annuntiant. Patet itaque Usuardum in primigenio 
codice Eustachium annuntiasse, deindecum Eulogii 
martyrium didicisset, illo eraso, quia communius ad 
diem ii Novembris consignatur, Eulogium, substi- 
tuisse. Inde etiam factum ut codices nonnulli Eusta- 
chium utroque die annuntient, alii alterutro tan- 
tum. Adverterat id Grevenus, ut scribit ad dictum 
diem xx Septembris (Edit. 1515 et 1521); Secun- 
dum aliquos hic Eustachii et sociorum ejus, qui 
etiam iv nonas Novembris habentur, quod itidem 
Baronius observat -in Notationibus ; nec mirum cum 
tot Usuardi exemplaria ad diem illum Eustachii 
meminerint. Est vero dolcndum in eodem die 
xx Septembris deficere codicem Tornacensem, exquo 
a ix A u gusti a d xx vi Septembris plurima folia exci- 
derunt; is enim cum Heriniensi diebus fere singulis 
pari gressu procedit. 

1 1 Verum quae hucusque protulimus liquido confi- et s. vincentii 
ciunt Eulogium martyrem oeleberrimumabUsuardo, ostenditur; 
dum opus suum primitus emisit, aeque ac S. Vinccu- 

ernia locus vacabat (infra n. 10) et diem martyrii ignoravit ! 

(4) Ad xxn April, etc. Cfr Praefat., p. xxxi. 

tium 


* Kmans. 


quod idem 


aliunde 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


A tium (supra n. 5 et seqq.) fuisse omissum. Quod si 
editioni primae Eulogius adscriptus non est, haec, 
ut supra opinabamur, anno 859 compleri potuit. 
Ante hunc annum id fieri potuisse nemo dixerit ; 
nam praecedenti anno 858 Usuardus iter in Hispa- 
niam suscepit et Cordubae per quinquaginta sex dies 
moratus, indeque in vigilia Ascensionis die xi Madi 
profectus, A cmantum * ad villamin territorio Seno- 
nensi, quo tunc Sangermanenses monachi ob timo- 
rem Normannorum confugerant (1), non pervenit 
nisi die xx Octobris, quemadmodum ipse notavit in 
Martyrologio : Ipso die, exceptio Sanctorum mar- 
tyrum Georgii diaconi et Aurelii. Atque haec po- 
strema confirmantur etiam exrelatione dictae trans- 
lationis ab A imoinomonacho itidem Sang er manensi 
conscripta, quire fert ipso tempore exceptionis Lipsa- 
norum Ludooicum Germaniae regem, copiis instru- 
ctum, in pago Autissiodorensi et Senonensi, ut Ca- 
rolum fratrem aggrederetur regnoque spoliaret , esse 
versa tum (2). Haec autem Octobri praedicti anni 858 
contigisse ex Annalibus Bertinianis mox citandis 
manifestum fiet (infra num. 15 et 16). 

12 Ex nostra igitur sententia, Martyrologium 
absolvit Usuardus anno sequenti 859 Acmanti in 

B villa, in qua tunc major pars fratrum, inquit 
Aimoinus, ob infestam paganorum degebat perse- 
cutionem, vel etiam in villa Novigento ejusdem 
monasterii, ad quam' postea se contulisse videntur, 
nec rediisse Parisios nisi anno 863 die xix Julii, 
ut scribit idem Aimoinus (3). Huic vero sententiae 
fors opponetur, intra unius anni spatium tempus 
Usuardo non suppetiisse ut opus suum concinnaret ; 
quod non ita inviti concedimus, licet ex Sollerii 
Commentariis (4) luce meridiana clarius sit Usua/r- 
dum Adonis vestigia perpetuo premere et hunc, ut 
fatetur Bouillartius (5), fuisse modo non ab Usuardo 
exscriptum. Fuit... Ado ipse Sanctus Viennensis 
praesul, inquit Sollerius, seu potius ejus Martyro- 
logium, perpetua et perennis Usuardi scaturigo, 
ex qua totum nostrum Usuardinum, pro maxima 
sui parte coaluit. Adde huic Hieronymianum et 
Bedam Flori studio ampliatum, deinde notiores 
quosdam Gallice Sanctos et recens acquisitam Mar- 
tyrum Cordubensium notitiam (6). 

13 . Quamvis igitur non ita prodigiosum foret 
Usuardum unius anni spatio illud opus perficere 
potuisse, verosimilius tamen existimo id diu ante 
iter Hispanicum, quod primis mensibus anni 858, 

C regis Caroli percepta auctoritate (7) suscepit, fuisse 
inchoatum. Etenim tantam messem Martyrum, 
antesignanis suis incognitorum, ex Hispania retulit, 
ut nisi eos Martyrologio suo destinasset, intelligi vix 
queat, qui tam accurate eorum nomina, cum adjun- 
ctis variis, consignare potuerit. Eorumdem longam 
seriem contexuit Valesius (8), quibus ego addam 
A bundium viri Junii et E milianum xvn Septembris. 
Nec vero solos Cordubenses Usuardus adseripsit, 
sed alios plurimos ab antiquioribus Martyrologis 
itidem ignoratos, praesertim locorum per quos in 
Hispanica peregrinatione transierat (9); ubi obser- 
vandum ut eos in Martyrologio signaret, non solum 
locum mortis aut passionis ei innotescere debuisse, 
verum etiam diem cultus , vitx aut mortis genus, 
quandoque ipsius mortis tempus. Ex quibus veri- 
simile fit eum ante iter Hispanicum, ad quod confi - 
ciendumregisCaroliauctoritatemper cepit, ab eodem 
Car olo mandatum accepisse, ut Martyrologium con - 

(I) T. VI Julii, p. 462, n. 14 et p. '»65, n. 30. — (2) Ibid., p. 465, n. 28 
et ilin, n. 33. — (3) T. VI Maii, p. 804, n. 11 et 505, n. 17,— (4) Pneiat., 
P- xliv. — (5) P.xiv. — ((i) Sollor. 1. c. et p 570 ad I Ootobr. — 
(7) T. VI Julii, p. 400, n. 2. — (8) Apud G. Dubois in Uist. licoies. 
Paris., p. 408. — (9) V« Annot. Sollerii ad vi Martii, xxv Aug., xi e t 


87 

scriberet. Sic operi jam inchoato et provecto, quos 
in Hispania collegerat, inde redux adjecit . 

14 Etenim in instrumento anni 838 cujus Ma- 
billonius meminit (10), inter alios monachos San- 
germanenses quieidem subscripsere, jamjam Usuar- 
di nomen comparet. Quidigitur mirum viginti ferme 
post annis eum ad maturam aetatem pertigisse, ita 
ut rex ei prae ceteris grave opus commendaret ? Et 
quidem si diu post annum 859 suum Martyrologium 
concinnavit, difficile intelligo non modo qui S. Vin- 
centium in primigenia editione omittere potuerit, 
sed etiam qui ipsum S. Eulogium no7i commemoret, 
quem consta t xi Martii anni 859 martyrium subiisse 
et cujus corpus eodem anno die prima Junii e terra 
elevatum est. Nam Cordubae, ut ex ipsa narratione 
S. Eulogii de S. Flora constat, Martyribus statirn 
a martyrio cultus tribuebatur (11). Emendandus 
enim Ambrosius Morales, qui ex lecto perperam 
codice suo, elevationem corporis adseripsit anno 860, 
quem etiam Baronius et Henschenius noster secuti 
sunt, sed P. Hernicus Flore z genuinam codicis le- 
ctionem restituit (12). Eulogius porro inter Martyres 
Cordubenses ut pater, ut magister, ut sol inter astra 
emicuit (13), eumque Usuardus Cordubae allocutus 
fuerat, ut ipse A imoinus testatur in laudata Trans- 
latione SS. Georgii et Aurelii : Quam (Passionem 
dictorum Martyrum) memorabilis et Deo dignus 
sacerdos Eulogius, qui et ipse postea glorioso 
donatus Martyrio, Regem Christum consummatus 
miles ovando petivit, veraci relatione, plurimis (ut 
ipse nostris retulit) praetermissis, litteris informa- 
vit (14). Ex omissa igitur annuntiatione S. Eulogii, 
non minus quam S. Vincentii, in prima Usuardini 
Martyrologii editione, deinde ex aliis argumentis 
quae explicavimus, merito concluditur ipso anno 859 
aut sequenti, idem Martyrologium primum in lucem 
fuisse emissum. 

15 Ut igitur, post hanc digressionem, ad cultum 
S. Vincentii redeamus, eum anno 859, quando Ca- 
rolus Calvus perceptam quietem et reportatam a 
fratre Ludovico victoriam eidem Sancto publico 
instrumento adseripsit (quod in Synodo Trecensi 
anni 867 confirmatum est), hunc, inquam, cultum 
tum magnopere auctum esse nemo mirabitur. En 
quomodo rem evenisse ex Historicorum narrationi- 
bus cum dicto instrumento collutis versimile est. 
Ludovicus dictus Germanicus cum videret Carolum 
C 'alvum fr atr em suuminf 'e liciter Normannos aggres- 
sum esse, ad ejus regna properans, partem Neustriae 
occupavit : Karlus Rex, inquit Annalista Bertinia- 
nus ad annum 858 (15), insulam Sequanae vocabulo 
Oscellum *, Danos in ea commorantes obsessurus, 
mense Julio adgredilur... Lotharius etiam Rex ad 
eamdem insulam mense Augusto properat, avun- 
culo * adjutorium conlaturus : ubi usque ix Kalen- 
das Octobris absque profectu obsidionis demoran- 
tes, tandem ad propria remeant. 

16 Interim comites ex regno Karli Regis, Mlu- 
dovicum Germanorum Regem, quem per quinque 
annos invitaverant, adducunt. Qui Kalendas Se- 
ptembris Ponteonum * regiam villam adveniens, 
per Catalaunos et Cupedenses *, Agedincum * Se- 
nonum pervenit. Inde Aurelianensem pagum 
adiens, receptis ab Aquitania et Niustria, atque 
Britonibus, qui ad eum se venturos spoponderant, 
eadem pene via usque ad Cupedenses remeat. 
Quibus Karolus Rex compertis, per Catalaunos 


xm Octobr., m, xn et xm Novemb. — (10) Annal. Ord. S. Bon. ad 
an. 838. n. 12. — (II) lispana Sagr., t. X. p. 456. — (12) ibid., p. 455. 
— (13) ibid., p. 456. — (14) T. VI Julii, p. 461, a. 9.— ( 15) Becueil des 
Mst.de France, t. VII, p. 74 (ubi ad euradern an. 858 reditus Usuardi 
exUispania consignatur); Cfr Acta SS., t. VI Julii, p. 465, n. 28. 

usque 


E. C.- 

stabilitur. 


E 


Carolus Calvus 


F 


• Oissel. 


’ patruo. 


a fratre Lwio- 
vico Germanico 
oppugnatus, 

* Pontion. 

* Queudes pres 
Sezanne, et en- 
virons. 

* Sens. 


88 


E. C. 

* Brienne-le- 
Ghateau. 


victoriam obli- 
net 

* Troies. 

• Attigui. B 


* Arches sur la 
Meuse. 


intercessione . 
Vincentii, in 
quem idem Ca 
rolns 


DE S. VINCENTIO PRESB ET CONF. 


usque ad Breonam * villam festinus graditur : ubi 
concurrentibus ad eum Burgundise Primoribus, 
Hludovicum insequentem praestolatur. Sed inter- 
currentibus nunciis, cum nulla pacis compositio 
fieret, tertio tandem die, id est pridie Idus Novem- 
bris, praeparatis bine inde aciebus, videns Karlus 
se a suis deseri, recessit et partes Burgundise 
petiit. Tunc igitur Carolum arbitror ad vicum 
Magniacum leucis duabus a Niverno distantem per- 
venisse; nam si illuc a Breona (alias Briona, g a llice 
Brienne, dbp. de 1'Aube, arr. de Bar-sur-Aube) quae 
Campaniae inferioris oppidum est, devenit, profecto 
dici potest partes BurguMiae (praesertim qualis tunc 
erat) petiisse. In conflictu altercationis fraternae, in- 
quit Car olus in laudato instrumento anniSh9, quando 

me notissima concertatio agebat, ut vires resi- 
stendi penes me restaurarentur in tratrem, Never- 
nensem comitatum deveni apud Magniacum vicum, 
ubi corpus sacratissimum B. Vincentii confessoris 
Christi memorabili veneratione percolitur etc. 

17 Hludovicus vero, ita pergunt Annales Ber- 
tiniani , receptis bis qui a Karlo defeceiant, 
Augustam Tricorum * adit, ibique distribuens 


invitatoribus suis Comitatus, Monasteria, villas 
regias, atque proprietates, ad Attiniacum * Pala- 
tium revertitur. Quo Lotharius Rex ei occurrit et 
confirmatis inter se pactionibus, ad sua repedat. 
Hludovicus vero per Durocortorum Remorum et 
Laudunensem pagum ad Augustam Veromando- 
rum, in Ccenobio videlicet Sancti Quintini Mar- 
tyris, Dominicae Nativitatis festum celebraturus 
ingreditur. Similia habent Annales b uldenses ad 
eumdem annum, quos hic brevitatis gratia omitti- 
mus. Sed Bertiniani ad annum sequentem 859 : 
Karlus Rex, recuperatis viribus, fratrem suum 
Hludovicum nec opinantem adgredilur, et de 
regni sui finibus pellit, Lotharius Rex ad Karlum 
patruum suum festinat et die Dominico initio Qua- 
dragesimae (xn Febr. 859, quando Pascha xxvi Mai - 
tH ) S in Arcas * Palatio publice sacramentis vicissim 
per seipsos datis sese iterum confirmant. Hanc 
victoriam ineunte anno 859 obtentam esse, patet 
etiam ex epistola quam Hincmarus, Carolo in Italia 
versante, anno 875, quando Ludovicus iterum ejus 
regnum aggressurus dicebatur, ad episcopos et pro- 
ceres Provinciae Remensis direxit (1) : Et praeter- 
missis aliis vicissitudinibus altercationum de regno, 
inquit, inter Principes nostros temporibus nostris 
habitis ante hos sexdecim annos, quando Rex no- 
ster domnus Karolus, et domnus Hludovicus comi- 
nus, praeparatis utrimque armatorum cuneis, et 
erectis vexillis, secus locum, qui Breona dicitur, 
convenerunt; populus, qui cum domno Karolo 
erat, ex parte maxima illum reliquit; sicque eum- 
dem’ Regem Karolum pridie Idus Novembris inde 
abire coegit. Tertio autem mense Karolo rever- 
tente, qui cum domno Hludovico erant, ab eo 
separati, et solitario pene relicto, insequente illum 
Karolo, de pago Laudunensi ad propria redire 
destitutione sua fecerunt. 

18 Post menses aliquot ad finem ejusdem anni 
859 Carolus rex Magniaci cum esset, in testimo- 
nium grati animi ob reportatam victoriam sequens 
edidit Privilegium (2) : In nomine sanctae et indivi- 
duae Trinitatis, Karolus, gratia Dei rex. Si fidelium 
nostrorum aurem celsitudinis nostrae petitionibus 
accomodaverimus , morem piaedecessorum no- 
strorum parentum regum scilicet exercebimus, 
bdtur notum sit omnibus fidelibus sanctae Dei Ec- 
clesiae, praesentibus scilicet atque futuris, quia in 

m n Rrmmiet t VII, p. 546. — (2) Gall. Christ., t. XII. Instrum., 
p. 304 D - B (3) Uuod in paucis solum a praesenti differt. Videsis Gall. 


conflictu altercationis fraternae, quando me notis- p 
sima concertatio agebat ut vires resistendi penes 
me restaurarentur in fratrem, Nevernensem comi- 
tatum deveni apud Magniacum vicum, ubi corpus 
sacratissimum B. Vincentii confessoris Christi me- 
morabili veneratione percolitur, ibique munificum 
largitorem Deum in ejus commemoratione ado- 
rans, deprecatus sum ut ejus suffragiis munimen 
divinae protectionis adipiscerer, quatenus per suam 
exoptabilem intercessionem tranquillae prosperitati 
restituerer. Enimvero sub spe talis adseculionis 
votis me obligavi ibidem, ac beneficia temporalia 
conferre ejus ministris perseveranter promisi; 
quocirca percepta quiete potitusque victoria, ut 
spes anelabat, libuit perquirere dotem ipsius ec- 
clesiae, scire volens utrum seriem ejusdem tenoris 
haberet quam avus memorabilis noster Karolus 
quondam imperator cunctis vicis fieri statuit, 
quam nostris obtutibus delatam reperimus a jam 
dicto tenore alienam existere, scilicet per diminu- 
tiones aliorum beneficiorum, cessisse potestatibus 
res quondam ibi delegatas. 

19 Tunc placuit nobis res pariter collectas per gratum te pn*- 
auclorilatis nostrae conscriptionem ibi redintegrare bcL 
quae abstractae inde fuerant, cum iis quae ibi per- E 
durabant, et per divisibilia exercitia tres inde di- 
visiones fieri, unam in usu salutaris Sacrificii ac 
reparationis ecclesiae, alteram ad luminaria admi- 
nistranda, tertiam ad usus necessarios clericorum 
ibi deservientium excolendos, quas quindecim 
mansis et colonicis quatuor quae solvunt in censum 
denarios duodecim , id est solidos quatuor, fieri 
statuimus, quos a nostris nostrorumque fidelium 
usibus ex comitatu Nevernensi abstraximus, et in 
honore Omnipotentis Dei, necnon et veneratione 
sanctorum ejus Nazarii (illius cujus Acta data ad 
28 Julii) et Vincentii, quorum reliquiae ibi vene- 
rantur, sicut antiquitus exstiterat, restaurando ibi 
contulimus, quemadmodum in altero auctoritatis 
nostrae praecepto (3), quod de eadem ratione ad 
presbyterii honestatem fieri jussimus reperiri po- 
test, permanente in suo statu ratione presbyterii 
ex suo beneficio ibi collato .... Et liceat Ade- 
lardo presbytero, cujus labore et studio hoc agi- 
mus, suisque successoribus, memoratas res quiete 
possidere et absque obstaculo alicujus impeditionis 
perpetualiter tenere, et ordinare ut pro inco- 
lumitate mea et conjugis subolisque prosperitate 
Beatus Vincentius, in cujus commemoratione agi- i( 

tur, ante Deum pius precator adsistat Et 

ut nostrae largitionis praesens auctoritas firmior 
habeatur et diligentiori observatione custodiatur, 
annuli nostri impressione subter insigniri jussi- 
mus. Signum Kaboli gloriosissimi regis Datum 
xin Kalendas Januarii, indictione vi, anno xvun, 
regnante Karolo gloriosissimo rege. Actum in Ma- 
gniaco, in Dei nomine feliciter. 

20 Huic instrumento Galliae Christianae editores Examinantur 
annum affigunt 859, et recte quidem, ut supra de- instrumenta, 
monstravimus ;scd admittendum mancam esse Indi- 
ctionem quae anno isto, non sexta, sed septima fuit. 

Hujusmodi vero errores notum est in permultis diplo- 
matis obvios esse. Annus regni accurate adseribitur, 
ut palet ex initio instrumenti cujusdam coaevi : Anno 
Incarnationis Dominicae 858, siquidem et glorio- 


sissimi Domini Karoli serenissimi Regis xvm (4). 

Annus itaque 859 regni ejusdem decimus nonus erit, 
quod et aliunde novimus. Porro Privilegium modo 
relatum de Magniaco, confirmatum est in Synodo 
Trecensi iv Nonas Novembris anni 867, petente 

Christ., 1. c., n. vn. - (4) Uist. de Bourgogne, 1. 1, coi. 1739. 

eodem 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


89 


Summarium 

Vitee. 


Miracula et 


eodem Adelardo, qui hic religionis canonicae sacer- 

A dos dicitur : petiitque humiliter ut regiam dona- 
tionem ecclesiis Sanctorum quae in nostra 

Nevernensi parochia habentur, scilicet S. Nazarii 
venerandi Martyris, et S. Yincenlii preciosi Con- 
fessoris, ubi ejus sacratissimum corpus jacens mi- 
raculis clarescit nostra confirmatione et aucto- 

ritate corroboraremus. De eodem Adelardo heee 
episcopi in Privilegio suo : Donat preterea idem 
Adelardus eidem vico Magniaco res quasdam pro- 
prietatis suae in honore S. Vincenlii, ejus videlicet 
criptae, ubi sanctum ejus corpus in ecclesia S. Na- 
zarii jacet, quae sunt in pago Nevernense, in agro 
Magniacense, in villa Lursiaco. Cupiunt Udem ut 
pro pace et utilitate sanctae Dei Ecclesiae, ejusdem 
loci canonici valeant exorare, necnon etiam pro 
regis salute et prosperitate etc. Postea confirma- 
tum est secundo idem Privilegium a Pege Ludovico 
anno 878, et in instrumento Caroli Crassi anni 887 
mentio occurrit de abbatia S. Vincentii in Ma- 
gniaco (1) ; ex qua tamen sola voce erui non posset 
tum ibi in locum canonicorum jam monachos suc- 
cessisse (2). 

21 Nxtnc exhibebo Syllogcn historicam de S. Vin- 

g centio ejusque cultu, a R. D. Crosnier Pastore 

Donziacensi (Donzy) dioecesis Nivernensis, qui 
Vitas Sane torum Nivern ensi vm nondum edi tas id to- 
rnate gallico concinnavit, xii Julii 1849 benigne 
ad me missam. Coaluit hoc Summarium Vitee ex 
antiquis Lectionibus Breviarii Nivernensis , et ex 
monumentis quibusdam, quee idem D. Crosnier ad 
conscribendas suas Vitas Sanctorum collegit. Ejus 
verba hic latina facio : xm Martii S. Vincentius de 
Magniaco presbyter. — Colit hac die Nivernensis 
Ecclesia presbyterum sanctum, cujus vita abscon 
dita fuit in Domino. Functus est ecclesiastico mi- 
nisterio in vico Magniaco juxta viam quae Parisiis 
Lugdunum ducit, ibique adeo emicuit modesta 
ejus virtus, ut sanctitatis memoria in traditione 
populari ad hunc usque diem perennaverit. Via 
quaedam, quae ad ecclesiam ducit et in qua S. Vin- 
centius, ut animum a ministerio defatigatum re- 
crearet, saepius orando deambulasse fertur, adhuc 
« Via Sancti » nuncupatur. Beatam mortem sorti- 
tus circa medium saeculum septimum, in crypta 
ecclesiae S. Nazarii de Magniaco sepultus est. 

22 Cultus S. Vincentii. — Mirabilis Deus in 
Sanctis qui unicuique suam gloriam destinat, vel 

C inter ipsos homines in his terris obtinendam. 


Quo magis eorum vita ac virtutes absconditae 
fuere, eo magis in exaltandis eorumdem meritis 
sibi complacet. Concurrunt ob famam miraculo- 
rum ad sepulcra dives et pauper, et humiles 
preces simul fundunt; accedunt ipsi reges ut sibi 
propitios efficiant aulicos Regis coelestis. Ita etiam 
Vincentii sanctitas praeclaris patefacta est miracu- 
lis, ad quorum famam populi ad ecclesiam, pre- 
tiosis lipsanis ipsius divitem, accurrerunt. 

23 Anno 858 Carolus Calvus, cum a fratre suo CuUlls _ 
Ludovico Germanico graviter premeretur, ab 
exercitu derelictus, in agrum Nivernensem con- 
fugit, cumque didicisset quantum Sanctus presby- 
ter Vincentius apud Deum intercessione valeret, 
Magniacum se contulit ut ejus opem imploraret. 

Illic coram Sancti tumulo in genua provolutus, 
votum nuncupavit splendidis donis ecclesiam de 
Magniaco ditandi « si per ejus intercessionem 
tranquillae prosperitati restitueretur ». Exaudita 
est ejus postulatio : ( victoriam obtinuit ineunte 
anno 859. Supra n. 17) et anno eodem quod vo- 
verat complevit. Bona, quibus ecclesia de Magniaco 
a vicinis nonnullis proceribus spoliata fuerat, 
restitui jussit, novaque addidit in sustentatio- 
nem clericorum qui eidem ecclesiae deserviebant, g 
Anno 867 Adelardus presbyter de Magniaco in 
Synodo Suessioncnsi (lege : Trecensi. Supra n. 20) 
confirmationem obtinuit privilegiorum, a Carolo 
Calvo in gratiam ecclesiae suae concessorum, cui 
confirmationi Abbo II, Nivernensis episcopus, 
subscripsit. 

24 Ecclesiae S. Vincentii de Magniaco deservie- Reliquiae. 
bant tum temporis canonici, in eaque splendidum 

altare in ejusdem Sancti honorem erectum, usque 
ad magnam subversionem ab anno 1793 inchoa- 
tam perstitit. Os quoddam ex Sancti brachio 
asservabatur olim Niverni, in thesauro ecclesiae 
cathedralis. Ita fert instrumentum saeculi xm, in 
quo additur inclusum id fuisse in theca argentea 
gemnis adornata. Anno 1715 qui altare S. Lazari 
diruebant, aliud os invenerunt cum hac inscri- 
ptione : Os S. Vincentii de Magniaco. Ignoratur 
autem quo hae sacrae reliquiae devenerint, sed 
verisimile est eas similiter in luctuosa commo- 
tione exeuntis ultimi saeculi interiisse. Praecipua 
vero pars corporis quae in ecclesia Magniacensi 
servabatur, jam olim evanuerat, quum constet 
initio jam saeculi decimi octavi loci homines, quid 
de ea factum fuisset, ignorasse. F 


(1) Gall. Clirist., 1. c., instr. ix, x et xv. — (2) Cfr Cangium, V» Abbatia et Abbas Canonicorum. 


12 


DE 


90 


ACTA SANCTORUM. 


A 


D 



ETHELREDO ET 


ETHELBERTO 


FRATRIBUS AC MARTYRIBUS IN ANGLIA. 


COMMENTARIUS PRAVIUS. 


§ I. SS. Ethelredus et Ethelbertus pronepotes S. Ethelherti, 
qui Cantii primus rex Christianus fuit. Eorumdem gene- 
alogia stabilitur. 


I nter familias regias Ileptarchise Anglo-Saxa- 
nicae, post annuntiatum sibi Euangelium a 
S. Augustino Ang lorum apostolo , multi pri- 
mitias Spiritus accipientes pietate et miracu- 
H lis etiam ita emicuere , ut merito ccelitibus sint 
adscripti. Plerorumque Vita-, ut latius infra pate- 
bit, in opere nostro jam data est. Hodie in Fastis 
memorantur ob translationem aliquam reliquia- 
rum, Sancti Martyres Ethelredus et Ethelbertus, 
filii Ermenredi, cujus pater Edbaldus rex Cantii 
fuit sive Cantuariorum, secundus nempe a suscepta 
fide. Edbaldo successit Ermenredi frater Ercom- 
bertus, qui tamen natu minor dicitur, ita dispo- 
nente patre (1). Is, post regnum annorum 24, vita 
functus est, teste Bcda, anno 664, eodem mense ac 
die quo Deusdedit sextus Ecclesiae Dorovernensis 
episcopus, sceptrumque reliquit Egberto filio, quod 
ille per annos novem gessisse fertur (2). Egberto 
regnante, cum in innocentia et virtutum exercitio 
ejus consobrini Ethelredus et Ethelbertus adole- 
scerent, is sibi de regni successione timens, a per- 
verso quodam ministro suo, nomine Thunre, con- 
sanguineos occidi passus est. Horum tumulus mox 
insigni miraculo pate factus fertur, cumquealia aliis 
succederent, ut Martyres habiti sunt, cultus accessit 
ac translatio duplex intervenit. 

Martyrum ge- 2 Antequam haec singula ex Anglicanse hi toriae 
neaiogia scriptoribus comprobentur , placet ex Actis brevio - 

G r ibus quae man ascripta habemus, iisdem sc i l ice t quae 
in Nova Legenda edidit Capgr avius, quocum nostra 
con tulimus, placet, inquam , inde Martyrum genea- 
logiam in extenso exhibere. Quo vero planior fiat 
Commentarii nostri le-ctio, ad latus ponimus seriem 
regum Cantii et Merciieorumqueprogen iem inquam 
sat fuse olim inquisivit Henschenius noster (3). 
Haec autem proponimus in duabus tabellis, non mul- 
tum discrepantibus ab amplioribus, quae ad calcem 
t. I. Historiae Anglicanae Pauli Rapin de Thoyras 
edit. 1749 excusa sunt; hac lege ut ea tantum hic 
depromamus, quae cum praesentibus Actis nectuntur , 
et ut Sanct is diem cultus adjiciamus ad quem de eis 
in opere nostro dictum est, aut in posterum dicen- 
dum. De Sanctis Cantii plura insuper indicamus in 
Appendice ad haec Acta. 

cx-ponitur. 3 En modo praedictae Passionis SS. Martyrum 

Ethelredi et Ethelbrecti fratrum prooemium genea- 
logicum : Edbaldus rex Cantiae filius Ethelberli, 
per S. Augustinum ad fidem conversi, ex uxore 


AN. DCLXX. 

Actorum com- 
pendium. 


sua filia regis Francorum nomine Emma genuit 
duos filios Ermenredum et Ercombertum, et uni- 
cam filiam nomine EansNvidam * virginem san- 
ctam, quae in monasterio de Folckstan, quod ipsa 
construxerat, sepulta est. Mortuo autem Edbaldo 
successit filius ejus Ereombertus, qui sororem 
Sanctae Etheldredae, Sexburgam nomine, duxit in 
uxorem, ex qua genuit filium nomine Egbertum, 
duasque virgines sanctas Erkengotham et Erme- 
nildam. Ermenredus vero frater Ercomberti ex 
Oslana uxore sua Sanctos Ethelredum et Ethel- 
brectum *, quatuorque filias Dompnenam *, Er- 
menburgam, Elheldritham * et Ermengitham pro- 
creavit. Tradita est autem Dompnena Merwaldo 
filio Pendae regis Murciorum in uxorem, qui genuit 
ex ea Sanctas virgines Mildredam*, Milburgam et 
Milgitham, Sanctumque puerum Merefinum, qui 
dum adhuc pueriles gereret annos ex hac luce 
ad Deum migravit. Haec apprime consonant cum 
serie genealogica quae legitur initio Vitee S. Were- 
burgae ( 4 ) a diligentissimo Goscelino monacho co-n- 
scriptse, cujus laudes prosequitur Guil. Malmesbu- 
riensis lib. iv de Gestis Regum in fine. Similis 
genealog ca deductio legitur in Chronico Guilielmi 
Thorne (5) ibique ad annum 1262 occasione 
S. Mildredsr inserta fuit Passio SS. Ethelredi et 
Ethelherti ; sed quae ad hos spectant aliaque ex dicto 
Thornii Chronico edidit Sollerius in Commentario 
de S. Mildrcda ad xm Julii ( 6 ). 

4 Porro in praemisso Passionis fragmen to primum 
consideranda venit Emina, uxor Edbaldi, quae et 
regis Francorum filia elicitur. Indubium quidem est 
eam e rege quodam Francorum natam esse, quum 
praeter Passionis illius et Thornii testimonium, ha- 
beamus Guilielmum Malmesburiensem (7) maxim i 


' Capg. Enstri- 
tham que in 
monasterio... 


E 


* Capg. Elhel- 
brietum cum i 
ubique. 

* Capg. Domp- 
nevarn cum v 
ubique. 

* Deest in Capg. 

* Capg. Milb. 
Mild. Milg. 


F 

Emma , eorum 
avia, Clotha- 
r ii II filia fuit; 


nominis chronographum consentientem, adeoque 
subscriptionem ipsius Emmae in diplomate a Thor- 
nio relato ( 8 ) : Ego Emma Francorum regis filia 
et regina Edbaldi copula vexillo adorandae crucis 
armavi. Sed quaeritur cujus regis esset filia. Thco- 
deberti regis Austrasiae, respondet Alfordus (9) ; 
idemque repetunt scriptores Novi Monastici Angli- 
cani (10). Sed quum Emmae pater Francorum rex 
dicatur, non vero Austrasiae, sensit Cointius (11) 
Clotharium II totius Francise regem indicari . Quod 
jam firmaverat Valesius (12) : Postea, inquiens, cum 
vetus quoddam Chronicum evolverem, in eo, quod 
pridem animadverteram, disertis verbis scriptum 


(11 Infra in Actis, n. 2. — (2) Beda. lib. iv, cap. i: Malmesb. Reg. Gest. Reg. Angi., lib. I, p. 10. — (<h AP; 110 

Rb. . fol 4 et seu! Edit. Savilli. - (3) Ad Vit. S. Ermeuild®, t. II hoc diplomate Gebhardus, Reges i Frane- Merovingic.^p. 110 etseq. 

T-i i „ .. nor . C TTlIuilborti t III TTrtlvr n ATO — fA^ E. T 


(2) Beda, lib. iv, cap. i: Malmesb. Reg. 
no i iui. 4 ei stnj. liun. odvilii. — (3) Ad Vit. S. Ermeuild®, 1. 11 
Februarii, p. 286 : et S. Ethelberti, t. III Febr., p. 170. — (4) T. I 
Febr p. 38G. — (b) Ap. Twysden, X Scriptt., coi PJObetseqq. — 
(6) Act. SS., t III Jut., p. 512 et seqq., n. 3, 4 et 5. — (7) De 


Annat. Eccles. Angi. a"d an. 640, n.2. — (10) T. I. p 1-0. 

(1 1) Anual. Eccles. Franc. ad an. 628, n. 10, t. 2, p- UJi. — (t -) Rerum 
Francic., t. III, p. 74. 


repen 


FRAGMENTI 

I 


ANTII. 


CANTII R 


S. Ethelbup 
1 nupsit S. Edwino R. 


i 

Erme 
J uxorem di 


SS. Ethelredus et Ethelbertus (17 Octob.) 


S. Ermenburga 


HARIUS. f 685 


S, Ercongotha (23 Febr.) ! 


fragmentl {ERGI1 - 


Peada f 657 (1 ). R. VI. WULFERUS (2). f 675. 

uxorem duxit S.Ermenildam <13 Febr.) 


S. Wereburga (3 Feb.) R- VIII. 

(SS. MM. Wulfhadus et Rudinus ejus cessit 709. (An > 

filii non fuerunt (6).) 


d) Gfr. T. II Feb., p. 687, c d; et 1. 1 Mart., p. 442 e d. — (2) Nec apostata nec 
(6) Cfr. T. II Feb., p. 689. — (7) Ibid., p. 688 f. — (8) T. II Jan., p. 176, n. 8. 


dreda (6 Mart.) S. Kineswita (6 Mart. 


iac et sequentibus duabus cfr. 1. 1 Mart., p. 445. n.17.— 


1 


FRAGMENTUM GENEALOGIGUM FAMILUE REGI /E CANTII. 

( Vide Commentar., pay. 90, nam. < 2). 


cantii Rex V, S. ETHELBERTUS (24 Feb.) uxorem duxit Bertam, filiam Chariberti regis Parisiorum; primus fidem suscepit, f 616. 


S. Ethelburga (14 ilee.) 
nupsit S. Edxvino R. Northumb. (12 Oct.) 


R. VI. EDB ALDUS, f 640 
uxorem duxit Emmam filiam 
Chlotharii II R. Franc. (v. Comm. num. 4.). 


S. Eadberga (3 Dec.) 




Ebmenredus 
; uxorem duxit Oslavam. 


S. Eanswita (31 Aug.) R. VII. ERCOMBERTUS. f 664 

uxorem duxit S. Sexburgam (6 Jul.), 
sororem S. Etheldredie (23 .lun.), 

S. Ethelburg® (7 Julii) I et S. Withburgae (17 Martii i . 


i i i i | ! ! i i I i 

|SS. Etuelredus et Ethelbertus (17 Octob.) S. ErmenburgasouDomneva(19 Nov.) Ermenberga Etheldrita. Ermengitha.I j R. VIII. EGBERTUS. f 673. S. Ermenilda (13 Febr.) R. IX. LOTHARIUS. f 685 S. Ercongotha (23 Febr.l 

nupta Wulfero R. Mercii. 


FRAGMENTUM GENEALOGICUM FAMILI/E REGIAC MERCII 


mercii Rex IV. PENDA. f 655. 


R. V. OSWIUS, R. Northumb., Mercium occupat. 


'Peada f 657 (1). R. VI. WULFERUS (2). + 675. R. VII. ETHELREDUS. (675-704) (3) Merwaldus (4) Mercelmus. Cvmburga, 3. Kineburga sive Kindreda (6 Mari. ) S. Kinesxvita (6 Mari.), 

uxoremduxit S. Ermenildam 113 Febr.) | duxitS. DoMNEVAMseu Ermenburgam, uxor Alfredi senioris 

I R. IX. CEOLREDUS. 


. f 716 sororem SS. Ethelr. et Ethelb. 


R. Northumb. (5). 


S. WEREnunoA (3 Feb.) 

(SS. MM. Wulfhadusct Ruffinus ejus 
filii non fuerunt (6).) 


ONREf 


R. VIII. CEONREDUS 
cessit 709. (An Wulferi Qlius (7) ?j 


S. Merefinus (8)(17.Ianv.). S. Milburga (23 Feb.). S. Mildreda (13 Jul.l. S. Miegitha 117 Jan.). 

(6 1 ) 1 CR?T T i' ^ p? 68* 7 < C'i) e ibid ^ r 6(ii^^(S) d TVj«^ e 'i a f7“ 1 n t *8 n “ parricida fait ' 1 11 Fobr ■ P- 689. — (3) Cfr. T.IMail, p. 436. - (I) Merwaldus el Mercelmus Reges occidentalis Mercii fuerunt. Cfr. T. 11 Peli., p.G88 e f; 1. 1. p. 389 a b - (a) Da liac et seiuentibus dualius rfr 1. I Mari... p. «5. n. 17.- 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


91 


\ reperi « Eadbaldo in regnum successisse filium 
Earcumbertum , ex Emina Lolharii II Francorum 
regis filia susceptum. » Cui sententiae calculum 
suum adjecit solertissimus Gebhardus (\). Atque 
haec de avia SS. Ethelredi et Ethelberti. 
mater fuit Osia- 5 Mater vocatur in Passione et alibi (2) Oslana ; 
va. pater Er- sed verum n omen videtur Oslava, quo appellatur a 
menredvs, Ed- bingrapho S. Wereburgae (3), quem doctissimum 
baidi regis /t- monachum Goscclinumesse non infeliciter demon- 
strare conatus est Ilenschenius (4); similiter a 
Wigorniensiad calcem Chronici in Genealogia re- 
gum Cantuar iorum; et ita ctlibi passim. Adversus 
Ermenredum machinam movit Lewisius (5). Quum 
enim incurrisset in scriptionem cujusdam Thornii 
insula Thaneto oriundi et S . A ugustini Co n tuar i x 
monachi (diversi tamen, ut videtur, a vulgato Gui- 
lielmo Thornio) , ibique reper isset, Ermenredum 
Cantii regem dici, et inter Cantii reges nullus ei 
occurreret Ermenredus, latius progressus ipsius 
Ermenredi existentiam in dubium vocavit, seu po- 
tius negavit omnino . Sed quid? Quoniam fors erra- 
vit Thornius in apjxllando Ermenredo rege, an 
propterea ipse Ermenredus negandus est? Dari po- 
test illud, hoc nequaquam ; quia certissima praesto 
B sunt documenta. Imprimis habemus testimonium 
Chronologiac Anglosaxonicsc, quod unum ex opti- 
mis post Historiam ecclesiasticam Bedse de vetustis 
rebus Anglicanis monumentis est. In eo autem ad 
annum 640 legimus (6) : Hoc anno Eadbald, rex 
Cantuariorum , obiit et viginti quinque annos 
regnarat. Habebat duos filios, Ermcnred et Ear- 
conbert, et Earconbert regnavit ibidem post pa- 
trem suum. Evertit omnem in regno suo ido- 
lolatriam et primus regum Anglorum stabilivit 
jejunium paschale. Filia ejus appellabatur Earcon- 
gota, sancta et mirabilis femina, cujus mater erat 
Sexberga, filia Annae, regis Anglorum Orientalium. 
Et Ermenred genuit duos filios, qui postea a 
Thunner fuere martyrjzati. Guilielmus Malmes- 


buriensis similiter, cujus quan ta sit in rebus histo- 
ricis Anglicanis auctoritas fugit neminem, non uno 
in loco de stirpe regio SS. Martyrum meminit; et 
quidem libro 2 de Gestis regum (7) haec habet : 

Egbertus rex Cantuariorum, filius Ercomberti... ha- 
buit cognatos juvenes, vicino consanguinitatis gradu 
lineam regum contingentes, Ethelredum et Elhel- 
britbum, filios scilicet Ermenredi patrui sui. His 

facile plures alii adderentur chronographi, idem 
^ docentes. 

Habuere qua- 6 Sorores SS. Martyrum appellantur in Passione 

tuor sorores, ex p oni p nena? seu Dompneva, Ermenburga, Elhel- 

fundavu qUCB dritha et Ermengitha; a Goscelino in Vita S. We- 
reburgae (8) Domneva, tErmenberga , iErmen- 
burga et yErmengida; et utrobique Domneva 
dicitur uxor Mereivalcli et mater SS. VV. Mild- 
bu/rgae, Mildridae et Milgithae, necnon S. Merevini, 
qui ad Sanctos Innocentes a baptismate raptus est 
parvulus. Sed alia habet Wigorniensis in Chronico 
ad annum 675, Merewaldum memorans, qui in 
Occidentali plaga Merciorum regnum tenuit; cui, 
inquit (9), regina sua Sancta Ermenburga, regis 
Ermenredi filia, peperit tres filias, Sanctam vide- 
licet Milburgam, Sanctam Mildritham et Sanctam 
Milgitham unumque filium eximiae sanctitatis pue- 
rum ; et iterum ad calcem Chronici in Genealogia re- 
gum Can tuariorum reguli Ermenrediet Oslavae fi lias 
memorat Ermenbergam, quae fuit regina Mcrewaldi 


(I) Reges Merov., p. 109 etseqq.— (2) Guilielm. Thornii Chronie, 
ap. Twysden Seriptt. X, coi. 1906 et Monast. Angi., t. I. p. 447. — 
(3)Act. SS., 1. 1 Februar., p. 384 et seq.— (4)Ibid. Cfr Tanneri Riblioth. 
Britannica, v« Gotzelinus. — (5) History of tbe isle of Tenet, ap. 
Monastic. Ang!., t. I. p. 447.' — (6) Betle’s eccl. llist. and tbe Anglo- 
SaxonChron., p. 319. Edit. Giles. — 17) Fol. 47, edit. Savilii 1696. — 


regis West-Anglorum ; Sanctam Ermenburgam, E . c. 
Sanctam /Etlieldrilham et Sanctam Ermengitliam ; 

item Malmesbur; ensis cap. iv libri i de gestis Re- 
gum : Merewaldus Ermenburgam filiam Ermen- 
redi, fratris ejusdem Ercomberti, uxorem habuit : 
suscepit ex ea tres filias. Qua, ropter admittendum 
videtw', primo SS. Martyribus quatuor fuisse soro- 
res, quem numerum pier ique chronographi expressis 
verbis indicant ; deinde inter has fuisse AEtliel- 
dritham, Ermengitliam, et tertiam nomine Ermen- 
bergam aut Ermenburgam. Sed quaeritur quodnam 
quartae esset nomem ; equae res eo proprius ad nos 
pertinet quod haec ipsa soror ratione SS. Martyrum 
ejus fratrum monasterium condiderit. 

7 Proponi autem possent de ejus nomine tres monasterium. 

ThcLTieteTisc si - 

sententiae : prima statuens genuinum ejus nomen mul Erme f bur . 
fu isse I) o m n e v a m; et haec, praeter testimonium Pas- ga et Domneva 
sionis SS. Ethelredi et Ethelberti, necnon Gosce- dicta fuisse vi- 
lini monachi, pro se habet Henrici Iluntingdo- detur - 
nensis auctoritatem, Vitam ineditam S. Milburgse , 
veterem tabellam geographicam insulae Thaneti, 
quae in opere nostro ( 10 ) cum Vita S. Mildrcdee re- 
cusa est et in qua juxta effigiem 'monasterii haec 
leguntur : Istud monasterium de S. Maria fundavit 
Domneva; etdemum diploma S . Eduardi confesso- E 
ris, de quo plura inferius. Haec testimonia jam 
expendit Ilenschenius ad Vitam S. Milburgae, Dom- 
nevae filiael 1 1). S e eunda sententia 'niti posset Wigor- 
niensis et Malmesburiensis auctoritate , et statueret 
eam Erm e nbergam seu Ermen burgam d ic tan i fuisse . 

T ertia demum con tendi t eamprius appella tam fu isse 
Ermenbergam seu Ermenburgam ; postquam vero 
abbatissa facta est ei accessisse cognomen Domne- 
vam, quod paulatim quasi proprium nomen factum 
sit ; atque hi equi ita sentiunt tueri se possunt 
utriusque praecedentis opinionis momentis, atque 
hoc Annalistae Monasterii S. Augustini anno- 
tato ( 12 ) : Nota quod Dompneva, quae alio nomine 
dicitur Ermenburga, postquam sanctimoniali ha- 
bitu professa fuerat, AObba a regibus et magnati- 
bus notabatur. SimlUterSimeon Dunelmensis (\3)et 
Guilielmus Thornius (14) aperte tradunt eam bino- 
minem fuisse, seu Ermenburgam dictam et Domne- 
vam ; quin etiam Thornius eam trinominem facit, 
scribens de Eabba abbatissa de Menstre, quae prae- 
cessit beatam Mildredam (15). Ex quibus haec con- 
ficitur argumentatio: quum titulusDomni et Domnae 
monachis et monachabus, maxime tamen abbatibus 
et abba tissis adhaeresceret ( 16 ), equae dicebatm' i Ebba, r 
dicta sit oportet in communi sermone Domna- 
(Ebba, seu (maxime fere aq-ud Anglos) Dompna- 
iEbba \ unde facili deflexione ortum sit Dompneva 
seu Domneva. Non displicet haec sententia, (quan- 
tumvis hinc consequens fiat Ermenredo duas filias 
homonymas fere fui se Ermenburgam et Ermen- 
bergam ; quod idem videtur esse nomen. Quum 
nihilominus veteres chronographi id admittere non 
dubi taverin t, nullus nin lium hanc urgeat d ifficulta- 
tem : addeetalia similia exempla de homonymis in 
una familia jam ab H enschenio ( 17 ) collecta fuisse. 

Vix est cur indicem errasse Malmesbur iensem ad 
annum 654, quum Ermenburgam seu Domnevam, 

Merewaldi uxorem, sororem facit regis Egberti ; 
corrigit enim ipse errorem hunc adannum 676, ubi 
eam recte SS. Martyrum germanam asserit. 


i) Act. SS., t. I Fehr., p. 384. - (9) Ibid., t. III Feb , p. 389. .- 
10) T. III Julii, p. 513. - (It) T. III Febr.. p. 389 - (12) Ap.Lewis 
list,. of Tenet, p. 57 ; cfr Monast. Anglic. nov., t.I, p. 447.— (13) Intra 
i Actis n. 12.— (14) T. 111 Julii, p. 51 5. n. 13 ; et Twysden, coi. I9U6. 
-(15) Ap. Twysden, coi. 1770. — ( 16 )Cangius, v« Domnus et Domna. 
- (17) Act. SS., 1. 1 Mart., p. 445, n. 17. 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 


II. Narratur martyrium ex 
Actis brevioribus. Quo an- 
no id contigerit. Fundatio 
monasterii Thanetensis S. 
Mildredse. 


J^-udiamus nunc ex Ms. cujus genealogicam par- 
tem dedim us n. 1, ipsam martyrii relationem quae 
immediate sequitur : Ethelredus siquidem et Ethel- 
brectus, post mortem parentum suorum adhuc 
puerili aetate constituti, regi Egberto, filio Ercom- 
berti, ad educandum commendati sunt. Sed exe- 
crandus hostis omnis aequitatis inimicus iniquum 
quemdam nomine Thunnur contra infantulos livore 
invidiae stimulavit, cui procurationem regni Eg- 
bertus impertivit : cumque idem saevissimus 
satelles beatos germanos sanctitate , industria ac 
virtute in dies proficere conspiceret, verens quod, 
si vita potirentur longiori , acceptiores illi regi 
B haberentur, furore insaniae contra eos acriter 
exarsit atque sedulo apud regem illos clanculo 
criminari accusareque solebat, simulque venenoso 
affirmans ore, quoniam si forte hac praesenti luce 
diu fruerenlur, profecto ipsum nalosque suos ter- 


reno suo privarent regno, interpellareque regem 
coepit precibus fraudulentis, ut ipsos eum interi- 
mere sineret occulte. Rex autem, eo quod affini- 
tatis ac sanguinis propinquitatis causa, eos non 
* Capg. nec pe- modicum diligeret, petitioni * suae nec voluntati 
titioni... nuiio Deo detestabili ullo modo, conscientia scelus ab- 
modo... noluit, horrente, voluit consentire. Sed pessimus ille a 
coepto desistere proposito, livore agitante, non 
valens , assidue regem crebris implorans flagita- 
tionibus, blandimento falsae adulationis, ut suo 
annueret affectui, infestabat. 

ex Adis brevio- 9 Tandem vero cum rex simulata voce se nolle 
ribus. prorsus scire respondit, novit ille crudelis car- 

nifex, quid ageret. Confestim ut atra obtexit nebula 
noctem caligine, felices illos juvenes in loco qui 


Estrige dicitur, cruenta interemit nece, ac clam 
sub regia non destitit sepelire : et ecce instar fla- 
grantis facis emicuit super Sanctos prolixae immen- 
saeque lucis radius, qui per summum aulae regiae 
G culmen, usque ad coelum protendere visus est. 


Post gallicinium vero, rex a sopore evigilans sur- 
rexit, reseratoque ostio, foras egressus, vidit 
cominus jubar ipsius corusci fulgoris radiasse. 
Stupet (nec mirum) ingeniique pavore concutitur : 


imperat mox accersiri ad se celerrime impiissi- 
mum satellitem Thunnur, quem minaci vultu 
sciscitabatur indignando , quidnam de suis ado- 
♦ ca v g. adoies- lescentulis * et propinquis actum foret. Quo tan- 
centibus. dem cuncta confitente, rex iram divinae indigna- 
tionis pro consensu tantae iniquitatis admodum 
pertimescens, concito cogi imperat concilium epi- 
scoporum ; et praesente archiepiscopo Theodoro 
inquirit, quid sibi optimum esset agendum. Timeo, 
inquit, et valde pertimesco ne injustam et debitam 
Domini iram pro tantae iniquitatis consensu incur- 
ram. Nec enim de consensu necis eorum me 
excusare valeo. Et cuncta quae de radio viderat 
referens, de consensu cunctorum pro domina 
Dompnena martyrum sorore quantocyus mittere 
non tardavit. 

10 Veniente itaque illa (ex Mercii scilicet regno) 


ante praesentiam regis, benigno voluntatis affectu 
concessit ei efficaciam mentis suae pro moeroris 
afflictione quo afflicta erat prae germanorum 
suorum deletione. Elegit itaque secundum Dei 
dispositionem pro eorum precio terram XL ara- 
trorum , in loco qui appellatur Tenet : cumque 
amne transito ad locum pervenisset, ait rex : 
Quanti ruris pariem pro nece fratrum tuorum 
affectas habere. Illa respondit : Non amplius 
expeto quam cerva mea suo cursu lustrare vult in 
eundo : asserens sic divinitus sibi insinuatum, ut 
tantum ad usum sumere deberet proprium, quan- 
tum perpeti * cursu cerva giraret. Agilis quippe 
cerva celerem ante eos agebat motum cursu 
directo, cujus vestigia cuncti sequentes donec ad 
locum Thumreslat * dictum deveniret : cujus loci 
vocabulum a maligno illo Thunnur sumsit exor- 
dium. Nam ille in loco illo, regi appropians, 
fraudulenta mente adulanter taliter * illum est 
affatus : Gloriose rex, quamdiu animalis hujus 
bruti gressum sequi non desinis ? Et si haec indocta 
fera omnem hanc circuire terram discurrendo 
satagit, num tu totam huic immoderatae feminae 
largiri moliaris? Vix verba complevit et ecce a 
tergo frendentis equi cecidit et fractis cervicibus 
exspiravit, ibique sepultus est. Super quem maxi- 
mus lapidum exstructus est acervus, qui ab inco- 
lis usque hodie Thunmirlat * vocitatur. 

1 1 Ut autem his aliqua lux affundatur, notemus 
ante omnia SS. Martyrum caedis tempus. Conve- 
niunt chronographi o,unes in tribuenda ea regi 
Egberto, qui, teste Beda (1), anno ab Incarnatione 
Domini sexcentesimo septuagesimo tertio mense 
Julio obiit, succedente in regnum fratre Lothere ; 
adeoque occisi fuere ejus patrueles ante medium 
annum 673. Collocanda est similiter eorum mors 
post diem xiv Julii anni 664, quum idem Beda (2) 
scribat ad hunc annum : Deusdedit sextus Doro- 
vernensis episcopus obiit pridie Idus Jubarum ; 
sed et Erconbertus, rex Cantuariorum, eodem 
mense ac die defunctus, Egberto filio sedem regni 
reliquit, quam ille susceptam novem annos tenuit. 
Sed constringere licet illud spatium ; ex Passione 
enim manifestum est S. Theodorum Cantuariae 
sedisse, quumviolentaemanus SS . Martyribus illatae 
fuerunt : unde quum, teste iterum Beda (3), post 
Deusdedit mortem cessarit non pauco tempore epi- 
scopatus, adeoque quum Theodorus (4) ordinatus 
fuerit a Vitaliano papa anno Dominicae Incarnatio- 
nis sexcentesimo sexagesimo octavo sub die se- 
ptimo Kalendarum Aprilium, Dominico; et ita una 
cum Hadriano sexto Kalendas Junias Britannias 
missus sit ; sequitur SS Ethelredi et Ethelberti 
mortem post medium annum 668 contigisse. Habe- 
mus et alium limitem ex Guiliclmo Thorne, qui in 
Chronologia Augustiniensiad annum 670 consignat 
fundationem monasterii de Menstre in Thaneto, 
quae certo SS. Martyrum necem consecuta est. Nil 
nos morentur Dunelmensis et Westmonasteriensis, 
sibi in h is continuo con tradicentes idque supplicium 
simul ad tempora regis Egbcrti et archiepiscopi vel 
Adcodati vel Deusdedit referentes; quod forsan ex 
eo, quod Theodori vocabulum idem significet, ortum 
sit. 

12 Praetereunda etiam non estSS. Ethelredi et 
Ethelberti aetas. In Pasdonc dicuntur infantuli, 
adolescentuli, seu adolescentes ; We dmonasterien- 
sis vero ad annum 654 laudat eos quod post bapti- 
smatis regenerationem in innocentia et castitate 
voluntaria permanentes, morum honestatem liu- 


et fundationis 
coenobii Thane- 
tensis S. Mil- 
dredee. 

' Capg. Deum. 


* Capg. prepeti. 


* Capg. Thur- 
neslan. 

* Capg. illum 
tal. 


E 


* Capg. Thum- 
nirlan. 

Occisi videntur 
Sancti inter an- 
num 668 et 670, 


F 


quum xv forte 
annos nati es- 
sent ; 


(1) Hist. Kccles., lib. iv, cap. v. — (2) Ibid , lib. iv, cap. i. —(3) Ibid., 


loc. cit. — (4) Ibid., loc. cit. 


militatis 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


93 


A militatis custodia munierunt; Guilielmus Thornius 
(1), quum eos prius Ercomberto educandos traditos 
fuisse perhibeat, eo ipso eos saltem septennes, quum 
obierunt, facit : qux retas potius augenda quam 
minuenda videtur proper xtatem sororis natu 
maximae Domnevae, quam circa annum 660 Mer- 
waldo nuptui traditam fuisse ex Bcda (2) ostendit 
Henschenius (3), et quae anno 670, quum Thanetense 
monasterium condidit, pluresjam viro suo peperera t 
liberos (4). Quibus accedit SS. Martyres regis 
Egberti consobrinos fuisse. Quocirca ego facile 
crederem eos ad annum saltem xv aetatis devenisse. 
Ad haec si quaeratur quid sentiendum de Thomix 
asserto, qui eos Ercomberto educandos concreditos 
affirmat, dum tamen in Passione Egberto traditi 
dicantur, quid respondeam nescio ; cum Passione 
tamenconvmitSimeonDunelmensis. Caeterumplena 
est haec historia rebus dubiis : atque inter has potis- 
simum forte locum tenet quaestio de causa caedis 
SS. Ethelredi et Ethelberti ; ad quam, reliquis 
missis, jam accedimus. 

hujus cadis ]3 ]\arrat itaque Dunelmensis (5) Ermenredum 

causa, Ucet ne- natu ma j orem Edbaldi filium fuisse, Ercombertum 

regno potitus juniorem; quorum junior imperialis principatum 

sit, regni, patre disponente, suscepit. Quae omnino 

B conferenda sunt cum his quxnum. 5 recitavimus ex 
Chronologia Saxonica. Beda Er menredi mentionem 
non injicit, sed solum scribit (6) : Anno Dominicae 
Incarnationis sexcentesimo quadragesimo, Ead- 
baldus, rex Cantuariorum, transiens ex bac vita, 
Earconberto filio regni gubernacula reliquit ; 
quae ille suscepta viginti qualuor annis et aliquot 
mensibus nobilissime tenuit, seu usque ad xiv Julii 
anni 664. Westmonasteriensis ad annum 640 non 
nihil aliter habet : Eadbaldus, inquiens, rex Can- 
tuariorum, tandem ex hac vita transiens, duos filios 
Ermenredum et Erconbertum regni temporalis 
reliquit eleredes ; sed junior Erconbertus, callide 
regnum fratri surripiens, illum regno privavit. 
Aliter haec etiam habet Guilielmus Thornius : Nor - 
tuus est Ermenredus, ait (7), qui reliquit duos 
filios suos praedictos scilicet Ethelredum et Ethel- 
brythum fratri suo Ercumberto ut eos custodiret 
et cum adulti essent eisdem haeredilatem suam 
fideliter resignaret, qui per tempus dum viveret, 
fratris desiderium adimplevit; obiit tamen ante 
legitimam puerorum aetatem die Sancti Deusdedit, 
et pueros praedictos Egbrito filio suo in haeredi ta- 
C iem regiam succedenti attentius commendavit sub 
forma et causa praedictis. Ex quibus sequeretur 
Ermenredum fuisse regem poslEdbaldum, et Ercom- 
bertum ab E rmcnredo filiorum suorum tutorem in- 
stitutum fuisse ; verumtamen ipse Thornius eodem 
in loco ipsum Ercombertum regem appellat ejusque 
uxorem Sexburgam reginam ; qua appellatione nec 
Ermenredum, nec Oslavam dignatur. Florentius 
Wigorniensis aeque dubius incedere videtur : ad an- 
num 675 et in Chronici appendice (8) regem et 
regulum appellat Ermenredum ; sed de successione 
regum Cantii agens, exteris in Ercomberto desi- 
gnando Edba ldi successore ad annum 640 consentit. 
Ranulphus Cestrensis ad annum 674 regem Cantiae 
Ermenredum exhibet, idemque facit ille Thornius, 
quem sequitur Lewisius (9). Quibus addendum, in hoc 
videri convenire omnes cruentas manus SS. Marty- 
ribus illatas fuisse, quod timor esset ne adulti regiam 
sibi vindicarent dignitatem ;ex alia tamen parte eos 
a > at/re suo Ermenrcdo educandos commisso fuisse 
vel Ercomberto vel ejus filio Egberto ; qux paterna 


fi duc ia indica/revide tuir ad rn orte rr i E rmenred i usq ue 
bene inter eum et fraternum ejus genus convenisse . 

14 Qux omnia quum ego considero, nescio quid 
statuendum sit; quoniam jus publicum Anglorum 
et Saxonum obscurum est valde. Sane in Heptar- 
chia seu Octarchia jus quoddam electionis penes 
regnorum primores, et simul successionis, favens 
potius pri • ogenito quam aliis fi at/r ibus aut cognatis , 
cernere est; et saepissime tamen hic ordo non ser- 
vatur. Occurrunt et exempla testamentariarum 
dispositionum, quibus reges pro libitu suo regna 
sua inter filios aut cognatos dispertiebantur. Ex 
qua juri ; instabilita te sxpenumero turbx et exdes 
foedarunt Angliam. Atque hinc sane repeti posset 
causa SS. Ethelredi et Ethelberti necis. Verumta- 
men si Ermenredus eorum pater fratri juniori 
Ercomberto quacumque demum de causa postpo d- 
tus fuisset, quomodo intelligeretur eum filios suos 
educandos tradidisse vel Ercomberto vel Egberto ? 
Nil for an planius est quam ut dicantur Ermenre- 
dus et Ercombertus xquo aut non multum dispare 
jure patri suo Edbaldo successisse ; mor lentem 
autem Ermenredum filios suos concredidisse fratri 
suo Ercomberto vel ejus filio Egberto ; Bedam porro, 
brevitatem in rebus civilibus ertarrandis secutum, 
de uno Ercomberto mentionem injecisse, quod per 
hunc regnu n transmissum fuerit, alia stirpe sub- 
lata ; reliquos vero scriptores vel conatos esse res 
accommodare juripublico suorum temporum, quum 
unus natu maximus succederet, et propterea Ermen- 
redo regni jura adseripsisse ; vel, quum auctoritate 
Bedx Ercombertum successorem Edbaldi exhiben- 
tis impedirentur, ad testamentarias dispositiones 
seu etiam malas artes confugisse. 

15 Dicendum demum de exdis et primx sepul- 
turx loco. Conveniunt chronographi omnes villam 
regiam fuisse, Easterige seu Eastrejam dictam. Sed 
ubi hxc villa sita fuerit dubium factum v' detur, 

• postquam scripsit Malmcsburiensis lib. iv Pontifi- 
cum: Locus erat sepulcri Sanctorum in Orientali 
Anglia, cujus nomen Eastreja. Verum quum Eg- 
bertus Cantuariorum rex, non vero Anglorum 
Orientalium esset, quxrenda est ejus villa in Can- 
tio, non in alio regno. Esterige itaque seu Eastreja 
Cantix vicus est prope Sandwichum ; atque in erro- 
rem verisimilius duxit Malmesburicnsem prima 
pars nominis East, quo Anglis Oriens designatur ; 
verum Eastreja, etiam Estrey, Eastrege, Estry, 
aut Eastry dicta, auctore Richardo Kilburne (10), 
nomen suum sortita est, ut distingueretur a Rye, 
alias West Rye in Sussexia. 

16 Quum autem inter Anglos et Saxones, aeque 
ac inter pristinos Germanos de quibus Tacitus (1 1), 
homicidium lueretur certo armentorum ac pecorum 
numero, prxstituta pecunix ratione, seu etiam 
agrorum quadam mensura ; a qua lege nec ipsi re- 
ge (ut exempla produnt) immanes essen t ; Cassio et 
chronographi, quos jam adduximus, tum etiam 
opusculum Saxonicum exeunti; sxcidi decimi in 
Appendice excudendum , neci SS. Martyrum subji- 
ciunt narrationem de compensatione seu Weregeldo, 
quod S. Domnevx, sorori SS. Ethelredi et fratris 
natu maximx, rex Egbertus solvit. Concilium epi- 
scoporu 'a, quod, prxsklente S. Theodoro, habitum 
adstruitur, nil forsan aliud est quam conventus 
duodecim virorum, qui ex lege vades se constituere 
debebant de solvendo Weregeldo. Qux autem de 
cursu cervx S. Domnevx dicuntur hxc omnia fa- 
bulosa habeo, atque orta arbitror ex eo, quod, quum 


(l)Chronic. ap. Twvsden, coi. 1900, etap. Monast. Anglic., t. 1, p. 449. 
—(‘4 Hist. Ecel.. lib. ii, cap. ix. — (3) T. III Febr., p. 31)0. — (4) Vide 
supra, n. 2.— (5) Vidu infra in Actis, n. 2.— (0) Hist. Eccles., lib. m, 


cap. vin. — (7) Ap. Twysden, coi. 1906. — (8) P. 573, edit. 1592. — 
(9) Cfr Monast. Anglie. nov., 1. 1, p. 447. — (10) Topography ol kent, 
p. 89. Lond. 1659. — (11) German., cap. xxi. 

SS. Martyres 


E. C. 

timor fuit ne 
Cuntii thronum 
aliquando cap- 
tarent; 


E 


facta est here 
ccedes Eastreja:. 
i. e. in villa 
regia Cantii: 


F 


pro weregeldo 
sorori data, est 
pars insulce 
Thaneti, cujus 
limites 


94 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 


E . c. SS. Martyres ex regio sanguine essent, pro eorum 
« nece solvendum erat , quod vocabatur deai-boin, 
(ita scilicet ab occisorum nobilitate ducebatur Were- 
geldum), quod pro c;ede virorum, qui nobilitate 
ceorl superabant, praestandum esset. Porro quum 
deer Anglis sit cerva, quis non videat facile huic 
vocabulorum simili tudini universam historiam su- 
perstrui potuisse? In opusculo Saxonico decimi 
suculi jam dicto, quod Contuar ix in Monasterio 
S. Augustini scriptum est, quodque Goscelinus et 
Guilielmus Thorne hujus monasterii monachi in 
Vitis Sanctorum et Historiis suis prse oculis habue- 
runt (ut ex Appendice ad haec Acta manifestum fiet), 
in hoc opusculo, inquam, Martyrium SS. Ethelredi 
et Ethelberti narratur, aliaque quae illud consecuta 
sunt , sed de cerva illa altum est silentium ,. Imo 
narratio ipsa talem historiolam non videtur pati, 
cum ibi rotunde dicatur Egbertum Domnevae octo- 
ginta carrucatas terrae pro Weregeldo dedisse, ubi 
ipsa m ona- terium aedificavit, nempe in insula Tha- 
neto. Ad i sis ipsam Appendiculam istam, 
cursu ccrvcs 17 Fateor tamen fabellam hanc temporibus Gui- 

designati , lici mi Conquaestorisseu Normannorum antiquiorem 

• esse. Reperitur enhn in diplomate regio, quod supra 

B num. 7 jam attigi, quodque Hens.clienius (1) ex 
Thornii Chronico ad E duo r dum III retulerat, licet 
adS.Ed uardum Confessorem / ertinere, seu ex ejus 
ad /Elstanum abbatem S. Augustini Cantuariensis 
instrumento depromptum fuisse, e recentiori Mona- 
stici Anglicani editione (2) manifestum fit. Place- 
bit forte nonnullis hujus diplomatis testimonium 
: rx oculis habuisse ; eccum igitur: Ego etiam ejusdem 
regis Ethelberti stemmate ortus et regno ejus, Deo 
juvante, potitus, Thanatos insulam trado, quam 
Egbertus rex jure haereditario concessit venera- 
bili reginae Domnevae, matri scilicet Sanctae Mil- 
dredae, quantum cerva cursu suo lustraverat, pro 
interemptione duorum fratrum ejus /Ethelredi 
atque /Ethelberti, quos jussu ejusdem principis 
Deo odibilis Thimur (al. Thunur) iniqua morte 
stravit, quem mox coelestis ultio terribiliter sub- 
secuta est ipsum perimendo. Sed et omnes dona- 
tiones.... abbati /Elstano ... attribuo ; qui obiit anno 
1047. 

aliis admixtis 18 Quum autem haec de cervae cursu invaluisset 
fabulis, tra- historia, limiti agrorum monasterii S. Mildredae et 
duntur. v pi x Monkton da tum est post Normannorum adven- 

tum nomen Deers Course (3), seu etiam S. Mildredae 
C aggeris, S* Mildred’s lynch, ut habet Camden (4). 
Puteum Thuneri, seu Thunors-lef, in quo sepultus 
dicitur Thuner, seu etiam (ut nonnulli chronogra- 
phi habent) quo vivus absorptus fuit, nil aliud est 
Lewisio (5) quam cretae fodina; quae fors, quum 
exstrueretur monasterium, aperta fuit.Lewisii tem- 
pore ostendebatur etiam colliculus, ex quo rex cur- 
rentem cervam cum S. Domneva vidisset: nil 
mirum, si vulgi ingenium in exornandis et expli- 
candis fabulis attendatur. Concessi autem ab 
Egberto agri 10,000 aeras capiebant, ut Camdenus 
habet (6), ex saepe dicto opusculo Saxonico octoginta 
carrucatas (7), ex Thornio (8) autem quadraginta 
octo aratra . 


III. Translationes corporum 
in Wakering et dein Ram- 
seam. Cultus. 


p 


Corporum, tran- 
slationes indi- 
cantur in Pas- 
sione; 


* Capg. Rame- 
seia 


* Capg. Wake- 
ring... * Rame- 
seiae. 


et ornata eccle- 
sia ; 


rout jam vidimus, occisi feruntur SS. Etlielre- 
dus et Ethelbertus in loco dicto Estreja seu Eastry 
et sub regia sive sub regis palatio sepulti, adeoque, 
ut quidam habent chronographi, sub ipso regio 
throno > Eoi umdem reliquiarum . fata explicantur in 
Passione, in qua sequentia traclumtur : Quam grata 
enim Deo eorum exstitit conversatio [patuit], cum 
post internecionem impiam, mundo eosdem tam 
micanti declaravit radio ! ut undique notum foret, 
quantus in eis flagraret amor divinae aequitatis, 
quos injusta feriit ultio cruenti tortoris. Tempore 
autem regis Ethelredi filii Edgari, ossa eorum 
apud monasterium de Ramseya * translata, usque 
in hodiernum diem requiescunt. Dum vero in 
priori monumento Martyres sancti quiescerent, 
crebris eos miraculis Dominus decorare dignatus 
est. Inter quae latro quidam ovem cujusdam pau- E 
peris rapiens per coemeterium, ubi Martyres 
quiescebant, transitum facit: et ecce continuo 
humi prostratus, ovem in manibus gestans, vita- 
lem spiritum amisit Insequente autem viro, cui 
furtum fuerat illatum, recepit proprium, dimittit 
reum, ultione Sanctorum Innocentium morte 
subitanea praeventum. Facta est autem eorum 
translatio de loco Wiakering * dicto, ad coenobium 
Ramseyae \ xvi Calend. Novemb. 

20 Ex his habemus SS. Martyrum corpora prius sevu ita prius 
Estrcjac sejmlta, hinc translata fuisse in Wakering fuere Eastrej ce 
atque Ramsejam, tempore regis Ethelredi filii. Ed- 
gari. et quidem xvi Kal. Novembris; unde eorum 
festivitas praesenti adhaesit diei. Quae omnia ali- 
quantum explicanda sunt. Guilielmus Malmesbu- 
riensis, a quo translatio Wakeringensis ignorata 
fuit , quique arbitratus est SS. Martyres Estrejae 
quievisse, donec Ramsejam deferrentur, scribit lib, 
ii de Gestis Regum (9) rudera, tumultuario cespite 
corporibus, scrobi profundae a Tliunre immersis, 
injecta, a vicinis effossa fuisse ; fossamque ad spe- 
ciem sepulcri directam, ecclesia super aedificata ; et 
lib. iv de Pontificibus eadem repetit. Neque haec 
ecclesiae structura a vero videtur aliena; licet Si- 
meon Dunelmensis et post eum Westmonasteriensis 

ad annum 654, Wakeringensem translationem tem- 
poribus Egberti innectant. 

21 Minoris enim auctor itatis hic est Dunelmensis, tunc translata 

i opn ii) W^CtJcS 

quum Deusdedit, ante Egberti tempora mortuum, 1 
huic celebritati velit, interfuisse et quum sermonem culo IX . 
faciat de famosissimo monasterio Wacrinensi, retro 
cujus aram principalem SS. Martyres sepulturae 
decenti traditos asserit. Quis enim, ferat Wakering 
dici monasterium et quidem famosissimum, quum 
(ut modo videbimus) hinc delata fuerint Ramsejam 
sacra illa pignora, quod sat decora non videretur 
sepultura. Adde locum hunc vix uspiam obviam 
fieri, nuspiam vero tamquam monasterium. Inter 
possessiones prioratus de Rilech alias de Maldone 
in Es exia dicitur firma rectoria et, inferius prodit 
etiam Wakering magna (101, item in charta Ed- 
ucar di I (11); sed neutribi vestigium monasterii 
apparet. Ejus vero situs intelligitur ex Mappis, 


F 


(I) T. III Febr., p. 389. — (2) T. I, p. 450, Charta Edwardi Conf. 
dicti ;cfr Charta preecedens Cnuti ad /Elstanum. et p. 121 Catalogus 
abbatum S. August. — (3) Cfr Letvis. ap. Monast. Anglie. nov., 1. 1, 
p. 447. — (4) Britannia, 1. 1, p. 239, edit. Gough. — (5) Loc.sup.cit.— 


I Loc. cit. — (7) De qua voce videsis Glossarium Cangii.— (8) T. III 
lii, p. 513, n. 8. — (&) Fol. 5. Edit. Savilii. - (10) Monast. Angi, 
v., t. VI, p. 902. — (II) Ibid , p. 901, n. b. 


quas 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


95 


dein in novum 
Bamsejce coeno- 
bium . , 

B 


C 


curantibus S. 
Oswaldo et Ail- 
wino alderman- 
no, 


quas Richardus Gough Britanniae Camdeni in- 
serendas curavit. Jacent scilicet Lit Wakering et 
Great Wakering cum adjecta Lit Wakering hall 
in Essexia ad ostia Thamesis , infra Rochford 
prope mare ad paludes intra rivum Croueh et Tha- 
mesim. Quod ad Westmonasteriensem attinet, Theo- 
dorum quidem, substituit Deusdedit ; sed reliqua 
omnia Dunelmensis errata excepit, exterum eum 
expilare solitus. Adde nulla mvider i causam, quare 
SS. Martyrum corpora extra Cantium tunc delata 
fuissent. Quocirca multo verisimilius videtur id 
factum propter metum Danorum, qui a saeculo se- 
ptimo ad undecimum frequentissime Cantium de- 
praedati sunt. Notum est celebre praelium, anno 851 
prope Sandwichum adeoque prope Estrejam ini- 
tum, in quo Dani a rege JElthelstano cum ingenti 
strage devicti sunt. Simili itaque causae adseripse- 
rim translationem Wakeringensem nostrorum Mar- 
tyrum, non secus ac S. Milgithae, eorum neptis, in 
fines Northumbrorum (I). 

22 Guilielmus Malmesburiensis translationem in 
Rarnsejam sat fuse describit lib. iv Pontificum, ubi 
de Ramseja agit : Raraesiensis abbatiae, inquit, fuit 
fundator Sanctus Oswaldus Eboracensis episco- 
pus, cooperanle Egelwino quodam, orientalium 
Anglorum comite ; laudabili liberalitate utrique 
praedicabiles, sed maxime laicus qui hoc loco, 
quod vidisset antistitem cujusdam principis infe- 
rias agentem, dulciter defixo in solum lumine, 
ingenue illacryinasse, adeo religione ipsius captus 
est ut ei omnia sua prona faceret. Sancto ergo 
favore propensus, coenobium illud opulentissime 
construxit in palustri quadam uligine situm. Felix 
ibi, orientalium Anglorum episcopus primus de 
Sebam, jussu comitis Egelwini asportatus jacet : 
sed ct duo germani Egelredus et Egelbrithus, quos 
filios patrui sui Egbertus rex Cantuariorum in 
spem regni adolescere metuens, aliquandiu circa 
se habitos tandem ab aulae frequentia removit , 
contuitum suum eis invidens. Accessit regiae ma- 
lignitati minister funestus nomine Thunre (quod 
tonitruum sonat) qui eos quotidianis deceptos ba- 
siis inter amplexus ipsos pugione confodit : in- 
teremptos scrobi profundae, et, ut fertur, sub ipso 
sedili regis immersit, ne quisquam ibi pueros 
quaerendos putaret ; quis enim eos ibi quaereret ? 
Sed divinus ille oculus, quem arcana cordium non 
fallunt, tulit insontes in lucem, mullas ibi largitus 
sanitatum copias, praeterea terribili miraculo re- 
gem afficiens, ut eum supra sedentem afflaret 
incendium. Vicini ergo commoti, rudera illa tu- 
multuario cespite corporibus injecta effodientes, 
basilicam eorum martyrio posuere. Ipse rex pce- 
nitens caedis, sorori puerorum partem praegran- 
dem insulae Tanati ad monasterium delegavit 
aedificandum pro piaculo interfectoris et inter- 
fectorum. Quod cum consueta impudentia Thunre 
in pravum torqueret, subito telluris hiatu absor- 
ptus, videns et vivens intravit in infernum. Locus 
erat sepulchri Sanctorum in Orientali Anglia, cu- 
jus nomen Eastreia. Quapropter comes provinciae 
Egelwinus de obscura levatos ecclesia, celebri 
pompa Rameseiam perduxit. 

23 llancnarrationem foedari erroribus deEastre ja 
in Orientali A nglia posita etdeornissa translatione 
Wakeringensi, quos alibi castigavimus, nullus non 
animadvertet. Placet itaque et hic adjicere narra- 
tionemaltera/mdepromptamexHistoriaRamsejensis 
monasterii, quam Gale (2) edidit : Praemisso titulo 


cap. xxv quod duos Martyres ACthelredum et E . c . 
TElhelbrithum Rameseiam transferri fecit jEthel- 
winus, haec leguntur : Sub eadem tempestate duo 
gemelli fratres /Ethelredus et yEthelbrithus , ex 
ingenuo antiquorum regum stemmate oriundi, et 
post obitum patris, cum ad debitam sibi aviti be- 
neficio sanguinis succrescerent dignitatem, edaci 
cujusdam nebulonis livore innocenter jugulati, 
apud villam venerabilis Aldermanni, Wacheringe 
nomine, antiquitus habebantur in ecclesia conse- 
pulti. Quos cum pietas divina martyrii gloria su- 
blimatos nonnullis signorum indiciis declarasse!, 
visum est eidem Aldermanno minus eis ibidem 
honoris et reverentiae, quam deceret, exhiberi ; 
eorumque pignora fecit cum devotione condecenti 
Ramesiam transferri, ecclesiam ipsam et omnium 
donationum suarum consummationem duarum 
pretiosarum gemmarum illustratione perornans. 

24 Ad quae sequentia animadvertenda sunt: hujus coenobii 
Ramsey, Rainesege, Ramesia, Rameseia etc., abba- actoribus 
tia erat celeberrima in Huntingdonshire, cujus ini- 
tia scriptoribus Novi Monastici Anglicani (3) potius 

ad annum 969, quam ad annum 986, ut alii ha- 
bent, re ferenda videntur. Neque illa deserenda est 
sententia, quam, omnino tenendam jam suaserat E 
Henschenius (4), simul ostendens quinquennium 
exstruendis aedificiis insumptum f uisse et ecclesiam, 
consecra tamviidus Novembris anni, 974, die Domi- 
nica simul et octava Omnium Sanctorum. Hanc 
solemnitatem peregit S. Oswaldus Wigorniensis et 
dein Eboracensis episcopus, qui et Ailwino seu 
vEthelwino, aldermanno seu comiti aut duci A n- 
glorum Orientalium, filioque Athelstani, hallkineg 
seu aldermanno aut semiregi totius Angliae, consi- 
lium dederat hujus instituendi asceterii. 

25 S. Oswaldus certo obiit indict. v, fer ia n, die et anco 992 de- 
xxix Februarii anni 992, ut ex Wigorniensi tradit f unctis ; 
Henschenius (5), et ut etiam certius est ex Rogero 

de Hoveden, indicia temporis, inter seconvenientis- 
sima, congerente (6). Addit autem hic: Nec diu 
post excessum beati patris Oswaldi, egregiae dux 
memoriae Athelwinus Dei amicus defunctus est, et 
in Ramesege honorifice sepultus. Uni eide a que 
anno (sed male sequenti seu 993) illigat utriusque 
obitum Genealogia comitis Ailivini, referens (7) : 

Anno dccccxciii obiit Sanctus Oswaldus et eodem 
anno comes Ailwinus. Diem obitus A ilw ini ex no- 
titia de Fundatione Abbatiae Ru ■nesiensis cognoscere 
licet, quamquam hic sex aberretur annis : Anno ^ 
dccccxcviii, ita ibi legitur (8), de hac vita tempo- 
rali transierunt ad aeternam scilicet sanctus Oswal- 
dus secundo Calendas Martii et dux praedictus 
octavo Calendas Maii, seu die xxiv Aprilis; quae 
omnia annotare libuit, ut pateat fons erroris scri- 
ptorum Monastici Anglicani, qui S. Oswaldi et 
Ailivini obitum ad annum 998 referunt, licet ipsi 
postea (ubi de episcopis Eboracensibus) S. Oswaldi 
coelestem natalem anno 992 statuant (9). 

26 Ex his sequitur translationem SS. Martyrum unde tioec tran- 
f actam esse inter annum 974 <"/ 992. Tempus accu- slati0 f a ^ avi - 
ratius determinatur in Passione, ubi corpora Ram- dctur anno 98fi ' 
sejam translata dicuntur tempore regis Ethelrcdi, 

filii Edgari, et proin post mensem Aprilem anni 91 8, 
quo Ethelredus regni gubernacula suscepit. Sed ali- 
ter habet Malmesburiensis lib. ii de Gestis Regum : 

Jacuere ibi, inquit (10), usque ad tempus regis 
Edgari. Tunc enim a B. Oswaldo archicpiscopo 
Wigorniensi levata et ad coenobium Ramesejae 
deportata sunt. Ex qua die multis se miraculis 


(1) T. III Feb., p. 389 d. — (2) XV Scriptt. Oxoniaj, 1091 , p. 405. — 
(3) T. II, p. 556. - (I) Acta SS., t. III Febr.,p. 751. -I (5) IU, p. 749, 
n. 5. — (9) Scriptt. post Bedam, edit. 1596, fol. 245 b. — (7) Cfr 


Monast. Angli. nov., t. II, p. 555. — (8) Ibid., t. VI, p.554.— (9) Ibid. . 
p. 1 172. — (10) Fol. 49, edit. Savilii. 


manifestarunt, 


96 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 


E . c . manifestarunt, supplicum votis exorabiles. Edga- 

tus porro obiit di ause Junio anni 9/o. Dici itaque 
posset translationem factam occasione dedicationis 
Ramsejensis ecclesiae ; verum id non apparet , quo- 
niam secus mentio certe facta fuisset hac de re in 
notitiis (quas plurcs habemus numero ( t)) de hac 
templi consecratione . Adde in notitia de Fundatione 
Ramsejensi tradi consummationem omnium dona- 
tionum A iliv ini concessione SS. Martyrum corpo- 
rum ornatam fuisse. Quas obcausasretulerim potius 
hanc translationem ad tempus Ethelredi regis, seu 
ad spatium temj oris, quod inter annum 978 et 992 
intercessit, adeoque verisimilius ad annum 986, 
quo dies wnOctobris Dominica erat, littera Domi- 
nicali C. 

anno 1 19*2 po- 27 De honore his pignoribus habito apud Ram- 
nuntur inno- se j om , pauca innotuerunt. Verum tamen in notitia 
vis feretris. A ip )a py jUS Rumesiensibus (2) haec leguntur : Ro- 

bertus Trianel factus fuit abbas anno mclxxx... 
Tempore istius, scilicet anno mcxcii, ossa Sancto- 
rum, Sancti Felicis, Ethelredi ac Ethelbrithi in 
feretris suntcollata. De illo S. Felice, Orientalium 
Ang lorum episcopo primo, actum est in opere nostro 
ad diem vm Martii (3) ; ubi videre est ejus corpus 
B Durnwico Thetfordiam, hinc Norwicum, post in 
Seham atque hinc demum (ut modo citata Rame- 
s iens is Notitia (4) habet) anno mxxvi Ramsejam de- 
latum fuisse. Priusquam tamen inhisnovis feretris 
reponerentur SS. Martyrum corpora, his suus non 
deerat Ramsejae honor. Hcnricus enim Huntingdo- 
nensis, qui ante medium saeculum xn claruit : 
Ramesyae vero, ait, quae super paludes sita est 
ex praedicto flumine (Use, quod supra dixerat per 
Buckingeham transire), progredientes et corpora 
et Vitas Adelredi et Edelberthi reperies ; qui filii 
Ermenredi, filii Edbaldi regis Cantuariae, clam 
martyrizati sunt et magno miraculo inventi. Ubi 
an imadvertas jam tum Vitas seu potius Passionem 
SS. Martyrum exstitisse. Haec ex codice membra- 
naceo hic refero, siquidem liber ille nonus, in quo 
Huntingdonensis de Sanctis Ang liae tractat, num- 
quam typis mandatus est; noti sunt octo ejus libri a 
Savilio editi, nec is ipse liber nonus ab eruditis 
ignoratur. 

Memoria eorum 28 Ad cultum etiam pertinent Martyrolog iorum 
in Martyroio- memoriae. Ut elogium omittam quod Richardus 
g ns; Whitford edidit in Martyrologio Usuardino cum 

Auctariis (5), brevem annuntiationem, quam Mar- 
G tyrologiis suis Anglicanis annorum 1608 et 1640 
inseruit Joannes Wilson et in Catalogum suum 
generalem Ferrarius transtulit, aliamque longio- 
rem quam Castellanus Martyrologio suo universali 
illevit, et similiter encomia, quae in Martyrologio 
Anglicano (6) saeculi praeterlapsi et in Britannia 
Sancta Richardi Challoner reperire est ; ut haec, 
inquam, omnia omittam, satis fuerit hic exhibuisse, 
quee codex Usuardinus Altempsianus, Wintonix 
olim conscriptus (7), ad diem xvn Octobris Usuardo 
addidit : Apud Ramesiam in Anglia, translatio 
germanorum ac pretiosorum Martyrum Christi, 
Ethelredi atque Ethelbrithi, regia stirpe ortorum. 
Horum quidem corpora, nequiter necata ac fur- 
tim sub regali condita sede, nocte media lux 
clarior sole, per regiae tectum aulae ccelitus 
emissa, revelavit ; non multo vero post necato- 
rum (imo necem) eorum ad ipsius vesaniam et 


Martyrum gloriam declarandam terra vivum ab- D 
sorbuit et ad inferos transmisit. 

29 Quod vero in hac al isque martyrologicis an- 
nuntia lion bus Martyres dicuntur, non secus ac ss> i nnocentes . 
apud plerosque quos sapra adduximus scriptores, 
nemo mirabitur qui vel minimum veteres cognovit 
mores : saepius enim olirn martyriilaus tributa fuit 
viris, qui cum pietate injustam tulissent mortem ; 
quum secundum praesentem loquendi modum mar- 
tyrii vox mortem pro pietate aliave virtute Chri- 
stiana susceptam significet (8). Res vero considera- 
tione dignaest non tan tum Martyribus verum etiam 
Sanctis Innocentibus toties accenseri SS. Elhelber- 
tum et Elhelredum, non secus ac S. Merevinum 
seu Mcrefnum, de quo nurnm. 3 ct 6. Quocirca 
movebo quaestionem, quam tamen a me solvi non 
posse fatebor, an scilicet plura Sanctorum Jnnocen- 
tum corpora, quae ab antiquo jam coluntur tempore, 
non sint exuviae j merorum , qui prius obiverant 
quam baptismatis eorum gratia ) ericulis objecta 
fuisset. Atque huc spectant etiam puerilia corpora, 
quae in plurimorum Sanctorum sepulcris reperta 
fuerunt (9). Quod si ad propositam quaestionem 
aiendurn foret, nil superstitionis lvic intercederet, 
quoniamlii pueri per gratiam sanctificantem omni- G 
no sancti sunt ; unde et in ea Americee meridionalis 
parte, quam vulgo Chili dicimus, tolerant episcopi 
puerulos mortuos exponi, eos orariet circum eorum 
cadavera, templa Spiritus Sancti per baptismum 
aliquando facta, thus cremari et alia cultus signa 
exhiberi (10). Sed haec sciscitantis, non vero affir- 
mantis more a me prolata iterum iterumque pro- 
fiteor. 

30 Superest ut qualiacumque SS . Martyrum Acta Acta edenda, 
ex Simeone Dunelmensi edamus, qui Matthaeo West- 
monasteriensi,Guilie Im o Ma Imesburiensi, Guilie Imo 
Thornio aliisque praeluxit. Floruit Simeon ante me- 
dium sacculum xn ejusque laudes fuse prosequitur 
Seldenus in praefatione de decem Scriptoribus ab 
Rogero Twysden editis. Absque dubio prae oculis 
habuit Passionem antiquiorem, quam quee integra 
huic Commentario, licet per partes, inserta fuit. In 
hac enimde translatione Ramsejensimentiofit, dum 
illam ignoravit ipse Simeon. Plura in commenda- 
tionem horum Actorum indicanda non videntur. 


ACTA PROLIXIORA a f . 

Ex Simeone Dunelmensi, de 
Gestis Regum Anglorum; 
ap. Twysdcm, x Scriptores. 

Incipil Passio Sanctorum Ethelberti atque Elliel- Gener «- 
redi regiae stirpis puerorum b. Anno ab Incarna- 9 wm Ca * lii ' 
tione Dominica dcxvi qui est xxi ex quo san- 
ctissimus Augustinus c cum sociis ad praedicandum c 
missus est, Etbelbert rex Cantuariorum post re- 
gnum temporale, quod l et vi annis gloriosissime 
tenuerat, aeterna coelestis regni subiit gaudia d. 

Erat autem idem rex filius Irmirici, cujus pater 
Oeta, cujus pater Oiric, cujus pater IleDgest, qui 
cum filio suo Oisc a Wirligerno rege invitatus 


m Cfr Monast. Angi, nov., t. II, p. 554 et seqq. Vita brevior 
S. Oswaldi in Act. SS., t. III Febr., p. 753 et seq. Altera Vita auctore 
Eadmero, ap. 'Wharton, Anglia Sac., t. II. p. 191 etseqq.,ete. — 
(2) Monast. Anglic. nov., t. II, p. 580. — (3) T. I Martii p. 779. — 
W) Monast. Anglic. nov., t. et p. citt. — (5) The Martiloge of 
Englyssche after use of the Chyrche of Salisbury, Londini la26. — 


) Memorial of ancient British pietv. — (7) Cfr Sollerius. Marty- 
rol. Usuardi, preef , p. lxhi. — (8) Cfr Benedictus XIV, de Lanoniz. 


(f>) 


SS.’, lib. m, cap. xv ii.’— (9) Cfr Tli. Palludu Pare, Recueil despieces 
relatives aux reliques de Saint Eutrope de Saintes, p- 38 et seqq. — 
(10) Vovage autour du mondesur la corvette ia Coquille, par P. Le 
son, 1. 1, p. 100. Bruxelles 1839. 


Britanniam 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


97 


.A 

e 

f 


9 


itemqve SS. 
martyrum. 


B 


h 


i 


Eorumdem or- 
tus, 


c 

k 

l 

et innocens vita, 
m 


Britanniam primus intravit, ut Beda e luculento 
describit sermone. Eadbaldus vero filius Ethel- 
byrthi regni gubernacula suscepit, qui genuit 
duos filios Eormenredum f atque Erconbyrhtum, 
Eadbaldus rex transiens ex hac vita, Erconberto 
sceptra dereliquit imperii. Ilie primus regum 
Anglorum in toto regno suo idola relinqui ac de- 
strui praecepit ; simul et jejunium quadraginta 
dierum observari principali auctoritate jussit g, 
cui natus est filius nomine Ecgbertus. Natique sunt 
Eormenredo Ethelbertus atque Ethelredus ; quo- 
rum vitam et passionis triumphum in exordio 
nostrae Historiae placet inserere, et gloriam sancti- 
tatis eorum demonstrare. 

2 Erat namque rex Ethelbyrhtus perfectus in 
imperio gloriosae potestatis, qui delectatus sum- 
mopere verbis divinae agnitionis, tinctus est 
baptismate salutis. Cujus studio vel sagaci auxilio 
ubique ecclesiarum Dei diffusus est status, et re- 
rum suarum collatione, fidelium roboratus exstitit 
conventus. Unde regni monarchia solertissime 
pro sibi posse disposita, vocante (sequi enim inter 
omnia fecerat) justi remuneratoris Clementia, car- 
nalibus privatur, et ad ardua aetheris cum Sanctis 
regnaturus sustollitur. Huic vero in regiminis 
sumministratione succedit filius Eadbaldus, sicut 
superius praefati sumus, de quo procreantur bini 
regalis stirpis filii, Eormenredus et Erconbyrhtus, 
quorum junior, imperialis principatum regni patre 
disponente h, suscepit. Post autem Erconbyrhti 
decessum, filius ipsius nomine Ecgbyrhtus illud 
potenter gubernavit. Eormenredus vero major 
absque imperii dominio in hujus caducalis vitae 
permansit volubili stadio : cui justo ex justissima 
conjuge i nati sunt filii duo, qui nutriti in herili 
coelestis regis palatio multimodis sunt ditati 
aeternae gloriae munere regio, quorum unus ono- 
mate nituit Ethelredus, alter vero vocabulo fulsit 
Ethelbyrhtus. 

3 Namque in eorum natali sanctissimo, cuncti 
ut remur laetati sunt beatorum spirituum ordines 
in coelo, quia quos in terris destinari conspicie- 
bant, ipsos fortiores post hujus vitae gravia 
certamina ad se redituros videbant. Gavisa est 
telluiis sublimitas, se ornari sentiens duplicis doni 
gratia, et quia ex nimio multatur contrariorum 
infortunio, se semper inmeliorari tali subsidio. 
Gratulatur insuper et mater Sancta Ecclesia, dum 
sui tanto sponsi illustratur dotalicio quo et meri- 
torum luce melius resplendeat, et semper in san- 
ctioris rectissimum aequitatis culmen crescat. 
Hujus nempe praecel lentis doctrinae utero traditi, 
ut sine accuratis disciplinae magistralis loquamur 
eloquentiis, primo omnium in serenissimo sanctae 
meditationis illius sacrario k, nitido salutaris aquae 
sunt abluti baptisterio, in cujus puri septem gradi- 
bus liquoris, septum sunlsortilidona Spiritus Sancti 
I, episcopali benedictione perfusi, et sancto Cris- 
mate delibuti. 

4 Quibus undique decentissime fulti, vivere 
studuerunt virgines et corpore sancto tenerrimi, 
septenis dierum curriculis, ut septem septies 
agmentalis et monade supposito, singularis in 
praesenti vita adquirerent fructum jubelei m, hoc 
est annum aeternae felicitatis. Iloc deinde insi- 
gnium illustri cura virtutum duplicato corpore 
anima, post peractum vitae cursum, fructum et 
caperent centesimum sacratissimis virginibus con- 
secratum. Egregia namque insignes forma sancti- 
tatis, aptissimis devincti caritatis radiis, cernuae 
locupletes humilitatis oiliciis, incvincibilis ter 
beati patientiae titulis, largis pro posse fungentes 


humilitatis studiis, indeficientis praecordialibus 
orationis compti privilegiis, et plurimis patris 
spirituum debriantur n bonitatum speculis. Quia 
ergo plantaria virtutum naturaliter eis insita pro 
nostra capacitate praelibavimus ; nunc brevi nota- 
tionis serie aggredi temptamus, qualiter ad gaudia 
coelestis patriae per coronam martyrii vocantur. 

5 Igitur utrisque eorum parentibus ab hujus 
vitae miseria decedentibus cum adhuc juvenilis 
potirentur imbecillitate aetatis, Ecgberhto regi 
germano consobrino o suo sunt traditi, qualiter 
et solertis prudentiae educarentur exercitiis, et 
humanae infirmitatis sustentarentur solaliis. Tali- 
bus vero piorum conaminibus non defuere iniquae 
venena jaculationis, quae semper adversus filios 
Dei per filios diffidendis telis invidis armatur. In 
regali namque palatio homo quidam peccati et 
filius inventus est perditionis, membrum diaboli 
necnon domus Zabuli, qui saeculi variis tumidus 
pompis, munificenliaque regali redimitus, nec 
Deum timebat, nec hominem reverebatur. Hic 
cum principe cum pro nimia ambitione honoris 
super omnes consiliis frueretur, tum pro foetido 
humans levitatis favore in vanum tollebatur. 
Aman super Mardocheum ignicomis mortiferae 
vexationis furiis stimulabatur, quibus ipse post- 
modum insperate vinctus suspenderetur. Voca- 
batur porro convenienti sibi nomine Thunur p , 
quod latina interpretatione sonat, tonitrus. Furiis 
namque teterrimorum spirituum morbidis indesi- 
nenter vexabatur, quorum horridis fragoribus in 
inferni tartarum demergeretur. Videns ergo feli- 
ces, quos supra taxavimus q, vivere feliciter, sor- 
didarum scabenti deturpatur meditationum pru- 
rigine, in caenoso mentis impiae volutabro coepit 
cogitare, quibus adinventionum ruderibus eos 
neci posset tradere. Unde canino dente apud pluri- 
mos aulicorum eorum praeconia praesumebat ro- 
dere, vecordique in calumpnia, ipsorum duci talia 
proferre : 

6 Cum, rex serenissime, strenua mente, so- 
lerti opere, perspicacis sensus valetudine ac vigo- 
rabili tui potentatus lance, largissima regnorum 
tuae majestati subjacentium sinuamina prudentis- 
simo aequitatis disponantur libramine, est quam 
preciosum, ut non tantum stabili nunc virga 
regni * recte moderetur, sceptrumque orbis status 
gubernetur, quam pulcherrimae tuae propagini 
prospiciat incolume pacis decus. Non enim tan- 
tum tui cura sollicitationum nebulis agitareris, 
nisi clarissimorum tuae dignitati successurorum 
speciebus natorum optimis delectareris. Quapro- 
pter operae precium ducimus, ut semita tranquil- 
litatis eis prospera redimatur, quo et res publica 
ipsis successura nullo turbinum fluctu quatiatur, 
nullis discordiarum angoribus vacilletur. Cuncta 
eis bonis omnibus exuberans arrideat felicitas, 
laetitiae pleniter inditis perseverabilis affluat jocun- 
ditas. Videre autem videor, ut magna hujus salu- 
britatis oriatur penes te injuria, quia nutris cum 
diligentia qui aliquando sibi usurpare praesument 
tui regni fastigia, mutabuntque ; diligenter eis 
exhibes talia, in tui tuorumque posterorum inuti- 
lia. Ex * assistentibus tuae celsitudinis loquor Ethel- 
redo et Ethclbyrhto tyrunculis, qui magis in 
augmento tuse liberorumque crescunt dampnatio- 
nis, quam cujuslibet tuae provectionis. Ergo per- 
quisita directi ominis scientiola, qua aequa pro- 
moveatur in eos rationis sententiola; consultum 
communis crederem esse utilitatis tuae, ut aut eos in 
longinquum dirigi exilium jubeas regionis, aut ci- 
tissime tradi mihi sinas jugulis. 

Rege 


EX SIMEONE 
DUNELMEN3I. 

n 


liegis Egberti 
impius minister 
Thunur. 

0 


E 

P 

Q 


Hujus oratio 
ad regem. 

* regnum? 

F 


* lege Do 


13 


98 


ES SIMEONE 
DUNEEMENSI. 

Pege dissimu- 
lante, SS. fra- 
tres occiduntur. 


S 


I 

u B 

Columna lucis 
super tumidum. 

X 


Corpora rete- 
guntur. 


V * 
aa 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 

7 Reee haec dissimulante, utraque se nolle dene- detegit. Heu quam surda aure constitit si non fle- u 
eanle illo tamen obnixe ut fieri permitteret stimu- vit, cum filios avunculi sui innocentes, perditos 

lante et hoc saepius repetente, dum tepide et non conspexit ! Heu quam ferreo usus est pectore si 

arbute prohibuit, audaciae temeritatem ut perde- dum propinquos carnis suae felici sanguinis vidit 

rentur intulit. 0 quam subdola semper in insontes tinctos rubore, non tangitur cordis dolore ! Heu 

perfidorum calliditas! 0 quam inmilis fraudulen- quam gravi lacrimarum potuit suffundi imbre, dum 

torum in innocentes saevicia ! Nulla lenis gratia- tantae nobilitatis flores inclitos, tam futili vidit ira- 
tissima r pietatis cura, non eis ulla mansuetudinis ditos sepulturae ! 

intersunt viscera. Sola quae meditantur acerba, 10 Igitur cum hominum exequiis, etiam non ^rumdem 
quae portant venenis similia. Quid plura? Morti- defuerunt magnalia perpetuae Deitatis. Coronatos 

fera idem id se ipsum armatur pestifer turbo namque in regni aeternitatis solio, etiam hic visi- 

nequitia, qua absente regis praesentia manus nisus tare dignatur miro potentiae suae miraculo. Talia 

est extendere in Deo cernua Innocentium colla s. gerebantur in villa regali quae vulgari dicitur 

Hac igitur invidi persecutoris insectatione marty- Easterige bb pronunciatione. Cum ergo Sanctorum 

res Christi coronati sunt palma victoriae et a preciosissima Innocentum corpora terrae secreto 
Christo suscepti in praedio perennis vitae laetantur forent superstatuta feretro, propositum est ut 
cum angelis coelestis patriae. Preciosa vero tanto- delata in urbem Cantiae Christi sepelirentur mona- 
rum membra agonistarum jussit inhonestis sub- sterio cc; et moveri non quiverunt ab illo in quo co 
selliorum locis humo contegi regalium, credens statuta fuerant loco. Propositum est ut ad S. Au- 
latcre diu cunctis quod peregerat, stupidae com- gustini ferrentur ecclesiam, siquidem levari nequi- 
mentum perversitatis, nequitia scelesti interem- verunt. Ad plurima quoque et honorabilia portare 
ptoris. Porro nullo eis induito fletus suspirio, nullo decreverunt loca et tumbis appositarum manuum 
decem chordarum reboante officio, non hymnorum deficiebant brachia. Tandem salubri reperto con- 
pulcherrimo Ambrosiano t titulo, nec Gregoriano silio, ut ad famosissimum gestarentur monaste- 
potitis dulcis armoniae organo u; non defuere sum- rium Wacrinense dd vocitatum, tam citissimae E dd 
mae Deitatis tamen multiplicis virtutis exenia. agilitatis insperato levantur officio ut nihil oneris 

8 Etenim intempesta noctis quiete visa est videretur in gestamine diu desiderato. Quo cum 
divinitus corusca super aulam palatii regis fulsisse perventum fuisset, cum pulcherrimis hymnorum 
luminis columpna x, quae illustratione insolita cantilenis, lenibusque psalmorum melodiis, multis 
plures turbavit ex regis familia. Dantesque frago- resonantibus choris et jubilationum cymbalis sus- 
rem clamoris in admiratione nimia, expergefactus cipiuntur tradunturque principalem retro aram, 

est rex et hoc minime cognoscens surrexit a stra- sepulturae decenti. Hic multis annorum curriculis ee ee 
tus sui cubiculo, et iter paravit ad nocturnales eis positis, excelsus Dominus qui humilia respicit 
Matutinorum hymnos. Cum digressus a domo videt et alta a longe cognoscit, eos creberrimis ditare 
orbem, novi splendoris incanduisse albedine, cu- miraculis voluit, de quibus duo posterorum notitiae 
jus procreatio diffluebat praefato lucis mirabili sermone nunc propalare praesenti (statuo), 
solio. Enimvero tam recentis stupefactus intuitu, ll Accidit ut quidam alterius bonis caecatus, oms raptor 
mentis agitari coepit sollicitus rex cogitationibus, ovem cujusdam pauperis tolleret secretius, quam P leUltuu 
et ubi essent quos pridie praeviderat, et de con- gestans in humeris, ligatis pedibus, deferre glisce- 
fabulalione perdendorum martyrum quam minister bat, secus arcisterium ff Sanctorum Martyrum, ff 
iniquitatis cum eo jamdudum habuerat, movebatur sed non potuit. Portari ibidem potuit sed de hinc 
siquidem meditatione acerrima. Tunc celerrime vehi non valuit. Reus itaque hujus sceleris conti- 
ascito tanti criminis auctore, sciscitatur qua forent nuo frustratur fletu vitali, prosternilurque mortuus 
propinqui sui positi regionis longinquitate, quo- humi, ovem viventem habens in manibus, eo 
rum non Ruebatur praesentiae inclita pulchritudine, insequente cui furtum fuerat illatum. Recipit inno- 
Iniquissimo sane surdas his punctionibus aures cens proprium, dimittit reum, morte praeventum 
pnebenle carnifice, atque Cain voce, superbo subitanea, sanctorum ultione Innocentum Con ti- 
mentis supercilio se nescire turpiore grunniente, nuo currens ad aedituum sciscitatur si peremerit 
1 minaci vultu quippe ut perterritus divinae clari- latronem illum : a nullo mortali didicit jugulatum, 
tatis luce, ei fertur talia inculcavisse : Acceptaque licentia reportandi quod suum fuerat, 

9 Tu mihi plurima de eis semper sermoci- laetus et hilaris revertitur in sua, Deo ac Sanctis ejus 

natus es bonis contraria, tu de eorum exilio mala, multas gratias agens. 

tu de internecione nefaria, tu adversus eos multa 12 Igitur quoniam passiones Sanctorum Mar- Accersitur re- 

mordebaris insania. Tibi pleniter enarrare nostrae tyrum prout potuimus strictim praelibavimus, t 'J rum so,or ' 
solerliae oportet, nequissime, qualiter inveniantur restat quomodo divina ultio super iniquissimum 
quos gravi insectabaris odii zelo, corrupta mente, judicem, piissimae necis eorum auctorem, perve- 
Ad haec ille furcifer sentina malitiae fcefidus : nerit, breviter tangamus. Fuerat eis ex paterno 

Sub tuae, inquit, mortua eorum jacent cadavera maternoque soror procreata semine Eormenburga 
loco sedis domus. Princeps quid ageret? Per- vel Domneva gg nomine, quam habebat in conju- gg 
culsus namque timoris ingenti turbine, quia in gium copulationis legitimae rex Merciorum Mear- 
parte torquebatur mordaci macula alis conscien- waldus nomine, quam Ecgberhtus rex ad se misso 

tite, dum fortiter non restitit bonitatis hosti, et legationis suae gerulo disposuit vocare. Quae ve- 

quia vindicare nequibat, quod peractum injuste niens suscipitur ab omnibus primatibus illius 
fuerat, stupens inhaerebat, inquantumque poterat, regionis, uti dignum erat, honorabili perspicuae 
poenitebat. Aurora itaque diei terris illucescente, ambitionis dignitate. Decernens itaque eam hono- 
convocatis quibus ad praesens innitebatur comiti- rare, ut quodeumque vellet honestatis sibi compe- 
bus, regnique sui principibus cum episcopis, in tentis in potestatis suae ditione rogaret, et sine 
quibus supereminebat archipraesul Dorovernen- mora acciperet, sancta mulier humili responsione 
sis y multae beatitatis vir, vocabulo Deusdedil z, subinfert, ut tantum terrae illi concederet quantum 

ad locum praefatorum Innocentum concitus pergit, cerva, quam sibi nutrierat, in una die divino instin- 

terram suffossorio aa avellit, corporaque sanctis- ctu pede peragraret. 

sima indecenter jugulata ac inhoneste condita 13 Rex vero gratanter continuo jubet in crasti- 

num 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


99 


dederit. 


Job. sxiv, 19 

hh 


Qua occasione num praeparari comitum agmen, quo fretus, navi- 
camifex poenas bus ad insulam Tenet dictam, faceret callem. Quo 
positi ipsaque cum cerva insulam navigio ingressa, 
viam cerva lustrandi accepit a principeque et 
Christi famula cum plebe militari insequitur equis. 
Jam ex parte quam plurima circumita, nefandus 
carnifex turbatur invidia, et quasi pro fidelitate 
regis cui nihil remanere videbatur ex ipsius vasti- 
tate amena, coepit quasi in viis ejus compatiens 
garire talia : Cum cuncta peragas perspicaci® 
prudentiae gubernaculo, quare hoc brutum animal 
sicut aliquid magni gerat sequeris incessu devo- 
tissimo? His dictis, Deitatis summus perculsus 
jaculis, ex sonipede ruit. Continuo suscipitur cum 
armis equoque nimis nimiumque infelix Thunor 
novo terrae hiatu, ac nimio terrore rex cum omni- 
bus suis commilitonibus correptus, operiri concite 
jubet horrendo lapidum acervo ipsius corpus 
anima perenni servata incendio, baratri coenosis 
ignibus, de quibus dictum est poenis : transibunt 
animae de poenis nivium ad calorem nimium. Qui 
locus a transeuntibus Thunerhleap hh vocatur tali- 
que vocabulo potitur. Talibus stupidae mortis officiis 
insano lanista utente, ac pro deliciis tormentorum 
B poenas luente, praedicta fera quantum voluntas 
concessit, eis comitantibus iter fecit; et sic gra- 
dum fixit mirantibus cunctis. Rex quod spopon- 
derat, viso territus miraculo fecit, manu propria 
formavit, sicque domum rediit. 

14 Mulier vero sanci® virtutis amica ac Deo 
valde electa, in hac insula ecclesiam alm® Dei ge- 
nitricis Mari® pcrpelu® Virginis in memoria In- 
nocentum Christi Martyrum fratrum suorum con- 
stituit filiamque suam bon® indolis virginem* 
Mildrydam ii appellatam, ecclesiasticis, in trans- 
marinis partibus, disciplinis eruditam postmodum 
ibi constituit, cum septuaginta sanctimonialibus a 
sancto archiepiscopo Deusdedit consecratis, in- 
ibique congregavit. Ibi ergo beat® genitrix Mil- 
drithae post excursum plurimorum annorum, post 
exhibitionem bonarum virtutum, .post aedifica- 
tionem plurimarum mentium virorum et Virginum 
quas in Christo confortavit cum lampade justitiae 
a Christo meruit audire : « Surge, propera amica 
mea, veni de Libano veni coronaberis ». Cujus 
anima ad coeli deducta palatium, a Christo per- 
cipit immarcessibilia victori® dona, cum eo Sanc- 
tisque ejus regnatura in perenni gloria. Sane in 
monasterii regimine succedit inclita ejus soboles, 
quam educaverat decentissime, nobilis et in Christi 
servicio non deficiens Mildrytha pr®dicta, san- 
ctissima virgo multa fulgens miraculorum gratia. 


Coenobium Tah- 
netense B. M. V- 
in memoriam 
Martyrum. 


U 


ANNOTATA. 

a Prolixiora quam illa quae, quo facilius expen- 
derentur, inserui Commentario nn. 3, 8, 9, 10 et 
19. Et quidem quse hic ex S meone Dunelmensi 
recuduntvr vere prolixa sunt, id est, ut vocabuli 
etymologia ni sequar, laxa ac resoluta et sub multis 
verborum ambagibus vix plura facta quam breviora 
illa com plectuntur . Attamen nomen scriptoris sibi 
prae ferunt, cum priora a/nonymu, sint ; compertum 
est etiam ex invicem non fluxisse, siquidem Simeon 
qusedam discripsit quse in Actis brevioribus deside- 
ran turet vic issim . Dem uni , lice t m orep lurium m edii 
sevi scriptorum verbosus sit, periphrasibus, senten- 
tii ; similiter cadentibus aliisque quse rhylmum sa- 
piunt, utatur, tantus nitet in narratione animi 


candor, in stylo gratia, ut Simeon, in Historise epi- q 
graphe apud Twysden merito dictus uieteafwsanct® 
et suavis memoria: monachus. Id ipsum agnovit 
Lelandus, qui eamdem historiam picta Simeonis 
prata nuncupat (1). Porro orthographiam, ut aiunt, 
in qua editus est Simeon hic plerumque servavimus. 
Sententia' fortassis nonnullse occurrent, quarum 
sensus, propter exquisitam verborum colloca tionem 
non illico obvius erit; sed cum, ex attenta lectione 
detegi possit, operae pretium non est eidem decla- 
rando in his Annotatis immorari. Floruit Simeon 
Dunelmensis ante medium saeculum xii fuitque 
coaevus Guilielmo Malmesbu/riensi, cujus inseruit 
Abbreviationes quasdam Historiae suae (2). 

b Haec sun tprimaverba Historiae de Gestis Regum 
Anglorum. Etenim Simeon aregibus Cantii incipit, 
iis omissis quae commemoravit Beda, et ita in prin- 
cipio Historiae martyrium istud referendum assu- 
mit. Protraxit Beda Historiam suam ecclesiasticam 
ad annum usque 731, martyrium vero, ut dictum 
est supra in Commentario n. 11, verisimilius conti- 
git inter annum 668 et 670. 

c Misit eum S. Gregorius anno 596, ut ex Beda 
docet Papebrochius in ejus Vita (3). Si igitur an- 
nus 596 missionis primus fuit, annus 616 hic recte p 
missionis vicesimus primus dicitur .A lii Chronogra- 
phi Angli, inter quos Guilielmus 7 horne (4 ), annos 
non a missione, sed ab adventu in Angliam compu- 
ta n t, an nus veroprim us e isdem i Ile est qui a dve ntum 
immediate sequitur nempe 598. Anno enim 597 
S. A ugustinum advenisse, a tque eodem S . Eihelber- 
tum Cantii regem suscepisse fidem demonstratum 
est olim in opere nostro (51. 

d Die xxiv Februarii, ad quem ejus Vitam dedit 
Hensclienius. Idem genealogiam S. Ethelberti vel 
Ethelbyrhti, quae hic sequitur, notulis illustravit. 
e Scilicet lib. i cap. 14 e? 15. 
f Eormenr edus alias Ermenredus dicitur. Sic Er- 
combyrthus, Erconbertus, Earconbertus nomen est 
unum et idem. De nominibus Saxonicis sat copiose 
disputat E. Gibson ad calcem Chronici Saxonici, 
aliique recentiores. Nobis satis fuerit Ethelredi et 
Ethelberti nomina, hic paucis explicasse. TEthel ini- 
tiale significat nobilis, egregius, prorsus ut Germa- 
nicum adel , Belgicum edel, et idem videtur signifi- 
ca/re Saxonicum ®gel; beorht vero, briht, berht, 
byrht,siue initial'a,sive terminalia, ‘significant cla- 
rus, splendidus, quod remansit in hodierno Anglico 
bright. Demum vox red, r®d, rad, rud est latinis F 
consilium, consiliarius, salus, prosperitas (6). Unde 
JEthclredus, Athclredus, Ethelredus, Etheldredus 
vel Egelredus, quae singula offendimus, nobile con- 
silium denotant, fere quod Graecum VbSov lo;; JEthel- 
bertiis vero, Etlielbyrhtus, etc., indicant quippiam 
nobile simul et splendidum. 

g Haec de successione, idolis et jejunio ex Beda 
lib. m cap. 8. Cfr Comment. praev. num. 5. 
h Cfr Comment. praev. num. 13 et 14. 
i Nomine Oslava vel Oslafe. Vide Comment. n. 5 
seq., ubi et quatuor filiae enumerantur ex iisdem 
parentibus genitae. 

k lntelligit ecclesiam vel baptisterium. 

1 Ilugo Flaviniacensis in Virdunensi Chronico, 
ad annum 753 de Madelveo episcopo Virdunensi (7) : 
qui statim renatus aqua et Spiritu in septem ba- 
ptismatis gradibus septem comprehendit dona 
Paracleti Spiritus. Haec facile intelligentur ex scri- 
ptore italico qui plurima antiqua Baptisteria prae- 
sens inspicere potuit (8) : Baptismalium aedium, 


(1) In Prsefat. Seldeni ap. Twysden, p. ii, — (2) Selden 1. c., p. m. 
— (3) T. VI Maii, n. 379 — (4) Twysden, x Script., coi. 2229.— (5) T. I 
Jun., p. 494 et t. III Febr., p. 472. — (6)CfrWiarda, deutsclie Vorna- 


men. etc., p. 50. — (7) Labbe. Bibi io th . Ms., 1. 1, p. 104. — (8) Pelliccia : 
De Christianae eccles. politia. Bassani 1782, 1. 1, p. 28. 

inquit, 


100 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 


inquit , forma rotunda ad turris instar erat, in cu- 
^ jus medio fere centro concha aquae erat lapidea, 
vel rotundae formae, vel Crucis figuram prae se 
ferens. Concha plano aedis erat, in eaque tribus 
gradibus ad dexteram descendebant baptizandi, ac 
tribus aliis ad laevam ab ea ascendebant, in cujus 
imo fere solo alter erat gradus, in quo tum episco- 
pus, tum patrini stabant. Transibant itaque, qui 
baptizabantur, per aquam baptisterii, ex una parte 
descenden tes, ex a ltera ascendentes, iclque ad signi- 
ficandum transitum ad vitam gratiae, deinad imi- 
tationem transitus ma ris rubri, qui baptismum figu- 
rabat. Vidcsis interpretes in i Cor. 19. Baptizati 
sunt in nube et in mari. 

m Allus o, vel ut verius dicam, lusus Scripturi- 
sticus. V.ide Levit, xxv. 8. 

n Debriantur idem ac inebriantur : debrio, 
debriatus etc. apud medii aevi Scriptores pcissim 
obvia sunt. Cfr Cangius ad haec verba. 

o Germano consobrino, veteribus Latinis pa- 
trueli; nam Egbertus ex Ercomberto Ermenredi 
fratre natus erat. Guilielmus Malmesburiensis vo- 
cavit SS. i Martyres Egbcrti fratrueles; qua voce 
S. Hieronymus usus est (1). Hic cernitur unde pro- 
B cesserit expressio Gallica : Cousin germain. Lati- 
num autem Germanus consobrinus nescio an hoc 
sensu saepe obvium sit, siquidem in Glossario Cangii 
desideratur. Utrum Egbcrto, an Ercomberto edu- 
candi traditi fuerint dubium relictum est in Com- 
ment. prxv. num. 13 et 14. 

p Communius Thunre, sed etiam Thuner, Thu- 
nor, Thunnur, Thimnur in Commentario praevio et 
his Actis pcissim. 

q Taxare i. e. dicere, scribere; cfr Cangius. 
r Gratiare pro gratias agere medio aevo pcissim 
usurpabatur; gratiatus^ro gratus, acceptus inde po- 
test deduci, nisi quis hic legerem alit : gratiosissima. 

s Illatae mortis genus explicat Malmesburiensis. 
Vide Commentar . num. 22. 

t Omnes Hymni olim dicti sunt Ambrosiani, 
quia S. Ambrosius plurimos concinnavit et Udem ex 
primis in sacra I turgia usui fuere. Ita S. Isidorus 
Hispalensis, (2) : Hymni ex ejus nomine Ambrosiani 
vocantur etc. 

u Per Gregorianum dulcis harmoniae organum 

intelligit forte cantum Gregorianum; licet aeque 
fieri, possit ut sermonem hic faciat Dunelmensis de 
instrumento mus ico .Saeculo septimo extremo organa 
C nota erant in Anglia, iCt ex A Idhel m i libro cie Virgi- 
nibus patet, sed ibi forte nondum exstabant ; de his 
illuc invehendis agit in quadam epistola S. Bonifa- 
cius. Cfr Turner, Hist. of the Anglo-Saxons, Paris 
1840, t. III, p. 273. 

x De eodem prodigio testimonia nonnulla habes 
in Commentario. Westmonasteriensis ad an. 654 
hxc habet ex nostro : Columna lucis ccelitus emissa 
regias aedes inaestimabili claritate replevit. Quam 
ministri de regis familia intuenles et prae stupore 
in terram corruentes, in amentiam fere conversi 
sunt. Cumque rex ad tumultum satellitum evigi- 
lasset et causam tumultus penitus ignorasset, de 
consuetudine surrexit ut matutinas audiret. Et 
egressus a domo vidit orbem novi splendoris ra- 
diis coruscantem. Et recordatus est rex de con- 
fabulatione etc. Sed utinam hxc omnia niterentur 
documentis coaevi ! Cfr Appendix num. 1 . 

y Dorovcrnensis sive Cantuariensis; Cantua- 
rium autem non nisi quatu >r aut quinque leucis ab 
Eastreja distat. Videtur convocatio facta postridie 


interemptionis : Aurora itaque diei terris illuce- |( 
scente etc. De occasione hujus conventus cfr Com- 
me nt. prxvius, num. 10. 

z Non Deusdedit, sed Theodorus. VideComment. 1 1 . 
aa Suffossorium quod bessam dicunt. Lethaldus 
in mirae. S. Maximini abbat. Midaeensis n. 34 in 
Supplemento Cangii. Nunc gallice : une beche, 
anglice a spade. 

bb De loco isto consule Comment. num. 15. 
cc Monasterium Ecclcsix Christi C antiae sive 
Cuntuarii diversum erat a monasterio S . Augustini 
in eadem urbe, de quo ibidem mox sequitur. 
dd Adi Commentandum num. 21 et 23. 
ee Usquedum Ramesejam translati sunt, circi ter 
annum 986. Cfr. Comment. num. 26. 

ff Arcisterium corrupte pro asceterium, id est 
monasterium ex grxeo «.wovhpiov. Agitur de mona- 
sterio quod Simeon numero prxcedenti Wacrinense 
vocavit, quodque ex his verbis nomen Martyrum 
gessisse diceres. Sed vide Commentar, n. 21 et 23. 

gg Num recte eidem personx utrumque nomen 
applicitum fuerit, inquisivimus in Comment. num. 6 
et seqq. De historiuncula cervx, cfr. Comment. 
num. 16 et seqq. 

hh Apud exteros Thunorsleap et, in novo Mona- E 
stico Anglicano (3) etiam Thunor-Hyslepe et Thu- 
nors-lep. Annales Mss. S. Augustini Cantuarien- 
sis, quos Thornio cuidam Lcwisius tribuit ( Vide 
Comment. n. 5) : Puteus, inquiunt, apparet prope 
cursum cervae juxta Aldeland, et tempore quo 
Annales exarati sunt puteo fertur nomen fuisse 
Heghigdale. In mappa Thaneti insule quam in 
Actis S. Mildredx recudi voluit Sollerius, legitur so- 
lum : puteus Thunor (4). Quod attinet ad hujus 
putei originem cfr. Comment. num. 18. Hasted, in 
Historia Cantii, (5) scripsit Reculver monasterium 
in piaculum interemptorum patruelium ab Egbcrto 
conditum fuisse : certe Reculver monasterium fun- 
davit Egbertus; sed id non impedit quin ad Thane- 

tensefundandumagros concesserit, prout innumeri, 
quos passim adduximus , docent scriptores. Nonnulli 
chronographi a tqueetiam recentiores scriptores vin- 
dictam divinam Egbcrto homicidx ejusque f rati i 
Lothario quod irrisisset SS. Martyres inhxsissc tra- 
dunt. Verum hxc om nia post sxculum xi inventa 
videntur, neque mereri ut his immoremui . 

ii De his omnibus cfr Sollerius m Aciis S. Mil- 
dredx (6). r 

APPENDIX. 

LOCA SEPULTURAE SANCTORUM 
FAMILIAE REGIAE CANTII, 

Ex MSr Saxonico Bibliothccce 
Cantabrigiensis (7) . 

JP lurima, qux in prxcedentibus Actis disputata 
sunt, confirmantur ex opusculo Saxonico, quod 
Anglice versum reperimus adcalcem cujusdam Mai - 
tyrologii Anglicani (8), quodque latinitati donatum 
aptissime hic excudi arbitrati sumus. Ex eo etiam 
universa qux in Actis Sanctorum variis locis de 
genealogia regum Anglix, deque Sanctis illius i egni 
scripta sunt, multum illustrabuntur. Deplerisque 
autem, qui hic > ominantur , decessores nosti i jam 
egerunt ; quapropter in Annotatis ad calcem opu- 


. Cfr Harleian Mas., 


— (7) Bennet Library, Cambridge, yol.284, p. 147. Cfi yHar e 
t. I. p. 323. n. 24. — (8) A Memorial oi Bnlish piety, p. 181. 


sculi, 


(1) Cfr Acta SS., t. II Febr., p. 350, coi. ‘2. — (2) Lib. i de eccles. 
Oflic. c. vi. — (3) T . I . p . 447. — (i) T. 111 Julii, p- 513. — (o) T. 111, 
p. 032, ap. Mouast. Angbc., t. I. p. 454. — (0) T. III Julii, p. 513. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS 


101 


^ senii, locum adscribam quem quilibet adire possit, 
tum etiam, si Sancti fuerint, diem quo coluntur : 
ubi vero dies cultus non adscribetur, signum erit, 
vel eos qui indicantur ut Sanctos non fuisse cultos , 
vel eo loco obiter tantum de iis agi. Notatu dignum 
est opusculum istud Cantua/riae inmonasterio S. A u- 
gustini fuisse scriptum, poter itque id facile adstrui 
in Annotatis, ex verbis quibus absolvitur. Apparet 
etiam scriptores hujus monasterii Gosce linum (I ) et 
Guilielmum Thorne hoc opusculo usos esse, uti iti- 
dem m Annotatis indicabitur . Horum prior floruit 
circa annum 1100, alter vero circa an. 1380 (2). 
Mtas autem quo scriptum est, deducitur duobus ex 
locis opusculi, quorum prior ita habet: Iti eadem 
ecclesia (Ely) requiescit etiam ejus (. Mtheldrydx ) 
soror S- Withburga ; nam certum est Translatio- 
nem S. Withburgse ex Derham ad monasterium 
Eliense , factam esse anno 974 (3). Alter locus ibi- 
dem paulo superius habetur, in quo pluries mentio 
occurrit monasterii S. Mildredse in insula Taneto, 
tanquam exstantis adhuc, dum auctor scribebat ; 
notum est autem ex Historicis monasterium illud 
anno 1011 a Damis destructum esse. Ex his itaque 
conficitur inter annum 674 et 1011 dictum opuscu- 
B lum fuisse exaratum, ulque confirmatur aliis ex 
locis qui in Annotatis indicabuntur. Imo dici forte 
posset ante annum 986 illucl esse scriptum, cum 
ignoraverit scriptor Translationem aliquam ad mo- 
nasterium Ramesiense, quam hoc anno solernniter 
factam esse in Commentario diximus n. 26. Nunc 
ejusdem versionem subjicimus ex Anglico factam 
de verbo ad verbum, et nominibus omnibu , tum 
hominum , tum locorum, eo modo expressis quo in 
exempla Anglico legebantur . 


Indiculus loco- 
rum sepultura; 

a b 
c 
d 
e 

f 

9 

h 


* Liming. 

i 

ll 

I 

m 


n o 


P 

q 

r 

s 

t 

u X 

y - 

ad bb 


cc 


dd 


Narratio de Sanctis qui re- 
quiescunt in terra Anyto- 
rnm, in nomine Domini 
nostri Jesu Christi. 


S. Augustinus a baptizavit jEthelbert b regem 
Kent curti omni populo c suo. Uxor ASthelbert vo- 
cabatur Bertha d; Illius ejus fuit Eadbald et filia 
ejus vEthelburga e, cognomine Tata. Haec domina 
data est in conjugem Eadwin f regi Northumbro- 
rum, et eam comitatus est S. Paulinus g, qui ba- 
ptizavit hunc regem cum omni gente sua. Post 
mortem h Eadwin, yEthelburga reversa est ad 
Kent, ubi ejus frater rex Eadbald dedit ei terram 
in Limene * i, ubi ipsa ecclesiam aedificavit, et 
ibi requiescit simul cum S. Eadburga k. Eadbald 
uxorem habuit Emma filiam regis Francorum l. 
Ex hoc conjugio nata est S. Eanswitha m, quae 
requiescit in Folkstone : et duo filii, Earcombercht 
n (qui successit in regnum) et Eormenred Clito o. 
Eormenred habuit duos filios S. TSthelhed et 
S. jEthelbright et duas filias Eormenburga p et 
S. Eormengilha q. Rex Earcombercht habuit duos 
filios ex regina sua Sexburga r, regem Ecgbert et 
regem Lotharium, et duas filias S. Eormcnilda s et 
S. Eorgongota t. S. Eormenburga, aliter dicta 
Dompneva u, nupsit Merwald filio regis Penda x : 
ex quibus nati sunt S. Milburg y, S. Mildred 2 , 
S. Milgith aa, et S. Mervin bb. Ili omnes ex amore 
Dei, tradiderunt omnia bona sua, dum viverent, 
in pios usus. Dompneva poslmodum ivit ad Kent, 
ut acciperet a rege Ecgbert Weregcld cc, quod 
is cupiebat ei solvere, occasione duorum fratrum 
ejus, ipso jubente occisorum, in insula Thanet dd, 


:i) DequoCfr 1. 1 Fabr., p. 384, n. 2; t. Vl Maii, p. 374, n. I. — 
l CfrTanner, biblioth. Britan. Lond. 1748, p. 334 et 712. (3) T. II 


et privatim in regio palatio ad Estrey sepultorum, 
ubi miraculose detecti sunt splendida columna 
lucis, quae apparuit media nocte supra locum se- 
pulturae ee ; quam rex videns valde terrefactus 
est, et inde commotus de scelere suo, misit ad 
eorum sororem Dompneva, et dedit ei octoginta 
carrucatas ff terrae: ubi ipsa monasterium aedifi- 
cavit, in quo orationes fieri possent pro animabus 
eorum, rege ipsi in eo aedificando assistente gg. 
Misit etiam filiam suam Mildred ultra mare, ut in 
monasticis disciplinis instrueretur, quas tam per- 
fecte didicit, ut magnum progressum fecerit in omni 
sanctitate; cujus rei argumento sunt quae etiamnum 
cernuntur. Ipsius mater curae ejus tradidit monas- 
terium quod erexerat hli. Et sic S. Mildred accepit 
ab archiepiscopo Theodoro ii sacrum velum, cum 
septuaginta aliis virginibus sociabus kk ; quibuscum 
juxta Dei voluntatem, in omnibus virtutibus progredi 
pergens, vitam aeternam meruit ; et fuit postea 
illustris multis miraculis. 

2 S. Eormengilha dies mortalis vitae suae in 
eodem monasterio cum filia sororis suae ll pere- 
git, et post mortem sepulta fuit, ut desideraverat, 
ad distantiam unius milliarii versus orientem a 
monasterio Sanctae Mildred rnm ; ubi miracula olim 
frequentia fuerunt et illustria, imo et ad hunc 
usque diem celebrantur. Sanctae Mildred successit 
in regimine monasterii sui S. Eadburga nn, quae 
aedificavit ecclesiam quae ibi est (who built the 
church there), in qua etiam requiescit sepulta 00 . 
Sexburga pp regina Kent fundavit monasterium 
S. Mariae in insula Shepey, et collocavit monialos 
ibi qq. S. Sexburga, S. yEtheldryda rr et S. With- 
burga ss fuerunt filiae Anna regis Anglorum orien- 
talium. S. iElheldryda nupsit S. Ecgfrilh regi 
Norlhumbrorum, sed nihilominus semper servavit 
virginitatem. Sepulta est in magna ecclesia in Ely, 
ubi miraculis illustris fuit. In eadem ecclesia re- 
quiescit etiam ejus soror S. Withburga tt. S. Eor- 
meuilda uu filia Earcombercht et Sexburgae nupsit 
regi Wulfere filio Penda regis Merciorum, quo 
regnante gens Merciorum baptismum recepit. Ex 
hoc conjugio nata est S. Werburga xx virgo Deo 
sacra, quae sepulta fuit in monasterio Heanburh yy. 
Postea translata est et nunc requiescit in Legeces- 
ter *. Sed S. Eormenilda requiescit in monasterio 
Ely simul cum matre sua et cum matertera sua 
S. yEtheldryda: ubi claret mullis miraculis. Soror 
ejus (S. Eormenilda) S. Eorcongota 22 missa fuit 
ultra mare ut educaretur a matertera sua S. jEthel- 
burga aaa, loci bbb abbatissa : et ibi ex Dei volun- 
tate multos in virtute progressus fecit ; et cum 
diem supremum obiissel, cito miraculis clarescere 
coepit. Rex Withred filius regis Ecgbert, fundavit 
monasterium in Dover in honorem S. Martini ccc 
ipso Sancio locum designante in quo monasterium 
istud erigi volebat; quod consequenter exeeutioni 
datum est. Collocavit etiam monachos ibi, eisque 
terras tradidit ad eorum sustentationem usque in 
hunc diem. Rex iste quiescit prope S. Augustinum 
in porticu, ad partem meridianam ecclesiae S. Mariae 
ddd, quod ejus proavus rex Eadbald aedificaverat in 
honorem Dei et S. Mariae eee. 

ANNOTATA. 

a Cujus Acta T. VI Maii ad diem xxvi p. 373. 

b T. IH Febr. ad diem, xxi v p. 470. 

c Cfr T. VI Maii p. 381 cap. 2 et p. 389 cap. 3 
(lege : 4). 

Martii, p. 006, n. 3 et 607, n. 4. Cfr Nov. Monastic. Auglic., t. r. p. 458, 
coi. 2. 

d Bertlw 


D 


ee 


ff 

99 


hh 

ii 

kk 


Sanctorum fa- 
milia; regioe 


Cantii. 

U 


E mm 


nn 

oo 

pp 

qq rr 
ss 


tt 

uu 


XX 

yy 


* Ghester. 


F 


aaa bbb 


ccc 


ddd 

eee 


102 


DE SS. ETHELREDO ET ETHELBERTO, MM. 


d Bcrtha filia fuit Chariberti regis Parisiorum 
(T. UI Fel/r.p. 471 n. 4,5 e/,7. Cfr t. VI Man, p. 439 
n. 23). Pro gmea logicis deductionibus quae sequun- 
tur, utiliter consulentur tabellae ad p. 90. 

e T. III Septembr. ad diem vm p. 206 a; 
t. VIII Septembr. p. 708 num. 66 etp. 709 num. 
70 et 71 ; t. VI Octobr. p. 6 et p. 112 num. 118 
seqq.; memoratur etiam in quibusdam Fastis xiv 
Decembr. 

f T. VI Octobr. ad diem xn p. 108. 
g T. V Octobr. ad diem xp. 102. 
h Pu to Saxon icam vocem interfectionem signi- 
ficasse, ex iis quae infra adducam ex Goscelino et 
Guilielmo Thorne. 

i Cfr t. I Febr.p. 387 not. g et t. VIII Septembr. 
p. 709 num. 70 et 71 . 

k S. Eadburga Limingensis colitur xm Decernb. 
Cfr t. I Fcbr. p. 387 not. h et t. II! /•. 473 num. 15; 
distinguenda est a Tanetensi quae eodem die memo- 
ratur, de qua consule locos cit. et t. Ili Julii p. 515 
num. 16; p. 518 num. 7 et p. 519 num. 13 et 2; 
occurrit, illa Tanetensis hic paulo inferius. 

1 Nempe Clotharii II. Cfr Commentar, supra 
/ num. 4. 

m T. VI Augusti ad diem xxxi p. 685. 
n Cfr Commentar, num. 5, 13, 14. 
o Ita Anglo-Saxones filios regum vocabant. Cfr 
Glossarium Cangii V° Clito et Adelingus. 

p Seu Dornnevam , ut ibi paulo post dicitur. Co- 
litur xix Novenibr. 

q Eormengitha in ferius iterum Sanctae titulo insi- 
gnitur et praeterea miraculis claruisse dicitur. Au- 
ctor jam citati Martyrologii Anglicani (A Mcmorial 
of Britsh pietg) ei diem assignat vel eligit xxx Julii; 
na m a liquando se dies elegisse, ubimonumen ta tace- 
bant, fatetur pag . 7. — Hic jam locum adducimus 
ex Guilielmo Thorne, ut pateat cum has paginas 
Saxonicas, quae in monasterio suo exaratae fuerunt, 
prae oculis habuisse. Coi. 1906 edit. Twysden sic 
habet: Elhelbertus rex habuit ex regina Berta 
filium Edbaldum, filiamque Elhelburgam, alio 
nomine Thate dictam, quae data fuit Edwino regi 
Northanhymbrorum in conjugem, quem Sanctus 
Paulinus missus cum Etbelburga convertit ad fidem 
et eumdem baptizavit cum sua gente. Post cujus 
regis interfectionem reversa est regina ad fratrem 
suum Edbaldum qui tunc rex Kanciae erat. Ipse 
vero Edbaldus dedit ei villam de Limminge, quae 
fecit ibi monasterium et ibidem sepulta est Idus 
Decembris. Edbaldus habuit de uxore filiam En- 
switham quae apud Falkstane pausat, Ermenredusex 
uxore sua Oslana etc. Quse sequuntur jam excusa 
habes in Actis S. Mildredx (T. HI Julii p. 516 num. 
13 \p. 51 num. 4 cq. etp. 519 num. 2) ; alia quae- 
dam a G. Thorne ex eodem Indiculo Saxonico 
excerpta, quaeque in Actis S. Mildredse omissa 
fuere, infra / ro fer imus. Similiter Co-.celinusiu Vita 
S. Wcreburgx (T. I Febr.p. 386) Indiculi partem 
priorem paene exscripsit : lEthelbrigtus igitur ex 
Berta regina, filia regis Francorum, Eadbaldum 
cum /Ethelburga filia procreavit, quem suae pietatis 
et regni optimum haeredem reliquit. /Ethelburga 
vero regina post pii regis Nordhanhumbrorum 
Eadwini interfectionem, reversa ad Eadbaldum 
fratrem in villa Liminga monasterium aedificavit, 
in quo cum S. Eadburga requiescit. Eadbaldus quo- 
que ex alterius regis Francorum lilia Emina Eorm- 
redum atque Ergombertum principes sanctamque 
Virginem Answitham, quae apud Folcanstam de- 
posita veneratur, propagavit etc. Reliqua habes 
partimin Commentar., n. 10, et plura legi possunt 
apud Hcnschc nium t T . I. Fcbr. I. c.j. — In Ms. 


Saxonico dux tantum f lix Ermenredi h ic prode unt , p 
cum a reliquis scriptoribus quatuor enumerentur ; 
sed notandum est, primo, in hoc Indiculo locorum 
se j ulturx, de solis fere Sanctis agi, deinde inferius 
etiam non omnes sorores S. Sexburgx accurate 
simul enumerari, narnpo tea additur S . .Ethelburga 
S . Eorcongotx ma ter ter a e t ejusd em S exbm 'gx so ror . 
r T. II Julii ad diem vi p. 346. 
s T. II Febr. ad diem xm p. 686. 
t T. III Febr. ad diem xxmp. 387. 
u Henscheniusolim conjectaverat distinguendum 
inter S. Ermenburgam et Dornnevam uxorem Mer- 
waldi (T. HlFeJyr. p. 389 num. 3, 4), nempe ex 
Westmonasteriensi ad an. 654, sed is exscripsit 
Rogerum de Wcndover, ut solet ; Rogerus vero (Cfr 
Roger. Lond. 1841, t. I,p. 152 et 167) male intellexit 
Simeonem Dunelmensem ; uterque se corrigunt ad 
annum 676, ubi diserte scribunt S. Ermenburgam 
Merwaldi uxorem fuisse. 

x De regibus Mereri agit Iienschenius T. III Febr. 
p. 389 num. 2. 

y T. III Fcbr. ad diem xxm p. 388. 
z T. III Julii ad diem, xm p. 512. 
aa T. II Janua, r. ad diem x\np. 176. 
bb Ibid. p. 176 num. 8. In quodam Calendario E 
alphabetico Sanctorum [ Nicolas : The chronology of 
history, Lond, 1838 p. 168) occurrit S. Mervyn VI 
Januarii. Martyrologium sxpe laudatum (A Menio- 
rial etc.) eum refert ad diem xvii ejusdem mensis. 
cc Cfr Commentar, supra num, 16. 
dd Nescio an hxc accurate ab editore Anglico ex 
Ms. Saxonico versa fuerint, nam Thornius et 
reliqui omnes scribunt eadem Eastrix evenisse. 
Forte hxc verba in insula Thanet, accipienda sunt 
de weregeld, seu compensatione, quam Domneva 
in insula illa accipere debebat. Cfr Commentarius, 
num. 15. 

ee Scriptor istius Indiculi (nempe locorum sepul- 
turx Sanctorum qui, ex regibus Cantii geniti sunt), 
ambas Translationes horum Martyrum, sieas nove- 
rat, omittere non potera t, primam scilicet ex Cantio 
ad Wakeringeet secundam ad ‘monasterium Rarne- 
siense. Primam, facilius ignorare potuit cum facta 
sit tempore incursionum Danicarum et Wakeringe 
a quibusdam locus obscurus dicatur, secundam 
tamen non item (Cfr Commentar, n. 20 et seqq.). 
Ex quo probabile ft ante annum 986 quo facta est 
secunda Translatio, istum Indiculum fuisse scri- 
ptum. Sed vide mox dicenda dc eodem argumen to. 

IT De carrucati < vide Glossariwn Cangii. Earum 
valor videtur variasse diversis temporibus ac diver- 
sis in partibus Anglix ; si admittatur eas 1 00 aeras 
effecisse Cfr Hi st. d' Angleterre par le D. Lingar d 
traduite par M. de Roujoux. Louvain 1827. T. I 
p. xxi) aeras habebimus 8,000. Vide dicta ■ in Com- 
mentar. num, 17. 

gg Thornius hic inserit fabellam de cerva, quam 
ex eo excerpta:n habes in Actis S. Mildredx, t. III 
Julii p. 513 num. 5. Cfr Commentar, num. 16 scq. 

hh Patet scriptorem* Saxonicum pro solis fere 
monachis S. Augustini Cantuariensis opellam suam 
concinnasse ; nam locum ubi monasterium istud cx- 
structumest, nempe insulamTanet, hicindicareomi t- 
tit. Idem ex ultimis Indiculi verbis manifestum fiet. 
ii T. VI Septembr. ad diem xix p. 55. 
kk Nempe in insula Tanet, non vero Eastrix, ut 
erronee Westmonastcriensisad annum tibi scripse- 
rat (Cfr supra annotat, u); ex quo tamen deceptus 
Hensch e nius Dom nevam aS • Ermenburga diversam 
putavit, Eastrix autem vel umbram monasterii 
exstitisse nusquam reperire potui. Pluries prodit 
Eastria, Estrie, Estreya in diplomatis monasterio- 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


103 


p rum Can tuarie nsium (Nov. Monastic. Anglican. 
T. I. p. 96, 97 et i assim), sed aut nulla, aut sola 
appellatione villae adjecta. 

II Cum filia sororis suae Domnevx, nempe S. Mil- 
dreda. 

mm Idem asseritur t. II I Julii p. 519 nitra . 2. 
nn Hxc est S ■ Eadburga Tane tensis qux in Mar- 
tgrologio Anglicano (A Memorial etc.p. 127 ) trans- 
lata dicitur ad monasterium seu hospitium Cantua- 
riense S. Gregarii anno 1 055, sed corrigendum 1 085, 
nam anno solum 1084 illud hospitium a Lanfranco 
archiepiscopo fundatum est (Nov. Monastic. Angi. 
T. VI. p. 614. Cfr t. III Julii p. 519 num. 137. 
De eadem Eadburga vide supra annotat, k. 

oo Ex his facile eruitur hoc opusculum Saxoni- 
cumscriptum esse ante annum 1011, quo destructum 
est monasterium Tanetense a Danis (T. III Julii 
p. 520 num. 3; Chron. Saxonic. ad an. 1011 ; 
Cfr t. II April. p. 636 seqq.f; sed forte aliquot 
annis antiquius est (annotat, ee). Translata sunt 
Lipsana S. Mildredxad Monasterium Cantuariense 
S. Augustini anno 1030 die xvm Mali fer ia se- 
cunda Pentecostes (Cfr t. III Julii p. 521 num. 7, 
8,9 et Nov. Monastic. Angi. T.Ip. 449 ); S. Ead- 
B burgx autem ad hospitium S. Gregorii Cantuariense 
anno 1085 (supra annotat, nn ). Aliunde colligimus 
idem opusculum scriptum esse post annum 97 4, 
ex Translatione S. Withburgx ad monasterium 
Elicnse, ut infra indicabitur . 
pp T. II Julii ad diem vi p. 346. 
qq Editor Anglicus hic lineolam ducit , ex quo 
conjecto quxdam in AIS. legi non potuisse. Suppleri 
possunt ex G. Thorne qui, ut diximus, totum Indi- 
culum istum, plurimis interjectis, in latinum ser- 
monem transtulit. Sic itaque habe t hoc loco ( Twy den 
x Script. coi. 1 9087 : Filius ejus ( Sexburgx ) rex 
Lotarius possessionem terrarum unde vitam duce- 
ret, ipsi dedit. Post hxc sic pergit cum opusculo 
Saxonico : Fuerunt autem Sancta Sexburga et 
Sancta Etheldretha et Sancta Withburgh fdise lnae 
regis orientalium Anglorum. Beata Etheldretha 
data erat Egfrido regi Northanhymbrorum in 
conjugem, quae tamen virgo sempcr mansit et 
requiescit in monasterio quod dicitur Ely cum 
sorore sua Withburgha. Ermenold, filia Ercom- 
berti regis et Sexburgh uxoris suae, datur Fulchero 
(Wulfero) filio Pendae regis Merciorum in conju- 
gem : quorum tempore gens Merciorum fidem 
L suscepit et baptismum, et Sanctam virginem Wer- 
burgham genuerunt, quae Laycernae ( Legecestrix , 
seu Cestrix) requiescit. Ermenold cum matre Sex- 
burga et matertera S. Etheldreta apud Ely sepulta 
est. S. Ercongota, soror ejus, ultra mare ad ma- 
terteram suam missa est et ibidem mortua. Erat 
Wilhredus rex Kanciae filius Ebrechi (Egberti) 
regis. Mortua beata virgine Mildreda etc. Qux 


quuntur edidit Sollerius (T. III Julii p. 520 n. 3) q 
qui, uti et nos, plurima in editione Thornii Twys- 
deniana emendanda habut. 
rr T. IV Junii ad diem xxrn p. 439. 
ss T. II Martii ad diem xvn p. 605. 
tt S. Withburga translata est ad monasterium 
Eliense an/no 974, ut diximus supra p. 101, coi. 1. 
uu T. II Febr. ad diem xm p. 686 . 
xx T. I Febr. ad diem in p. 384. 
yy Vernacule Hanbury in Staffordia australi, 
inter fluvios TrenteZDove, ibique olim monasterium 
exstitisse dicitur in Vita S. Wereburgx, t. I Febr. 
p. 389 num. 13 et p. 390 not- c. Translata est hinc 
Cestriam anno 875 ut narrat Bromtonus in Chro- 
nico (ap. Twysden x Script. coi. 810; cfr Chron. 
Saxon, edit. Giles ad an. 875 et t. I Febr. p. 385 
num. 5) : Anno Domini 875 quo dictus Burrcdus 
rex Merciorum per Danos apud Ripendon (nunc 
vulgo Repton. Cfr Camden edit. Gouglx t. I p. 301 
et 306j expulsus fuit, Hamburgenses indigenae, qui 
circiter quinque milliaribus a Ripendon distabant, 
pavore soluti, corpus Sanctae Wereburgae virginis 
diu ibidem sepultum, ad Cestriam tanquam ad 
locum tutum transtulerunt, 
zz T. III Febr. ad diem xxiii p. 387. E 

aaa T. II Julii ad diem vn p. 481. 
bbb Farxmonasterii in Gallia, leucis quatuor 
a Meldis. Cfr t. III Febr. p. 387 num. 1. 

ccc Idem dicitur t VI Mali p. 434 num. 10. 

De hoc monasterio cfr Nov. Monastic. Anglican. 

T. IV p. 528. 

ddd Anglicus editor vertit : the church of 
S. Mary. Sed Goscelinus in Actis S. Augustini 
(t. VI Maii, p. 413 seqq.) hanc' ecclesiam plerumque 
vocat Oratorium S. Mariae. Destructum est istud 
Oratorium, qu'a ruinam minabatur, anno 1091 
(ibid. p. 430, n. 56; p. 437, n. 16 pp. 413, n. 2) ; et 
hac occasione translata ossa Sanctorum prxsulum, 
regum aliorumque, ex porticibus Oratorii S. Marix, 
quod ecclesia nova totum complexa est, ad novam 
cryptam S. Marix ( ibid . p. 437 cap , met iv). De hac 
Translatione narrationem salis intricatam scripsit 
Goscelinus ; quapropter hic nonnulla jam indicavi, et 
hxc pauca insuper addo : Positio Lipsanorum San- 
ctorum prxsulum in veteri Oratorio S. Marix de- 
scribitur ib d. 416 num. 17, regum vero, et inter 
alios Withredi illius de quo in opusculo Saxonico 
'mentio fit, ibid. p. 434 num. 9 et 10; translatio 
prxsulum eorumque positio in nova crypta p. 419 ^ 
n. 24 et p. 438 n. 21, S. Ethelberti regis p. 439 
cap. iv, reliquorum denique p. 443 n. 41. 

eee Idem asseritur l. c. p. 434 num. 9. Ex his 
omnibus luce meridiana clarius est, Indiculum 
istum Cantuarix in monasterio S . Augustini fuisse 
conscriptum. 


DE 


ACTA SANCTORUM. 


104 


A 


I) 


DE S. LUPO. EPISC. ET CONF. 


.1. V. H. 


ANDECAVIS. 

COMMENTARIUS PRAVIUS. 

unicus. Sancti cultus; tempus episcopatus inquiritur. 


PROBABILITER 
CIRCA AN. GSU. 
Cotus .S. Lupi 
<:u Itus : 



tus : 


Lupum, Andegavensem episcopum, nul- 
lus martyrologoruni classicorum comme- 
morat ; ast Claudius Le Chastelain insuo 

J Martyrologio universali inter Sanctos 

Gallice, recenset Sanctum his verbis, qua e Gallico 
latina reddimus : Andegavis S. Lupi, episcopi hu- 
jus civitatis, cujus corpus ibidem honoratur in 
ecclesia collegiata S. Martini. Inter Auctaria 
[] Usuardina apud Sollerium nostrum adhancdicm, 

’ Burdegalense habet : Andegavis S. Lupi episcopi ; 
cui elogio consentiunt editiones Lubcco-Coloniensts 

et Gj reveni, nisi quod ' addant et Confessoris. Bie- 
viarium Andegavense, jussu Caroli Miron episcopi 
anno 1623 editum, ad hanc diem ritu duplici 
S Lupum colit. Sic cadent festivitas, ritu tamen 
inferiori, celebranda indicitur in Breviariis veteri 
Dolensi et Cenomanensi et monasterii S. Alpini 
Andegavensis. Licet igitur pleraque Martyrologia 
ejusnomenreticcant, non esttamenquod legitimum 
eius cultum, in dubium revocemus, 
incertum tem- ’ 2 Ast quam certus S. Lupi cultus, tam incerta 
pus epmopa- S un t reliqua ad illum spectant ta: nullum enim Acto- 

rum vestigium apud scriptores inveniri potest Imo 
inter eruditos co ntrovertitur, quo tandem s recido 
/loruerit : alii enim vixisse saculow ii, alvi sarculo ix 
illum opinantur. Quin et Claudius Le Chastelain 
saeculum x assignat, scribens in margine sui Mar- 
tyrologii annum 937 emortualem. Ast singularem 
Castellani opinionem, tamquam errorem typotheta, 
magis existimandam censeo ;nihilen ion in documen- 
tis occurrit, ex quo talis aetas S. Lupo tribui / os- 
s it , Tota igitur controversia in co est, utri nempe 
G magis credendum sit : auctorine Tractatus de rever- 
sione B. Martini a Burgundia, qui vulgo existima- 
tur esse S. Odonis, abbatis Cluniacensis ; an vero 
Oatalogis antiquis episcoporum Andegavensium. 
Etenim S. Odo aut alius quis j nam incitato Tractatu 
dicit S. Lupum adfuisse dicta’ reversioni S. Mar- 
tini, qua, ut habet, ipse scriptor (1), cum anno 
Christi 887 concurrit. Catalogi, contra ant' qui sta- 
tuunt S. Lupum, secundum a S. Mcignobodo, circa 
annum 660(2) defuncto, successorem, adeoquecirca 
finem saculi septimi aut initium octavi florentem . 
qui cum n, lc 3 Quoad vero Tractatum de reversione S. Martini 
scec. ix concur- spectat, illum, licet a, Joannc Mabillon, Adriano 
rit juxta odo- p a j[( c p Claudio Fleury et Jacob. de Longueval 
tamquam genuinum Odonis partum habitum, abeo 
tamen abjudicant, critici recentiores (3) : et id qui- 
dem merito ; utpole qui afferant varias solidasque 
sua sententia 'rationes . ht imprimis dicunt libium 
hunc non redolere S. Odonis stylum : fateor incei- 
tam esse, quamdiu sola est, istiusmodi rationem, 
quia pro vario scriptionis argumento , varioque 


animi statu, ipsa etiam scriptionis indoles vai .at i 
aliquando j otest. Verum quando hac ratio aleis ad- 
minicula tur, suum etiam momentum, juste obtinet. 

Et reipsa tractator turpiter cespitat introducens 
Fulconem, petentem hanc scriptionem ab Odone; 
tum quia dicit (4)' Porro inter alia mihi i et u listis, 
vos in quibusdam veteribus scedulis, impolito 
exaratum sermone, qualiter B. Martini sacratissi- 
mum corpus ob Barbarorum incursus in Buigun- 
diam delatum fuit, qualiterque exinde, reddita pace 
Ecclesia;, ad propriam urbem relatum. Quando 
talia leguntur, nemo facile sibi persuadebit S. Odo- 
nem coxvum, imo quatenus Turonensem , spectato- 
rem fuisse reversionis corporis S. Martini: natus 
enim anno 879, octennis erat, quando Reliquia 
S Martini anno 887 Turonem relata sunt; defun- 
ctus porro anno 942, non est, quod ad rem, coram 
gestam, enarrandam veteres scedulas forte fortuna 
reperiret et, studiose scrutaretur . 

4 Habemus dein in S. Odonis Vita, qua ad sed Tractam 
dian xvnl Novembris dabitur, eum a Falcone, An- 


’ . ,r, catur propter 

degavensi comite seu consule enutritum fuisse (b), contradidion(St 
quo autem modo et id verum esse potest, quod dicit 
Fulco Odoni, illum hanc scriptionem petere non 
solum pro convictus gratia, sed etiam pro lactentis 
infantia; participatione, nihil enim negari 'posse 
credit illi, quem mater in laciis participem acci- 
vit? Vicissim et Odo se vocat Fulconis collacta- 
neum (6). Andreas Quercetanus in Notis ad Biblio- 
thecam Cluniacensem (7) nititur detergere contra- 
dictionem, dum dicit Odonem, a Gulielmo, Fulconis 
patre, enutritum fuisse. Sed sua Odoniana Vit, astat 
auctoritas, qua habet, quocl Fulco Odonem enutri- 
vit adeoque collactaneus ejus non fuit. Joannes 
autem Vita scriptor aperit fontes, ex quibus suam 
narrationem hausturus sit, nempe testes omni exce- 
ptione majores. Ea, inquit (8), nimirum mihi scri- 
bere bene placuit, quae quasi de alio narrante ex 
ejus ore sumpsi et meae memoriae commendavi; 
deinde quae Domnus Hildebrannus, vir nempe ve- 
ridicus et Clu niaci ccenobii praepositus, in regu- 
laribusque disciplinis praeceptor meus, mihi et 
multis aliis est professus. Quoniam igitur certissima 
biographus profert testimonia, non est quod vim in- 
feramus ejus verbis, eum solum ad finem, ut /V acta- 
tus cujusdam, multis ex partibus spurii, veritatem 
vindicemus. Quin et illud merito offendit Scriptores 
Benedictinos Historia Francia litteraria (9), quod 
Fulco, comes Andegavensis potentissimus, scriba t, ad 
Odonem monachum (10): Condescendat igitur meae 
parvitati vestra sublimitas, et praestate quod po- 
stulo, qui hoc ipsum praestitistis, ut postulare 

auderem . 




Fr. 


5 Ex 



DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


105 


A 5 Ex hactenus dictis liquet, saepe dictum Tracta- 
■perturbatas ge- tum, non esse lucubratum co saeculo , quo ad S. Odo- 
»i eulogias, nem pertinere potuisset. Sed sunt et alia capita , 
quae scriptionem omnimodo fabulosam monstrant. 
Etenim quoties nomina propria eorum, qui rever- 
sioni corporis S . Martini al laboraverunt, attingit, 
toties in gravissimos incurrit errores. Principalem 
operis ducem profert In gelgerium, comitem Andega- 
vensem, cujus genealogiam hisceverbis describit ( 1) : 
Eo tempore vir illustris, Gastinensis comes, Ingel- 
gerius, Hugonis, ducis Burguudise nepos, Lochiae 
et Ambasise dominus, strenuus armis, summa 
potestate et probitate praeditus erat, et Andegaven- 
sem consulatum, ex regio munere nuper sibi im- 
partilum, procurabat. Atqui Benedictini eruditi, 
qui de historia Burgundise. scripsere, tamquam fa- 
bulosum rejiciunt hunc Nugonem ducem (2) ; nam 
Nugo iste abbas fuit vitae innocen tissimae, a pueritia 
monasterio inclusus, quia Caroli Magni filius natu- 
ralis timorem incutiebat, ne aliquando de regno 
Galliae contenderet. Odo vero rebus, quas scribebat, 
coaevus et specta tor, in tam gravem errorem' non in- 
cidisset. Quocirca J.-F. Bodin, in suis Disquisitio- 
n ibus circa pagum Andegavensem, cautius procedit, 

B et sic Ingelgerii genealogiam delineat (3). Torqua- 
tus filium praecelsi ingenii habuit Tertullum no- 
mine, qui ut altiorem dignitatis gradum attingeret, 
in obsequio Car oli Calvi se devovit et strenuus armis 
evasit. Carolus uxorem ei dedit Petronillam , filiam 
ducis Burgundise, cum beneficio castri Landonis et 
aliquot praedia in pago Gastinensi, ex qua filium 
Ingelgerium habuit. Abstinet igitur auctor a nomi- 
nando hoc duce Nugone, quieseterum, utet reiiquiin 
Galliis, hanc regionemnon hsereditariojure, sed ex 
delegatione principis, obtinebat. 

et in variis se- 6 Neque hic est errorum fimis. Nam in decursu 
dibus suae narrationis sex praeter S. Lupum nostrum nu- 

merat episcopos (4), videlicet Adalaudum Turonen- 
sem, Domnolum Trecensem, Armarium Autissiodo- 
r ensem, Siagrium Mduensem, Baimonem Aurelia- 
nensem et Mainoldum Cenomanensem, qui omnes, 
si unum Turonensem excipias, in Catalgois episco- 
porumlxarum sedium circa illucl tempus desunt. Et 
quidem Trecensem sedem ab anno saltem 882 ad 
890 occupavit Bodo, ac proinde, aiunt Galliae' 
Christianae Scriptores (5), evanescit ignotus Dom- 
nolus, quem corpori S. Martini revertenti adsti- 
tisse fingunt. Autissiodorensem vero pontificatum 
C adiit Nerefridus viii Septembris anni 887 in eoque 
xxn annis perseveravit (6) ; expungendus itaque 
Armarius, aut Januarius Pseudo-0 donis, equi ne- 
que Nerefridum praecedere potuit, utpote, nullo 
medio, WibUudi successorem. Ecclesiae /Eduensis seu 
Augustodunensis non alius Siagrius episcopus 
cognoscitur, quam Brunichildis reginae frater ger-- 
manus, adeoque saeculo sexto pontifex : anno 
autem 887 Adalgcirius seu A da Ig i sus jam a duoden- 
nio JEduensibus episcopus praeerat et 893 obiit (7). 
Expungendus quoque Raimo, Aurelianensis episco- 
pus, cujus nomen inter hujus sedis antistites non 
occurrit: sed Walterius seu Gauterius cathedram 
hanc tenuitab anno 867 usquesaltem annum 89 1 (8) . 
Quin et hic ipse Raimo seu Rai.no, juxta correctio- 
res Catalogos, episcopus Andegavensis ponitur, 
quatenus pontificatum gesserit ab anno 880 ad 
annum 907 aut 908 : frater erat Adalaudi aut 
Adalandi, Turonensis archiepiscopi (9). Quae si 


accura ta sunt, onvni loco sanctus noster Lwpusexclu^ j. v . h. 

ditur. Tandem exhibet nobis Pseudo-Odo Mainol- 
dum, Cenomanensem episcopum , praesen tem transla- 
tioni S. Martini : quoniam vero istiusm odi nomen 
in Cenomanensibus Catalogis non occurrit, Mainol- 
clumin Mainardum mutant { 1 0) : ast nehoc quidem 
remedio malum sana tur. Etenim ex Gestis episcopo- 
rum C enomanensium apud Mabillonium habemus, 

Aldricum pofiti fica tum adiisse anno Christi 832 et 
per annos xxiv tenuisse (11); adeoque Roberlum, 
ejus circa annum 856 successorem, quum per an- 
nos xxvi rexisset Ecclesiam, annum Christi 882 
attigisse (12); cui successit Lambertus per vi annos. 

Ja m igitur usque ad annum 888 progressi sumus, 
nullusque locus Mainoldo relictus est ; imo inter 
Lambertum et Mainoldum duo intercalandi sunt 
episcopi : Guntherius, qui saltem xvii annis, et Hu- 
bertus, qui xxvn annis Cenomanensem Ecclesiam 
administrarunt (13) , proindeque initia Mainardi 
seu Mainoldi non ante xxxii annum saeculi decimi 
statui possunt. Et hic itaque eliminandus est. 

7 Quoniam igitur scriptor tot fere committit er- episcoporum 
rores, quot nomina episcoporum citat, licet nobis 

jure optimoejus rejicere auctoritatem, quando alle- 
gatS. Lupum, Andegavensem episcopum , reversioni E 
corporis S. Martini e Burgundia saeculo ix inter- 
fuisse. Sed quum tam graves errores viro corda to et 
coaevo, qualis erat S . Odo, Cluniacensis abbas, im- 
putari non possunt, falsario cuidam longe recen- 
tiori, adeoque rerum personarumque , de quibus 
tractabat, ignaro, adseribendi sunt. Nihilominus 
scriptionis, hactenus refutatae, auctoritatem stabi- 
lire forsan conabitur quisjpiam ex libro Heberni, 
archiepiscopi Turonensis, coaevi, quoniam suum 
pontificatum anno 896 exorsus est. Hic porro 
scripsisse fertur librum de Miraculis S. Martini, 
quem edidit Baluzius (14) et in quo actores transla- 
tionis Burgundicae nominat Adalaudum Turonen- 
sem, S. Lu pu m A ndegavensem, Mainoldum C eno m a- 
nensem et Raimonem Aurelianensem episcopos. Sed 
variis allatis solidisque rationibus monstrant Ephe- 
merides Trivultianae (15) ethunc librum falso attri- 
bui Heberno Turonensi ; quod quidem vel ex solis 
episcoporum nomin ibus abunde ostenditur. Frustra 
igitur Pagius in sua Critica Baronii ad annum 887 
§ vi auctorita te Heberni sustinere nititur episcopa- 
tum S. Lupi saeculo ix, refutaturque vel ex cor- 
rectione, quam adhibendam vult in Vita quadam 
S . Maurilii Andegavensis. Istic enim legitur (16) : F 
Raino, quondam S. Martini discipulus et semper 
canonicus, ac postmodum sanctae Andegavensis 
Ecclesiae ex initio christianitatis trigesimus ter- 
tius humilis episcopus, ob honorem omnipotentis 
Dei, nec non et ejusdem S. Maurilii, ac remissio- 
nem peccaminum animae suae, anno Incarnationis 
Dominicae dccccv et ordinationis episcopatus sui in 
xxv hanc Vitam scribere ac requirere jussit. Ar- 
chanaldus, S. Martini discipulus et diaconus, 
jussu praefati domini Rainonis scripsit et requisi- 
vit. Episcopatus itaque Rainonis ab anno 880 exor- 
dium sumpsit, adeoque locus cuidam alii episcopo, 
anno 887 Andegavis sedenti reperiri non potest. 

8 Quocirca Pagius, ad vim argumenti cluden successiones 
dam, toto decennio tempus episcopatus Rainonis 
truncat, et loco episcopatus xxv legendum episco- 
patus xv dicit, cum constet, inquit, Rainonem 
coaevum fuisse Odonis, Galliae regis, eique super- 


(1) Marrier, p. 120. — (2) Plancher. Hist. de Bourg. 1. 1. p. 230. — 

(3) Bodin. Kecheri lies sui Angers et le Bas-Anjou, 1. 1, p. 147. — 

(4) Marrier, p 120, 121 et 121. — (51 Gal. Christ., t. XII, eoi 493. — 
(0; Ibid., coi. 273. - (7) Ibid., t. IV, coi. 344. - (8) Ibid., t. VIII. 
coi. 1426. — (9) Bodm. Recherch. sur Angers, t. 11, p. 540. — 
(10) Gall. Christ. Aut., t. II, coi. 514. Longueval. Ilist. de 1'EgI- 


lic., t. VIII, p. 191. Edit. Taris. 182G. - (11) Veter. Analect , 
97, 300. Edit. Paris. 1723. — (12) Ibid., p. 300. — (U) Gall. Christ. 
,iq., t. II, p. 514. - (14) Baluzius. Miscellan., t. II. P- - 
Journ. de Trdvoux, an. 1716. Jutn, coi. 1 145- — (10) Gall Gliris . 
ion Ait CQ A T,r r\ In II 1.1- 


14 vixisse. 


106 


DE S. LUPO, EPISCOPO ET CONFESSORE. 


j. v. h. vixisse. Ast liberior est ista correctio, siquidem 
ruinosum sit fundamentum, cui innititur : nam 
Odoni, Gallice regi, qui ab anno 88€> ad 898 regna- 
vit, et coaevus esse et supervixisse eidem potuit Raino, 
episcopatum suum ab anno sive 880 s 've 890 exor- 
sus. imo binos habemus terminos, documentis suis 
munitos, quibus episcopatus S Lupi omnimodo eli- 
minatur : nam ex Chronico Vindocinensi seu Ande- 
gavensi habemus (1): occecv, Vitae B. Maurelii 
inventio, vel potius augmentatio per Rainonem 
episcopum et Archanaldum scriptorem facta est. 
Ab hoc igitur anno tempus episcopatus Rainonis 
regrediendo computandum est. Altervero terminus 
stabilitus' diplomate Caroli Crassi, dato vi Calen- 
das Novembris 886, quo Ilugo abbas, regis propin- 
quus (2), precario more quibusdam venerabilibus 
episcopis, Adalaldo archiepiscopo, simulque Rai- 
noni, fratri ejusdem, quamdam villam, Appiarias 
nomine, in pago Aurelianensi in vicaria Lodo- 
vensi, cum omnibus appendiciis suis... dedit. 
D. Bouquet dicit quidem hunc Rainonem Aurelianis 
sedisse, sed absque ullo idoneo teste : nam quod vil- 
lam acceperit, in pago Aurelianensi sitam, nihil 
probat, nisi et probaret pro Adalaldo, quod est ab- 
R surdum : sed hi germani episcopi erant, aiunt Gesta 
consulum Andagavensium (3), ex Aurelianensi urbe 
nobiliter nati cives, qui neptem suam Delendim 
Ingelgerio in conjugem copularunt, tradentes ei 
cum puella... quae eis in Aurelianensi pago et 
Turonico hereditate legitima proveniebant. Ex hac 
igitur cum Aurelianensi civitate Rainonis frequen- 
tiori necessitudine (4) profluxisse credo opinionem, 
quod in hac urbe sederit. Ast monstravimus supra 
num.Qloto illo tempore quod Raino n i tribuendum es- 
set, W ulterium cathedram Aurelianensem occupasse. 
Tandem quoniam Rainoni, Andegavensi episcopo, 
occurrimus, cui Odo Sepmatum villam anno 895 
pro ecclesia S. Mauritii concedit (5), nobis unus 
idemque est, qui Andegavis episcopus, reversioni 
S. Marlini anno 887 interfuit. Constat proinde nul- 
lum inveniri posse tempus, quoS. Lupus, tamquam 
Andegavensis episcopus, translationi S. Martini 
praesens adesse potuerit. 

standum igitur 9 Quoniam igitur ex scriptis, S. Odoni et Ile- 
cataiogis epi- berno falso tributis, nihil circa aetatem S. Lupi erui 
scoporum An- potest, recurrendum est ad antiquos episcoporum 
dcgavensium. Catalogos, quiSanctumsaeculo\ u floruisse statuunt: 
eisque tanto major fides adhibenda est, quanto pro- 
C pius ad aetatem S. Lupi accedunt. Jam porro 
Mauro-Benedictinus Housseau seriem Andegaven- 
sium pontificum ordinavit juxta Catalogos biblio- 
thecae regiae Parisiensisaliosque, et de Sancto nostro 
agens, haec habet, quae e Gallico latine reddo (6) : 
S. Lupus. Sammarlhani propter auctoritatem 
Pseudo-Odonis loco suo movent hunc episcopum, 
sed potiores isto anonymo sunt Catalogi ix, xii et 
xiii saeculorum. Ecclesia Andegavensis memoriam 
S. Lupi recolit die xvu Octobris. Statuit vero 
S. Lupum S. Magnobodo post N iulphurn successis e : 
ast ut tempus episcopatus Sancti nostri propius 
definiamus, desunt nobis documenta. Nam ad diem 
xvi Octobris conjiciendo magis, quam definiendo 
diximus, circa annum 660 S. Magnolodum obi isse, 
nec quidquam sciri de ejus successore Niulpho (7). 
Quoniam autem inter S. Lupum ct Sadrium, qui 
anno 736 confirmationi privilegii S. Chrodcgangi, 
Metensis episcopi, subscripsit (8), septem medii sunt 
episcopi Andegavenses, vix post annum ChristiG 80 
diem suum supremum clausisse S. Lupum suspicor, 


proptereaque hunc annum in capite h ujus comar en- 
tarii dubitans adseripsi Jejuna valde sunt haec om- 
nia; at nihil uspiam invenimus, quo vitam et res 
gestas Sancti illustrare valemus. Dabimus itaque 
Lectiones Breviarii Andegavensis anni 1624, quae 
cultum Sancti variasque corporis translationes ex- 
plicant. 

ELEVATIO ET TRANSLATIO CORPORIS 

S. LUPI, 

Ex Breviario Andegavensi 
anni 1f>24. 

Caput unicum. 

'Beati Lupi, episcopi Andegavensis, corpus, * Lectio i. 
quum diu ignotum in obscuro loco latuisset, anno Cor P vs sa«c<i 
Incarnationis millesimo et duodecimo, undecimo an ’ 1012 inven ' 
Kalendas Aprilis, ab Huberto, ejusdem sedis epi- g W ’ 
scopo a, in monumento lapideo juxta ecclesiam a 
S. Martini repertum, ad publicam venerationem 
edito loco super altare majus ejus ecclesiae in capsa 
reconditum fuit b. Cujus sanctitatem Deus apud po- b 
steros, multis etiam post mortem saeculis, miraculis 
declaravit*. Nam Philippo primo rerum in Gallia *Lect.n. 
potiente c, quum coeli intemperie et assiduitate c 
imbrium corruptis per septem annos frugibus, 
annonae inopia graviter laboraretur d, atque ad d 
expiandam publicam calamitatem indicta esset ad 
Sanctum Nicolaum e supplicatio, caeci duo corpus e 
Sancti Lupi, quod inter alia Sanctorum corporum 
fercula a presbyteris portabatur, subeuntes f, f 
visum receperunt : et mulier, quae diutino morbo 
languebat, quum idem fecisset, repente sanata 
est : coelum vero, Deo exorato, per multos dies 
serenum fuit. 

2* Anno quoque Domini millesimo quadringen- * Lect - IIL 
tesimo nonagesimo quinto, decimo septimo Ka- ™ l ™ culis cla ' 
lendas Novembris, quum Sancti corporis Reliquiae 
ab Helia, Veriensi episcopo g, solemni more in- g 
spicerentur, atque ad rei famam undique populi 
concursus fieret, sutor, qui graviter ex crure la- 
borabat, implorato Sancti Confessoris auxilio, F 
sanus valensque rediit : paucis vero post diebus, 
quidam Sancti Martini canonicus ad eas orans, 
oblato sanctissimo Missae sacrificio, lumen oculo- 
rum , quod amiserat, recuperavit. Anno mille- 
simo quadringentesimo nonagesimo nono, caput 
beatissimi Confessoris ab ipso Helia seorsum in 
argentea theca repositum fuit. Quum autem os 
brachii dextri, argento inclusum, infando sacrile- 
gio a furibus sublatum esset, rogantibus ejusdem 
ecclesiae canonicis, Guilelmus, Andegavensis epi- 
scopus h, anno salutis millesimo sexcentesimo et h 
vigesimo, ipso die natali S. Lupi, universo ad- 
stante collegio, aperta capsa, quum costae frag- 
mentum sibi ad usum dedicandarum ecclesiarum 
exemisset, os brachii sinisterioris, in gestatoriam 
thecam insertum, magna religione, solemni sup- 
plicationis ordine per ecclesiam circumtulit : 
celebratoque pontificali ritu Missae officio, ut id 
deinceps publice adorandum exponeretur, con- 
cessit. 


(I) Labbe. Biblioih., t. I. p. 285. — (2) Bouquet, i. IX. p. 852. — Rechereli. sur Augers. t. II. p. 545. — (7) Ad. SS., t. VII Octob.. 

(3) Ibid.. p. 28. Ur Bodin. Recherch., t. 1. p. 156. — (4) CfrMahillon. p. 940, n. 52. — (8) Labbe, t. VI Cone., coi. 1700. 

De re diploru., p. 5;.o. — (5) Bouquet, t. IX, p 404 — (0) Bodin. 


ANNOTATA. 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


107 


a Hiibertus, lluberti Vindocini comitis filius, 
Andegavensem cathedram triginta septem annis ab 
anno Christi 1010 ad 1047 administravit, ac sub 
ejus ] ontificatu varia coenobia Andegavis aedificata 
et amplificata fuere (1). 

b Istius modi elevatio canonizationi episcopali 
aequipollebat, ut variis exemplis monstrat Prosper 
Lambertini, postmodum Benedictus XIV, in suo 
opere de Canonizatione Sanctorum lib. i cap. vi 
num. 4 seqq. Jacuit, ait Gallia Christiana Anti- 
qua (2), diu gleba corporis sub suggrundario 
(parte tecti prominenti, qua stillicidia a parietibus 
arcentur) ecclesiae B. Martini Andegavensis, ad 
annum usque 1012, fluberlo praesule, qui corpus 
extrahi loco indecenti curavit, et theca argentea 
compositum, populis exhiberi voluit honorandum, 
prout declarat membrana, quam e tumulo ipsius 
extractam reperere canonici. 

c Philippus I, tertius ab Hugone Capeto rex Gal- 
lia;, regnum administravit ab anno 1060 ad 1108. 
d Ternae apud historicos occurrunt sub Phi- 
B lippo I annonae calamitates, videlicet anno 1090, 
1095 et 1100. Crediderim autem famem, de qua le- 
ctiones Andegavenses agunt , anno 1090 incepisse, 
quia S igebertus Gemblacensis hunc annum ita indi- 
cat, ut continuatam quamdam calamita tem porten- 
dere videatw. /lacc enim habet sub anno 1090 (3) : 
Sterilitas frugum terrae augescit : (jam igitur anno 
praecedenti occeperat) et fames paulatim irrepit. 
Sub anno 1095 scribit (4) : Fames diu concepta 
gravissime ingravatur et fit annus calamitosus, 
multis fame laborantibus, pauperibus per furta et 
incendia ditiores vexantibus.... Hoc anno, sacro 
igne multi accenduntur, membris instar carbo- 
num nigrescentibus. S igebertus per famem diu con- 
ceptam prxcedentes annos calamitosos commonstrat; 
quocirca annum proxime sequentem \0% in Lectio- 
nibus indig ita tum existimo, adeoque tunc temporis 
institutam supplicationem, qua ad tempus cessavit 
flagellum. 

e Ecclesia S. Nicolai, olim in Andegavensi po- 
moerio, nunc ipsa urbe inclusa, ad abbatiam Bene- 
dictinam pertinebat : anno 1794 funditus destructa 
fuit (5). Scimus porro Urbanum II, post Concilium 
Claro mon tanum, circa finem anni 1095 celebratum, 
^ ecclesiam S. Nicolai Andegavensis initio anni se- 
quentis consecrasse (6). Forsan ob venerationem 
erga Sedem Afostolicam, electa fuerit S. Nicolai 
ecclesia, tamquam supplicationis meta . In magno 
enim pretio habebant Andegavenses paupulem visi- 
tationem, quam ceu epocham in Chartis adnotabant, 
ut constat ex diploma te Falconis Richini Andega- 
vensis comitis apud Sammarthanos (7). 

f Tempore calamitatum pias supplicationes in- 
stituebant antiqui ; sic apud Gregorium Turonensem 

(1) Gall. Christ. Antiq., t. II, p. 123. — (2) Ibid., p. 121. — (3) Bou- 
quet, t. XIII, p. 260. — (4) L. c. (5) Bodm. Recherch., t- 1, p. 192. 
— (6) Gall. Christ. Antiq.. t. IV. p. 689. — (7) Ibid., t. II, p. i29. 
Bodm. Recherch., 1. 1, p.227. — (8) Bouquet,t. II, p. 199. — (9) Paulin. 


Ilist. Frcinc. lib. m cap. xxix (8) legimus, cives 
C sesaraugus tan os, q Childeberto rege obsessos, in- 
dutos ciliciis, abstinentes a cibis et poculis, cum 
tunica B. Vincentii Martyris muros civitatis psal- 
lendo circumiisse. Quod vei o caeci , ut visum reci- 
perent, feretrum S. Lupi, a presbyteris portatum, 
subierint, alium venerationis modum indicat. Sci- 
mus ex Vitet S. Romani, Botomagensis episcopi, 
cujus Acta die xxm Octobris dabuntur, reum capi- 
talis ‘sententiae quotannis picena solutum fuisse, ea 
lege, ut S. Romani feretrum (la fierte de S. Ro- 
main) humeris suis sustineret. Sic et, S. Paulinus 
Nolanus de S. Felice Natali VI vers. 125 (9) dicit 
Christianos contendisse quam proxime ad tumu- 
lum accedere, eumdemque manu contingere : 

Certatim populus pietatis circumfusus 
Undique densato coetu sita membra coronat, 

Relligiosa pie pugna exercetur amantum : 

Quisque alium premere et propior consistere certat 
Relliquiis, corpusque manu contingere gaudet. 

Nec satis est vidisse semel, juvat usque morari, 
Luminaque expositis, et qua datur, oscula membris 
Figere. 

Subeundi Sanctorum sepulchri vestigium adhuc- 
clum retinet crypta Anderlacensis, juxta Bruxellas; E 
istic enim visitur basis sarcophagi S. Guidonis, 
cujus Acta, dedere majores nostri ad diem xii Se- 
ptembris (10), quae ita constructa est, ut peregrini 
per medium altitudinis 77 centimetrorum, et 33 la- 
titudinis, irrepere possent ; idque saepius factitasse 
indicant lapides frequenti attritu excavati et po- 
liti (11), Aci hunc tamen ritum non alludit, quod 
citatus auctor refert ex Vita (12), nempe homines 
ivisse per medium sepulchri : nam id indicat nullo 
pretio habitum tunc fuisse Sancti viri tumulum, qui 
solo coemeterii aequatus transitum hominibus et 
brutis praebebat, quapropter Onulfus, villae domi- 
nus, duobus suis rusticis sepem circa sepulchrum 
Beati viri claudere jussit. 

g Quo tempore haec corporis S. Lupi visitatio 
celebrata fuit, Andegavensem Ecclesiam regebat 
Johannes de Rely, Carolo VIII, regi Galliae a con- 
fessionibus et concionibus, qui eumdem regem in 
expeditione Neapolitana anno 1494 , quo visitatio 
facta est, comitatus, et saepius negotiorum tra- 
ctandorum causa ad Pontificem Alexandrum VI 
destinatus, summam laudis gratiam retulit (13). 
Hinc sacrum ritum peregit Ilelias, Veriensis 
episcopus, qui probabiliter vices absentis pontificis ^ 
in functionibus episcopalibus implebat. Est autem 
Veri, ait Steph. Morcelli (14), oppidum provinciae 
proconsularis..., in monumentis Ecclesiae satis no- 
tum, sed apud profanos scriptores non item. Ile- 
lias igitur erat episcopus titularis, seu, ut vulgo 
aiunt, in partibus infidelium. 

h Erat hic Guilelmus Fouquet, qui ab anno 1616 
ad 1621 sedem occupavit. 


Oper., t. II, p. 76. Edit. Paris. 1685. — (10) Act. SS-, t. IV Sept., p. 36. 
— (I))M6m.cour. dePAcad. de Brux., t. XVIII. Frdd. Van der Rit, 
p. 8. — (12) Act. SS., t. IV Sept., p. 44, n. 12. — (13) Gall. Christ. 
Antiq., t. II, p. 145. — (14) Afric. Christ., t. I, p. 351. 


DE 


108 


ACTA SANCTORUM. 


DE S. AU ST RUDE, VIRGINE ABBATISSA, 

LAUDUM, IN GALLIA 


C 0 M M F, N T A R I U 8 P R . E VIUS. 


§ unietis. Sanctae memoria in Fastis sacris; Acta a biographo 
subaequali conscripta; tempus nativitatis et obitus. 


INIT. S^EC. VIII. 

s. Austrudis, — Salaberga, vidua et abbatissa, cujus Acta 

matre ^ i illustrarunt Nostri ad diem xxn Septem- 

bris (1), quinam, prolem c nobili Fr anco, 
K J ® Blandino, qui Baso cognominabatur, sus- 
cepit, : scilicet tres filias, Saretruden, Ebanam et 
Austrudem, cujus Vitam edimus : genuit dein S. Sa- 
laberga duos filios, Eustasium, in state puerili 
B defunctum, et Balduinum, Laudunenscm diaconum 
et Martyrem, qui, colitur die viii Januarii (2). Spo- 
' ponderat piissima mater se Deo consecraturam 
quoscumque liberos ex matrimonio hactenus sterili 
prodituros : votumque > n agni fice solvit . N am praeter 
Austrudem nostram, reliquae filis Saretrudis et 
Ebana in, virginitatis proposito ad mortem perseve- 
rarunt fideles; Balduinus vero, ut jam diximus, 
martyrio affectus, in ecclesia Laudunensi olim cole- 
batur. Nam vi Concordati anni 1801 dioecesis Lau- 
dunensis maxima ex parte hodierno episcopatu 
Suessionensi con tinetur. 

s. Salaberga 2 Varia ratione Sancts nostrae nomen scriptum 
nata , invenimus . Joan. Mabillon et qui eum secuti sunt, 

Martyrologus Parisiensis et Nostri in citato Com- 
mentario S. Salabergae, Virginem Anstrudem appel- 
lant, quam p assim alii Ausivudemd icunt :atquehanc 
scribendi nominis normam retinendam censeo, tum 
quia longe major est numerus scribentium Austru- 
dem, cui consonat vulgare nomen Sainte Ostrue, 
tum quia difficile in antiquis manuscriptis discer- 
nuntur litterales formae n et u. Caeterum quocumque 
modo efferatur Sanctae nomen earndem fere signifi- 
cationem retinet ; quoniam Ans gentem, Os ue/Aus 
C domum seu familiam ; trud vero fidelitatem inter- 
pretari licet juxta an tiquam, linguam Teutonicam ; 
unde Virginem nostram, fidelem genti vel familiae 
dicemus (3). Atque haec ipsa interpretationis simi- 
litudo aliquid conferre potuit, ut confusio scribendi 
oriretur. 

celebratur in 3 3 . Austrudis nomen non occurrit quidem in 
varus Martyro- ^ f ar fy ro j 0 gio Romano; quin propterea in dubium 
vocari possit legitimus ejus cultus : nam Sanctae 
memoriam celebrant varia Usuardi Auctaria, quae 
videre licet apud Sollerium, Martyrologium Pari- 
siense Card.de Noailles, Gallicum Saussaye, Uni- 
versale Castellani et varia Bencdictina. Caeterum 
ejus cultus, qui brevi post mortem, testante biogra- 
pho infra edendo n. 25, incepit, adhuc perseverat in 
illa hodiernae dioecesis Suessionensis parte, quae ritu 
Laudunensi utitur, ut f dem facit directorium litur- 
gicum pro anno 1829 editum : istic enim in diem 
xvii Octobris annuntiatur festivitas S. Austrudis 
Virginis sub ritu semiduplici. 

4 Praeter binam Vitam S. Austrudis, pauca 


nobis servavit antiquitas monumenta ad Sanciam 
nostram spectantia. Prioris biograpkiae infra e 
Joanne Mabillon edendae scriptorem supparem esse 
existimat doctissimus Mawrinus, quia, ait, (4), in 
recensendis miraculis nomina, aliasque (ut vocant) 
circumstantias ita diligenter notat, quasi iis inter- 
fuerit : et dum Balduini, Austrudis fratris, inter- 
fectores nominare injuriosum num. 5 dicit. Judicio 
eruditissimi viri plane subscribo eoque lubentius, 
quod omnia miracula ab Anoymo relata videantur 
tempore Adalsindis, quae S. Austrudi nulla inter- 
media successit, accidisse. Alteram Sanctae nostrae 
Vitam minoris facit laudatus Mabillon, quia, licet 
politiori stylo conscripta, ad saec. xii pertinet. Habet 
tamen et haec quaedam gloriam Sanctae posthumam 
illustrantia: unde usui etiam nobis erit in hisce 
Actis illustrandis . 

5 Nata est S. Austrudis patre S. Blandino, qui, 
ait scriptor Vitae S. Salabergae aci diem xxn Septem- 
bris (5), cognomentum Baso acceperat, ejusdem 
cumS. Salaberga gentis fuisse indicatur l. c. quum 
inter causas conciliatarum nuptiarum recenseatur 
et ipsum ex Sicambrorum prosapia spectabili ortum 
esse. Nam ipsam S. Salabergam Francam gente 
fuisse, idem biographus testatur dicens ( 6 ) : Coepit 
isdem vir Dei (Eustasius, Luxoviensis abbas) sci- 
scitari, utrum eidem viro illustri (Gundoino, Sala- 
bergae patri), Francorum orto natalibus, soboles 
adesset. Jam vero constat Sicambros Francosque in 
unam eamdemque gen tem confusos fuisse ab an tiqu is 
scriptoribus, ut monstrant Nostri m Annotationibus 
Vitae auctioris S . Adelphi, Romaricensis abbatis, ad 
diem xi Septembris (7). 

6 Jam egerunt Nostri de anno natali S. Austru- 
dis, quem sexcentesimum quadragesimum quintum 
post Christum natum statuunt ( 8 ). Autumabant scili- 
cet S. Salabergam mortem obiisse brevi postS. Wal- 
debertum, Luxoviensem abbatem, anno 665 de fun- 
ctum, qui in Vita coaeva S. Salabergae dicitur eidem 
praenuntiassemortemcentesimumpostdiem (9) : cum 
porro e scriptore Vitae infra edendae n. 4 constet 
S. Austrudem matri Salabergae successisse aetate 
vicennem, pronum erat concludere anno Christi 6 15 
natam esse Sanctam Virginem. Verum res, opinan- 
te Joanne Mabillon, in ambiguo posita est ; quoniam, 
viventeS. Waldeberto, visionem accidisse existima- 
bat: unde nulla caeterum asserti sui reddita ratio- 
.ne, annum S. Salabergae emortualem statuit annum 
Christi 655. Ejusdem sententiae sunt Comtius in 
Annalibus Ecclesiasticis Francorum (10), Calmetus 
in sua Lotharingise Historia (11), Longuevallius in 
Historia Ecclesiae Gallicanae (12), bini Hagiographi 


(1) Act. SS., t. VI Septemb , p. 51G. — (2) Ibirt., t. I Januar., p. 502. 
— (3) Wiarda. Uber deutschc Vor-und Geschlechtsnamen. p. 51 et 54. 
—(4) Act. SS. Ord. S. Bened.,sa;c. n, p. 075,— (5) Act. SS., t. VI Sept., 


p. 522, n. 9. — (0) Ibid , n. 5. — (7't T. III Sept., p. 820, not. n. — 
(8) T. VI Sept., p 520. n. 22. — ( 9 ) Ibid.. p. 529, n. 28. — (10) Ad an. 
Ch. 654, § xi. — (11) T. 1, coi. 453. — (12) T. V, p. 202. Edit. Paris. 1826. 

Adrianus 


ejusquee Vita a 
duobus biogra- 
pliis conscripta 
est. 


E 


Orta ex Fran- 
corum gente, 


F 

circa annum, 
licet alii alia 
opinentur, 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


109 


A 


645 : 


B 


refutato Coin- 
tio, 


c 


monstratur pro- 
babilis 


Adrianus Baillet et Albanus Buller, et D. Beaulleret, 
qui nuper notitiam de S. Salaberga, exterum vere 
eruditam, conscripsit (i). 

7 Neque tantorum virorum refugerem subire 
auctoritatem, si aliquo documento, rationeve aliqua 
suam firmassent sententiam : sed, uno excepto Coin- 
tio, reliqui in nuda assertione consistunt. Imo Ma- 
billonius cum in elogio S. Waldeberti dixisset (2) : 
Visio post S Waldeberti mortem contigisse vide- 
tur ; in fine ejusdem tomi (3) quasi typothetx vitio 
substituit : quae (visio) ante S. Waldeberti mortem 
ctc. Solus Comtius dat hujus chrono tax is rationem, 
qux si subsisteret, dirimeret omnem controversiam. 
Etenim profert fragmentum Vitx S. Austrudis, 
in qua, teste Dacherio, hxc leguntur (4) : Defuncta 
matre, in abbatissimam electa est (Austrudis) 
anno aetatis suae vigesimo et annuente Clodovaeo 
secundo, Francorum rege, acclamantibus regionis 
proceribus universis, a Peregrino, Laudunensi 
episcopo, post impertitam benedictionem instituitur. 
Admissa veritate textus, sequeretur omnino anno 
lvi aut lvii sxculi septimi illigandam esse mortem 
S. Salabergx et electionem filix ejus, Austrudis. 
Nam Clodovxus II non ante mensem Septembris 
656 Austrasix, intra qua m Laudunum claudebatur, 
imperare potuit; defuncto scilicet kalendis 
Februarii hujus anniS. Sigiberto, rege (5), ejectoque 
post septem menses Childeberto, Grimoaldi major is- 
domus filio, qui . regnum illud affectaverat. Ipse 
vero Clodovxus eodem anno die v Septembris, aut 
sequenti ad finem vergente vita excessit (6) : quare 
necesse est intra hos terminos et S. Salabergx 
obitum et S. Austrudis electio nem definire. 

8 Verum, ut prx fatus sum, non videtur subsistere 
posse citatum fragmentum: etenim Clodevxum II 
consentientem pone sequitur Peregrinus episcopus 
benedictionem abbaiialem impertiens. Constat 
autem Attolam, Laudunensem episcopum, cui tertius 
successit Peregrinus, subscripsisse privilegio S. 
Amandi de loco Barrisiaco anno quinto regni Chil- 
derici regis, Clodovxi filii (7), id est anno Christi 
664. Dicit quidem Cointius Peregrini loco resti- 
tuendum esse Attolam: sed id meo judicio est, monu- 
mentum historicum ad prxconceptam opinionem 
contorquere. Facile quoque mihi fuerit Clodovxi loco 
restituereCh ildericum, quo casu in majoru m meorum 
sententiam allatum textumnuUonegotio derivarem; 
medius enim inter Attolam et Peregrinum episcopus 
Wlfadus seu Vinfridus,de quo prx ter nudum nomen 
nihil cognoscitur, breviusculo tempore sedere potuit 
atque ista ratione deveniretur ad sxculi septimi 
annum lxv, quo Nostri statuunt mortale exuisse S. 
Salabergarn. Verum ici divinare est: quare credo 
textum mendosum, sibi contradicentem, alterutri 
opinioni nihil firmitatis afferre posse. 

9 Bestatigitur inquirendumutrum mortistempus 
utcumque definiri non possit ex visione S . Wa lde- 
berti. Nostri quidem post Sancti abbatis mortemvisiv- 
nem reponunt. At id, meo judicio, recte. Nam trina 
visio coelestis obitum S. Salabergx prxeessit: nempe 
Magoberti, pueruli, S. Anser ici, Suessionensis epi- 
scopi, et S. Waldeberti: nullus autem inficias ibit 
duos priores jam vita functos fuisse, quando appa- 
ruerunt: ut quid igitur tertium Waldebertum nobis 
adhuc viventem fingeremus, quum nihil simile 
innuat biographus? Huc etiam facit, quod S . Walde- 
bertus satis aperte insinuet se jam gloria coelesti 
potiri: monet enim Salabergarn ut praeparet se ad 


accipiendum bravium, profecto coronam immor- 
talem ,quia.et ipse ex victoria ejus cupit accipere bra- 
vium, quod interpretor de aug mento glorix S. Walde- 
berto obventuro propter curam Sanctx ejusque 
fundationibus impensam. Fateor hxc talia non esse 
ut omnem erroris formidinem excludant: attamen 
probabilia sunt, a quibus recedendum non est, donec 
certiora afferantur. Posito itaque S. Salabergarn 
diem supremum obiisse anno Christi 665, quoniam 
viginti annorum facta, matri successit S. Austrudis, 
consequens fit annum' Sanctx nostrx natalem 
conjungendum esse cum anno vulgari 645. 

10 Confirmatur quoque mea opinio ex eo, quod nostra conjectu- 
S . Salaberga nonvidea tur nupsisse, antequam Dago- »'« 

bertus I, mortuo patre Clotliario II, solus universx 
Francix atque adeo Burgundix imperaverit, quod 
anno 628 contigit. Mosa vero vicus, in quo et nata 
et fundasse videtur monasterium, ad Burgundiam 
illa tempestate pertinebat (8) : quomodo igitur auc- 
tor Vitx S. Salabergx secundis ejus nuptiis obtende- 
ret iram regis Dagoberti (9), si Sancta in Clotharii 
ditione secura omnino fuisset ? Recte matrimonii 
epocham in annum 628 aut sequen tem prorogamus . 

Quo admisso, certe S. Austrudis, tertia filia, nasci 
anno 635 (ut volunt Mabillionius et reliqui) non p 
potuit : aUoquin Salaberga post sex septemve annos 
matrim oniitertiamenixa prolem, ridicule appellar e- 
tur (10) fcemina tot privata privilegiis, qux instar 
Annx et Elisabeth, ad basilicam B. Remigii, ponti- 
ficis accu/rrit, ut sterilitatis moeror abigatur. Si e 
contrario ortus S. Austrudis in annum 645 diffe- 
ratur, omnia commode fluunt, et suum est tempus, 
ut constet de sterilitate, patrocinio Sancti Remorum 
Apostoli votoque facto curata. 

11 Liberaliter educata fuit a Sanctis parentibus „d pietatem et 
S. Austrudis; nam nutritur, ait biographus n. 1, a atteras insti- 
progenitoribus suis cum magno studio totius dili- twta ’ 
gentiae tradita religioni Christianae, discens etiam 

litteras in diebus tenerae infantiae. Et paulo infra : 

Fit etiam per divinam clementiam audiendo, 
legendo capax memoriae, exercens se etiam in 
magisterio doctrinae ; unde mirum non est quod sub- 
nectit scriptor: Manifestatur mundo plena esse 
eloquentiae, sed multo plus sapientiae. Et illo qui- 
dem sxcu lo sep t imo n on neg ligebat ur inst itutio fce n i i- 
nea in litteris ; ad quas incumbebant prxeipue illx, 
qux monasticam vitam profitebantur aut aliquando 
professurx erant. Etenim prxter cantum quoti- 
dianum divini officii, monialibus vacandum erat F 
multiplici lectioni tum Sacrx Scripturx, tum SS. 

Patrum: unde non levis quoque cognitio lingux 
latinx, jam apud vulgus declinantis, necessaria era t 
(11 )-S ic de S. Gertrude, Nivellensi abbatissa et S. 

Austrudi xquali ad xvn Martii legitur (12) : Per suos 
nuntios, boni testimonii viros,.... sancta volumina 
de urbe Roma et de transmarinis regionibus gnaros 
homines ascibat ad docendum divinae legis 
carmina, ut sibi et suis quid esset meditandum, 

Deo inspirante, meruisset habere.... Pene omnem 
bibliothecam divinae legis memoriae recondebat et 
obscura allegoriae mysteria, Spiritu Sancto relevante, 
aperte auditoribus aperiebat. Paulo serius Chunihilt 
(S. Lulli matertera) et filia ejus Berathgit valde 
erud itae referuntur in liberali scientia, undeablegatx 
referuntur in Thuringiam (13) ; profecto ut fcemi- 
narum eruditioni operam suam impenderent. 

Multa alia exempla afferri possent, qux monstraren t 
summam olirn curam positam fuisse, ut fceminis 


(1) Annuaire du diocese de Langres. AnnSe 1838, p. 10. — (2) Act. 
SS. Ord. S. Bened., saee. n, p. 504. — (3) P. 1093. - (4) Ann. Franc., 
an. 654, § xi. — (5) Act. SS.,t. 1 Febr., p. 206. — (6) I/Art de venf. les 
Dates, t. I, p. 540. Kdit. Paris. 1783. — (7) Mabill. Acc. SS. Ord. 


S. Bened., stec. ii, p. 1094. — (8) Annuaire du diocSse de Langres. 
Annde 1838, p. 12 et 17. — (9) T. III Septemb., p. 522, n. 9,— (10) Ibid.. 
n. 10. — (II) Hist. litt. de France, t. III, p. 444 et seq. — (12) T. II 
Martii, p. 595, n. 3 et i. — (13) T. VII Oetob., p. 1083, n. 8. 


quoqvc 


110 


DE S. AUSTRUDE, VIRGINE ABBATISSA. 


i. V. Ii. 


duodcnn is mo- 
nasterium in- 
greditur 


eidemque octa- 
vo post anno 


B 


quoque litterarum palaestra aperiretur. Verum id 
insinuasse satis esto. 

12 Transacta pie aetate puerili , S. Austrudis 
duodecim annos facta in matrimonium expetitura 
quodam Landranno, ex progenie, ait biographus 
n. 2, nobili progenito. Secl recusat Dei virgo res- 
puendo opes perituras et transitorias nuptias : 
quare conjungit srse choro in ecclesia psallentium 
clericorum, relictis corde et animo temporalibus 
amicitiis mundi. Ipsa vero prosequitur clericos, qui 
cereos et cruces in manibus portantes Virginem 
deducunt ad monasterium, cui praefuit Sala- 
berga, sacra mater hujus sacrae puellae. A?ino itaque 
aetatis duodecimo S. Austrudis regularis vitae 
cursum inchoavit : haec enim ita in scriptore Vitae 
connectuntu/r , ut idem fuerit Sanctae Virgini actus 
et respuere sponsum terrenum et se totam devovere 
coelesti. Porro secundum indicatam supra n. 6 et 
seqq. chronotaxim, in annum Christi 657 incidere 
debet ingressus S. Austrudis in monasterium. 

13 Venerabilis abbatissa, ait biographus noster 
n. 3, sentiens resolutionem sui corporis imminere, 
pastoralem sollicitudinem filiae suae Austrudi, post 
fugam nuptiarum suarum olim Domino sacratae, 
tradere voluit. Consilio itaque Laudunensis Eccle- 
siae pontificis et Francorum procerum, qui praee- 
rant huic provinciae, atque adsensu et electione et 
acclamatione sororum, tunc in boc loco degen- 
tium, sub regali licentia, benedictione episcopali 
sacratur in abbatissam. Eratque annorum viginti, 
quando gregem Christi sub suo recepit regimine. 
Quod mortuae S. Salabergae abbatissa successerit 
Austrudis viginti annos nata, mirum videri potest 
consideranti vigentes tunc Ecclesiae canones. Nam e 
S. Gregorio Magno habemus lib. iv epist. xi (1) : 
Juvenculas abbatissas fieri vehementissime pro- 
hibemus. Nullum igitur episcopum fraternitas tua, 
nisi sexagenariam virginem, cujus aetas hoc atque 
mores exegerint, velare permittas. Videtur igitur 
contra sacros canones actum aperte fuisse, quando 
vicennis virgo monasterio praeposita est ac in abba- 


licet adolesccn- 
tula praeficitur; 


c 


tissam consecrata. 

14 Sed imprimis fieri potuit, ut quandoquidem 
noveltaesset fundatio coenobii Laudunensis, nonaliae 
reperirentur moniales, quam intra juventutis annos 
constitu tae. Dein, et id quidem maximi in hac re est 
momenti, poterat S .Salaberga, accedente, ut dicitur, 
consensu sororum, jure suo, fundationis titulo, 
instituere abbatissam : quod etiam factitatum inve- 
nitur a S. Radegunde in monasterio Pictavensi, uti 
refert S. Gregorius Turonen is in sua Historia 
Francorum lib. ix c. 42 (2) : Cui (monasterio) , ait 
S. Badegundis, consentientibus beatissimis vel 
hujus civitatis vel reliquis pontificibus, electione 
etiam nostrae congregationis domnam et sororem 
meam Agnetem, quam ab ineunte aetate loco filiae 
colui et educavi, abbatissam institui, ac me post 
Deum ejus ordinationi regulariter obedituram 
commisi. Jam enim gliscere coeperat illa tempestate 
jus patronatus, quod deinceps multiplici canone ad 
certam formam redactum fuit. InConcilio Aurelia- 
nensi IV, anno 541 celebrato (3), prohibetur can. vn 
dominis praediorum, ne in oratoriis suis contra 
votum episcopi.... peregrinos clericos intromit- 
tant, nisi forsan quos probatos ibidem districtio 
pontificis observare praeceperit. Liberum itaque 
erat dominis praediorum e clero dicecesano presby- 
terum sibi assumere. Imo istorum dominorum au- 
dacia, ut compescenda fuerit in eodem Concilio 
can. xxvi , quo cavetur subpcenainterdicti,nepotentes 


de agendo officio ecclesiae clericos prohibeant. Pari 
modo in Oriente eodem circiter tempore, scilicet 
anno 543 prohibet imperator Novella lvii c. 2 ne 
fundatores obtrudant episcopo presbyterum ordi- 
nandum, sed praesentent rite examinandum , ut, ait, 
non profanentur sancta Dei. Hac ratione mihi 
videtur discussum, quod in electione S. Austrudis 
contra canones actum reprehendi posset. 

15 Prospere sat longo temporis spatio fluebant 
res Austrudi nostrae cj usque monasterio, quum mors, 
S. Balduino fratri a nefariis hominibus illata, 
tum ipsam Sanctam tum ejus sanctimoniales tur- 
bavit et forsan in discrimen induxit. Erat vero 
Balduinus, proles quinto genita. S. Salabergae ,proin- 
deque duobus tribusve annis S. Austrude junior. 

A teneris Deo dica tus videtur sese mancipasse Eccle- 
siae Laudunensi, in qua, ut utar verbis Breviarii 
Laudunensis (4), ejus nomen et eximiae dotes sta- 
tim innotuerunt Serulpho, Laudunensi praesuli 
egregiae sanctitatis, qui Balduinum, sacris Ordini- 
bus initiatum, intra clerum constituit, et archidia- 
coni dignitate decoratum, in partem laborum 
ascivit (5). Biographus noster num. 7 huic elogio 
addit , eumdem utilia procurasse monasterio S. Au- 
strudis; imo eidem regendo praepositum fuisse insi- 
nuant mea sententia verba biographi n. 8 narrantis 
luctum et dolorem fuisse in Lauduni civitate per 
plures dies, non solum apud illos quorum tutor et 
pastor fuerat hic vir, verum etiam apud cives 
hujus urbis. Haec verba interpretor de cura mona- 
sterii Salabergiani Sancti tutelae commissa: atque 
h in c porro sequi tur Ba Iduinum non fuisse arch idia- 
conum Laudunensem : inepte enim discernerentur 
cives Laudunenses ab illis, quorum tutor et pastor 
fuerat, quoniam hujusmodi tituli conveniunt archi- 
diacono, qui, ut loquitur can. 1 de off. archidiac. 
(i. 23) vicarius est episcopi in omnibus ct habet 
curam in clero (tam in urbe positorum, quam eorum, 
qui per paroecias habitare noscuntur) sive de 
eorum conversatione, sive honore et restauratione 
ecclesiarum, sive doctrina ecclesiasticorum vel 
caeterarum rerum studio. Cui equidem haec omnia 
primario post episcopum incumbunt, is merito 
civibus Lauduncnsibus tutor et pastor dici debuisset. 
Unde consentio cum Joanne Mabillon, opinante S. 
Balduinum Ecclesiae Laudunensis Canonicum 
fuisse (6). Cacterum sciunt omnes, jure canonico vel 
leviter tincti, archi diaconatum hodiernum esse 
meram dignitatem capituli cathedralis ecclesiae, 
omnemque jurisdictionem in vicarios generales, ad 
nutum episcopi amovibiles, transivisse. 

16 Bollandus noster ad diem vin Januarii (7) 
cum tempus passion is S. Balduini late saeculo sep- 
timo in margine assignasset, arctius tamen annum 
definit dicens: Videri potest Ebroini temporibus 
esse interfectus (8). Occupavit autem Laudunum 
Ebroinus anno 680, sequenti anno occisus. Mar- 
tyrium autem S. Balduini Laudunensem calamita- 
tem praecessit juxta biographum nostrum, qui post 
relatam interfectionem, addit n. 10: Interea occi- 
sores tanti viri, Deo odibiles, non cessabant inferre 
famulae Dei Austrudi injurias.... Accidit autem 
occasio et non devotio, ut rex Theodoricus hosti- 
liter intraret Lauduni civitatem. Adfuit autem 
Ebroinus cum exercitu. Patet igitur ante occupa- 
tionem Laudunensem passum esse Balduinum. Sed 
quoniam eumdem habemus tutorem et pastorem 
coenobii Virginum, vetat quoque vigens tunc disci- 
plina, ut diu ante ista tempora occisus fuerit S. 
Balduinus, quoniam vix ante annum 647 natus, 


D 


fratrem S. Bal- 
duinum 


E 


occisum circa 
annum 679, in 
suo monasterio 
sepelit. 


(I) T II 0per .p.C92. — (2) II. Bouquet, t. II, p. 959. — (3) Labbe, 
I,. V Cone., coi. 382. — (4) Anni 1748 Part. Autumn.. p. 468, — (5) Cfr 


Act. SS., t. I Januar., p. 503, u. 5. — (6) Act. SS. Ord. S. Bened., sa 2 C. 
n, p. 978, not. u. — (7) T. i Januar.. p. 502. — (8) Ibid., n. 4. 

trigesimum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


111 


A 


.Vcritur initio 
scec . viii, 


B 


ejusqve corpus 
in ecclesiam. 

S. Joannis Bap- 
tistae transfer- 
tur. 


c 


trigesim um annum comp Iere debil i t, an tequam reg i- 
m ini n ionasterii app l icaripo tueri t: addamus et bien- 
nium, ut operam suam monialibus valuerit probare, 
et annum saeculi septimi septuagesimum nonum at- 
tingimus, cui satis certo illigare Sancti passionem 
possumus. In annum Christi 687 rejicit Co intius (1) 
Balduini martyrium, sed, u t ex dictis constat, abs- 
que idoneo testimonio. 

17 Aliudporronon restat speciali commentatione 
dignum circa S. Austrudem , quam inquisitio in 
tempus ejus obitus. Hanc investigationem in hunc 
diem rejecerant majores nostri in Commentario 
ad Vitam S. Salabergae (2); fidem igitur olim datam 
liberamus. Joannes Mabillon tum ' in Actis Sanc- 
torum Ordinis S. Benedicti (3), tum in Annalibus (4) 
affigit mortem S. Austrudis anno Christi 688, et 
quidem, ut dicit in Actis, quasi istam epocham ex 
Vitae serie collegisset : S. Anstrudis, inquit, anno 
circa dcxxcvui ad superos migravit, ut ex superio- 
ribus colligitur. Verum nihil in praecedentibus oc- 
currit, quo hic annus confirmetur. Cointius aliique 
obi tum Sanctae nostrae in annum 707 reponun t, sed 
nulla etiam suae sententiae reddita ratione. Unum eli- 
cere valemus e biographo nostro, scilicet S. Austru- 
dem vixisse sub pontifica tu Madclgarii temporibus 
Pippini Heristallii, qui ab anno 680 ad 714 Au- 
strasiam gubernavit. Ex eo autem certo conficitur 
S. Austrudem post annum 681 obiisse. A st Sanctam 
usque ad initium saeculi octavi vixisseme suadet se- 
ries episcoporum Laudu/nensium. Etenim Attola seu 
Atelanus sedem occupavit anno 672, ut ostendi in 
Commentario praevio S .Bercharii ad diem xviOc/o- 
bris (5) : Madelgarius autem, quocum controver- 
siam habuit Sancta, sextus vel septimus ab A telano 
Laudunensem cathedram tenuit (6) : quare proba- 
bile judico sex episcopos hanc ecclesiam saltem per 
spatium triginta annorum gubernasse, et proinde 
obitum S. Austrudis ab initio saeculi octavi removeri 
non posse, quin tamen certum annum indig itare va- 
leam : quare in fronte hujus Commentarii mortis 
tempus initio saeculi octavi signavi. 

18 Corpus S. Austrudis primum conditum fuit in 
ecclesia S. Mariae Profundae, quae una erat e septem, 
quasS, Salaberga juxta suum monasterium aedifica- 
verat ad usum perpetuae psalmodiae inter moniales 
vigentis. Quievere istic sacrae exuviae per multos an- 
nos, donec una cum corpore S. Salabergae in supe- 
riorem ecclesiam S. Joannis Baptistae, quae pariter 
una ex septem erat, translatae fuere, cujus transla- 
tionis duplex olim erat celebritas, scilicet in hono- 
rem S. Salabergae clie xi Kal. Martii et S. Austru- 
dis xvi Kcil. Julii. In dicta ecclesia remansere 
pretiosa pignora usque ad finem saeculi proxime 
elapsi (7), quando in Gallia omnibus sus deque ver- 
sis, etiam haec lipsana in turbine perierunt. Haec 
scilicet cui nos scribit R. D. Lequeux, Vicarius Gene- 
ralis episcopi Suessionensis, litteris datis ix Kalendas 
Maii 1846. Atque haec sunt fere omnia quae de 
S. Austrude commentandum habuimus. 


(1) Aun. Eccl. Frane., t. IV, p. 185. — (2) T. VI Septemb., p. 518, 
n. 1 1. — (3) S83 c.ii, p. 981, not. a. — (4) Lib. xvn, § xxiv, 1. 1, p. 521. 


AUCTORE 

VITA S. AUSTRUDIS, ~ 

VIRGIN. ABBATISSAE LAUDUNENSIS, 
AUCTORE ANONYMO SUB/EQUA EI 

Ex Joannis Mabillon Actis 
SS. Orci S. Benedicti. 


Cap. f. Sanctce ortus , pia in- 
stitutio et ingressus in mo - 
nasteriuni ; fratrem suum 
S. Balduinum, injuste oc- 
cisum, amare defiet . 

T 

emporibus Dagoberti regis luit in hoc mundo s - Austrudis, 
vir nobilis Baso, qui nobilibus ortus parentibus pie ec ^ ucata ' 
secundum naturam, nobilior factus moribus per E 
gratiam, consilio Francorum procerum duxit uxo- 
rem Salabergam, generosi et religiosi viri Gun- 
duini religiosam filiam. Haec post sterilitatem 
peperit sponso suo inter electam turbam natorum 
filiam, quae Austrudis a appellata est b. Nutritur a b 
autem a progenitoribus suis cum magno studio 
lotius diligentiae tradita religioni Christianae, dis- 
cens etiam litteras in diebus tenerae infanti®. Exce- 
dit itaque annos puellares, ambulans de virtute 
in virtutem Virgo novi ter nata : et dum cessat va- 
gire in cunabulis, laudes discit cantare Filio Virgi- 
nis. Fit etiam per divinam clementiam audiendo, 
legendo capax memoriae, exercens se etiam in 
magisterio doctrinae : insignis apparet carnali ge- 
nere, insignior mentis sanctitate : pretiosa vul- 
tus specie, pretiosior corde : manifestatur mundo 
plena esse eloquentiae, sed multo plus sapientiae, 
dilecta Deo et hominibus anchoram voluntatis su ae 
copulavit virtutibus. Insuper tanta repleta est gra- 
tia, ut morum maturitas monstraretur in ejus aetate 
prima. 

2 Praeterea cum esset in anno duodecimo c, re- duodennis, re- 
quiritur a Landranno, ex progenie nobili proge- P udiat(j terreno 
nito : dclatasque secutu multas opes auri et gem- jj?°” so c 
marum et vestium tradidit manibus parentum, ut 
possit Austrudem virginem accipere sibi conjugem. 

Sed probatur frustra, pro Dei sponsa, sua dedisse 
et frustra ampliora promisisse. Recusat namque 
Dei Virgo respuendo opes perituras et transitorias 
nuptias : nec jam cogitat mens ejus de maritali 
toro, sed de Evangelio. Munita enim muro vir- 
ginitatis, sponsum despexit cum dote terrenae fa- 
cultatis. Sicque feliciter seducitur LandrannUs in 
agro castitatis, cum putat sponsum se fieri posse 
de jam a Christo desponsata Virgine. Annulum 
fidei, quem misit coelestis sponsus Virgini, non 
viderat oculus terreni mariti. Quid plura? tandem 
sic fertur dixisse praesentibus sibi puellis servitio 
suo destinatis : Numquid iste est, quem sponsum 
meum esse dicitis? credite meis sermonibus; 
numquam nuptiarum legibus sociabitur mihi car- 
nalis sponsus. His dictis accensa ardore coelestis 
sponsi, conjungitur choro in ecclesia psallentium 
clericorum, relictis corde et animo temporalibus 
amicitiis mundi. *• 

— (5) T. VII Oct., p. 997, n. 52 et seqq. — (6) Gall. Ohrist., t. IX, 
coi. 512. — (7) Ibid., coi. 591. 

3 Dum 


112 


VITA S. AUSTRUDIS, VIRGINIS ABBATISSAE. 


AUCTORE 
ANONYMO 
SUBJSQUALI. 
monasterium 
ingreditur , 


d 11 


3 Dum sic incipit militare Deo, laetantur ordi- 
nes clericorum : offerentibus clericis illuminatos 
cereos et cruces in manibus portantibus et Domi- 
num laudantibus pro tanta virtute, quam cogno- 
verunt esse in Virgine Austrude. Sicque prosequi- 
tur cantantes clericos cum magna devotione usque 
in locum, in quo manet monasterium, cui praefuit 
Salaberga, sacra mater hujus sacrae puellae, pie 
regendo catervam sanctimonialium. Itaque regente 
Deo, non est obruta Virgo syrtibus vitiorum, non 
est decepta coloribus pretiosarum gemmarum, 
quae sunt ambitiones saecularium fceminarum. 
Numquam avaritia in ea regnavit, quae fidem et 
honestatem artesque bonas subvertit in avidis 
mentibus. Ecce prudens Virgo inter tempestates 
mundanas providi nautae more vitando fugientis 
saeculi naufragia, sapienter servans Domino sui 
pectoris habitacula, nunc colitur, quoniam pau- 
pertate Christi nihil est ditius; quia non est laudis 
ecclesiasticae possidere divitias, sed pro Christo 
eas contemnere. Virgo enim, quae contemnit pom- 
pas mundi, habet in vase suo copiam olei. Pro- 
pterca, sorores charissimae, non extinguuntur lam- 
pades gloriosae hujus Austrudis, quia remota fuit 
(sicut audistis) a saecularibus pompis d. Dulcius 
ergo sit vobis cum hac Virgine sequi gloriam post 
victoriam, quam sine ipsa sequi ignominiam post 


carnis ruinam. 

succeditque ab- 4 Praeterea venerabilis abbatissa Salaberga, sen- 
batissa matri tiens resolutionem sui corporis imminere e, pasto- 
sum s. saiaber- ra]em sollicitudinem filiae suae Austrudi, post 
' l<K ' e fugam nuptiarum suarum olim Domino sacratae, 
commonens eam habere curam ovilis Christi. Cum 
consilio itaque hujus Laudunensis Ecclesiae ponti- 
ficis et Francorum procerum, qui praeerant huic 
provinciae, atque adsensu et electione et acclama- 
tione sororum, tunc in hoc loco degentium, sub 
regali licentia, benedictione episcopali sacratur 
in abbatissam. Eratque annorum viginti, quando 
gregem Christi sub suo suscepit regimine. Tota in 
Deo ejus cogitatio, quia non diebus, nou noctibus 
a colloquiis et mandatis divinis recessit. 0 Virgi- 
nem per omnia repletam Dei gratia ! Quam voluit 
esse pulchram facie, sed pulchriorem fide, elegan- 
tem corpore, pollentem castitate, jejuniis inten- 
tam, orationibus devotam, in vigiliis sedulam, so- 
brietate assiduam , conversatione ecclesiasticam ; 
in eleemosynis largam , in distributione suarum 
d rerum laetissimam, in congregatione mitissimam, 
in sermonibus lenissimam. Probatur esse humilis 
et pia sibi subditis et hospitum receptrix. Januae 
ejus patefactae sunt egenis et peregrinis, in carce- 
• personalem 9 ribus retrusis vel vinculis vinctis personam * cu- 
ram agebat. Assidue autem orphanis et viduis, 
pupillis et miseris clementer misericordiam im- 
pendebat, escam esurientibus praebendo, potum 
sitientibus dando, dolentes consolando, tristes 
exhilarando , aegrotos visitando , irascentes miti- 
gando, discordes in pacem revocando, ad ultimum 
mortuos sepeliendo. 

5 Quamvis fama bonorum operum apud reges 

fratrem suum ' , 

s. Baiduinum, Franciae et principes terrae magnum nomen et 
injuste occisum, honorem huic dilectae Domini acquisierit, nihil sibi 
de bono, sed totum imputabat Deo ; quia illi in 
tantum adhaerebat, ut habitus ejus, sermo, vul- 
tus, incessus, doctrina virtutum esse videretur. 
Sed numquam in hoc saeculo deest perfidia pravo- 
rum, quae probat patientiam bonorum. Semper 
enim pars malorum infesta est parti piorum, ex 
quo Cain fregit sarculo guttur fraternum. Dum 
fi. Virgo Austrudis conaretur exercere omnes dies 
vitae suae in Dei laudibus, sagittas doloris occulte 


fabricat ei humani generis adversarius. Erat nam- p 
que ei frater charissimus, nomine Balduinus : 
adversus hunc, stimulante diabolo, concipiunt et 
meditantur dolos, qui videbantur esse amici et 
fideles hujus Virginis et fratris. Sed rara fides est 
hominum, de quibus scriptum est : Simulatores et 
callidi provocant iram Dei *. Tenerrime autem di- * Joh XXXVI ’ 13 - 
lectus a sorore Balduinus in simplicitate cordis 
sui, dolose cum peste invidiae vocatur ad placitum 
a ministris Satanae in quadam villa Laudunensis 
provinciae : qui sumens secum duos tantummodo 
equites, tertius confestim ivit causa placiti ad 
hostes crudeles, omnium hominum, quos terra 
sustinet, sceleratissimos. Sed falso colore pacis 
mox deceptus est et confossus gladiis f. Sicque appa- 
ruerunt impii in occisione justi, qui videbantur 
esse amici : quorum nomina et stirpem dicere, in- 
juriam putamus g. 9 

6 Nuntiatur occisio fratris auribus sororis : illa amare flet, 
autem inter amaras lacrymas nomen Domini be- 
nedixit, sicut et simplex Job de filiorum amisso 
numero. Credulitas namque cordis justitia depu- 
tatur, et salus, oris confessio : sciensque statum 
humanae conditionis esse fragilem, dixit : Quam- 
vis sim hodie desolata et frustrata proprio fratre, E 
reddo tamen tibi, Deus, multiplices gratias, et 
refero laudem et honorem majestati tuae. Obse- 
cro, piissime Christe, ut non sentiam iram judi- 
cii tui, neque auferas faciem misericordiae tuae a 
lacrymis oculorum meorum : sed concede mihi 
virtutem, ut patienter possim et ferre et flere in- 
tempestivam amaritudinem commoti cordis mei, 
quae mihi subito accidit pro damno occisi fratris. 

Laudo et glorifico et benedico nomen gloriae tuae, 
quod est sanctum, quia fratrem, quem dedisti 
mihi , recepisti. Heu me (iterum dicens) frater 
innocens, ut quid te misi consiliis crudelissimo- 
rum hominum ! Numquam fuisset causa illa, pro 
qua ire disposui te dure interfectum*, qui eras * Obscurum 
baculus infirmitatis meae. Et quoniam fraternus 
amor nescit modum, iterum flebiliter adjecit : 

Nunc qui carnales fratres habent, misericordiae 
memores sint compatiendo lacrymis meis dolore 
plenis : non contemnant lacrymantem, sed me 
plorante, provocentur ad pietatem, dum amaris- 
sime defleo germanum, qui solus mihi remanse- 
rat, quem hodie perdidi. Esto mihi, Deus, mise- 
ricors, adsis custos et consolator meus. g 

7 Post lacrymabilem autem querimoniam, licet cum monialibus 
corde tenus patiendo fraternos casus amaricata svis - 
fuisset, rationabiliter tamen virilis apparebat ejus 
vultus et mitis, quia temperabat eam a fletibus 
dulcedo Sancti Spiritus, qui in ipsa manebat. 

Congregatio denique sanctimonialium videns et 
audiens abbatissae suae triste infortunium, non sine 
lacrymis plangit et moerorem sororis et marty- 
rium occisi fratris. Nam in pavimento ecclesiae 
prostratae ostendunt se singultibus et suspiriis 
dolere cum spirituali matre, flere cum flente: 
scriptum est enim : Si patitur unum membrum, 
compatiuntur omnia membra*. Mota vero abbatissa . j Cor XIIi o6. 
maximis gemitibus sororum supra terram jacen- 
tium et pie pavimento se volutantium causa immo- 
deratae tristitiae, accedit ad eas, sed sustentata 
manibus aliarum, non enim poterat libere ince- 
dere, fatigata flendo et dolendo. Stansque ante 
altare, elevatis manibus vix indicens silentium 
compescendo voces flentium ait : Audite me, di- 
lectissimae sorores et filiae , pro hoc incommodo 
tam aspere clamando taliter vociferari nolite : sed 
ad memoriam reducite, quam dulciter et quam 
communiter vos omnes meus frater amavit, qui 

hodie 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


113 


Occiso 

dumo, 


A hodie esi injuste occisus. Affectu verse dilectionis 
erga vos usus est hactenus vobis bene optando et 
vestra utilia procurando : precor vos, licet sim 
turbata privatione fratris, ut animae ejus memo- 
res silis in orationibus vestris, ut crudeliter inter- 
empta anima possideat paradisi gaudia. 

ANNOTATA. 

a Ut praemonui, MabiUonius constanter Anstru- 
dem scripsit; malui vero antiquiorem formam, 
Austrudem, retinere propterrationes n. 2 Commen- 
tarii praevii allatas. 

b Quinam prolem enixam refert S . Salabergam 
ejus biographus hoc ordine : Sarctrud.ern, Ebanam, 
Austrudem, Eustasium, infrapueriles annos defun- 
ctum, et Balduinum, postea Martyrem (1). 

c Si quidem S. Austrudem monasterium Laudu- 
nense ingressam legimus anno aetatis duodecimo, 
eamdemque opinati sumus Commentarii praevii n. 6 
et seqq. natam anno Christi 645, haec fuga saeculi 
ad annum 657 aut sequentem pertinet . 

d Haec ab auctore subaequali prolata verba mon- 
strant illa tempestatelampades accendi consuevisse 
B ad Sanctorum sepulcra, et B. Austrudem brevi post 
mortem temporis intervallo cultum ecclesiasticum 
obtinuisse, quod caeterum diam ostendit ejus ad 
A dalsindam mandatum infra n. 25 relatum circa 
ornamentum sepulturae suae. 

e Jam egi in Commentario praevio n. 7 et seqq. 
de anno S ■ Salabergse emortuali, et utcumque con- 
firmavi dicta majorum ad diem xxii Septembris (2) 
censentium ab anno Christi 665 Sanctae obitum re- 
moveri non posse : imo ex hac praecipue epocha 
desumpsi S. Austrudis annumna talem, Christi 645. 

i Ex dictis n. 15 Comm. praevii corrigenda est 
clironotaxis Bollandi nostri ad Vitam S. Balduini 
die viii Januarii (3). Juverit hic adseribere notam 
Mabillonii, quam' textui subjunxit [A) : Balduinum, 
ut Martyrem sanctum colunt Laudunenses vi Idus 
Januarias, quo die in Martyrologio Laudunensi 
ejus festum pronuntiatur hoc modo : Apud Lau- 
dunum S. Balduini Martyris et levitae, qui pro 
defensione ecclesiasticae justitiae a nocentibus in- 
nocenter occisus est. Quamvis modo in diem 
xxviii Januarii (hodie in diem xvn Octobris juxta 
Directorium anni 1827) ob Epiphaniae octavam 
concurrentem hoc festum rejiciatur. S. Baldui- 
C num, peste ingruente, interpellare solent. Reli- 
quiae S. Balduini in ecclesia nostra S. Johannis 
Baptistae majori altari impositae religiose servan- 
tur. Eum ecclesiae cathedralis canonicum fuisse 
opinantur. 

g Ex hoc loco recte cum Mabillonio concluditur 
biographum proxime temporibus S. Austrudis 
vixisse. Cfi n. 4 Comm. praevii. 

Cap. IS. Occiso fratre suo , 
multas calamitates patitur 
Sancta ab adversariis suis, 
quos tamen om nes , Deo ju- 
vante, vincit . 

s. fiai- Rmcedens post haec cum sororibus et impoten- 
quem qa virtutis ejus, nec jam foemineo sed virili more 

(1) T. VI Seplemb., p. 523, n. 10. - (2) Ibid., p. 520, n . 21 . — (3) T. 1 


consolabatur. Nec finem plangendi sacra Virgo auctore 
fecerat, stans in excelso Lauduni montis loco, cum anonymo 
subito feretrum vidit, in quo claudebatur corpus sub^quau. 
fratris sui. Sed quoniam, ut scriptum est, amor 
numquam est otiosus, operatur magna, si est, 
dirigens aciem oculorum suorum in occisum, ait : 

Jamjam redis ad me, frater charisssime, heri vivus, 
hodie occisus : heri dimisi te incolumem, hodie 
recipio te ad sepeliendum. Frater, frater animo 
meo amantissime, cur tibi immature et a quibus 
minime oportuit, vita erepta est ! Quamvis mihi 
te tulerint occisores lui, tamen laetandum magis, 
quam dolendum esse puto de occisione tua : non 
enim perdidisti vitam meliorem cum innocentia, 
seb labem, fugam et exsilium et egestatem et 
pericula hujus saeculi, et omnes has aerumnas, 
quae mortales premunt, amisisti. Invitatus ad pla- 
citum cum duobus tertius ivisti, et nunc cum 
pluribus amicis te flentibus reverteris; quia tu 
simplex et innocens fraudulentiae et dolosae ami- 
citiae tuorum inimicorum credidisti, propterea me 
nunc solani sororem reliquisti. Et quis praesens 
tam ferrei pectoris esset, qui tantae Virgini com- 
passus non fuisset super fraterna occisione ? Sed 
nemo potest enarrare per singula, quantus luctus E 
et quantus dolor fuit in Lauduni civitate per plu- 
res dies, non solum apud illos, quorum tutor et 
pastor fuerat hic vir, verum etiam apud cives 
hujus urbis. Sed Virgo beatissima omnia, quae 
sunt mundi, transitoria esse intelligens, patientiae 
se clypeo armabat : didicerat enim humilis esse 
inter prospera et inter adversa esse secura, quae 
sicut myrrha electa dedit Christo suavitatem 
odoris. 

9 Nec mirum est, sorores charissimae, si occisus honorifice com 
est tantus vir a diaboli membris, sicut audistis; pomt ’ 

cum sciatis hunc Martyrem a membrum esse a 
illius, qui zelo Pharisaeorum ad salutem mundi 
est crucifixus. Semper enim ab antiquo virtutes 
invidia persequitur : sicque fit, ut Deus, qui est 
fons pietatis, clementer suscipiat, quos hic mun- 
dus inclementer colaphizat ; quia placent Deo sem- 
per, quae displicent mundo. Afflictio enim, quae 
est temporalis in hoc saeculo, electorum materia 
est coelestis gloriae praemiorum ; quoniam hujus 
mundi tranquillitas animarum est tempestas. Igi- 
tur non sine causa Apostolus prohibet contristari 
de morientibus, relinquere tristitiam tantummodo 
illis, qui spem resurgendi non habent. Defectus I' 
namque corporum, non mors, sed dormitio et 
somnus in Scripturis sacris appellantur : quia 
substantia humanae corporalitatis non tollitur, sed 
per gloriam resurrectionis in perpetuas aeternita- 
tes reformabitur ab illo, qui mortem sua morte 
dissipavit. Ex hoc colligitur, quia feliciter moritur, 
qui pro Christo victurus occiditur. Securus cum 
Christo vir iste regnat, quia raptus est ne malitia 
mutaret mentem ejus elc. 

10 Interea occisores tanti viri, Deo odibiles, inimici s. Au- 
non cessabant inferre famulae Dei Austrudi inju- strudls accu '- 
nas, utentes adversus eam suo malo dolo et pravo 

ingenio. Nam parvipendentes fusum a se sangui- 
nem justi, repleti furore malitiae, Ebroinum 
adeunt virum palatinum, qui in illis temporibus 
erat sub Theodorico rege potens opibus et consi- 
liis regalibus/). Accusantes igitur Virginis innocen- 
tiam in auribus principis, convertunt ejus poten- 
tiam in iram suis falsis testimoniis, suadentes illi, 
ut contra eam insurgeret, quatenus sacratae abba- 
tissae potestatem regendi animas auferret et eam 

Januar., p. 502. — (4) Act. SS. Ord. S. Benod., saec. n, P- 

15 a 


114 


VITA S. AUSTRUDIS, VIRGINIS ABBATISSAE. 


auctore 

anonymo 

SUB2EQUAL1. 

i Cor., xv, 33. 

apud Ebroi- 
num , 


a monasterio repelleret. Sed sicut scriptum est : 
Corrumpunt mores bonos colloquia rnala, cor ter- 
reni principis accensum esi ira adversus mansue- 
tudinem Virginis. 

1 1 Accidit autem occasio et non devotio, ut rex 
Theodoricus hostiliter intraret Lauduni civitatem. 
Adfuit autem Ebroinus cum exercitu, memor ad 
se accusatae Virginis, cupiens militare Theodorico 
et non Deo : qui veniens ad monasterium puella- 
rum, non est usus desiderio bonae voluntatis, sed 
tamquam lupus rapax Christi oves dispergere 
lentat, sanctimonialium matrem spiritualem exsi- 
lio deputaturus. Cum vero furibundus virgineum 
vultum abbatissae inspexisset, asperrime eam 
objurgare coepit. Sed praeclara Dei famula, mitis 
et humilis corde, paucis ac lenissimis sermonibus 
respondebat, ostendens patienter se non timere 
minas et temerariam objurgationem superbi ty- 
ranni. 


qui signo coele- 12 Dum Ebroinus male loquitur et pejus se 
sti a comiho facturum promittit, quidam vir boni desiderii 

deterretur; Acglibertus accessit ad quasdam sorores perfectae 

aetatis et bonae vitae, dicens ad eas : Ancillae Dei, 
viriliter agile et in Domino confortamini: et om- 
g nes pariter et unanimiter quasi ex uno ore voci- 
ferantes Domini majestatem exorate, ut hodie 
nemo vos possit separare a vestra matre spiri- 
tuali. Tunc cohors sanctarum sanctimonialium 
repetitis precibus exorabat, ut Deus omnipotens 
abbatissam suam eriperet de manu et potestate 
contrariorum. Cumque voces psallentium sancti- 
monialium audirent satellites et comites Ebroini 
qui cum illo erant, nimio terrore exterriti, adspi- 
cientes sursum, viderunt de turriculo ecclesiae 
globum igneum exire usque ad coelum. Qui pavore 
concussi, citissime hoc signum Ebroino nuntiave- 
runt. At ille haec audiens expavit graviter, confe- 
stimque suam ferocitatem mutavit in maximam 
lenitatem : moxque matris spiritualis vestigiis 
advolutus, devoto animo veniam postulavit, polli- 
citus se in omne reliquum tempus vitae congruo 
honore Dei famulam venerari, fidemque et ami- 
citiam promittit se servaturum coenobio et Dei 
famulabus : sicque reversus est ad palatium ami- 
cus Religionis, qui fuerat hostis Deo dilectae Vir- 
ginis. 

divimtus pu- 13 Igitur post aliquot dies vir quidam nomine 
niuntur chari- Charivaeus, instigante diabolo, coepit proterve con- 
vkus c tendere contra Dei famulam Austrudem, in tantum 
ut evaginato gladio eam interficere niteretur, et 
ita plenus malae voluntatis in ecclesiam S. Mariae 
semper Virginis Virginem persecutus intravit. 
Virgo autem Domini intrepida stans juxta cornu 
altaris, expansis manibus Dominum confidenter 
exorabat. Quam cernens impius persecutor tam 
fiducialiter minas contemnentem, propius ad aram 
accedere non praesumebat. In se autem reversus, 
metuens divinum judicium, prostratus in terram 
veniam humiliter flagitabat. Statim ancilla Do- 
mini, ut vidit eum indulgentiam et veniam postu- 
lantem, misericordia mota super illum, dimisit ei 
omnem injuriam sibi illatam, memor sententiae 
c Dominicae dicentis : Dimittite et dimittetur vobis c. 
Sed post paucos dies jam dictus Charivaeus vitam 
liniens, in ipso loco, quo contra Dei famulam 
rixaverat, sepultus est, ipsa tamen Beatissima 
permittente, quae secundum Apostolum non red- 
dens malum pro malo, cum magna diligentia ei 
locum sepulturae perparavit. 

14 Dein post biennium quidam juvenis, nomine 


Ebrohardus, cum satellitibus suis nocturnis horis ct Ebrohardus 
castrum Lauduni hostiliter introiens, maximam repentina mor- 
partern urbis hujus igne succendit, fundere cupiens te; 
sanguinem proximi sui Gislehardi. Qui, ut intel- 
lexit adesse Ebrohardum et civitatis incendium, 
non aestimavit se vivere posse per unius horae 
spatium : nam quanto citius potuit, aufugit et sic 
manus inimicorum evasit. Ebrohardus autem diu 
quaerens fugientem et minime inveniens latitan- 
tem, commotus ira, perrexit cum furore mentis 
ad domnam Austrudem, eamque aspere increpare 
coepit, quod ejus fuerit adversaria, eo quod faverit 
partibus eorum, qui suum despexerunt dominium. 

Imperans autem cum magna saevitia ait : Affer 
mihi cunctas monasterii hujus claves. Mox Christi 
Virgo ad mitigandam ejus vesaniam jussit afferri. 

Sed juxta nutum superni Judicis, acceptis clavibus, 
primo diluculo alterius diei ante ostium monasterii 
praesumptor secundum suum meritum crudelem 
mortem accepit. Haec autem cernens Dei famula 
claves monasterii recepit, et miserum corpuscu- 
lum diligenter tradidit sepulturae, obediens et huic 
Dominico praecepto, quo dicitur : Estote misericor- Luc > VI > 36 - 
des sicut et Pater vester misericors est ; et iterum : E 
Benefacite his qui oderunt vos. Matlli ’ v ’ 44 ' 

15 Temporibus Pippini principis d Madelgarius, Madelgarius , 
qui tunc Laudunicae urbis pontifex esse videba- l^JZTquus^re- 
ture, vana cupiditate deceptus, voluit coenobium primitur: ' 
Beatae Austrudis sibi usurpare. Quod Dei famula d 
nullatenus adquiescehs voluntati praesulis, pru- e 
denter contradicebat, ita ut fieret inter eos grandis 
altercatio. Virgo autem Domini frequentiam con- 
tentionis ferre non valens, per Wlfoldum con- 
sanguineum suum cupiditatem episcopi Pippino 
sapienter mandavit. Pippinus autem legationem 
sacratissimae Virginis honorifice suscipiens, statim 
filium suum Grimaldum Laudunum devotissime 
direxit, praecipiens cum omni diligentia ut dein- 
ceps Madelgarius episcopus nihil inquietudinis in- 
ferret Deo dilectae Virgini f. Non est itaque miran- f 
dum, si a Domino tam cito de tribulationibus suis 
erepta est, quae in isto saeculo proprias voluntates 
et curas carnis relinquens, solo desiderio videndi 
Dominum repleta est. 

16 Exceptis namque diebus solemnibus, id est s. Austrudis vi- 
Natalis Domini et die sancto Paschae et diebus vendl ratw ’ 
Dominicis, caeleris omnino diebus nihil cibi vel 
potus sumebat, nisi prius psalterium per ordinem 
cum hymnis ct canticis spiritualibus Domino de- 
cantasset. Refectio vero illius nona aut vespertinis 
horis esse solebat. Nocturnis horis quantum se 
exercebat vigiliis et psalmodiis, longum est enar- 
rare. Locum vero sibi ultimum post ostium ele git 
ecclesiae : ibique parvula cathedra posita erat, 
supra quam residendo, expleto cursu horarum 
singularum, paululum quiescebat : reliquum slin- 
turn lectuli sui jam dudum dimiserat. Lucescente 
quotidie hora diei surgens, moxcircuibat ecclesias, 
invitando auxilia sororum in adjutorium sibi. 

Deinde infirmantium cellulas cum tota cura pie- 
tatis visitabat : sicque omnibus Dominicis praece- 
ptis se subdebat cum toto studio, ut nullis horis 
nullisque momentis a divinis operibus aliena 
appareret. 

ANNOTATA. 

a Martyrem dici posse qui propter actum virtu- 
tissupernaturalcmvdamsuamponit, ostensum fuit 
in Commentario prsevio S. Bercharii ad diem xvi 
Octobris ( 1). Unde S. Balduinus, qui pro tuendis 


(I) T. VII Octob.,p. 1001, n. 67 et seqq. 


juribus 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


Ilo 


A 


B 


S. Austrudis, 
adhuc vivms, 
ccecos lumen, 


c 


graviter decum- 
bentibus valetu- 
dinem restituit : 

a 


juribus monasterii sororis sua.’, S. Austrudis, ad 
placitum iverat, in defendenda justitia occubuisse 
innuitur. 

b Hxc verba, mea sententia, monstrant necem 
B. Bakluini, prxeessisse occupationem civitatis 
Lauduncnsis, qux dentum contigit, thice Ebroino, 
majore-domus Theodorici HI, regis Neustrix et 
Burgundix, anno 680 : atque hxc est prxeipua 
ratio, cur passionem S. Balduini anno circiter 679 
illigavi n. 16 Comm. prxvii. 

c llxc verba evangclica ad litteram in Vulgata 
nostra non reperi : sunt autem, quoniam eumdem 
omnino sensum habent, desumpta ex Luca vi 37, 
qui dicit : Dimittite, et dimittemini. Eodem tenore 
ac biographus noster ista verba recitat S. Augusti- 
nus, Serm. lxxxiii de Verbis Domini 84 (t). Unde 
ad antiquam pertinere videntur versionem. 

d Is erat Pippinus, I /crista Ilius dictus, Pippini 
Landensis ex Ansegesilo et Begga nepos, Caroli 
Martelli pater; qui, Dagoberto Austrix rege et 
Wlfoaldo majore-domus mortuis, una cum Martino 
duce occupavit Austrix regnum, ad quod Lugdunum 
Clavatum pertinebat. Hxc ex Mabillonio . 

e In Commentario prxvio n. 17 dictum fuit 
MadelgariunisextumvelseptimumabA telano sedisse 
Lau dnnensem episcopum; prout 0 matarium, cui 
inscripta fuit Vita coxva S. Salabergx, eidem ante 
vel post ponamus. 

f Addit, ait Mabillonius; interpolator : Et nul- 
lam post potestatem in eo habuerunt Laudunenses 
pontifices, nisi tantummodo (dum adfuerunt inibi 
sanctimoniales) abbatissarum benedictionem, et 
abbatum, nihilominus post monialium ejectionem. 

Cap. Eli. Miracula in vita et 
post mortem . 

Xllud non est omittendum, quoniam per illam 
Dominus primam dignatus est operari virtutem. 
Quaedam namque fcemina ex famulabus suis oculo- 
rum lumen amiserat: cui electissima Virgo in visu 
apparuit dicens : Quid agis, soror ? Quae respondit : 
Bene, Domina; sed deprecor, ut miserearis mei 
peccat ridis. Dixitque illi : Prima die Dominica ego 
revertar huc ut beneficem te. Et confestim recessit. 
Veniente itaque Dominica, quasi hora sexta, soror 
memorata Chramnegundis rogavit se per manus 
ad B. Austrudem adduci, obviavitque illi in limine 
et ait : Obsecro, Domina, ut manum tuam super 
oculos meos ponas. At illa fortiter denegare coepit, 
seque indignam judicavit. Tunc cseca magis ac 
magis clamabat dicens : Vere non recedam a te, 
antequam me tangas, et lumen meum mihi resti- 
tuas. Haec audiens Dei Virgo coepit lacrymari • et 
nihil dicens, nisi tantum oculos in coelum levans, 
posuit manum dexteram super oculos ejus stalim- 
que lumen pristinum reddidit oculorum. 

18 Alio quoque tempore quaedam Dei famula, 
Adalsinda nomine a, capitis dolore fatigata, diu 
omnino jam per se levari non poterat. Ad quam 
Virgo Austrudis visitandi gratia venit, eique ma- 
num cum signo Sanctae Crucis in caput posuit, et 
statim omnis dolor evanuit ab ea. Alio quoque die 
Dei famulam, nomine Scholasticam, domna Austru- 
dis per Dominum a somno mortis suscitavit. Sic 
tamen mortua putabatur, quod neque per os suum, 
neque per nares ullum reddebat tlatum. Haec 


omnia et alia plura Dominus per manus ancillae 
suae, dum viveret, operari dignatus est. 

19 Cum autem dies exitus suae animae appro- 
pinquaret, vocavit ad se turbam sororum, eisque 
diem obitus sui celeriter indicavit, et indulgentiam 
cunctis dedit, et, ut sibi indulgerent similiter, pe- 
tiit. Biduo namque antequam migraret ad Domi- 
num, quem tota mente dilexit, claritas immensa 
circumfulsit domum illam, in qua Virgo Christi fesso 
corpore quiescebat, et de ipsa claritate quasi stella 
radians residens in pectore, intravit in os ejus : 
factumque est, ut hora eadem, qua sancta illa 
anima egrederetur a corpore, quasi columba ni- 
vei candoris egressa ex ore ejus, cunctis qui ad- 
. stabant videntibus, evolaret ad superos. 

20 Cumque corpus ejus, ex more compositum, 
conderetur, cunctis prae foribus amarissime flen- 
tibus, ecce duae aves inenarrabili splendore radian- 
tes, de supernis secretis evolantes, sederunt super 
domum illius tecti, donec sanctum corpus omni 
diligentia tractaretur. Cumque sacrum corpus 
feretro in basilicam S. Joannis fuisset allatum , 
soror quaedam, vulnus sub ascella habens, acces- 
sit ad feretrum, manumque ipsius Sanctae super 
ipsum vulnus posuit cum summa reverentia : et 
statim sana facta est, ac si vulneris livor ibidem 
non esset. 

21 Poslhaec quaedam Deo sacrata paralytica 
jacebat : quae sopore depressa vidit in somnis Dei 
famulam Austrudem, ante suum lectulum adsi- 
stenlem, pelliciam b, quam Sancta Virgo solebat 
induere, super eam jactantem : quae statim de 
somno expergefacta surrexit, omnibusque mem- 
bris recuperatis, in conspectu omnium sororum 
incolumis ambulavit. Reus quidam ligatus duce- 
batur ad necem, qui dum nullam spem evadendi 
haberet, dixit : Vae mihi misero, vae mihi ! Domina 
Austrudis, in altera vice vivens liberasti me ; nunc 
vado ad mortem, et modo defuncta es, mihi ultra 
adjuvare non vales. Ad hunc sermonem statim 
funis ille de manibus suis disruptus est, illeque 
reus, nullo persequente, portis apertis, locum 
reperit evadendi ac velocissimo cursu ad sepul- 
crum sacrae Virginis properavit. Ipso quoque tem- 
pore soror quaedam , amisso lumine oculorum 
suorum, occubuit super Sanctae Virginis sepul- 
crum , ut oraret : quae depressa somno in ipso 
puncto evigilans, clare lumen amissum recepit. 
Denique puella, nomine Helena, caeca et muta 
inter manus sororum ad ipsius Sanctae sepulcrum 
adducta, sub una nocte lumen oculorum et elo- 
quium linguae, ipsa opitulante, recepit, ut ita quasi 
prius nullam anxietatem inde pateretur. 

22 Illud quoque ad memoriam revocemus, 
quod soror quaedam, nomine Oda, filia Gautsuini 
quondam ducis, ab infantia daemonio graviter 
vexabatur ; et cum eadem infirmitate veste sancti- 
monialis accepta, monacha in ipso monasterio 
Laudunensi ipsam vexationem per quindecim 
annos passa fuit. Una autem Sabbathi, aurora diei 
incipiente, venit ad eam quasi vox Sanctae Austru- 
dis, rogans ut signo Dominicae Crucis semetipsam 
armaret fortiter et a lecto suo cum summa festi- 
natione surferet, ac pergeret ad sepulchrum Sanctae 
Virginis, et de ipsa petra in Trinitate morderet. 
Quae ita admonita per duas vices, surgero non 
audebat : timebat enim valde. Tertia autem * voce 
vox ipsa objurgavit eam dicens : Cur dubitas, 
puella? Surgc velociter, noli timere neque expa- 
vescere, sed vade ad sepulchrum meum, et ego ero 


AUCTORE 

ANONYMO 

SUB^EQUALI. 

post mortem , 


mirabili visione 
illustratum, 


E 


paralyticam sa- 
nat, vinctum 
Uberat; 

b 


momalem dee- 
maniacam, 


* vice? 


(1) T. V Oper., coi. 448. Edit. Benediet. 


tecum : 


VITA S. AUSTRUDIS, VIRGINIS ABBATISSAE. 


AUCTORE 

ANOKYMO 

SUR.EQUAL1. 


sanguinis flu- 
xum passam, 
hydropem, 


B 


tecum : et de petra morde per tres vices, etsanaeris. 
Quae cito surgens, rapidissimo cursu pervenit ad 
sepulcrum illius : et eccc universa ostia ecclesiae, 
quae illis horis firmissime clavibus obserata esse 
solebant, patefacta sunt. Quae veniens prostravit 
se, et de ipsa petra momordit per tres vices, ut ei 
fuerat imperatum : quae statim somno suavissimo 
detenta, auditaque voce Sanctae Austrudis, quae et 
prius ei loquebatur, dixil ad illam : Surge modo, 
filia, quia jam curata es ab infirmitate, quam ab 
infantia nunc usque luisti perpessa. • Quae cum 
magno gaudio inter caeteras virgines sana facta 
cum fiducia ambulavit 

23 Quaedam vero ex sororibus fluxum sanguinis 
patiebatur gravissimum : quae vidit in somnis 
quamdam monacham praecipientem sibi, ut mede- 
cinam aliam nequaquam sumeret, nisi rasum pul- 
verem de sepulchro Sanctae Virginis in vino biberet 
calido. Quae evigilans jussa complevit, atque in 
ipso momento a fluxu sanguinis sana effecta est. 
Denique puella, quam supra a B. Austrude resu- 
scitatam diximus, arrepta a daemonio torquebatur, 
quam apprehensam posuerunt super tumulum 
Sanctae Virginis : quae sopore depressa, purgata 
est a daemone, consolidatisque membris, illa re- 
gressa est. Item alia puella hydropica, omnibus 
membris destitutis, venit in ipso die, quo secun- 
dum morem anniversarium diem suae depositionis 
summo honore venerabantur, et in conspectu om- 
nium super ipsum sepulcrum Sanctae Virginis pro- 
stravit se et obdormivit. Expergefacta autem pu- 
ella, quae a duabus fceminis ibi vix fuerat adducta, 
recuperatis membris omnibus, per se ipsam ad 


domum suam incolumis ambulavit. 
item paraiyti- 24 Quaedam autem infirma, Sigrada nomine, 
camcurat; per octo annos paralytica jacebat, ita ut nec ma 
num suam ad os suum levare potuisset. \ iditque 
insomnis S. Austrudem in veste fulgenti, ampul- 
lam in manu sua in similitudine crystalli praecla- 
rissimi olei plenam tenentem, et ex ea in modum 
crucis erepit ungere brachia vel manus et totum 
ejus corpus. Expergefacta autem ab eadem visione, 
portare se fecit in basilicam S. Joannis Baptistae et 
deponi juxta cathedram, ubi S. Austrudis fre- 
quenti orationi vacare solebat : statimque omni 
q sanitate recuperata, quasi super se prius nullum 
* svppie ineo- sensisset dolorem*... 

lumis recessit. 25 Una autem Sabbathi sanctimonialis quaedam, 
monet ut sibi c j um 0] . are ^ sopore confecta, vidit S. Austrudem 
altare erigatur; bagilica B j oann j S Baptistae contra locum ca- 

thedra: suae. Quae dixit ad eam : Soror, vade ad 
Dei famulam Adalsindam abbatissam, et dic ei, ut 
c isto loco ubi vides me stantem, lectum c citius fa- 
ciat aedificari, et ibi quae voluerint sorores, ve- 
niant orationes lucrari. Ad hunc sermonem soror 
ipsa evigilans perrexit, quo jussum fuerat, et 
narravit praedictae matri familias quae audivit et 
vidit. Quae cum audisset, intelligil lectum illum 
significare velle altare. Quae dictis obediens, altare 
in eodem loco sacrari fecit : ubi quicumque fide- 
liter in nomine Jesu petierit, quod poposcerit, 
impetrabit. 

al ia miracula, 26 Alia namque soror fluxum sanguinis quatuor 
annis patiebalur : quae veniens in hunc- sacrum 
locum, rogans pro infirmitate sua, repente sanata 
est. Denique quaedam ex sororibus graviter vulne- 
rata, ita ut etiam a medicis minime curari posset, 
affligebatur. Quae cum ad illam cathedram S. Aus- 
trudis se jussit portari, ibi per virtutem ejus sana- 
ta est, ac si nullum tumoris vulnus in corpore ha- 


buisset. Igitur puella ab infantia in hoc sacro cce- p 
nobio enutrita, nomine Petronilla, vehementer 
aegrotans, ita attenuata erat, ut vix anhelitum fle- 
bilem daret, caeteris membris ita destituta, ut nec 
oculos aperire posset. Nutrix vero ejus amarissime 
flens pro defuncta, ad locum requietionis S. Aus- 
trudis deportavit eamque devotissime extensam 
imposuit. Quo facto, suffragantibus meritis B. Aus- 
trudis Virginis, praedicta puella statim oculos ape- 
ruit et erepit loqui, restitutisque membris sanata 
est. 

27 Nuper quidem contigit quamdam freminam praecipue, qua- 
ex progenie nobili una cum filia sua et duabus pu- ^ arreptitm- 
ellis gravissime a daemonibus fatigari : quae, di- 
missis facultatibus suis plena devotione se Domino 
mancipaverunt et in ipso coenobio habitum san- 
ctarum sanctimonialium susceperunt. Sed, ut mos 
est, imprimis eas longe in summitate monasterii 
sequestraverunt, statimque crudelissime daemones 
eas immaniter vexare coeperunt, ut pene nullas 
sororum ad ipsas auderent accedere, in tantum, 
ut alimoniam deputatam a longe posuissent et 
fugerent. Dum autem nutu et meritis S. Austrudis 
post celeberrimum diem Natalis Domini circa me- 
diam noctem praedicta matrona cum filia et puellis E 
pavore nimio concussae, de loco, quo erant, summo 
cursu pergentes, ad basilicam S. Mariae semper 
Virginis, ubi Sanctae Reliquiae requiescere viden- 
tur d, advenerunt, et procidentes ante sepulchrum, d 
jacuerunt ibi biduo. Nocte vero tertia ad pullorum 
canium exstinctum est lumen lampadis illius, quae 
pependit super sepulchrum Sanctorum et post unius 
horae spatium illuminata est : et ita usque ter 
exstinctum et iterum lumen recepit. Ut autem ter- 
tio illuminata est, tota ecclesia quasi fulgore cla- 
rissimi luminis resplenduit. Quod videns praefata 
mulier cum suis, nimioque timore perterritae ob- 
dormierunt , audierunlque sonitum membrorum 
suorum, et inde pavore concussae, exclamaverunt 
voce magna, timentes eadem hora vitam finire. 

At ubi claritas diei illuxit, steterunt super pedes 
suos. Ita namque, favente Domino, per interces- 
sionem Sanclae Austrudis praedicta matrona cum 
filia sua et duabus puellis a vexatione daemonum 
liberatae ac purificatae apparuerunt, ut deinceps 
nullam a daemonibus vexationem usque in diem 
sui obitus habuerint. 

28 Multa quidem et alia, quae modo non occur- Epiiogus. 
runt, miracula Dominus, qui semper est mirabilis F 
in Sanctis suis, per Sanctam ac Beatam famulam 
suam Austrudem Virginem ostendit et praestantur 
quotidie ad sepulchrum illius beneficio orationum 
ejus omnibus fideliter petentibus per Dominum et 
Salvatorem nostrum Jesum Christum, qui cum 
aeterno Patre * et Spiritu Sancio vivit et regnat in * addit et Filio, 
saecula saeculorum, amen. 

ANNOTATA. 

a Adalsinda, de qua hic agitur, eadem videtur 
quse infra n. 25 abbatissa vocatur et S. Austrudi 
successit. 

b Pellicia vestimenti genus ex pellibus confectum, 
quo utebantur etiam monachi : uti Petrus Venera- 
bilis in epistola ad S. Bcrnardum lib. i ep. 28 (1) 
late monstrat pelliciarum (non sane pretiosarum) 
usum nuspiama S. Ben edic to monachis interdic tum 
fuisse. Neque hujusmodi vestem prohibebat Regula 
S. Columbani, ad quam monasterium Laudunense 
a SS. Eustasio et Waldeberto ordinatum fuit. 


(I) Biblioth. Cluniae., coi. 664 et nolae coi. 1 15. 


c Lectum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


117 


c Lectum liic ipsa Adalsinda altare interpretata 
est. Significat vero quandoque sepulcrum, ut legere 
est in Glossario medix et infimx latinitatis Caroli 
du Cange v. Lectus. Scimus S. Austrudem in eccle- 
sia S. Marix Profundx tumulum nactam fuisse : 
quare in basilica S. Joannis aliud erigi non potuit, 
quam altare. 

rl In fine Vitx S. Austrudis, ab auctore anonymo 
sxc. xji expolitx , legitur: Monstratur autem locus 
in ecclesia B. Mariae semper Virginis, in qua San- 


ctissimum corpus illud sepultum multis requievit 
annis: donec inde translatum et una cum ossibus 
B. Salabergae, matris suae, reconditum est in supe- 
riori ecclesia B. Johannis Baptistae etc. In parte 
postica altaris in qua condebantur S. Reliquix, lege- 
bantur hi versus antiquitus exornati (1 ) : 

Hic veneranda gravi recubas, Salaberga, sub arce, 
Eustasi, Austrudis, Baso, Goarde, Bodo. 

Quos omnes inter coelites habent et colunt oppidani 
Laudunenses. 


AUCTORE 

ANONYMO 

SURiEQUALl. 


(I) Gall. Christ., t. IX, coi. 591. 


DE S. NOTHELMO, CONF. ARCH. CANTUARIENSI 

IN ANGLIA. 

COMMENTARIUS HISTORICUS. 

Fasti sacri, translatio, commercium litterarium cum Ven. 
Beda et S. Bonifacio, presbyteratus Londoniae, monacha- 
tus et episcopatus Cantuariae, ordinationes episcoporum, 
tempus mortis. 


ANNO 738. 

S. Nothelmus, 
in pluribus Fa- 
stis sacris me- 
moratus. 


C 


D ubios nos aliquandiu hxsisse referendusne 
esset S. Nothelmus inter prxtermissos ad 
hanc diem, an vero inter Sanctos, de 
quorum cultu constet, non diffitebimur. 
Obstabat ex una parte quod scriptores plerique 
Angli, sive catholici, sive heterodoxi, Sancti titulo 
eum non honestent : quo numero veniunt (ut paucos 
ex multis recenseam) Richardus Challoner, epi- 
scopus et vicarius apostolicus districtus Lonclo- 
niensis, eum in Britannia Sacra (1) plane prx- 
tcriens ; Richardus Whitford in versione Anglica 
veteris Martyrologii Sarisburiensis (2) ; A Ifordus seu 
Griffith eum in Catalogo Sanctorum Anglix simi- 
liter omittens et in Historia ipsa ecclesiastica San- 
ctum non appellans', Butler de eo tamquam de 
Sancto nec in Vitis Sanctorum, nec ad calcem in 
Indice Chronologico mentionem faciens etc. Ex al- 
tera vero parte occu/rrebat jam olim ab Hensche- 
nio (3) ad diem 3' Februarii inter Prxtermissos 
notatum fuisse obitum S. Anthelmi Cantuariensis 
episcopi an. dccxl in Anglia ex Ms. Florario. Oc- 
currebat et ad hanc diem Auctarium Usuardinum 
Greveni, anno 1515 et 1521 cum Martyrologio Co- 
lonix excusum, ita habens (4) ; In Cancia Node- 
lini episcopi et confessoris. Videbam et Castellanum, 
in admittendis Sanctis difficillimum et in excu- 
tiendis omnigenis Kalendariis ver satis simum, ad 
hanc etiam diem referentem in Martyrologio suo 
Universali S. Nothelmum archiepiscopum Cantua- 
riensem. Aderat et eruditum opusculum Anglicum 
in formam Martyrologii digestum (5), in quo ad 
prxsentem diem egregium S. Nothelmi encomium 
habes. Item Kalendarium ecclesiasticum Benedicti- 


num, a monacho ad S. Crucis in Donawverd anno 
1786 editum (6), primo loco S. Nothelmum ad 
prxsentem diem exhibens. Unde satis apparet jam 
nos morari non debere Papebrochium (7), quum as- 
serit Nothelmum a nemine inter Sanctos relatum 
fuisse. Verumillustriora etiam documenta habemus. 

2 Henricus Wharton imprimis edidit fragmenta sceculo viii in- 
quxdam de episcopis Cantuariensibus, qux excerpsit rocatvs fuit et 
ex codice Ms., continente Vitas illorum usque aci h j b,tus ut san 
S. Bregwinum, qui anno 762 obiit (8). Unde hxc 
carmina aci exiens sxculum viii pertinentia titulum 
habent: Vita S. Nothelmi Cantuariensis archiepiscopi 
decimi, et ita sonant (9) : 

Eligitur sedi mox praesul Londoniensis 
Nothelmus, cui tunc vita celebris erat. F 

Anglorum genti pater hic praeclara lucerna 
Praefulsit, qua gens splendidior micuit. 

Sedi metropolis hic praesul praefuit annis 
Quinque; sed ad claustra jussus adire poli, 

Cum patribus sanctis praedictis hic sepelitur ; 

Qui parat infirmis protinus antidotum. 

Ut coeli lumen valeamuscernere purum, 

Vivere nos faciat et sine labe mori. 

Ubi animadvertenda est invocatio, duobus ultimis 
versibus expressus, et maxime versus ante pxnul- 
timvs : 

Qui parat infirmis protinus antidotum, 

quo indicatur sxculo vui et non ita pridem post 
S. Nothelmi mortem miracula ad ejus tumulum 
feri consuevisse. Atque ibidem in Vita B. Cutberti 
habes et hxc ( 10) : 

Interea Sanctus Nothelmus ad atria lucis 
Vectus, et electus est vir hic eximius. 


(0 Britannia Sacra, or the Lives of the most celebrated British, 
English, Scottish and Irisli Saints.cfr p. ‘200 et seq. — (2) 1 he Mart.i- 
loge in Englyssche.after tlie use of tlie Chyrthe of Salisbury , an as it 
is redde in Svon. witb Addieyons, Londou, la'26; ctr ad 17 Oetoo. — 
(3) Aet. SS., t. I Februar., p 318. - (i) Ap. Solleriuin, Martyroi. 
Usuardi, p. 608. — (5) A Memorial of ancieut British piety or a Bri- 


tish MarLyroIogy, Lond. 1761. — (6) Kirchenkalenderaller Heligen, 
welehe unter der Regel des H. Benedictus gelobet haben, p. 202 .et 
seq. - (7) Aet. SS., t. VI Maii, p. 439. — (8) Gfr Monasticum Anglic. 
nov., t. I, p. 82; Mabillonius, Annai. Bened. ad an. 762, n. 66, t. II, 
p. 186; etc. — (9) Anglia sacra, part. n,p. 71. — (10) Goscelmus, Vit. 
S. Augustini, Act. SS., t. VI Maii, pag. 395. 

3 Hxc 


118 


DE S. NOTHELMO, CONF. ARCHIEP. 


v „ B 3 Hac autem scribebantur, dum S. Nothelmi 

anno 1087 pri ■ corpus adhuc sepultum jaceret ( non secus ac S. A u- 
mo transfertur , gustini aliorumque Sanctorum ( 1 ) ) in septentrio- 
nali porticu ecclesia’ SS- Petri et Pauli dein S. Au- 
gustini, seu potius intra septa ecclesia 1 , quoniam a 
temporibus B. Theodori locus in ipsa porticu am- 
plius non esset (2). Verum jacuit ibi tantum usque 
ad annum circiter 1087, quo die 8 Septembris ad 
meliorem vitam transiit B. Scliotlandus . Iloc enim 
gubernante , ossa S. Nothelmi et aliorum quatuor 
pru’ suium, qui intra ecclesia’ septa sepulti fuerant, 
in novam cryptam S. Marite Virginis translata 
sunt. Valde fuse hanc translationem prosequitur 
Goscclinus, a quo mutuabimur qua 1 propinquius ad 
S. Nothe! mum pertinent. Cum igitur, inquit (3), 
super cryptam resediflcata et parata basilica ira- 
tres in choro suo ad divinas laudes recepisset; 
reliquum corpus veternosae ecclesia) jam ruiturae 
supra memoratus abbas Scotlandus, ne quem 
obrueret, parans diruere ; Sanctorum corpora, 
quibus tota erat plena, curat prius eruere. De 
plurimis electissimi primo efferuntur: quinque 
Cantuariae archipraesules, velut quinque Domi- 
nicae aulae praetores, praecluentissimus scilicet ac 
1 ! sanctissimus Theodorus, suique sancti successores 
Britwaldus, Tatwinus, Nothelmus, Jambertus. 
Longum est de singulis dicere, pergit Goscelinus, et 
propterea “de SS Theodoro et Jamberto tantum 
paucas laudes explicat ; quas claudit narrans trans- 
lationem reliquiarum B. Theodori in novam eccle- 
siam constructam super cryptam S. Marite Vir- 
ginis, ait que. (4) : Reconditur i tat pie in dextro 
latere altaris, in tumba parata, in qua a duobus 
tantum fratribus deponitur cum plumbea theca. 
Reliqui quoque quatuor supra nominati sancti sui 
successores et coepiscopi dum transferuntur, 
cujus essent meriti ex odoris virtute produntur: 
quibus Dominum suavitatis perpetuam mansio- 
nem fecisse, suique amoris incensum cremasse, 
mola ipsorum sarcophagorum thymiamateria prae- 
dicavere. 

4 Scliotlandus, ad meliorem vitam translatus 
(habuit et initium aliquod cultus), novam eccle- 
siam perficere et S. Augustini reliquias transferre 
non potuit. Mansit htec fortuna successorem suum 
Wydonem. Ilie itaque anno Domini 1091, ut testis 
est Wilhelmus Thorn, Augustiniensis monachus et 
chronographus (5), vm idus Septembris transtulit 
C corpus B. Augustini de loco ubi per quingentos 
annos jacuerat. Eadem occasione in nova tumba 
repositum est S. Nothelmi corpus die 13 Septembris 
anni 1091, prout ex Gosc&lino, singula adjuncta 
enarrante (6), colligimus. Die 6 Septembris in sab- 
bato effossum fuerat S. Augustini corpus, sed fer ia 
ni tantum sequenti confici potuit nova sedicula et 
opertorium ; feria iv effossi fuere SS. Laurentius, 
Mellit us et Deonotus, qui tamen feria v solum trans- 
ferri potuerunt. Tota feria vi in excavando S. Deus- 
dedit mausoleo posita fuit, et sabbato effossa fuere 
SS. .Justi et Honorii corpora; horum enim omnium 
sepulcra sub diruta porticu adhuc erant. Translata 
sunt itaque, ait Goscelinus, haec tria (prout et diebus 
praecedentibus aliorum exuvia ’) coram summa Tri- 
nitate (i. e. altari SS. Trinitatis) radiantia cande- 
labra in hac die Augustini octava : quod ad hoc 
(ut credimus) superna distulit ac retardavit bene- 
volentia, quatenus (uti praetulimus) amplius con- 


servetur et solenmizetur in tot hierarchis haec d 
eadem dies octava... Nec ab his separamus beatae 
memoriae archipraesulem et consortem suum No- 
thelmum intra altare S. Gregorii inter eos recon- 
ditum, et nunc secundo cum eis translatum : quem 
auctorem et judicem historiae Anglorum scriptor 
Beda praeconatur. Ducebat hos duces suos, ut 
priores, solemnissima processio et canora laudatio : 
ipsisque coram altari praesidis Augustini depositis, 
donec suis sedibus inthronizarentur, Missa festiva 
celebratur. Universae huic solemnitati (vacabat sci- 
licet Cantuariensis cathedra) praefuit Gandulplxus 
Roffensis episcopus. 

5 In haec tamen animadvertendum est tumbam anno 1270 ue- 
paratamnon fuisse S. Nothelmo in sacello SS. Tri- rym mutatur 
ni tatis, ut liquet ex ipso Goscehno (7); dem quod ' tannoiminr 
Goscelinus dicit S. Nothelmum aliquando cum Justo scriptione nova 
et Honorio intra altare S. Gregojii reconditum ornatur, 
fuisse, id stare non posse. Erat enim istud altare 
in crypta sub porticu septentrionali (8) ; S. Nothelmi 
vero corpus, teste ipso Goscelino (9), repertum fuit 
non in porticu, sed in ipsa veteri ecclesia (10). Ubi 
vero anno 1091 sepultum fuerit S. Nothelmi corpus, 
assequi certo non possum ; prope altare SS . Trini- 
tatis, aestimo tamen omnino, tum propter versus E 
paulo post recitandos, tum quoniam in nota Ms., 
ex Historia Petriburgensis monasterii desumpta, 
scribitur ab Hugone White, chronographo et mona- 
cho S. Petri Burgensis ante annum 1177 demor- 
tuo (11), seu ab ejus con tinuatore Boberto Swapham, 
anno 1271 denato (12), recenseri S. Nothelmum 
inter episcopos sanctos qui Cantuariae requiescunt 
in ecclesia S. Petri. Certe quum ab anno 1240 ad 
1270 novum sacrarium paratum esset Cantuarien- 
sibus sanctis praesulibus, locum ibidem invenit 
S. Nothelmus; ut autem intelligatur quem nactus 
fuerit, oculi conjiciendi sunt inveterem mappam seu 
tabulam, quae in utroque Monastico Anglicano et in 
opere nostro ad diem xxvi Maii (13) repraesentatur. 

Ibidem prima facieobvium est altarem aximum, sub 
patrocinio SS. Apostolorum Petri et Pauli, S. Au- 
gustini et dein etiam S. Ethelberti dicatum. Ad 
utrumque latus porta est ; quarum, altera dicitur 
ostium in parte aquilonali ad corpora Sanctorum, 
altera in parte australi. Si per aquilonalem ingre- 
deris, primo loco occurrit tumba, cui inscribitur: 

Sciis Lambertus, dein secunda cum titulo : Scus 
Nothelmus ; e regione seu ad austrum primo venit 
Scus Tatwinus, dein Sciis Bretwinus. Continuo post 
incipit alia structura in formam trifolii, ex ante- 
riori seu meridionali parte aperta et tria habens 
altaria; equorum orientale, SS. Trinitati sacrum, 

S . Augustini corpus serva ba t, c t in u troque la tere tria 
habebat m auso Isea, capientia ossa sanctorum prae- 
sulum Cantuaricnsium, Roma missorum ; altare 
vero aquilonale seu SS. Innocentium servabat cor- 
pus S. Mildrcdac, et australe seu S. Stephani corpus 
S .Adrianiabba tis .Omncsautem episcoporum tumbae 
aedicularum formam habebant. Postmodum anno 
videlicet 1300 his omnibus inscriptiones versibus 
Leoninis conceptas apposuit Thomas Fyndonei 14), 

S. Augustini abbas ; ea autem qua’ S. Nothelmi mo- 
numentum ornabat hac erat (15) : 

Ilac scrobe Nothelmus jacet archiepiscopus almus, 

Cujus vita bono non est indigna patrono. 

Cunctis iste bonus par in bonitate patronus : 

Protegit hic justos vigili munimine custos. 


et dein anno 
1091 una cum 
S. Augustino 
aliisque ; 


d) The live of S. Augustine ofCanterbury, part. ii. p.245.London 
18 ),5 _ m cfr Act. SS., tom. fit., p. 443. - (3) Goscelinus, de 
Translatione S. Augustini, lib. n. n. 21. tom. cit.,p.438,- (4) Ibid., 

T , 99 . (h) Ap. Papebrochium, tom.cil., p. 3/4. — (6) DeTransla- 

tioneS. Augustini, lib. i. cap. i et n. Act. SS., t. VI Maii.p. 414 et 
se qq. _ (T) Ibid., cap. ni, tom. cit., p. 419. — (8) Goscelinus, Vita 


e Anon<?tini caD v tom cit p. 395. — (9) Translatio, etc., lib. ii, 
c; p A Ttom.’cU.% \T- (10) P Cfr supra n. 3. - (1 1) Aci .Erudit. 
Lipsiens. supnlenj. 1. 1. 1. P 290. - (12) Ibid.. loc cit. - C 3 ) fet- SS., 
t VI Maii, p. 631.— (14) Monast. Anglic.nov., 1. 1, p. 81. — (Ib)lbid., 

p. 82. 


Nunc 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


119 


A 


Natione Anglus 
aut potius Saxo 
fuit : non tamen 
constat fuisse 
Londoniensem; 


B 

operam suam 
praestat Ven. 
Bcdce in con- 
scribenda Hi- 
storia ; 


c 

in quem finem 
Itomam pergit, 
litteras pontifi- 
cum collectu- 
rus; 


Nunc autem sola rm ,mria harum rerum superest, 
quum jam 'pridem destructa sit ecclesia S. Petri 
seu S. Augustini et pauca rudera supersint (1). 

G Quum autem his, quae hucusque disputavimus, 
satis superque demonstratum arbitrer S. Nothe! rn i 
cultum ecclesiasticum^, superest ut ad ejus digredia- 
mur vitam. Natione Anglum aut potius Saxonem 
fuisse patefacit ejus nomen, Defensorem (2) signi- 
ficans, et hi sepulcris episcoporum post translatio- 
nem inscripti versus (3) : 

Octo Patres Romae, reliqui comitantur honore 
Ex Anglis nati, meritis horum sociati. 

Hinc manat divis Evangelii via rivis : 

Hi sunt Brithwoaldus, Tatwinus, vosque, Nothelme, 
Et jam Berta, Patres primos proceres imitantes, 

Tot simul Ecclesiae cingunt frontem pietate. 

Sunt qui eum patria faciant Londoniensem; certe 
ut postea videbimus in Londoniensi S. Pauli eccle- 
sia fuit presbyter ; verum nequaquam hinc conficitur 
{et tamen aliud argumentum non suppetit) eum 
propterea LondonU ortum habuisse. Quoniam vero 
ex ejus commercio litterario a liis ej us gestis no nnu l- 
lum lumen affunditur, de eo jam dicemus , ordi- 
nem chronoloqicum nonnihil praetereuntes . 

7 Venerabili itaque Bedae amicus fuit et adjutor 
in conquirendis documentis ad scribendam Histo- 
riam ecclesiasticam gentis Anq lorum necessariis. 
De eo ita ipse Beda in praefa tione primi libri : U t 
autem, inquit, (4), in his (jute scripsi, vel tibi, 
magnanime rex (Ceowulphe), vel celeris auditori- 
bus sive lectoribus hujus historiae occasionem du- 
bitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus 
didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante 
omnes atque adjutor opusculi hujus Albinus abbas 
reverendissimus vir per omnia doctissimus exsti- 
tit ; qui iu ecclesia Cantuariorum a beatae memo- 
riae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate, 
viris venerabilibus atque eruditissimis, institutus, 
diligenter omnia, quae in ipsa Cantuariorum pro- 
vincia, vel etiam in contiguis eidem regionibus, a 
discipulis beati papae Gregorii gesta fuere, vel 
monimentis litterarum vel seniorum traditione 
cognoverat; et ea mihi de his, quae memoriae 
digna videbantur, per religiosum Londoniensis 
ecclesiae presbyterum Nothelmum, sive litteris 
mandata, sive ipsius Nothelmi viva voce referenda 
transmisit. 

8 Qui videlicet Nothclmus postea Romam ve- 
niens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et 
aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem 
sanctae ecclesiae Romanae scrinio, permissu ejus, 
qui nunc ipsi ecclesiae praeest, Gregorii pontificis, 
invenit, reversusque nobis nostrae historiae inse- 
rendas, cum consilio praefati Albini reverendis- 
simi patris, attulit. A principio itaque voluminis 
hujus usque ad tempus, quo gens Anglorutn fidem 
Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc 
inde collectis ea, quae promeremus, didicimus. 
Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae 
in ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae 
Gregorii, sive successores eorum, vel sub qui- 
bus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini 
industria, Nothelmo (ut diximus) perferente, cogno- 
vimus. Qui etiam provinciae Orientalium simul et 
Occidentalium Saxonum, necnon ct Orientalium 
Anglorutn atque Northanhumbrorum, a quibus 
praesulibus vel quorum tempore regum gratiam 


Evangelii perceperint, nonnulla mihi ex parte 
prodiderunt. Pergit dein Beda ad alios operis sui 
adjutores. Servavit MaMllonius in Analectis (5) 
Bedx epistolam ad A Ibinurn, ad idem argumentum 
pertinentem, qua ei gratias agit de missis ad se 
per venerabilem fratrem nostrum (sic loquitur) No- 
thelmum presbyterum, et maxime de litteris, quibus 
se jam secunda vice in ecclesiastica gentis suae 
historia, ad quam se scribendam jamdudum insti- 
gaverat, creber adjuvare atque instituere cura- 
rat. Propter quod et ipse Albino rectissime eam- 
dem historiam, mox ut consummare potuit, ad 
transcribendum remisit. 

9 Quumautem Ven. Beda Historiam suam absolve- 
rit anno 731 (6), hinc palam fit ad hoc circiter tem- 
pus hanc epistolam pertinere '; quumque praeterea hoc 
tantum anno Gregorius III S. Petri cathedram con- 
scenderit, (l),necessecstut S. Nothelmus Romanum 
suum instituerit iter , dum S. Gregorius II sedem 
Romanam occuparet, scilicet inter annum 7 1 5 et ini- 
tium anni 731 (8). Quum Albinus, Cantuariensis 
S. Petri seu S. Augustini abba :, utrumque termi- 
num excesserit (9), nil est unde accuratius istud 
iter indicemus Quae documenta quasve notitias 
praecipue collegerit S. Nothelmus determinare co- 
natus est Stevenson, vir eruditus, qui anno 1838 
Historiam ecclesiasticam Ven. Bedx Londonii edi- 
dit et ex eo ./. A . Giles, qui decennio post versionem 
ejusdem operis typis subjecit (10). Porro, quamvis 
passim scriptores de re litteraria et historica magni 
faciant operam a S. Nothelmo in investigandis 
cong er endisque monumentis positum, ei tamen non 
secus ac Albino adseribunt nxvos quosdam, qui in 
Bedx scriptis observantur (11). Verum incusationes 
istx meris nituntur conjecturis; et ut de uno tantum 
eoque celeberrimo lapsu dicam, nempe de confuso 
JEtherio Lugdunensi cum Virgilio Arelatensi, 
xstimoverisimillimam esse explicationem Stiltingi 
nostri, qua error (venialis omnino ) in ipsum Redam 
re funditur (12). Cxterum hxc minora sunt, quam ut 
Nothelmi laudes hinc minuendx forent, etiamsi 
rectx essent incusationes istx. 

10 Quantum vero probata fuerit coxvis suis 
Sancti nostri diligentia, et quam late pervagata 
fuerit ejus curarum fama, manifestum facit epis- 
tola, quam ad eum scripsit S. Bonifacius, Mogunti- 
nus archiepiscopus et apostolus plurium German ix 
gentium. Quum itaque Nothelmus tunc temporis jam 
esset Cantuariensis archiepiscopus, hunc titulum 
epistola habet ( 13) : Nobis dilectissimo summi pon- 
tificatus infula praedito Nothelmo archiepiscopo 
Bonifacius exiguus servus servorum Dei optabi- 
lem in Christo aeternae cbari tatis salutem. In ea 
commendat se imprimis S. Bonifacius Nothelmi 
precibus ; dein petit celeberrimam S. Gregorii epi- 
stolam, continentem ejus ad S. Augustini interro- 
gationes responsa et in scriniis S. II E. non reper- 
tam-, post Nothelmi sententiam de impedimen- 
to matrimonii ex cognatione spirituali et tandem 
concludit his verbis : Similiter rogo ut mihi studea- 
tis indicare, in quoto anno ab Incarnatione Christi 
praedicatores primi missi a sancto Gregorio ad 
gentem Anglorum venissent. Vale. 

1 1 Passim asseritur S. Nothelmi responsum non 
haberi ; verumtamen id omnino rectum non est. 
Centuriatores enim Magdeburg enses (\ k), postquam 
ex Baleo (ut inferius videbitur) affinxissent aliquot 


v. n. b. 


scriptorum de 
ejus diligentia 
judicium ; 


E 


S. Bonifacius 
ad eum scribit, 
preces, docu- 
mentum ali- 
quod et consilia 
petens; 

F 


responsum ac- 
cepit, non ta- 
men ipsum (ut 
videtur ) docu- 
mentum: 


(I) Cfr idem Monastic., t. I, p. 119. Cfr item Papebrochius, 
t. VI Maii, p. 40 i . — (2) Wiarda. Ueber deutsehe Vornarnen. ete., 
p. 50 eto3,— ( 3 )Goscelinus, Vit. S. Augustini, eap. v. tom., cit., p. 395. 
— (4)0pp.Ven.Bedse,t. II, p.2'i.Edit Giles. - (5) Vet. Anal., p. 398. 
Opp. Ven. Beda;, t I, p. 100.— (0) Mabillonius. Annal. Bened.,lib. xxi, 
ad an. 731, n. 4, t. II, p. SOetseq. — (7) Novatis, Elementi della 


storia de’ sommi pontefiei, t. II, p. 65. — (8) Ibid . , tom. cit., p. 59 et 
63. — (9) Monastic. Anglie. nov., t. I, p. 119. — (10) The Ven. Bedes 
ecelesiastical History of Englanu, proh, p. xxm et seqq. — (I I) Ibid., 
loc. cit. et p. 36. — (12) Cfr Act. SS., t. VI August., p. 92 et seqq. — 
(13.) S. Bonifacii Opera qute exstant omnia, t. I, epist. l, p. 90. Edit. 
J. A. Giles. — (U) Gentur. vm, eap. x, t. VIII, coi. 818 et seq. 

opera 


120 


DE S. NOTHELMO, CONF. ARCHIEP. 


v.d.b. opera S. Notlxebno, deinde addunt capitulum de 
doctrina et erroribus ejus : Scriptis ejus destituti. 
inquiunt , de doctrina ipsius parum possumus re- 
ferre. Ex epistola illius ad Bonifacium, quam ma- 
nuscriptam accepimus, colligi potest eum bonis 
operibus adseripsisse salutem. Commendat enim 
Bonifacii studium, quod die ac nocte meditetui 
pro animas suae redemptione corda paganorum 
Saxonum convertere. In celebratione Missarum 
dicit se Bonifacii fore memorem : ac pro eo rogatu- 
rum ut in officio suo Domino multos lucretur. 
Sed nihil tamen novit de invocatione mortuorum 
aut de oratione pro mortuis : quasi ibi locus fuis- 
set de hoc re disserendi . Verum utrum epistolam 
S. Gregarii Magni seu 1 S. Bonifacio miserit non 
apparet, inquiunt Maurini S. Grego/ ii Ope/ um 
editores ( 1 ) ; atque ego crediderim id a S. Nothelmo 
factum non fuisse, quoniam secus anno 643 ita du- 
bie de hac epistola locutus non fuisset in Concilio 
Romano Zacharias papa (2) : post tot enim itus et 
reditus, post tam frequens Romam inter et Germa- 
niam epistolare commercium certe vel devisoexem- 
plari nuntius vel ipsum exemplar cclebcrr imae illn/s 

epistolae ad pon tifices Romanos a S. Bonifacio mis- 
g sum fuisset. Demum si quaeratur quo anno ad 
S. Nothelmum S. Ronifacius litteras dederit, nil 
est unde certo statuatur. Anno /43 affi/ /nabat Za- 
charias (3) papa tunc temporis in Germaniae parti- 
bus ita diu vulgatum esse rumorem de S. Gregorii 
a d S. Augustinum epistola. Quocirca probabilis est 
annuslSQ, quem S. Bonifacii scriptioni affixit Joc/n- 
nes Alen Gilcs (4). 

jam pridem 12 Sed ad S. Nothelmum ejusque cum Ven. Reda 

scripserat s. litterariun/ com mercium re deamus . Porro prius di- 

Notheimus ad figentium et men tis acumen sancti viriexpertusera t 
V eZ c e omneJ l ’ armalista Ecclesiae Anglicanee, quam cum operis sui 
in Ub. /legum; adjutorem et in colligendis necessariis mommentis 
investigatorem adhiberet. Jam / ridem enim ab eo 
acceperat animadversiones plurimas in suum de 
libris Regum Com men tariun ictindicia difficultatum 
quae superessent explicandae. Verumlxaec omnia fa- 
cilius inlelligentur ex epistola quam libro quaestio- 
num xxx in libros Regum praemisit. Habet titulum: 
Epistola ad Nothelmum presbyterum de xxx quae- 
stionibus ; et ita sonat : Dilectissimo fratri No- 
thelmo Beda, Salutem! Quae de libro Regum dilu- 
cidanda, frater dilectissime, misisti, statim, prout 
potui, Domino juvante, explicare curavi, ea dum- 
C taxat distinctione, ut xxx ex his propositiones, 
quae graviores videbantur, brevibus distinctas ca- 
pitulis, quo facilius possent inveniri, hoc volumine 
comprehenderem. Caetera vero quae commixtim 
annotasti nomina vel verba, quae facilius ac bre- 
vius solvi poterant , in aliis schedulis seorsum 
collecta, simul tuae fraternitati transmiseram; 
quamvis ipse noveram plurima in eodem libro 
obscuriora quam ea esse, quae a me quaerenda 
judicasti. Sed et hoc non ignorabam saepius fieri 
solere , ut is qui obscuriora forte nonnulla jam 
bene intellexerat, quia videlicet haec in tractatibus 
magnorum auctorum sufficienter explanata repe- 
rerat, ipse adhuc in quibusdam facilioribus sensu 
incertus perseveret ac dubius; quae illi iortasse 
qui profundiora tractabant, quaesitu digna non 
ducebant. Fit etiam ut non omnia, quae a Patribus 
scripta sunt, ab omnibus possint haberi et igno- 
rentur quaestiones scripturarum a legentibus; non 


quia a doctoribus expositae non sint; sed quia D 
ipsae earum quaestiones vel non habeantur, vel 
habitae non intelligantur a quaerentibus ; sicut in 
plurimis eorum, quorum a me responsa et petisti 
et accepisti, constat esse factitatum. In quibus 
videlicet responsis, qui a tuis petitionibus vesti- 
gia Patrum sequens, satisfacere studui, precor ut 
vicem debitam nostrae devotioni reddens, pro 
sospitate nostri et cordis et corporis, una cum fra- 
tribus qui illis in locis vobiscum Domino deser- 
viunt, intercedere memineris. Sed et siquid de 
his quae scripsi aptius forte alicubi, quod facil- 
lime contingere poterit, expositum inveneris, no- 
bis quoque ocius boc destinare non graveris. Bene 
vale, semper dilectissime in Christo frater. 

13 Duplicem itaque scrij tioncni ad S. Nothel- duplex respon- 
mum destinavit Ven. Reda: priorem de nominibus s ™ a dedlt Ven ' 
vel verbis, quae facilius ac brevius solvi poterant, 
et quae vel perdita sit, vel per Interpretationem 
nominum Hebraicorum et Graecorum in sacris 
bibliis ad calcem tomi III editionis Basileensis 
excuspim et nunc vulgo Remigio Autissiodorensi (5) 
tributam, repraesentetur ; posterior e tiamnum exstat 
cum titulo : In libros Regum quaestionum xxx li- 
ber unus. Tempus autem hujus scriptionis et proin E 
S. Nolhelmi interrogationum accurate determinari 
nequit; verumtamen quum quartus Ven. Redae liber 
in Reges non diu jost cmnum 716 absolutus fue- 
rit (6), ad idem fere tempus istud inter utrumque 
eruditumvirumepistolarecommerciumre ferendum 
videtur. 

14 Ipse Nothelmus opera aliquot scripsisse legi- Affinguntur s. 
tur. Joannes scilicet Baleus, ex carmelita Anglo quotopera _ 
episcopus protestans Ossoriensis in Hibernia, post 
per Germaniam profuguset demum Canluariensis, 

Elisabetha regina, canonicus (7), in Scriptorum 
Brytanniae centuria secunda haec habet (8) : Monu- 
mentis ergo litterarum tradidit Nothelmus « Acta 
» per Augustinum, lih. i ; Collectiones Londinen- 
» ses, lib. i ; Homelias quoque varias, lib. i ; ad 
Alcuinum et Bedam, Epist. plur. » Similiter 
./. A. Giles (9), Pitsei (10 ) vestigia secutus, S. No- 
thelmo adseribit de ! i lo S. Augustini lib. i, de Mi- 
raculi. ejusdem lib. i, de Translatione ejusdem 
lib. i;quem laborem ad Redae et Alcuinipreces susce- 
perit ; similiter Epistolarum ad Bedam lib. i. Verum 
licet Baleus y ost suam recensionem scribat : Cae- 
tera ejus scripta non vidi, quibus verbis innuit 
recensita a se visa fuisse, salis tamen 'manifestum ^ 
esi rem ita non habere. Acta per Augustinum lih. i 
et Collectiones Londinenses lib. i nil aliud sunt 
quam documenta equae pro Redae Histo/ ia ecclesia- 
stica collegit ; Homeliae variae excogitatae sunt, quia 
archic; iscoyus Cantuariensis pro concione dixisse 
supi oriendus est; Epistolas ad Bedam dedisse dici- 
tur, tum propter librum de xxx quaestionibus, tum 
propter prologum Histor iae ecclesiasticae. Quod vero 
Epistolas ad Alcuinum seri/ sisse statuitur, debemus - 
id eidem prologo, sed male intellectum. Credidere 
enim nonnulli Albinum, qui in eo prodit, esse Flac- 
cum Albinum Eboracensem, sub Alcuini nomine 
celeberrimum ; verum ipse Ven. Rccla sole clarius 
indicat esse Albinum abbatem Cantuariensem. Quod 
autem Pitseus praeter librum de Vita R. Augustini, 
alios duos de Miraculis et Translatione producit, 
mera est Ralei inventionis amplificatio ; eo absur- 
dior quod S. Augustini corpus saeculo tantum xi 


(1) Not. ad epist. i.xiv, lih xi, S. Gregorii. t. II Opp. eoi. 1 149. — 
,<R harduinus Concil., t. III, coi. 1 100 ; efr Bmlenm, Gesclieihte der 
deutschen Goneilien, t. 1, p. 154 et seuq. - (3) Ibid., loe. eit. - 
(i) S Bonifacii Opera, t. 1, p. 90, et efr t. II. p. 21.. — (5) Cfr 
n c illier Auteurs ecclds.. t. lll, p. 13;Oudin, Comment. de scriptor, 
et Scriptis eccles-, 1. 1, coi. 1693. —(6) Cfr D. Ceillier, op. et lom.cit., 


p. 14: et J. A. Giles, Opp. Ven. Bedm, t. 1, the L ife Ven. Beda, 
p cxxxvi. — (7) Cfr Cosmos de Vilhers. Biblioth. Carmelit. 1. 1, 
p. 750; Micliael a S. Joseplio. Bibliographua erUiea. t. Ul, p- 7. — 
(8) Scriplt. illust. maj. Brylanntee Caialogus. 1. 1. P- '00. — W ven. 
Beda: Opp., 1. 111, in indice, p. 425.— (10) De lllustnb. Anglise Scripl t., 
p. 141. 


exeunto 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


121 


^ exeunte primum honorifice translatum fuerit [ 1), 
dum S. Nolhelmus saeculo floruerit vin. 

15 Ut ex inscriptione epistolae S. Bonifacii patet, 
erat tunc temporis S. Nollielmus archi episcopus, 
scilicet Cantuariensis ; de qua re plura quaerenda 
sunt, quorum primum est an ante promotionem 
suam ad Cantuariensem cathedram Londoniensis 
esset episcopus. Qua de re haec apud A Ifordum (2) 
lego: Perperam... scribil Parkerus in Antiquita- 
tibus Britanniae : « Nolhelmus Londini natus et 
i) ibidem episcopus, inde ad archiepiscopatum 
» Cantuariensem translatus est, anno quinto Gre- 
» gorii tertii et ab eodem Romae consecratus : a 
» quo etiam pallium anno sequenti accepit. » 
Perperam, inquam, quod Londini fuerit episco- 
pus. Nam Ingualdus adhuc in vivis est, qui obiisse 
primum scribitur anno 744, ut expressit Godwi- 
nus in Catalogo Londinensium episcoporum, ubi 
etiam de Nolhclmo agens, bene dicit male a qui- 
busdam credi Londinensem episcopum fuisse. Ne- 
que ita difficile intellectu est unde ortus sitParkeri, 
Centuriatorum Magdeburg ensium (3) , Balei(k) ,quin 
etiam Chronici Jorvallensis saeculi xiv (5) alio- 
rum que error. In carminibus enim, quae num. 2 
B recitavimus, legitur : 

Eligitur sedi mox praesul Londoniensis 
Nolhelmus, cui tunc vita celebris erat; 
verum animadversum non fuit a Parkero ejusque 
sequacibus hunc illis subesse sensum : Mox Nothel- 
mus Londoniensis, seu Londonii degens, eligitur 
praesul sedi Cantuariensi. Adde Parkerum sibimet 
ipsi esse contrarium qitym ex una parte statuat, 
S. Nothelmum translatum fuisse a Londoniensi 
cathedra ad Cantuariensem, et simul a S. Grego- 
rio III consecratum : numquam enim in Ecclesia ■ 
catholica iterata fuit episcopi consecratio, 
sed presbyter 16 Jam si quaeritur quod vitae genus S. Nothel- 
Londoniensis, mus anteadeptam Cantuariensem sedem sectaretur, 
in intricatissimum devenimus argumentum. Ven. 
Beda in prsecitato Historiae prologo vocat eum 
religiosum Londoniensis Ecclesiae presbyterum ; 
Gervasius, Cantuariensis monachus et exeuntis 
saeculi xn scriptor (6), appellat Londoniensem 
presbyterum, eumque ad archiepiscopatum Can- 
tuariensem promotum affirmat , quia monachus 
erat (7). Radulphus de Diceto, archidiaconus Lon- 
doniensis, qui ineunte saeculo xm floruit (8), Lon- 
doniensem eum presbyterum dicit (9), seu etiam 
C Ecclesiae Londoniensis presbyterum (10). Similiter 
Londoniensis presbyter (11) exhibetur ab Ilenrico 
de Estria, Priore ecclesiae Christi Cantuariensis, qui 
Catalogum suumCantuariensiumpraesulum finit ad 
Walterum Reynolds, anno 1327 denalum (12). Au- 
ctor anonymus Chronici, quod sub nomine Joannis 
Bromtoni abbatis Jorvallensis falso circumfer- 
tur (13) et post annum 1328 conditum est (14), ita 
mire loquitur ut videatur non secus ac poeta ille 
anonymus praeluxisse Parkero, Baleo aliisque. Ha- 
bet enim (15) : Tatwino Dorobernensi archiepi- 
scopo successit Notelinus primo Londoniensis; et 
alibi (16) : Cujus loco Notelinus primo Londonien- 
sis consecratur. Demum Willelmus Thorn, mona- 
chus Cantuariensis S. Augustini, qui circa an- 
num 1380 defunctus est (17), asserit Nothelmum 


S. Nothelmus 
numquam fuit 
Londoniensis 
episcopus, 


cathedralis ecclesiae S. Pauli Londoniae archipre- 
sbyterum fuisse (18). Demum ut ad reccntissimum 
scriptorem, Joannem Alcn Giles, deveniam, hic 
Anglice in hunc fere scribit modum (19) : Nothel- 
mus, patria Londoniensis erat, et dein hujus Eccle- 
siae factus est presbyter. Cum Beda communicavit 
epistolas Romanorum pontificum Historiae eccle- 
siasticae inserendas. Postea monasticam vitam Can- 
luariae professus est, et biennium post Bedae mor- 
tem conscendit episcopalem cathedram. Quid vero 
de his statuendum? 

17 S. Nothelmum presbyterum Londoniensem 
fuisse et quidem eumdem, de quo Ven. Beda loqui- 
tur, ex horum testimoniorum comparatione et ex 
epistola S. Bonifacii eum de rebus Anglo-Saxonicis 
interrogantis, satis manifestum est. Verum an item 
admittendum sit cum fuisse monachum, ut diserte 
asserit Gervasius, quaeri potest. Atque ego affxrman- 
ter respondendum esse arbitror, non tantum propter 
Gervasii auctorita tem, verum etiam propter usum 
legemque Cantuariensis Ecclesiae , quae monachos tan- 
tum in archiepiscopos admittebat : quae lex per en- 
nisque usus ex controversiis hinc ortis praecipue 
illustrari potest. Scilicet jam tempore S. Laurentii, 
Cantuariensis episcopi, conati fuerant clerici mona- 
chos a sede Cantuariensi ejusque cathedrali S. Sal- 
vatoris ecclesia amovere; quocirca S. Mellitus , 
Romam profectus, in mandatis habuit controver- 
siam hanc Boni facio papae IV dirimendam propo- 
nere. Vicere monachi, ut patet ex Bonifaciano 
decreto, cujus genuitatem alibi (20) fuse vindicavi- 
mus, et ex epistola ejusdem ad Athelbertum regem et 
S. Laurentium archiepiscopum, partim nobis in 
epistola B. Alexandri II ad B. Lanfrancum (21) 
servata integra in Historia Petroburgensi (22). Ilinc 
de S. Odone, archiepiscopo Cantuariensi anno cir- 
citer 942 constituto (23), tum in ejus Vita (24) tum 
apud Chronographos (25) legimus : Odo episcopus 
Malmesburiae eligitur in Dorobernensem archie- 
piscopum. Sed, ille quia nondum amicisset mona- 
chum, constantius coepit reniti ne majorum morem 
ambitione sua turbare videretur. Nullum enim 
viderant ad id tempus archiepiscopum nisi mona- 
chili scemate indutum fuisse. Sed cum regiae 
voluntati episcoporum omnium assensus accede- 
ret, tandem propositi sui rigore edomito, transito 
mari Floriacum monachilia suscepit, et in Angliam 
rediens, in Cantuariensi archiepiscopatu magnam 
apud Adelstanum regem gratiam obtinuit. 

18 Saeculo xi Guilielmus conquaestor seu Nothus, 
post adepta m Angliam , passim ex c lericali ordine in- 
stituerat episcopos. Hisa tegerun t undecumque expel- 
lere monachos; obstitit Lanfrancus .Quocirca illi eniti 
coeperunt quatenus saltem de primatu Cantuariensi 
monachos eradicarent, intendentes se hoc facto 
facillime alios aliunde exclusuros. Lanfrancus ergo, 
ne post obitum suum fieret quod se superstite scie- 
bat per auxilium Dei nequaquam perficiendum, 
curavit ut per B. Alexandrum II papam vetus mos 
confirmaretur (26). Eadem lis post S. Anselmi mor- 
tem renovata fuit a quibusdam episcojris : Verum, 
inquit Eadmerus (27), ubi eis objectum est, nullum 
a beato Augustino nisi de monachico ordine um- 
quam pontificatui Cantuariensi praesedisse, uno 


(1) Vide supra, n 3 et seqq. — (2) Annal. Eccles. Anglo-Saxon. 
ad an. 735, t. II, p. 510. — (3) Oentur. vm, eap x, t. VIII, coi. 818. — 
(4) Op. et tom. et loe. sup. citt. — (3) Joannes Bromton, ap. Twysden, 
coi. 742 et 774. — (6) Seldenus. prtef. ad Scripti, edit. Twysden, p. sur. 
— (7)AclusPoniific. Cantuariens. ap. Twysden. Histor. Angi. Scriptt. 
decem, coi. 1040. — (8) Seldenus, ap. Twysden, prtef. p. xxvin; et 
Fabricius, Biblioth. latin., t.VI.p. 32. fidit. Xlansi. — (9) De Archiepise. 
Cantur. ap. Wbarton, t. II, p. 680. — (10) Abbreviat. Chronjcor. ap. 
Twysden, coi. 443. — (II) Annal. Roflcns. brev. ad an. mclx, ap. 
Wbarton, t. I, p. 83. — (12) Wbarton, de Suecess. Archiep. Cantuar. 
Angi. Saer.,t.l,p. 117; Mouast.Auglic. nov., 1. 1, p. 85. — (13) Seldenus, 


raef.ad Twysden. p.xxxvni et seqq.— (14) Ibid..p.xLi.— (15) Chronie, 
egni C antiae, ap. Twysden, coi. 742. — (10) Ibid. Regn. Merci©, 
M. 774. - ( 17) Seldenus ap. Twysden, prajf., p. xi.vi — (18) Chronie, 
p. Twysden, coi. 1772. — (19) Opp. Ven. Red», t. III. ind- p. 

!0) Examen hist. et canon., p. 403 et seqq. — (21) Ap. Eadmerum, 
ist. Nov. lib. i, post S. Anselmi Opp., p- 32. — C“ ) Cfr Oressy, 


16 dumtaxat 


dum simul essel 
monachus , ut 
ostenditur ex 
usu Cantuarien- 
sis Ecclesice, 


E 


F 

quee monachos 
tantum in ar- 
chiepiscopos 
admittebat, 


122 


DE S. NOTHELMO, CONF. ARCHIEP. 


dumtaxat (Stigando ab anno 1052 ad 1070(1)). 
excepto, qui et ob hanc praesumptionem el alia 
quaedam perverse ab eo commissa a Romano pon- 
tifice depositus fuit, et ea re tam antiquam et 
autenticam consuetudinem, cum nulla ratio vel 
necessitas exigeret, subverti non oportere, desi- 
stere ccepto, quod plurimo conatu perficere labo- 
rabant, compulsi sunt. Similia habet eadem de re 
Gervasius Dorobernensis (2), silens de, Stigando ut- 
pote intruso. Anno 1123, post mortem Badulphi , 
denuo monachos interet clericos disputatio exarsit. 
A tempore, inquiunt Cantuarienses (3), S. Augu- 
stini, qui utique monachus hujus Ecclesiae primus 
fuerat praesul, ad regimen illius usque in praesens 
semper monachi eligebantur pontifices. Deinceps 
quoque annuente Deo consuetudo servabitur anti- 
qua. Sed rege favente episcopis ut non monachi 
eligerentur, coacti fuere Cantuarienses Willelmum 
de Curbellio canonicum regularem eligere. Quibus 
accedit a clericis numquam negari monachorum 
asserta, sed secundum veterem cantilenam respon- 
deri monachos esse viros mortuos, plura archiepi- 
scopi munia eos non decere, inter clericos etiam esse 
viros probos, monachis non praesidendum esse cleri- 
p cis et id genus alia; nequaquam vero olim clericos 
ad cathedram Cantuariensem fuisse promotos. De- 


C 


et ex t i hilis 
quibus Ven. 
Beda S. Notbel- 
mum ornat; 


mum consideranda etiam venit S. Thomse Beckel, 
Cantuariensis praesulis, sententia ; de qua in ejus 
Vita (4) lisec legimus : Accepta itaque benedictione 
(nempe episcopali) B. Thomas... Pontiniacum in- 
gressus, judicavit se non digne curam pastoralem 
de manu apostolica accepisse, nisi etiam et habi- 
tum religionis susciperet : nimirum qui in episco- 
pali sede primogenitos filios suos haberet tegere, 
et a prima fundatione Cantuariensis Ecclesiae ar- 
chiepiscopos didicerit fere omnes monachos fuisse, 
nec secundum veterum historias aliquam regni 
scissuram vel transactionem accidisse, nisi dum 
quis alterius professionis Cantuariensi Ecclesiae 
praefuerit. Missis igitur proinde nunciis, remisit 
ei dominus papa habitum monachalem. Quocirca 
annalista Alfordus (5) recte arguit Parkerum et 
Mabillonius (6) Godwinum, quod hi recentiores 
nullo argumento id certius rescire potuerint quam 
Anglicani horum temporum homines et scriptores 
ad ipsas rerum origines propius accedentes. Quam- 
obremmiramur ipsum doctissimum Lvngard (7) con- 
tendere monachos Canluariae non praevaluisse ante 
iniens saeculum xi. Qui plura velit, adeat doctissi- 
mum Clementem Reinerum (8), adversariorum dif- 
ficultates fuse solventem . 

19 Qui bus accedit nonnulla de S. Nothelmo a 
Ven. Beda perhiberi, quibus innuitur eum reapse 
fuisse monachum, dum simul esset Londoniensis 
presbyter .Praecitatx epistolae, libroxxx quaestionum 
praemissae, inscriptio est Dilectissimo fratri Not- 
helmo Beda; et inferius: Frater dilectissime occur- 
rit; et post: Precor ut cum fratribus, qui illis 
in locis vobiscum Domino deserviunt, intercedere 
memineris ; in epistola ad Albinum abbatem vocat 
eum venerabilem fratrem nostrum Nolhelmum ; 
et in ipso Historiae prologo religiosum Londoniensis 
Ecclesiae p resbyterum Jam vero, licet ego contendere 
nolim saeculo vm presbyteris saecularibus fratris, 
servi Dei, venerabilis, religiosi nomina numquam 


omnino data fuisse, ea tamen ita monachis erant 
■ propria ut si non ex singulis sa ltem ex hac congerie 
concludi posse videatur Nolhelmum fuisse mona- 
chum. Aperi enim Cangii Glossarium, novum 
Tractatum de re diplomatica, Dictionarium diplo- 
maticum cl. v. Quantin, Annales Bcnecliclinos Ma- 
billonii, et haec omnia vocabula excute ; monachis 
tributa reperies, nequaquam ver.) presbyteris saccu- 
laribus. Neque obesi quod S. Nothelmus aliquando 
nude presbyter vocetur ; ferebat enim illius tempo- 
ris mos ut i pii monachi essent presbyteri, hoc solo 
nomine honestarentur : quod argumentum quum 
alibi (9) quam fusissime versaverimus, hic ab eo 
elucidando calamum cohibebimus. 

20 Jam si quaeratur cujus monasterii esset filius, 
respondet Mabillonius (10) S. Pauli Londoniensis 
cathedralis ecclesiae; et quidem A Ifordus (11) fusius 
■ probare nititur hanc olim ecclesiam fuisse monasti- 
cam ; atque ipse Mabillonius (12) praecipuum hujus 
sententiae referi argumentum, scilicet in cliarta 
Ethelberti regis bis monasterium appellari. Verum- 
tamen pro suo candore continuo addit eximius vir 
veteribus monumentis nonprodiLondini ad S. Pauli 
monachos institutos fuisse a S. Mellito. Quocirca ob 
solum monasterii vocabulum, quod maxime postea 
pluribus ecclesiis cathedralibus etiam saecularibus 
adhaesit, non ausim S. Nothelmum Londoniensem 
monachum dicere. Superest itaque ut eum Cantua- 
riensem S. A ugustini dicamus ; quo etiam dabitur 
intclligi quomodo sub obedientia Albini abbatis, 
eum huc illuc mittentis, toties appareat. Quod si 
Cantuariensis monachus, quomodo simul Londo- 
niensis Ecclesiae 'presbyter esse potuit? Responden- 
dum forte eum illuc ab abbate suo missum, quod 
Londoniensis Ecclesia, nonitapridemquammaxime 
vexata, alieno adhuc indigeret auxilio. Quae res 
non magis mira videri debet quam quod apud Bal- 
dericum ( 1 3) legimus, nempe A nsbertum A trebaten- 
sem S . Vedasti monachum Cameraeensis Ecclesiae 


D 


verisimilius 
erat monachus 
Cahtuamensis, 
Londonice auxi- 
lio missus. 


E 


archidiaconum fuisse. Neque id pugnabat cum legi- 
bus ecclesiasticis seu monasticis Angliae, quum in 
Concilio Hertfordensi S. Theodori legamus (14) : 
Quartum, ut ipsi monachi non migrent de loco ad 
locum, hoc est, de monasterio ad monasterium, 
nisi per demissionem proprii abbatis. Caeterum ex 
propositis sententiis eligat lector ; satis quum nobis 
esse debeat in rebus dubiis praecipua indicasse argu- 


menta. F 

21 Superest et alia quaestio quae ad promotionem Anno 735 conse- 

S. Nothelmi ad sedem Cantuariensem pertineat, *”*“*,{“*,£ 
scilicet quo temj ore locum habuerit. Ejus decessor 1 

S. Tat iv inus, teste Ven. Beda (15), anno 731, die 
x Junii, Dominica, consecratus fuit ; quae temporis 
indicia, quum probe inter se cohaei eunt, omnino 
servanda sunt. Sedit annos m, obiitque anno 734, 
ex fide Chronologiee Saxonicae, Anonymi continua- 
toris epitomes Bedae, Hovedeni et Florentii Wigor- 
niensis, circa Kal. Augusti (16). Atque in hoc 
determinando tempore omnes scriptores conveniun t, 
quoniam etsi Joannes ThinmutensisQl) S . Bretuami 
biographus (18) et ex eo Lichfeldensis canonicus ( 19) 
quatuor annos S . Tatwino tribuant, intelligunt qua- 
tuor annos inchoatos, ut liquet ex Eadmero (20), 
quem Tinmuthensis descripsit et qui Tatuainum mor- 
tuum tradit, quarto videlicet anno quo archiepi- 


(UNVharton, 1. 1, p. 107 et seq. — (7) Actus Pontifie. Cantuar. ap. 
T-wysden.col.1662.— (3) Simeonis Dunelm, Hist.de GestisReg.Anglor., 
ap Twysden. coi. 247 et seq,— (4) Vita S. Tliom® Cantuar., cap. xm, 
an Christianum Lupum, t. XII, p. 28.— (5) Annal. Eecles. Angi, ad 
an 934 n ix etseqq.. t III, p.257 etseq.— (6) Annal. Bened., lib. xliv, 
n 27 el seq., t. III, p. 424 et seq. — (7) Antiquites de 1’Eglise Anglo- 
Saxonne p. 77 et seq. Paris 1828. — (8) Diseept. Ilistor. ad Antiquit. 
Benediet. iu Anglia, p. 86 et seqq. — (9) Examen liistor. et canon., 


n iv n 7, p. 145 et seqq. — (10) Annal. Bened., lib. xxi.n. 32. t. II, 
§4. — (t 1) Annal. Eccles. Angi. Saxonic ad an. 00 1, n. 57 ct seqq^ 

n n 172 et seq. — (12) Annal. Bened., lib. x, n. 60a, t. 11, p. R)0. 

!)’ Chronie. Camerae, et Atrebat., p. 87,— (14) Hist. Eccles., bb. . iv, 
v t III ODP-, P- 32 — (15) Iliid., lib v.cap.xxiii. t.TIIOpp. p-292. 
liti')’ (' f'r Whartoil, Anglia Sacra, 1. 1, p. 94. — • (t O Non Osbernua, 
• WhartOD, t. II. prief.. p. x et xi. — (18) Ap. A\ liarton, t. II, p io. 

)) lbid . t. I, p. 947 — (20) Vit. S. Bregwnu, ap.Vi barton, t. II, p. 18o. 

scopatum 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


123 


A scopatum totius Angliae gubernandum susceperat. 
Porro S. Nothelmus consecratus est anno 735, te te 
continua tore Bedae epitomes ( 1 ), anno vero sequenti 
accepit p allium a Romano pontifice, ut Chronologia 
Anglo-Saxonica habet (2). Atque heec eodem ordi- 
navit modo Si : conDunelm ensis (3), medii sseculix n 
doctissimus monachus (4). Mitto reliquos chrono- 
graphos, quocl vel recentiores sunt, vel mire inter se 
non conveniunt. 

Roma; consecra- 22 Radulphus de Diccto, studep.8 paucis comple- 
tus non fuit, ct i 5 Nothelmi gesta (5), haec ei adscribit: Romae, 
inquit, consecratus est a Gregorio papa secundo, 
ab eodemque suscepit pallium. Qui, Wilfredo cum 
pace domum reverso, Australibus Saxonibus, sc. 
Cestriae ( Cicestriae ) Edritum praefecit episcopum. 
Neque ego heec confutanda assumerem, nisi histo- 
rici aliquot etiam post renatas litteras heec historiae 
Cantuariensium praesulum inseruissent. Parkerus 
scilicet, ut num. 1 4 videre fuit, tradit Nothelmum 
Romae consecratum fuisse a Gregorio papa. Re qui- 
dem vera Gregorium tertium dixit , non secundum, 
quod probe sciret hunc mense Februario anni 731 
mortuum fuisse : verum quum nullus omnino alius, 
quod sciam, Nothelmum Romae consecratum affir- 
B met; quum, si Romae consecratus seu ordinatus 
fuisset, eodem tempore pallium accepisse censendus 
foret ; quum praeterea in Radulphi asserto palpabile 
cub et mendum ; omnia suadere videntur ut hujus 
scriptoris testimonium prorsus negligatur. 
nec Australibus 93 Quod vero Australibus Saxonibus praefecerit. 
Saiombvs ep;- paritum episcopum, admisit haec Godwinus de epi- 
scopum. dedit, sc0 pj s Cicestr ensibus in haec scribens verba ( 6 ) : 
Postmodum vero a Notbelmo archiepiscopo epi- 
scopus ibi constitutus est Edbrith, nonnullis Ead- 
bert, anno videlicet 711. A st haec prorsus a vero 
abludere manifestum est vel ex sola temporis nota, 
quum S. Nothelmus viginti quatuor tantum annis 
post archiepiscopus factus sit. Hujus erroris origo 
si quaeratur, inveniri posse videtur in confusione 
quadam nominum. In charta enim Selesey ensis 
coenobii, in equo Australium. Saxonum episcopus 
sedit, priu equam ejus cathedra Cicestr iam transfer- 
retur, haec legitur inscriptio (7) : In nomine Do- 
mini nostri Christi Salvatoris, ego Nothelmus rex 
Suthsax. In subscriptione primo loco venit: Ego 
Numa rex Sussex; pro quo legendum: Nunna, 
verosimillime filius fratris Inse regis (8) : adeo ut 
Nunna et Nothelmus idem esset rex ; et re equidem 
G vera non rari eran t inter Anglo-Saxones viri bino- 
mines. Ilaec equidem charta data est anno 692; sed 
inferius alia est ejusdem Numae, seu potius Nunnae, 
ad annum 714 pertinens: ita ut Nothelmus iste 
usque ad liocvixisset annum. Novi satis haec nomina 
non secus ac ipsa diplomata unde hausta fuerunt 
suspicioni obnoxia esse (9) ; quoniam j ropter pau- 
citatem notitiarum , equae de prisco Sussexiae regno 
supersuent, haec iqisa equae emergunt minus examinari 
et disevti equeunt. Verum utut res habeat, quum 
di; lomata ista atque alia forsan documenta tempore 
Radulphi de Diceto exsisterent, non est quod aliunde 
equam ex praenotata nominum confusione errorem 
istum deducamus. 

24 Meliora ex Simeone Dunelmensi atque Roge- 


rio Hovedeno, optimo chronographo, mutuari licet: v . D . 

Ordinavit, inquit Simeon de Nothelmo loequens (10), sed Herefordice, 
Cuthbertum videlicet, Heordwaldum et Ethelfri- Eimhmmet 
dum. Cuthbertum, ab aliis Sanctum, ab aliis Vene- $hirburniai - 
rabilem dictum , consecravit S. Nothelmus pro sede 
Herefordiensi anno 736 secundum Goclwini ( 11 ) et 
Dugdalii (12) calculum ; atque hic idem Cuthbertus 
S. Nothelmo in sede Cantuariensi successit. Ab 
initio enim facilius factae fuerunt in Anglia episco- 
piorum translationes. Ethclfridum cathedrae Elmha- 
mensi in provincia Angliae Orientalis adseribit 
Alfordus (13), neque repugnat Godwinus (14). 
Heordwaldum, quem Cuthwinum quoque dictum 
fuisse statuunt, in episcopium Dunvicensem a S. 

No I h el m o con secra tum f uisse vult Alfordus (15) ; quod 
nec probare nec arguere ex Godwinopossumus , utpote 
hic loci minus cum Ven. Reda concorde et inter alia 
parum verisimilia ab anno 734 ad 747 quinque 
praesules in Dunwicensi cathedra collocante. Verum 
quod magmpr emit Alfordum, argumento nullo con- 
ficitur Cuthwinum (quem ubi rspererit non indicat ) 
eumdem esse ac Heordwaldum, de equo Simeon Du- 
nelmcnsis et post cum Rogerius Hovedenu v ;etproin 
si Cuthwino locus fuerit apud Orientales Scixones 
Dunwici , alius quaerendus est Heordwaldo. Credi- 
derim itaque potius Herewaldum Shirburnensem 
hic indicari, qui (ut indicat ad marginem ipse 
Godwinus (16 )) successerit Forthero Shirburnensi, 
anno 738 (17), seu y otius 737, ut habet Chronologia 
Anglo-Saxonica(\8) , Fritogitam reginam Saxonum 
Occidentalium Romam comitato. Alia S. Nothelmi 
gesta ignoramus . 

25 Ultimo demum loco investigandum est quot Mortuus est die 
annos sedem Cantuariensem occupavit S. Nothel- xvn Octobris 
mus, seu quo demum, tempore mortuus sit. Ilovede- anm vensimir 

1 liiic 7‘^Q 

nus(\9)et Willelmus Thorn(20)ad tres tantu/m annos 
ejus episcopatum extendunt, hic eum mortuum sta- 
tuens anno!38,ille annol39 . Continuator epitomes 
Chronologicae Redae (21), Simeon Dunelmensis (22), 

Rogerus de Wendover (23) et Matthaeus Westmonaste- 
riensis (24) referunt ejus mortem ad annum 739 et 
quatuor proin ejus episcopatui assignant annos. Re- 
liqui omnes, Gervasium Dorobernfnsem (25) inlel- 
ligo , Joannem Tinmuthensem (26), Eadmerum (27), 

Anonymum sub nomine Rromtoni (28), canonicum 
Lichfeldensem (29), Rirching tonum (30), Henricum 
de Estria (31), Radulphum de Diceto (32), et Gui- 
lielmum Mcthnesburiensem (33), hi reliqui, inquam, 
omnes quinque annos ejus episcopatui assignant, p 
licet in anno emortuali indicando non conveniant 
omnino: sed ex praestituto anno 735 episcopatus 
initio, debet esse vel annus 739, si quinque annos 
cavos seu non integros sederit S. Nothelmus; sin 
autem, annus 740. Et quidem hunc non licet 
transgredi, quoniam S. Nothelmi successor, teste 
Radulplio de Diceto (34), pallium obtinuit a S. Gre- 
gorio papa III, et proin ante hujus diem emortua- 
lem xxvii Novembris anni 741 (35) : unde omnium 
probab lissima est assertio continuator is epitomes 
Redae, Hovedeni et Florilegi (36) Cuthbertum in- 
thronizatum fuisse anno 740; et quidem Simeon 
Dunelmensis (37), ipse ex antiquioribus, antiquio- 
rem scriptione m aqierte citans, pro Cuthberti inthro- 


(1) Bed;e Opp., t. III. p. 323.- (2) J. A. Giles, the Ven. Bedes Eccles. 
History also the Anglo-Saxon Chrouicle, p. 335. — (3) Historia de 
Gestis Regum Aliglorum, ap. Twysden, coi. 99 et seq,— (4) Cfr Selde- 
nus, praei. ap. Twysden. p- i et seqq,— (5) De Archiep. Cantuar. ap. 
Wharton, t. II. p. 680; Abbrev. Chronie, ap. Twysden. coi. 443. — 
(6). De Prresulib. Angi. Comment.. p 548. - (7) Monast. Angi, ndv., 
t. VI. p. 1163. — (8) Ibid., p. 1139. C1T Chronolog. Anglo-Saxonica, 
ap Gdes, p. 333. — (9) Ibid., loc. cit. — (10) Hist. de Gestis Rcg. 
Anglor. ap. Twysden, coi. 99 et seqq. — (11) De Praesulibus Angi. 
Comment.. p. 526. — (12) Monastic. Anglic. nov., t VI. p. 1210. — 

(13) Annal. Eccl. Anglo-Saxon. ad an. 736, n. 111, t. II, p. 545. — 

(14) Op. cit., p. 479. (15) Op. et loc. citt. — (16) Op. cit., p. 383. — 


(17) Rogeri de Wendover, Flores Histor., t. I, p. 225. Londini 1841.— 

( 18 ) Edit.. Giles. p. 335. — ( 19 ) Ap- Wharton, t. I, p. 95. — (20) Ap. 
Twysden. coi. 1772. — (21) Opp., t. III, p. 324. — (22) Ap. Twysden, 
coi. 99 et seqq. — (23) Flores Historiar., t.. I, p. 226 et seq. — (24) Ap. 
Wbart.on. t. I, p. 95. — (25) Ap. Twysden, coi. 1640. — (26) Vita 
S. Brelwini. ap. Wharton. t,. II, p. 75.— (27) Ap Wharton, t. II, p. 185. 

— (28) Ap. Twysden. coi. 742 et 774. — (29) Ap. Wharton, 1. 1, p. 89. — 
(30) Ibid., p. 3. — (31) Ibid., p. 85. — (32) Ibid., p. 87,- (33) Ibid , p. 95. 

— (34) Ibid., p. 87. — (35) Novaes, Elementi della storia de sommi 
pontetici. t. II p. 69. — (36) Ap. Wharton, 1. 1, p. 95. — (37) De Gestis 
Heg. Angi. ap. Twysden, coi 104. 


nizatione 


124 


DE S. ANDREA IN CRISI MART. 


nizatione eumdem prodit annum. Quod si Chrono- 
logia Saxon ca annum 741 habet, videtur id oriri 
ex confusa susceptione pallii cum susceptione epi- 
scopatus Cantuariensis. Cxterum prxplacet S. No- 
thelmi mortem ad annum 739 referre, quoniam 
continuatio chronologica Ven. Bedx antiquissimum 
documentum est , et Simeon Dunelmensis exteris 
omnibus plura et meliora de archiepiscopis Cantua- 
riensibus hujus sevi documenta prae manibus ha- 
buisse videtur. Diem emortualem assignant Ger- 


va sitis Dorobernensis (1), Annales Roffenses (2), ^ 
Florentius Wigorniensis (3) et Stephanus Birching- 
tonus (4) xvi Kal. Octobris, eumdem scilicet quem 
in Kalendariis reperimus. Qu circa non curandus 
videtur elenchus dierum obitualium archiepiscopo- 
rum Cantuariensium, desumptorum ex Martgrolog io 
et Obituario ecclesiae Christi, quum hic ad annum 
circiter 1 530 pertingat et reliquis proin monumentis 
longe recentior sit... 


(1) Ap. Twysden, coi. 1640. — (2) Ap. Wharton, t. I, p. S5. — (3) Ibid., p. 95. — (4) Ibid., p. 3. 


DE S. ANDllEA CRETENSI, DICTO IN CRISI, 

MARTYRE C0NSTANTIN0P0LI SUB CONSTANTINO C0PR0NYM0. 

COMMENTARIUS PRAVIUS. 

§ I. Sancti memoria in Fastis, Cultus et Acta. 


AN. DCCLXVII. 

Cultus S. An- 
dre® ad diem 
xx et xtx Octo- 
bris , 


c 


S anctus Andreas, Martyr Cpolitanus, in 
Oriente plurimum celebratus, in omnibus 
paene grsecis Fastis quos vidimus, modo post 
ejus passionem conscripti fuerint, recolitur ; 
nec apud eas tantum gentes, quae graeca lingua olim 
usx sunt aut utuntur, sed etiam apud Moschos, Ru- 
thenos et Melchitas Antiochenos, Kalendariis eccle- 
siasticis adseriptus est. In antiquissimis autem 
Eclogadiis seu Menologiis, qux codicibus Novi Te- 
stamenti affiguntur et nuda nomina Sanctorum 
exhibent cum indicatione lectionum in eorum festo 
instituendarum, S. Andreas in Crisi eo ipso die 
annuntiatur, quo in Actis nostris obiisse fertur, 
xx nempe Octobris. Hujusmodi sunt Menologia 
Hierosolymis et Calipoli sxculo decimo conscripta, 
judice Aug. Scholz, qui ea in lucem edi curavit [ 1), 
dein Menologium aliud sxculi xi, quod a Mingha- 
r e Ilio vulgatum est (2) et Sanctum nostrum iisdem 
omnino verbis annuntiat ac duo prxcedentia : Trj 
kvtyi riy-ipu. tou a.qiov octopapTu^o; AvS piou rrig Kpt<T£w? J 

eadem die (xx Octobris) Sancti monachi (nam oo-w? 
monachum designat) et Martyris Andrese a Crisi. 
Ad eumdem diem xx eum similiter referunt Menxa 
vetusta , qux Mediolani in Bibliotheca Ambrosia/na, 
in Taur nensi etiam et Parisina asservantur, et ex 


ct dein ad diem 
xvn ejusdem 
mensis- 


quibus olim Hagiographi Antuerpienses multa Sy- 
naxaria, seu Vitarum compendia excerpserunt. 
Attamen cum eadem die xx Octobris, memoria fie- 
ret alterius apud Grxcos maxime celebrati Marty- 
ris, nemj c Artemii ducis, coepit festum S. Andreae 
transferri adx ix, quo die occurrit in omnibus anti- 
quis exemplaribus collectionis Metaplirasticx . Id 
manifestum est ex Bibliothecae Parisinx codicibus 
bene mullis (3), ex codice historico 17 et 18 Biblio- 
theex Vindobonensis (4) et permultis aliis, ex Sy- 
naxarisla denique Sirmondi nostri, quem Bollan- 
diani socii ex Collegio Claromonlano Parisiensi 
olim exscribendum acceperunt. 

2 Sed hxc mutatio non perstitit et iterum S. An- 
dreas ad xvu Octobris translatus est, quo die Oseas 


rn De Menologiis duorum Codicum gnec. Bonn* 1823, p. 8. — 
I Codices Naniorum, p. 369. — (3) Catal. Codd. Mss- Bibi. Paris., 
11. Codd. 148U, 1484, 1495, etc. — (4) Lambemus, Commentar., etc 
vili, Cod. 556 et seqq. — (5) Lectiones antiq., t. III, part. i. p. 480. 


propheta et SS. Cosmas et, Damianus quamvis me- 
morentur, locum tamen in modo allatis codicibus 
apud Metaphr astem non obtinent. Qua vero xtate 
dies cultus ita mutatus sit non bene nobis constat ; 
collectiones tamen Metaplirasticx sxculi xm et 
xiv diem xix retinuere, et primum dies xvn, quan- 
tum id assequi potuimus, apparet in codice sxculi 
xv, qui exstat in Bibliotheca Parisina et signatur 
7i° 1558. In Menologio Sirleti, quod perperam sx- 
culo xi aut xii conscriptum esse Basnagius conji- 
cit (5), siquidem mera compilatio est a Sirleto ex 
Menxis excusis aut manuscriptis desumpta, quan- 
doque opera satis levi (6), quod Baronium latuisse 
videtur (7), in hoc Menologio, inquam, dies iti- 
dem xvn S. Andreae assignatur. In Ephemeridibus 
Grxco-Mosclxis, in Tabulis Capponianis et in Me- 
nxis excusis constanter ad diemxx n Sanctus noster 
refertur, unde etiam ad Martyrologium Romanum 
eo die devenerit. In Tabulis itaque Capponianis, ubi 
S. Andreas loculo tertio mensis Octobris ultimus F 
prodit (8), sub habitu monachi comparet, itemque 
in Papebrochianis ; quamquam enim slolx speciem 
habet e collo pendentem, non ideo cum Assemano ut 
presbyterum eum vestitum dicemus, cumomnes mo- 
nachi et eremitx ita prodeant, et quidem, ut S. An- 
dreas, dextera benedicere videantur. Hxc distincte 
cerni possunt apud Papebrocldum (9), qui imagines 
diligenter xri incidi curavit et de eorum origine et 
usu nonnulla curiosa prx fatus est ; verum Cappo- 
nianx imagines tam negligenter cusx sunt ut vix 
quidquam in iis discerni possit. Neque tamen pro- 
ptereahis illas a nobis in omnibus prxponi quis- 
piam existimet, cum errores bene multos in suis 
Tabulis deprehenderit Papebrochius, ubi Cappo- 
nianx accurate sua proferunt. Iterum prodit 
S. Andreas in diptycho Cpolita.no quod Papebro- 
chius Ephemeridibus suis subjecit et xri incidi item 
curavit ; ibi autem cum Sancti tantum quadraginta 
Cpoli celebriores recenseantur , patet quanto honore 
Martyrem illum Grxci prosequantur . Prxterea in 

— (6) T. III Maii, p. 69. — (7) Ibid. et t. II Martii, p. 609, etc. — 

(8) Kalendar. Eccles., t. V, p. 216 et 304. — (9) T. I Maii, p. xlvi, lx 
et p. 1 i. 


Synaxariis 


DIE DECIMASEPTIMA OCTOBRIS. 


125 


. Synaxariis Mss. Ruthenicis et Moschis quae P . Da- 
vid S. ./. anno 1688 et Comes de Sparwenfeld 
anno 1712 ad Hagiographqs transmisere, S. An- 
drews simii der suam annuntiationem obtinet, die 
itidem xvji Octobris. 

3 Ilie praetermitti non debet Papebrochii Tabulas 
earumque explicatione':, in Supplemento Thesauri 
Goriani Diptychorum mutuatas esse modo, ut lenis- 
sime dicam, valde singulari. Passer ius enim, qui 
praeclaro huic operi partem quartam se adjecisse 
testatur, ait >.e Diptychi Cpolitami ectypum consecu- 
tum (1) ; at cum ex Dollandiano opere lumen quae- 
reret, nomina multa Sanctorum omissa seadvertisse 
asseverat, alia perturbata, Commentarios item milio 
ordine conscriptos, ita ut non in lumen, sed in cali- 
ginem irruens, ipseper se omnia extricare debuerit. 
Atqui ex his omnibus ', ne una quidem assertio vero 
proxima est, nec quidquam emendavit ille scriptor 
aut ectypon consecuius est, sedeffigies Papebrochia- 
nas conatus referre, errores non leves admisit. Te- 
statur enim Papebrochius, cum totum Diptychon 
pagina capere non posset , se artificem rogasse id 
icones aeri inciderentur ordine leviter immutato ; 
sed eum, postulatione non rite intellecta, plusculum 
g a vera Diptychi dispositione aberrasse ; quam tamen 
Papebrochius, dum Sanctorum nomina ( nitidius 
multo in ectypo suo quam in Goriano Supplemento 
prolata ), Commentariis illustravit, ad rigorem se- 
cutus est (2). Si igitur ectypon habuisset scriptor 
ille, sculptoris sphalmanon exacte retulisset, neque 
ubi Papebrochius Triptychi Moschi capsam rescidit, 
quia eam iterum pagina noneapiebat, ille similiter 
rescidisset, nec denique tamaccurate Bollandianam 
effigiem descripsisset, ut ne vel levissima diversitas 
deprehendi possit. Sed Papebrochius mutatum esse 
ordinem indicavit, ac in iconum recensione ipsius 
protolypi servatus est ordo ; ille vero horum neutrum 
fecit, et quia, singulis nominibus commentariolum 
annectere voluit, ubi Hagiograph umnostrum ducem 
non habuit, errores gravissimos admisit. ItaS. Ste- 
phanum Juniorem (3), Martyrem notissimum, non 
sub Copronymo sed sub Leone Isauro passum affir- 
mat, quod Papebrochius profecto numquam scripsis- 
set. Eodem modo procedere videtur dum Triptycha 
Moscha explanat, sed non vacat rem diligentius 
indagare (4). Nec quisquam lue objiciat in edit ionem 
Venetam Bollandiani Operis praedicta gravamina 
prolata fuisse. Nampr imo A ntuerpiensem citat, dein 
C in utraque editione iidemsunt Commentarii, quos si 
immerito arguere et immutare ausus est, in eo di- 
gnam arrogantiae poenam tulit ut sibi gravissimos 
errores ex calamo excidere sit passus. 

„ . , 4 Colitur S. Andreas non tantum praedictis die- 

etiam colitur bus, verum etiam xxvm Novembris eum A . A tephano 

cum s. stepha- Juniore. Andream enim, qui in Fastis sacris una 
no ad xxvm cum hoc Stephanoprodit, eumdemesseac Cretensem 
Novembris; noslrum ostendere conabor inferius § ii. Atque hic 
tantum notabo haec pauca. Passus quidem est 
S. Stephanus xxvm Novembris, sed cum sit praeci- 
puus persecutionis Copronymianae Martyr, iis 
diebus quibus alii ejusdem persecutionis Martyres 
annuntiantur, saepe ipse simul comparet. Conjun- 
guntur itaque frequenter S. Stephanus, S. Andreas, 
S. Petrus et S. Paulus, sub Copronymo passi, quam- 
quam simul ad Martyrium, ut ex singulorum Actis 
patet, non processerunt. In Menaeis Mss. A rnbrosia- 
nis seu Mediolanensibus hi quatuor SS. Martyres 
simul colendi assignantur xx Octobris ; dein S. An- 
dre® in Crisi Synaxarium, id est brevis vitae et pas- 
sionis historia subjungitur. Idem in aliis Menaeis 


Papebrochii 
Diptychon ex- 
scriptum et 
mala fide re- 
prehensum. 


Mss., ut in codice quodam Mazarinaeo quo saepe de- E . c . 
cessores nostri usi sunt, videre est. Synaxarium au- 
tem Mediolanense, quoniam nonnihil differt ab illo 
quod ad xvii Octobris in Menaeis vulgaribus excu- 
sum est, et mirabiliter cum Actis nostris prioribus 
consonat, ita ut ex his desumptum illud merito con- 
jicias, hic integrum ex codice Ms. proferimus. Da- 
tur vero sicuti est, sphahnatis et locutionibus Grae- 
corum infimae aetatis ubique retentis, de quibus si 
lubet, aliqua videri possunt apud Cl. Hase in edi- 
tione Leon is Diaconi (5). 

5 Mv-/vi bxzwopid) x zo>v dyixiv v£o<pav&>v pixpzvpw U ( patet ex Sy- 
Izpeyxvov, Wxvi.ov, Uezpov xxi AvSpiov, zo>v i— i Ko- naxario 
7rpovvu.ov p-xpzvprizdvzwv . OuTog bv ini K.a>vzzxvz ivov 

zov xxSxXkivov iv azxbzei Sidyuv, iv zvj vbzco Kpbzrj. 

Axovmv Se tov zvpxvvov zip.a>pbzxvzx z ovg opOoSoigovg , 
xvenbevze npbg \Auvzzxvzi.vovnokiv ebiylgo) v xvzov, xod 
eu prbv xvzov nipxv iv tov dyiov Mdpxvzog nx.bxziotc zipoi— 
povvzx zovg yb xpvovpevovg zdg 0etag stxovag, eyo- xpx 
ypi^ixvbg ei